Иммануил Кант

1. Кіріспе
2. Негізгі бөлім
3. Қорытынды
4. Пайдаланған әдебиеттер тізімі
Таза зерденің жоғары игілік ұғымын анықтаудағы диалектикасы туралы. Жоғары ұғымының өзінде екіұшты мағына бар, егер көңіл аудармаса, ол екіұштылық пайдасы жоқ пікір таласына әкелуі мүмкін. Жоғары деген не жоғарыны, не мінсізді білдіруі мүмкін. Біріншісі - өзі шартпен шектелмеген, яғни, басқа ештеңеге бағынбайтын шарт; екіншісі - өзіндей, бірақ өзінен үлкені тұтастың бөлігі болып табылмайтын тұтас. Аналитикада ізгіліктің (бақытты болуға лайықты болу) бізге тілеуге болатынның нәрсенің бәрінің, демек, біздің бақыт жолындағы барлық ізденістеріміздің бірінші шарты, демек, жоғарғы игілік болып табылатындығы дәлелденген. Бірақ ол ғұмыры шектеулі саналы тіршілік иелерінің тілеу қабілетінің объектісі ретінде әлі де толық әрі мінсіз игілік емес; мұндай игілік бболу үшін, бақыт та керек, және де өзін өзіне мақсат ететін (көздегені өзінің қамы болатын) жеке тұлғаның бір жақты қарағандағы ғана емес, тіпті дүниедегі ізгіліктің жалпы өзін мақсат деп қарастыратын әділ зерденің пікіріндегі де бақыт керек. Бақытты қажет ету, әрі оған лайықты болу және сонда да болса, онымен байланыссыз болу – бұл, егер біз оны түсінуге талпынып көрсек, күш қуаты тасыған, саналы тршілік иесінің жетілген еркінің болуымен үйлеспейтін жағдай. Ізгілік пен бақыт бірег бір тұлғада ол тұлға жоғары игіліктің бәріне ие болатындықтан, әрі бақыт адамгершілікке (тұлғаның қадір-қасиеті ретіндегі және оның бақытты болуға лайықтылығы ретіндегі), тура сай келтіріліп бөлінетіндіктен, мүмкін болатын дүниенің жоғары игілігін құрайды, ендеше, бұл барлық игілікті тұтастай білдіреді, онда шарт болмағандықтан, шарт ретіндегі ізгілік әрқашан жоғарғы игілік болып табылыады. Себебі ізгіліктен жоғары тұрған ешқандай шарт жоқ, ал бақыт қонған адамына әрқашан жағымды болса да, өздігінен алғанда және барлық қатынастарда ізгі нәрсе емес, ол ылғида да өзінің шарты деп моральдық заңға сәйкес әрекет етуді есептейді.
1. Кант И. Сочинения в шести томах. М., 1963 - 1966.
2. Асмус В.Ф. Иммануил Кант. М., 1973.
3. Гулыга А.В. Кант. - 2-е изд. - М., Мол. гвардия, 1981.
4. Нарский И.С. Кант. М., 1976.
        
        Кант
Мазмұны
1. Кіріспе
2. Негізгі бөлім
3. Қорытынды
4. Пайдаланған әдебиеттер тізімі
Кіріспе
Таза зерденің жоғары игілік ұғымын анықтаудағы ... ... ... ... ... ... бар, егер көңіл аудармаса, ол
екіұштылық ... жоқ ... ... ... ... Жоғары деген не
жоғарыны, не мінсізді білдіруі мүмкін. Біріншісі - өзі шартпен шектелмеген,
яғни, басқа ештеңеге бағынбайтын шарт; ... - ... ... ... тұтастың бөлігі болып табылмайтын тұтас. Аналитикада ізгіліктің
(бақытты болуға лайықты болу) бізге ... ... ... бәрінің,
демек, біздің бақыт жолындағы барлық ізденістеріміздің бірінші ... ... ... ... ... ... ... ол ғұмыры
шектеулі саналы тіршілік иелерінің тілеу қабілетінің ... ... ... ... әрі мінсіз игілік емес; мұндай игілік бболу үшін, бақыт та керек,
және де өзін өзіне мақсат ететін ... ... қамы ... ... бір ... ... ғана ... тіпті дүниедегі ізгіліктің жалпы
өзін мақсат деп қарастыратын әділ ... ... де ... ... қажет ету, әрі оған лайықты болу және сонда да ... ... болу – бұл, егер біз оны ... талпынып көрсек, күш қуаты
тасыған, саналы тршілік ... ... ... болуымен үйлеспейтін
жағдай. Ізгілік пен бақыт бірег бір тұлғада ол ... ... ... ие ... әрі ... адамгершілікке (тұлғаның қадір-қасиеті
ретіндегі және оның ... ... ... ... тура ... ... мүмкін болатын дүниенің жоғары игілігін
құрайды, ендеше, бұл барлық ... ... ... онда ... шарт ... ... әрқашан жоғарғы игілік ... ... ... ... тұрған ешқандай шарт жоқ, ал ... ... ... ... ... да, ... ... және барлық
қатынастарда ізгі нәрсе емес, ол ылғида да өзінің шарты деп моральдық заңға
сәйкес ... ... ... ... Кант ... Шығыс Пруссиядағы Кенигсберг қаласында
дүниеге келіп, өмір бойы сол ... өмір ... ... ... бала
болып, өзінің денсаулығына мұқият қарауға мәжбүр болған. Өмірінің аяғына
дейін қатаң тәртіптің ... өмір ... ... ... қалу үшін
тіпті отбасын құрудан да бас тартқан. Негізгі еңбектері: ... ... ... ... ... «Пайымдау қабілетін сынау», «Әлемнің
әмбебаптық табиғи тарихы мен теориясы», «Таза ақыл-ой ... ... ... қажетті байланысқан екі анықтаманы негіз және ... қосу ... және де бұл ... не аналитикалық ретінде (логикалық
қосу), не синтетикалық ретінде (шын байланыс) қарастырылатындай болуы тиіс,
біріншісі – тепе-теңдік заңы ... ...... заңы ... ізгіліктің бақытпен қосылуын былай түсінуге болады, ізгі болуға
ұмтылу және ... ... ... іздеу екі өзгеше әрекет емес, толық
бірдей әрекеттер, себебі біріншісі екіншісінің ... ... ... ... ешқандай максиманы қажет етпейді, - ... бұл ... ... ... ... ... түсінігінен өзгеше бірдеңе
ретінде бақытты тудыратын қосылу деп түсінуге болады.
Шынын айтқанда, ... ... грек ... тек ... ... пен бақытты игіліктің әр түрлі екі элементі деп есептемей, жоғары
игілік туралы ұғымды анықтауда бір әдіске ... олай ... ... ... заңы ... ... бірақ олардың арасында
айырмашылық та болған: олар осы екеуінің ішінен негізгі ... әр ... ... Бұл ... ... ... (өте ерте ... олардың философиялық зерттеулерді жүргізу мүмкін болатын ... ... ... ... ... ... ... – жоғары дәрежеде
әр текті ұғымдардың: бақыт ұғымы мен ізгілік ұғымының бірдейлігін табу үшін
қолданылғаны ... ... ... ... ... ... кездің өзінде де кейде тіпті алғыр ойдың өзін абыржытатын құбылыс
лайықты ... олар ... ... және ... ... ... айналдыра отырып жоюға тырысты, және осылайша, тек әр ... ... ... ұғым ... келіп шықты, мүндай жағдай
әдетте әртекті негіздердің қосылуы не соншалықты тереңде, не ... ... ... ... жүйелерде бұрыннан қабылданған
ілімдердің соншалықты толық ... ... ... шын ... ... ... оны таза формальды ұқсамастық деп қарастыруды
артық санаған жағдайларда болады.
Практикалық зерденің антиномиясы. Біз үшін ... ... ... еркіміз жүзеге асыратын игілікте ізгілік пен бақыт өзара қажетті
түрде қосылған деп тұжырымдалады, сондықтан таза ... ... ... ... де ... ... біріншісін мойындай алмайды. Және де
бұл қосылу (жалпы кез-келген қосылу сияқты) не ... ... ... ... ... ... ... қалайша мүмкін болады
деген сұрақ, бұрын бірге жасаған ... ... ... ... ... қала ... Оны шешілуі қиын мәселе ететін нәрсе
де, атап айтқанда, бақыт пен адамгершіліктің – ... ... әр ... өзгеше екі элементі және, олардың қосылуы екендігі ... ... оны ... ... ... ... бақытын осылай іздеген адам бақыт пен адамгершілік ұғымдарын түсінудің
арқасында осы ізденіс үстінде өзін ... деп ... ... ... ... адам ... ipso facto ... өзінен-ақ өзін
бақытты деп есептейді); ол ...... ... ... осы ... аналитикалық бола алмайтындықтан, оны
синтетикалық деп, әрі ... ... сай ... деп ... ... ... ... істердің арқасында мүмкін болатын
нәрсемен байланысты болады. Демек, не бақыт тілеу ... ... ... ... болуы керек, не ізгілік ... ... ... ... ... ... ... жағдай сөзсіз мүмкін емес, өйткені
(аналитикада ... ... ... ... ... ... негізі
деп есептейтін максималар тіпті де моральдық максималар емес ... ... бола ... ... ... ... екінші жағдай да мүмкін
емес, өйткені еріктіңұйғаруының нәтижесі ретінде себептер мен әрекеттердің
дүниеде практикалық үйлесуінің кез ... ... ... ... ... ... білу және осы заңдарды өз ... жету үшін ... ... қабілетіне сәйкес іске асады; демек, бақыт пен ізгіліктің
қажетті әрі жеткілікті түрде ... ... ... Өз ... ... қамтитын жоғары игілікке ықпал ету біздің еркіміздің a priori
қажетті объектісі болып ... және ... ... ... болатындықтан, ықпал етудің мүмкін еместігі осы заңның қателігін
де дәлелдеуі тиіс. Демек, егер жоғары ... ... ... ... емес ... онда осы ... ... етуді талап ететін моральдық заң
да ойдан шығарылған, бос қиялдан туған мақсаттарға бағытталған ... ... ... зерденің антиномиясын сын ... жою. ... ... антиномиясында осындай қайшылық дүниедегі әрқилы
оқиғалардың себептілгіндегі табиғи ... пен ... ... Ол ... ол ... егер оқиғалар мен осы оқиғалар болып жатқан
дүниенің өзі де тек ... ... ... (ол осылай болуға тиіс
те), онда ... ... ... ... ... ... Өйткені сол бір әрекет етуші тіршілік иесінің өзінің құбылыс
ретінде (тіпті өзіне тән ішкі ... ... да) ... ... дүниеде себептілігі болады, ол сбептілік ылғида да табиғат
механизміне сәйкес келеді, бірақ дәл сол бір ... ... ... ... осы ... етуші адам ноумен ретінде де (өзінің уақыт бойынша
анықталмаған тіршілігінде таза ақыл ... жету ... ол ... ... заңдарына сәйкес себептілікті
анықтайтын негіз болуы мүмкін, ол ... өзі ... ... ешқайсысына
тәуелді емес.
Біздің көз алдымыздағы таза практикалық зерденің антиномиясында да
жағдай осындай. Екі пікірдің біріншісі, атап айтқанда, ... ... ... жүйесінің негізін құрайды деу сөзсіз жалған, ал ... ... ... ... ... ... деудің жалғандығы сөзсіз емес, ол пікір
тек ... ... ... ... ... ... дүниедегі себептілік
түрі деп қарастырылғанды ғана, демек, мен бұл дүниеде тіршілік етуді саналы
тіршілік иесінің тіршілік етуінің бірден-бір жолы деп ... ... ... ... ол тек нақты жағдайда ғана жалған. Бірақ мен өзімнің
ақыл арқылы ... ... ... ретіндегі де тіршілігімді ұғыну
құқылы ғана ... ... ... ... ... ... ... тән
себептілікті (сезіммен қабылданатын әлемде) анықтауға таз ... ... ... ... ... ретінде сезіммен
қабылданатын дүниедегі әрекет болып табылатын бақтпен тікелей болмаса ... ... ... ... ұғынылатын жаратушысының көмегімен), әрі
қажетті байланысы болуы әбден мүмкін; ... ... ғана ... ... табиғаттағы бұл байланыс әрқашан тек кездейсоқ орын алады
және жоғары игілік үшін жеткілікті бола алмайды.
Демек, практикалық зерденің бар сияқты ... ... ... қарамастан, жоғары игілік моральдық тұрғыдан анықталған ... ... ... ... ... зерденің шын объектісі болып
табылады; шынында, жоғары игілік практикалық тұрғыда мүмкін, және ... ... ... ... ерік максималарына объективті шындық
тән, басында ол ... ... ... ... ... пен ... осы ... арқылы табуды ойлаған (getroffen worde), бірақ бұл
түсінбеушіліктен болды, себебі ққұбылыстардың арасындағы қатынас өзіндік
заттардың осы құбылыстарға ... деп ... біз ... ... болу ... ... саналы тіршілік
иелері үшін олардың барлық моральдық тілектерінің ... ... осы ... іздеуге, соншалықты алыстан, яғни, ақылмен ұғынылатын дүниемен
қосылудан іздеуге мәжбүр болсақ, онда ... ... де, ... ... да ... осы ... (сезіммен қабылданатын дүниеде)
бақытты ізгілікпен толық лайықты сәйкестікте болады деп есептегені не осы
сәйкестікті мойындайтындықтарына өздерін-өздері ... ... ... ... ... да, ... стоиктер де өмірдегі ізгілікті түсінгеннен
пайда болатын бақытты бәрінен жоғары қойған; Эпикур өзінің ... ... үшін ... ... беру үшін ... ... ... болатындай, немесе қанағаттанушылық терминін ләззат
терминімен шатастырып алып қателескен көптеген адамдардың түсіндіргеніндей,
соншалықты ұждансыз ниетте болмаған; ол ... ... ... ... ең ... ... – моралист талап ететіндей, жақсылықты риясыз
жасауды, ұстамдылықты және құмарлықты жүгендеуді жатқызады; осының ... ... (бұл ... ол әрқашанда жүрек қуанышын түсінген) жоспарына
кірген; оның негізінде стоиктермен келіспеген жері ... ... ... рахаттан көргені болды; стоиктер бұны мақұлдамаған, және ... ... еді. Шын ... ізгі ... ... ... көптеген моральдық
тұрғыдан игі ниетті, ... өз ... ... ... ... бір ... өзі енді ғана ... ізгілікке түрткі болатын
себепті көрсеткісі келген адамдардың ойлау жүйесін ізгі болады деп есептеп
қателік жасайды (шынында да, адал адам ... адал ... ... ... өзін ... сезіне алмайды, өйткені ізгілікті сенімдерді ұстана
отырып, осындай ойлау жүйесіне сүйене отырып, ... ... ... жағдайда
мәжбүр болатын өзін-өзі кінәлау мен моральдық айыптау оны, ол үшін ... ... ... ... алатын рахаттану сезімінен айырар еді).
Бірақ осындай ... мен ... ... ... ... ... ... егер оларға дейін субъектіде ешқандай жалпы моральдық
құндылық сезімі болмаса, ... рет ... ... ... ... ... туады.
Егер адам ізгі болса, онда ол, әрине, өзінің тән иесі ... ... ... ... да, ... әр бір ... ... адал болғанын
сезінбесе, өмірден қуаныш ала ... ... оны әлі ... ету үшін,
олай болса, ол өзінің өмірінің моральдық құндылығын анықтауға дейін, егер
ол мұның не ... ... ол ... адалдықты сезінуден келіп шығатын
жан тыныштығын мадақтауға бола ма?
Екінші ... ... да бұл ... ауыстырып алып қателесуге (vitium
subreptionis) және не сезнетіндерімен ... не ... ... ... оптикалық бұрмалау сияқты нәрсеге де негіз бар;
тіпті әбден тісқаққан адамның өзі де бұдан құтыла алмайды. Моральдық ... ... ... ... ... ... ... болады. Ал
тілеу қабілетін анықтауды ұғыну ылғида осы қабілет тудырған ... ... ... құрайды; бұл рахаттану, бұл қанағаттанушылық
әрекетті ... өзі ... ... емес,ол, тек қана зерденің ерікті
тікелей анықтауының нәтижесі, анықтау ... ... ... ... және де ... ... эстетикалық емес, таза практикалық
анықтау болып қала ... Ал ... да, ойға ... іс ... болатын
рахаттану сезімі сияқты, әрекетке іштей талаптандыратындықтан, біз ... ... тек ... ған ... ... оңай ... және осы
кезде моральдық себептерді, ылғида сезімдер (бұл жерде ішкі сезім) ... ... ... ... деп ... ... ... таза заңы тікелей себепші болатын адамның және де ... ... осы ... бағытталуындағы субъекттивті нәрсе, эстетикалық
нәрсе және сезіммен қабылданатын ерекше сезімнің әсері болып ... ... ... ... (өйткені интеллектуалдық сезім ... ... еді), - ... бәрі адам ... ... ... асқақтық қой.
Сонымен бірге біздің жеке басымызға тән осы ... ... ... ... осы ... ... жақсылап дамыту қажет. Бірақ сондай-ақ оның
негізі деп ерекше қуаныш сезімдерін көрсетіп, ... осы ... ... ... ... мадақтаудан, қолдан жасалған жаман қағазға
бейнесін салған ... шын, ... ... ... өзін ... ... сақтану керек. Демек, ... ... ... ... ... (өйткені мұндай сезім ылғи да эстетикалық және патологиялық
болар еді) ол үшін мүмкін емес нәрсе рахаттану ... ... ... ... ... ... табылады; еріктің тікелей заң арқылы мәжбүрленетіндігін
түсіну рахаттану сезіміне ұқсас бола қояр ма ... ... ... ... қатысты ол да дәл солай істейді, бірақ ол бастауын басқалардан
алады. Алайда түсінудің жалғыз ғана осы ... ... ... ... ... ... тек ... сәйкес (жағымды сезімдер үшін) қана
емес, сонымен бірге ... ... кез ... шын ... ... ... ... де істелуіне қол жеткізуге болады.
Бақыт сөзі сияқты ләззатты емес, өз тіршілігіне қанағаттанушылықты,
өз тіршілігіне ... ... ... ... ... тиіс, бақытқа ұқсас нәрсені білдіретін сөз жоқ па? Бар! Бұл сөз ... ... сөз шын ... ылғи да адамның ештеңеге
мұқтаж емес екендігін ... өз ... ... ... Еркіндік және оны, сенімнің тежеуге болмайтын
күшімен моральдық заңды ұстау қабілеті деп түсіну құмарлықтарға ... ... ең ... ... ... ... ... анықтайтын (ықпал ететін болса да) ... ... ... және мен оны ... ... ... ол – осы
максималарды ұстанумен қажетті түрде байланысты тұрақты ... ... бұл ... ... ... сезімге
негізделмейді және оны интеллектуалдық деп атауға болады. Оларды қаншалықты
көркемдеп көрсетсе де, ... ... ... қанағаттанушылық (осылай ол сөздің дәл, тура ... бұл ... ... ... ... бола ... Шын мәнінде,
құмарлықтар өзгеріп отырады, қолайлы жағдай жасалғанда ... ... ... ... ... ... гөрі ... бос қуысты
қалдырады. Сондықтан да олар саналы тіршілік ... ... да ... және ол ... бас тарта алмаса да, сонда да олардан құтылуды
тілейді. Тіпті парызға сәйкес нәрсеге (мысалы, қайырымдылыққа) ... ... ... ... мүмкіндік туғыза алса да, максиманың
өзін туғызбайды. Өйткені егер істейтін істе тек заңдылық қана ... ... ... ... тиіс ... ... бәрі ... негіз
ретіндегі заң туралы түсінікке бағытталған ғой. ... ол ... ... жоқ па бәрі бір, ... әрі ... болады, және мәселе ... ... ... ... оның ... ғана ... ... сонымен
қатар, оған назар аудармай, таза практикалық зерде ... тек ... ... ғана ... тиіс. Тіпті жанашырлық пен ыстық ықлас сезімі де
егер ол ... ... не ... ... алдында болған болса және
анықтаушы негіз болатын болса, ... игі ... ... ... ... қинайды; ол олардың ойластырылған максималарының тәртібін бұзады және
ол адамдарда одан құтылу және тек заң ... ... ... тілегін
туындатады.
Таза практикалық зерденің осы қабілетін түсіну іспен ... ... ... ... сол ... олардантәуелсіздік
сезімін, демек, әрқашанда оларға ілесе жүретін наразылық сезімін, ... ... ... ... ... ... ... өзінің жеке басына разы ... ... ... ... ... ... болады. Осылайша (атап айтқанда, жанама
түрде) еркіндіктің өзі үшін ... ... ... ... ол сезімді
бақыт деп атауға болмайды, өйткені ол қандай да бір ... ... ... ... ... айтқанда, ол масайрау да емес, себебі
ол ... пен ... ... ... ... себебі ол құмарлық пен
мұқтаждық толық туелсіз емес; бірақ, ол ... ең ... ... ... олардың ықпалынан қаншалықта еркін болса масайрауға
соншалықты ұқсас болады; демек, ол ең болмағанда өзінің ... ... ... ... ғана ... ... ... жеткілікті нәрсеге ұқса
келеді.
Практикалық таза зерденің антиномиясының осы жойылуынан келіп,
практикалық ... ... ... ... мен оның салдары
ретіндегі оған лайықты бақытты ... ... ... ... ... ... әлі ... ұғынуға болмаса да) ең болмағанда болуы
мүмкін нәрсе деп ... ... және де ... ... ... ... алмайтыны; демек, адамгершіліктің жоғары игілікті (ең
жоғарғы игіліктің ... ... ... құрайтыны, ал бақыт оның екінші,
бірақ тек қана моральдық ... ... ... ... салдары болатындай элементін құрайтыны келіп шығады. Тек ... ... ... ... бірі – ең ... игілікті жүзеге
асыру үшін мүмкін нәрсенің бәрін жасау болғандықтан таза ... бар ... ең ... ... ... ... оны ... деп
ұғынуы тиіс. Бірақ шартпен шектелген нәрсенің оның шартымен осындай
байланысының ... ... ... тыс ... жататындықтан
және сезіммен қабылданатын дүниенің заңдары бойынша беріле алмайтындықтан,
осы идеяның практикалық ... атап ... ең ... игілікті жүзеге
асыруды мақсат тұтатын әрекеттер сезіммен қабылданатын әлемге жатқанымен, -
біз көрсетілген мүмкіндіктің ... ... ... ... ... ... қатысты, және екіншіден, ең жоғарғы игілікті
болдыру мүмкіндігі үшін біздің ... ... ... ... деп ... ... принциптер бойынша қажет) және ... ... ... ... ... жасаймыз.
Осы антиномия болып көрінетін жағдайды түсіндіру. Адам өзінің
алдындағы ... ... сол өзін ... ... деп екі ... ... ... (хайуанаттардың бір түріне жататын) сезім
берілген ... иесі ... яғни адам ... ... ... ... берілген тіршілік иесі ретінде (жай ғана зерделі тіршілік
иесі ретінде емес, өйткені өзінің теориялық қабілеті ... ... ... ... ... ... мүмкін) қарастырады; бұл сезім жетпес
тіршілік иесі, және де ол тек ... ... ... ... ... ішкі заң ... ... ықпалының арқасында, ол
қатынастарда ... ... ... емес ... ... зерделі тіршілік иесі болып табылатын адамның ... ... ... оның ... ... ретінде анықтайды,
және де бұл кезде қандай да ... ... ... әлі еске ... ... яғни ішкі ... ... тіршілік иесі ретінде алынған сол
адам өзіне, және ... ... (өзі ... ... ... міндеттемелер
алуға қабілетті тіршілік иесі, сондықтан да (осы екі ... ... ... ... ... өзімен қайшылыққа түспей-ақ мойындай алады
(себебі, адам ұғымы бір ғана мағынада ... ... ... ... ... және дін ... ... бұрын, адамның танып-білу мүмкіндігінің
шекарасын белгілеп ... ... ... ... ... ... түйсінуден басталады.
Бірақ олар бізге ... ... ... ... олардың көріністері
(феномендері) туралы деректер береді. Мысалы, қазір қар жауып тұр. ... ... ылғи да ... ... басым болады да, бізге
толық білім берілмейді(қазір қар жауып тұр, шамалы уақыттан кейін ... ... ... ... ... ... ... болады. Ал шынайы әмбебаптық және қажетті білімдер ... ... ... Олай ... ... ... ... қатысы
жоқ, әуел бастан-ақ адам санасында априорлы (тәжірибеге ... ... мен ... ... ... ... керек. Сезімдік
түйсінудің априорлы сыртқы түрі - кеңістік пен ішкі түрі – ... ... ... ... реттеп отырса, ақыл-ойдың априорлы түрлі
категориялары реттелген материяларды ... ... ... ... танып-білетін субъект заттарды зерттегенде дайын «туа біткен идеяны»
пайдаланбайды, керісінше, ол тек танымдық «құралдарды» ғана ... ... ... ... үш ... өтеді. Олар: сезімдік
түйсіну, сараптаушы парасат және таза ақыл-ой.
Сезімдік түйсіну сатысында біздің сезім ... ... ... әсер ... де, осы ... ... түйсіктердің
бей-берекет жиынтығы пайда ... Олар ... ... ...... пен ... ... белгілі бір жүйеге келіп,
реттеледі.
Танымның келесі – сараптаушы парасат сатысына априорлы категориялар:
себептілік, сапа, сан, ... т.б. ... жаңа ғана ... ... ... тұжырымдалып, өзіне тиесілі заңдылыққа
бағынып, жаңа ... ... ... ... процесінің осы екі сатысының негізінде алынған білімді
трансценденталдық ... деп ... ... ... ... ... процесінің заттың өзіне емес, априорлы танып–білу мүмкіндігінің осы
затты ... ... ... біле ... ... ...... танымда таза ақыл – ой
заттардың көрініс әлемімен шектеліп қалмай, ... ар ... не ... ... ... ... «өзіндік заттардың» табиғатын, мәнін
түсінуге ұмтылады да, шешілмес қайшылықтарға, яғни антиномияларға ... рух өле ма, ... ма, әлем ... ... ... ... бар ... па, т.б. осы сияқты сұрақтар ... ... Осы ... оған ... ... ... схоластикалық, онталогиялық,
рационалистік, діни, т.б. ілімдер ... ... ... ... ... идеялардың не дұрыс, не теріс екендігін теория жолымен дәлелдеу
мүмкін емес, олай болса, ... ... тән оның ішкі ... ... ... біле алмаймыз, сондықтан оған талпыну – бос әурешілік. Керісінше
таза ... ... ... практикалық іс-әрекетін айқындауға
мүмкіндік береді.[3]
Егер ... ... ... және төртінші антиномияларын ойлансақ,
олардың тезистері табиғатқа объективті-идеалистік көзқарастарда ... ... ... оның антитезистері материалистік-атеистік өмірлік
түсінікте. Антиномиялардың материалистік жағдайлары, канттық критиканың тек
қана «транценденттік антитекаға» бағытталған ... ... ... ғана ... ... қатар, «антиметафизикаға», әсіресе
XVIII ғасырдағы «табиғат жүйелеріне» қарсы бағытталған.
Динамикалық антиномиялар мынадай ... алып ... ... ... та, абсолютті тіршілік те жоқ. Бірақ ол екеуі де өмірде
ноуменалды түрде транцендентті болуы мүмкін. Бұл ... ... ... ... ... ... ол ... көзқарасқа қосылады,
егер өмірдегі барлық нәрселердің өзінде заттар тіршілік етсе, мүмкін ... өмір ... ... ... таза ақылдың» теориясында ашық болып
қалады.
Үшіншіден, теологиялық, таза ақылдың идеясының сұрағы абсолютті
тіршілікке ... ... Осы ... ... ... оны таза ... ... деп атайды), құдайдың тіршілігі барлық ... ... ... ... ... ... транценденталды
идеяның тағдыры толықтай ... ... ... ... Кант ... ... ... оның кезінде христиандық теологтардың
Құдайдың тіршілігінің барлық дәлелдемелерін толықтай қарастырып, оған қарсы
шығады(космолодениеде, - ... ... ... алатын орнынан барлық
жақтарға үлкейгісі келеді»). Ал ... ... ... ... бөліне береді, және де оның әрқайсысы өз алдына бөлек материя болып
табылады». Кант идеалистер мен ... ... ... екіншінің дұрыстығын мойындайды, ... ... ... ... ... антиномияларға
жақындатады. Осы мәселеге, орыстың идеалисті Вл. Соловьев Кантты қатты
кінәлайды, - ол ... ... ... «догматикалық материалды
критикалық кеденнен өткізді».
Бірақ динамикалық антиномияның шешу әдісі, XIX ғасырдағы ... ... жоқ. Кант ... ... ... ... ... ол, әрине, сол көрсетілімде, солай
баяғыдай көрсетіліп қалды», - деп, ... ... ... антиномияны
танудың анализі объективті диалектикалық заттардың ашылуымен аяқталған жоқ,
ол тек қана оны ... ... ... ... Ленин айтқандай, Кант
диалектикалық жолдан метафизикалық жолға аударып жіберді. «...Таза ... ... ... ... ... ... алып ... Кантқа танылушы білімді зерттеудің ауданында үлкен еңбектер
жатады. Канттың ақылдың және ойлаудың қарама-қарсылығын ... ... ... мүмкіндіктен айырылған полемика. Міне осы жерде Кант,
ақылдың «екіжақты, ... ... және ... қулығының»
біржақтылығын көрсетті. Сонымен қатар ол, диалектикалық логиканың кейбір
функцияларын көрсетті, проблемалық ... ... ғана ... да ... ... ... ... «...Бұл антиномиялардың
орнатылуы критикалық философияның маңызды және лайықты нәтижесі болып қала
береді...». Диалектикалық ойлардың ... ... бөлу ... ... басталады, міне осы Маркстің және Энгельстің материалистік
диалектикасының маңызды пунктілерінің бірі болып қалды.
Сонымен ... ... ... таза ... ... ... ұмытпау керек. Философтар
беретін ... ... ... төрт жеке ... ... жағымен» әсер етеді. Адамның ақылы ... ... ... ... жауап бере алмайды, ол антиномиялардан
мынадай үш қорытынды шығады:
- әдістердің ... ... ... ... ... және антитезисіне қатысты ақылға берілетін
мүмкіндіктер регулятивті мағынада ғана шешімді талқылайды;
- космологиялық идеяны ... ... ... ... ... еске түсіреді; өйткені екі тұжырым ... ... ... ... ... бұл жердегі мәселе объективті қарама-қарсылықтық туралы
айтылған емес, тек қана танымдардың ... ... ... Және
екі тұжырымның екі жаққа бөлінуі, әлі де диалектикалық синтезді көрсетпейді
(бірақ, кейбір уақыттарда бұл проблемаларды ... ... ... ... айтсақ, Кант шындықты, динамикалық антиномияға кіретін, төрт түрлі
тұжырыммен түсіндірмейді: ... ... ... ... ... қаралады,
өзінің алдындағы бізге белгілі тұжырымдарынан шығатындары, яғни ... екі ... ... ... әлемі» және «заттардың
өзіндегі әлемі».Үшінші ... ... ... ... онда ... ... ... себебі, диалектикалық синтездің
өзі үшінші ... ... ... ... ескртуін еске
түсірейік, шектелмеген материяның және ... ... шын ... «біріншісі де, екіншісі де» болмайды, бөлек үшіншісі. Бірақ осы
«үшінші» екі канттық әлемнің тіршілігінің ... ... ... ... Кант И. ... в шести томах. М., 1963 - 1966.
2. Асмус В.Ф. ... ... М., ... ... А.В. ... - 2-е изд. - М., Мол. гвардия, 1981.
4. Нарский И.С. Кант. М., 1976.

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Иммануил Кант6 бет
Қысқаша иммануил кант өміріне шолу10 бет
ХІХ ғасырдағы неміс философиясының даму кезеңдері11 бет
1986 жылдан 2002 жылдар аралығындағы салқын кездегі Алматы және Астана қалалары бойынша ауа температурасының термикалық режимі38 бет
Ішкі секреция бездерінің физиологиясы және функциялық реттелу жолдары31 бет
Агро өнеркәсіп кешенінің қазіргі даму жолдарына жалпы сипаттама51 бет
Агроөнеркәсіптік кешен20 бет
Азық15 бет
Алабұта тұқымдасына сипаттама. Тіршілік формалары, гүлдері, жемістері27 бет
Алкагольсіз сусындар20 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь