Қазақстанның зайырлы мемлекет ретінде дамуы: мазмұны, белгілері, болашағы


Конституциямызда зайырлы мемлекет екеніміз ап-анық жазылған. Зайырлы мемлекеттің діни ұстанымы қандай болуы керек.
Зайырлы мемлекет дегеніміз – діни тап өкілдерінің мемлекет билігін тартып алуына жол берілмеуі. Жалпы, ислам дінінде діни таптың болуына тыйым салынған. Исламда Жаратушы мен пенденің арасындағы қатынастарды реттейтін, арада дәнекерлік жасайтын топтар жоқ. Бұл күндері ислам атын жамылған кейбір ағымдар исламда жоқ нәрсені алып келді. Адам мен Жаратушы арасында делдал болатын «тақсыр», «шейх» деп аталатын тариқат көсемдері пайда болды. Бұл өз кезегінде исламға жат әрекет болып қана қоймай, мемлекеттің зайырлылық қағидасына да қайшы болады. Өйткені суфизм тариқаттарына кірген «мүридтер» ең бірінші кезекте тариқаттың заңдары мен ережелерін басшылыққа алады. Тақсырға көзсіз бағынушылық – суфизмнің ең негізгі қағидаларынан. Яғни бір тариқат көсемі оң мыңдаған, тіпті жүз мыңдаған адамдарды өзіне қарата алады. Ал сол адам кімнің ықпалында болатыны белгісіз. Егер сыртқы күштердің, яки іштегі бүлікшілердің қарамағында болса, түгел бір тариқат аталмыш бағытта жұмыс істеуі мүмкін. Сол себепті 1923 жылы Түркия Республикасын орнатқан Мұстафа Кемал Ататүрік ең алғашқы реформаларын халифалықты жою және суфизмге тыйым салумен бастаған.
Бүгінгі қазақ (қазақстандық дей беріңіз, – Ғ.Е.) қоғамында қоғамдық пікір үстемдігін меңгеріп алуға тырысушылықта, менің ойымша, екі негізгі мәселе бар. Бірінші мәселе дінге қатысты.
Біздегі жағдайға келсек, Конституциямызда Қазақ¬стан Республикасы зайырлы мемлекет деп анық¬талған. Бұл мемлекет пен діннің қарым-қатынасы мәселесіндегі теория мен тәжірибеде қолданылатын басты принцип. Демек, дін және діндер үрдісі мәселелерінде ұстанатын прин¬ципіміз зайырлылық. Бұл принцип білім беру саласында сақталуда. Зайырлы оқу орындары діни оқу орындарынан бөлек. “Зайырлы мемлекеттің” не еке¬нін анықтама, энциклопедиялар арқылы, яғни түсінік негізінде түсіндіруге болады, ал заң жөнінде қалайша айтпақпыз. Интернет беттерін парақтасақ, зайырлы¬лық мәселесі, бүгінде Ресей, Украина елдерінде талқыланып, алуан түрлі пікірлер айтылып жатыр. Сөз орайына қатысты айта кетейін, зайырлы мем¬лекеттің атеистік классикалық түріне кеңестік мемлекетті айтуға әбден болады. Бұл мемлекет шын мәнінде дінді (шіркеуді) мемлекеттік істен мүлдем аластатты, демек, бізге бұл жолға түсуге болмайды. Ол теріс бағыт болатын.
Біздің түсінігіміздегі зайырлы мемлекет мазмұны жағынан құқықтық, демократиялық болғандықтан ол дін өрісіне мүмкіндік беретін мемлекет. Мәселе, осы мүмкіндіктің сапалық мөлшерінде. Соны заң арқылы нақтылы анықтау мәселеге айналып отыр.
Зайырлы қоғамда зайырлы азаматтар болуы табиғи жағдай. Олар, зайырлылар кімдер, атап айтсам, мемлекеттік, саяси жүйедегілер, журналистер, ғалымдар, білім беру саласындағы мұғалімдер, оқу ісін ұйымдастырушылар, ең соңында өзін зайырлы деп санайтын азаматтар.
Зайырлылық дегенде басын ашып алатын жай, ол теократия мәселесі. Осы мәселе туралы америкалық ислам танушы Бернард Луэйс былай дейді: “Теок¬ратия – это государство, в котором власть принад¬лежит церкви, т.е. духовенству. Ясно, что в этом смысле ислам не является и не может быть теок¬ратическим. В исламе нет церкви и нет духо¬венства, как с теологической точки зрения, потому что в нем нет духовной должности или духовного посредни¬чества между Аллахом и верующим, так и учреди-тельской, потому что здесь нет епископов и иерар¬хической власти религиозных деятелей” (Выс¬тупле¬ние проф. Бернарда Луэйса на международном кол¬локвиуме ЮНЕСКО 7-10 декабря 1982 г. в Париже).

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




Қазақстанның зайырлы мемлекет ретінде дамуы: мазмұны, белгілері, болашағы

Конституциямызда зайырлы мемлекет екеніміз ап-анық жазылған. Зайырлы
мемлекеттің діни ұстанымы қандай болуы керек.
Зайырлы мемлекет дегеніміз – діни тап өкілдерінің мемлекет билігін
тартып алуына жол берілмеуі. Жалпы, ислам дінінде діни таптың болуына тыйым
салынған. Исламда Жаратушы мен пенденің арасындағы қатынастарды реттейтін,
арада дәнекерлік жасайтын топтар жоқ. Бұл күндері ислам атын жамылған
кейбір ағымдар исламда жоқ нәрсені алып келді. Адам мен Жаратушы арасында
делдал болатын тақсыр, шейх деп аталатын тариқат көсемдері пайда болды.
Бұл өз кезегінде исламға жат әрекет болып қана қоймай, мемлекеттің
зайырлылық қағидасына да қайшы болады. Өйткені суфизм тариқаттарына кірген
мүридтер ең бірінші кезекте тариқаттың заңдары мен ережелерін басшылыққа
алады. Тақсырға көзсіз бағынушылық – суфизмнің ең негізгі қағидаларынан.
Яғни бір тариқат көсемі оң мыңдаған, тіпті жүз мыңдаған адамдарды өзіне
қарата алады. Ал сол адам кімнің ықпалында болатыны белгісіз. Егер сыртқы
күштердің, яки іштегі бүлікшілердің қарамағында болса, түгел бір тариқат
аталмыш бағытта жұмыс істеуі мүмкін. Сол себепті 1923 жылы Түркия
Республикасын орнатқан Мұстафа Кемал Ататүрік ең алғашқы реформаларын
халифалықты жою және суфизмге тыйым салумен бастаған.
Бүгінгі қазақ (қазақстандық дей беріңіз, – Ғ.Е.) қоғамында қоғамдық
пікір үстемдігін меңгеріп алуға тырысушылықта, менің ойымша, екі негізгі
мәселе бар. Бірінші мәселе дінге қатысты.
Біздегі жағдайға келсек, Конституциямызда Қазақстан Республикасы
зайырлы мемлекет деп анықталған. Бұл мемлекет пен діннің қарым-қатынасы
мәселесіндегі теория мен тәжірибеде қолданылатын басты принцип. Демек, дін
және діндер үрдісі мәселелерінде ұстанатын принципіміз зайырлылық. Бұл
принцип білім беру саласында сақталуда. Зайырлы оқу орындары діни оқу
орындарынан бөлек. “Зайырлы мемлекеттің” не екенін анықтама,
энциклопедиялар арқылы, яғни түсінік негізінде түсіндіруге болады, ал заң
жөнінде қалайша айтпақпыз. Интернет беттерін парақтасақ, зайырлылық
мәселесі, бүгінде Ресей, Украина елдерінде талқыланып, алуан түрлі пікірлер
айтылып жатыр. Сөз орайына қатысты айта кетейін, зайырлы мемлекеттің
атеистік классикалық түріне кеңестік мемлекетті айтуға әбден болады. Бұл
мемлекет шын мәнінде дінді (шіркеуді) мемлекеттік істен мүлдем аластатты,
демек, бізге бұл жолға түсуге болмайды. Ол теріс бағыт болатын.
Біздің түсінігіміздегі зайырлы мемлекет мазмұны жағынан құқықтық,
демократиялық болғандықтан ол дін өрісіне мүмкіндік беретін мемлекет.
Мәселе, осы мүмкіндіктің сапалық мөлшерінде. Соны заң арқылы нақтылы
анықтау мәселеге айналып отыр.
Зайырлы қоғамда зайырлы азаматтар болуы табиғи жағдай. Олар, зайырлылар
кімдер, атап айтсам, мемлекеттік, саяси жүйедегілер, журналистер, ғалымдар,
білім беру саласындағы мұғалімдер, оқу ісін ұйымдастырушылар, ең соңында
өзін зайырлы деп санайтын азаматтар.
Зайырлылық дегенде басын ашып алатын жай, ол теократия мәселесі. Осы
мәселе туралы америкалық ислам танушы Бернард Луэйс былай дейді:
“Теократия – это государство, в котором власть принадлежит церкви, т.е.
духовенству. Ясно, что в этом смысле ислам не является и не может быть
теократическим. В исламе нет церкви и нет духовенства, как с теологической
точки зрения, потому что в нем нет духовной должности или духовного
посредничества между Аллахом и верующим, так и учредительской, потому что
здесь нет епископов и иерархической власти религиозных деятелей”
(Выступление проф. Бернарда Луэйса на международном коллоквиуме ЮНЕСКО 7-10
декабря 1982 г. в Париже).
Исламда діни билік пен саяси (мемлекеттік) билік, әуел бастан бір
болған, бірге қалыптасқан. Исламның осы ерекшелігін біз шіркеудің
мемлекеттен ажырату принципімен түсіндіріп келеміз. Шіркеу бір басқа,
Мешіт бір басқа. Екеуінің діни билікке және мемлекетке деген түсініктері де
басқа. Христос – адам, бірақ Құдай, ал исламда адам баласы Құдай бола
алмайды. Бір сөзбен айтқанда, исламдық тұрғыда “зайырлылық” деген түсінік
жоқ. Зайырлылық батыс өркениетінің өлшемі. Зайырлылықтың жоқтығы ислам
әлемін түсінбеушіліктің негізі, ол бір, екіншіден, зайырлылықтың жоқтығы,
одан зайырлылық талап еткенде архетиптік әр пиғылдағы көріністердің бой
көрсетіп қалуы аңғарылады. Осы психологиялық халді батыс саясаткерлері
“исламдық фактор”, “исламдық терроризм”, “исламдық экстремизм” деп сан-
саққа жүгіртуде. Батыс үшін исламдағы өзіне түсініксіз жағдай – қауіп.
Бұл мәселеде бізге Түркия елінің тәжірибесі жақын. Себебі, ол еуропалық
ел және де біз мемлекет пен діндер мәселесін еуропалық тәжірибе негізінде
шешуге ынта білдіріп отырған жұртпыз. Бірақ, Түркия елінің де тәжірибесін
толық ала алмай отырмыз, себебі онда бәрі түріктер, одан өзге ұлт жоқ,
бізде болса жағдай басқалау. Сондықтан діни келісімде үнемі ортақ шешімге
келу қиын болып отыр. Сонымен мемлекет және діндер дегенде екі тәжірибе
бар, бірі исламдық, екінші христиандық. Бізге керегі ортақ өркениеттік
шешім. Ол қалай болмақ?
Мұхаммед пайғамбардың хадистерінде негізінен мемлекетті басқару
тәсілдері туралы айтылған. Хадистерде саяси билік пен діни билік бір-
бірінен ажыратылмаған. Мұсылман елдерінің дені, батыстық терминді қолданса,
теократиялық болып келуі содан.
Әлем халықтары әрі елдеріндегі діни үрдістерді бағамдап отырсақ,
мемлекеттік, саяси істермен айналысушылыққа, тек қана ислам діні ғана емес,
өзге діндер, айталық, православие, католик, протестанттар, иудаизм т.б.
ынта танытуда. Мұндай үрдіс Қазақстанда да байқалып отыр, бұл біріншіден.
Екіншіден, неге дін мемлекеттен бөлінген деген конституциялық тұжырымға
қарамастан, мемлекет дін мәселесімен шұғылдануды қажет деп санайды. Бұл
былай қарағанда зайырлыққа жатпайтын іс. Бірақ, тәжірибе теорияның анасы
екенін естен шығармаған жөн. Қандай ілім, теория, қағида болмасын,
тәжірибеден замандар өзгерісіне қатысты жайлар қалып қойып отырады.
Теорияларға емізікпен сүт беріп, жандандырып алатын – тәжірибе.
Тәжірибеде жағдай былай. Үш ұғым бар: Мемлекет, Қоғам, Ел. Ел болу үшін
мемлекетшіл болу жеткіліксіз, мемлекеттен тыс қоғам, оның сан қырлы
мүдделері бар. Мемлекет, осы қарастырып отырған мәселеге орай айтсақ, адам
құқына жағдай жасаушы, мүмкіндік туғызушы, ал адам болмысы, ғұмыры, еркі
іске асатын – алаң, ол – қоғам. Қоғам адам еркінің кеңістігі. Міне, осы
адам еркіне мүмкіндік туғызу мен оның жүзеге асуының бірлігінен елдік сана,
елдік мүдде қалыптасады. Елдік сананы өркениеттік сана деп айтуға әбден
болады, себебі мұнда адам мүмкіндігі мен оның нақтылы өмірі көрініс табады.
Осы өркениеттік — елдік сана қалыптасуында – діннің орны ерекше. Қазақ елі
үшін, әрине, оның 60% сенетін ислам дінінің тазалығы, ұлттық қауіпсіздіктің
өзекті саласы. Мысалы, елдік санасы бар қазақстандық азамат, ешқашанда
“Хизб ут-Тахрир” сияқты діни сектаны қолдауы мүмкін емес. Керісінше, елдік
сезім, санасы жоқ дүбәралар аса зиянды діни секталарға өтіп кетулері
мүмкін. Елдік сана негізі азаматтық құндылықтарды қалыптастыруда. Демек,
білім және тәрбие саласында елдікке баулу мемлекеттің де, қоғамның да,
Қазақстандағы ресми діндердің де өзекті мәселесі болуы керек. Олай
болмағанда, Қазақстан Республикасы өркениетті ел болудан қалмақ. Бұл жерде
мен өркениеттілік деп өзін Мемлекет, Қоғам, Ел ретінде сақтауға қабілетті,
яғни ұлттық қауіпсіздігі мығым елге қатысты айтып отырмын. Өркениетсіз
елдердің өзін-өзі сақтау қабілеті шамалы болатыны тарихтан белгілі. Мысалы,
кешегі өзіміз өмір сүрген Кеңес империясы нағыз өркениеттілікке көтеріле
алмады, соның нәтижесінде ыдырап, тарап кетті. Себебі, ол зайырлы мемлекет
болғанмен, қоғамда атеистік білім мен тәрбие негізгі мәселелер болған.
Демек, таза атеистік негізде құрылған мемлекеттің, қоғамның Ел болып қалу
мүмкіндігі шамалы екеніне Кеңес өкіметінің қысқа ғұмыры дәлел.
Кеңестік заманда дін мемлекеттен бөлінгенімен, ол қоғамнан мүлдем
аластатылмады. Неше түрлі айла-тәсілдерге қарамай қоғамда дінге сенушілер
болды.
Солар тәуелсіздікпен келген діни еркіндікті, тіптен діни Тәуелсіздікті
десе болғандай ынтамен қабылдап, дінге сенуші қауымның негізін құрады, мұны
дәстүрлер деп атасақ, одан берідегі 15 жыл ішінде жаңа діни қауымдар өсіп-
өніп келеді. Солармен бірге, күн тәртібіне жаңа діни мәселелер қойылып
отыр. Оның бастапқыдағы шешімі 1992 жылдың 16 қаңтарында Парламентте
қабылданған “Діни сенім бостандығы мен діни бірлестіктер туралы” Заң
болатын. Енді оған өзгертулер енгізу мезгілі жетті.
Әрине, адам құқы туралы халықаралық тұжырымдамалар бар. Оларды есепке
алмасқа тағы да болмайды. Оның үстіне бар діндер өзін нағыз ақиқат
жолындағы хақ діндер деп жариялауда. Ол діни қисынға сиымды. Біздің ислам
насихатшылары – ислам хақ дін, таза дін десе, өзгелер де өз діндерін таза,
хақ дін дейді. Сонда шешім қайда? Шешім қандай жағдайда болсын нақтылы
болуы шарт. Дерексіз шешім болмайды. Шешім жасау үшін нақтылы тарихи,
әлеуметтік, қоғамдық, саяси, мәдени жағдайды есепке алуымыз керек. Нақтылы
жағдай – Қазақстан Республикасы, яғни мәселе осы мемлекеттің мазмұнына,
оның мүддесіне орай шешілуі керек. Ол қандай шешім? Мемлекет пен діндердің
арақатынасын ұлттық қауіпсіздіктің өзекті мәселесі деп бағалау. Бірінші
орынға, еш ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Зайырлы мемлекет
Қазақстан Республикасы біртұтас, зайырлы мемлекет
Қазақстан Республикасы демократиялық, зайырлы, құқықтық және әлеуметтік мемлекет ретінде
«Қазақстанның болашағы – қазақ тілінде»
Мемлекет функциялары, белгілері мен түрлері. Құқықтық мемлекет және оның белгілері
Қазақстанның ұлттық валютаның (теңгенің) болашағы
“Қазақстанның ядролық энергетикасының болашағы қандай? ”
Мемлекет түсінігі және мазмұны
Мемлекет функциясының ұғымы және мазмұны
Құқықтық мемлекет: түсінігі,түрлері және белгілері
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь