Бағалы қағаздар нарығы туралы


Кіріспе
1. Бағалы қағаздар нарығы.
2. Бағалы қағаздардың экономикадағы қызметтері.
3. Қазақстанның бағалы қағаз нарығының мәселелері және оның даму болашағы
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер
Бағалы қағаздар орта ғасырлардан бері қарай қолданыла бастады. Сол кезеңде ұлы географиялық жаңалықтардың ашылуымен байланысты сауданың аясы кеңіді, ал осы мүмкіндіктерді пайдаланып қалғысы келген кәсіпкерлердің ірі капитал сомасына деген қажеттілігі туды. Оның үстіне теңізден шалғай рынок пен шикізат кезін игерумен байланысты орын алатын шығындарды жекелеген адамдар көтере алмайтын да еді. Нәтижесінде ағылшын, голландық компаниялары акционерлік қоғамы Ост-Индия, Грудзон бүғазы компанияларымен сауда жасаумен байланысты дүниеге келді. Міне осылар бағалықағаздарды бірінші шығарған ірі компаниялар болды. Олардың акциялары күні бүгінге дейін Лондон мен Торонто биржаларында сатылуда. XVI—XVII ғғ. Англиядағы акционерлік компаниялар капиталды көп қажет ететін көмір өндірісін қаржыландыру үшін де ұйымдасқан болатын.
ХІХ ғасырдың 60-жылдары тағы да бір маңызды оқиға болды. Германияда ауыр өнеркәсіпті дамытуға шығарылған бағалықағаздармен делдалдық операцияларды жүргізуді универсалды инвестициялық банктер өз қолдарына алды.
Ресейге брокерлік бизнес осы Гермаииядан келді (аз мөлшерде Франциядан) "Маклер", "биржа", "акция" деген үғымдар осындай финанс инвестициясының тәжірибесімен бірге санаға енді.
1. Сейткасымов Г.С., Ильясов А.А. Ценные бумаги и
фондовый рынок, Алматы: Экономика, 1998 – 184с.
2. Жуков Е. Ф. Ценные бумаги и фондовые рынки: учебное посоьие для вузов. – М.: Банки и биржы, ЮНИТИ, 1995 – 224с.
3. Семенкова Е. В. Операции с ценными бумагами. – М.: Переспектива, “ИНФРА-М”, 1997 – 328с.
4. Мейірбеков. А.Қ, Әлімбетов. К.Ә. - “Кәсіпорын экономикасы”. АЛМАТЫ, 2003
5. Бабақұлы. Б. - “Тәуелсіздік, нарық, экономика”.
АЛМАТЫ, 1996

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




Жоспар:

Кіріспе
1. Бағалы қағаздар нарығы.
2. Бағалы қағаздардың экономикадағы қызметтері.
3. Қазақстанның бағалы қағаз нарығының мәселелері және оның даму болашағы
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер

Кіріспе

Бағалы қағаздар орта ғасырлардан бері қарай қолданыла бастады. Сол
кезеңде ұлы географиялық жаңалықтардың ашылуымен байланысты сауданың аясы
кеңіді, ал осы мүмкіндіктерді пайдаланып қалғысы келген кәсіпкерлердің ірі
капитал сомасына деген қажеттілігі туды. Оның үстіне теңізден шалғай рынок
пен шикізат кезін игерумен байланысты орын алатын шығындарды жекелеген
адамдар көтере алмайтын да еді. Нәтижесінде ағылшын, голландық компаниялары
акционерлік қоғамы Ост-Индия, Грудзон бүғазы компанияларымен сауда жасаумен
байланысты дүниеге келді. Міне осылар бағалықағаздарды бірінші шығарған ірі
компаниялар болды. Олардың акциялары күні бүгінге дейін Лондон мен Торонто
биржаларында сатылуда. XVI—XVII ғғ. Англиядағы акционерлік компаниялар
капиталды көп қажет ететін көмір өндірісін қаржыландыру үшін де ұйымдасқан
болатын.
ХІХ ғасырдың 60-жылдары тағы да бір маңызды оқиға болды. Германияда
ауыр өнеркәсіпті дамытуға шығарылған бағалықағаздармен делдалдық
операцияларды жүргізуді универсалды инвестициялық банктер өз қолдарына
алды.
Ресейге брокерлік бизнес осы Гермаииядан келді (аз мөлшерде
Франциядан) "Маклер", "биржа", "акция" деген үғымдар осындай финанс
инвестициясының тәжірибесімен бірге санаға енді.

1. Бағалы қағаздар нарығы.
Бағалы қағаздар рыногы дегеніміз не? Ол финанс рыногының бір бөлігі
екен. Қалған бөлігін банк қарызы рыногы құрайды. Банк, шын мәнінде,
коммерциялық банк болса (мемлекеттік мекеме емес), қарызды бір жылдан астам
уақытқа өте сирек береді. Ал бағалы кағаздарды шығара отырып (облигациялар,
акциялар) олардан түсетін ақшаны ондаған жылдар бойы пайдалануы мүмкін.
Финанс рыногын осылайша бөлу капиталдың, айналмалы және негізгі болып
бөлінуімен байланысты. Бағалықағаздар рыногы банктың кредит жүйесін то-
лықтырады, өзара байланыста әрекет етеді. Мысалы, коммерциялық банктер
бағалы қағаздар рыногында аралық кызмет атқарушыларға жаңадан шығарылған
баталы қағаздарға жазылу үшін қарыз береді, олар банктерге артық бағамен
сату үшін бағалы қағаздардың бір блогын бередi;
Бағалы қағаздар рыногының маңызды бөлігі ақша рыногы болып табылады,
онда қысқа мерзімді (бір жылға дейін) қарым міндеттемелері бар казначейлік
вексельдер (билеттер) айналыста болады. Ақша рыногы қолда бос тұрған
ақшаларды мемлекетке берудің икемді жолын қамтамасыз етеді, сөйтіп
корпорациялар мен жеке адамдардың уақытша бос ақшаларын табыс табуға
пайдалаиуға мүмкіндік жасайды. Онсыз толыққаңды финанс рыногының орын алуы
мүмкін емес.
Барлық рыноктар сияқты, бағалықағаздар рыногы да сұраныс пен
ұсынысқа, олардың бағасына тәуелді. Яғни бағалықағаздар рыногы сатып алу,
сатумен байланысты экономикалық қатынастар жүйесін құрайды. Рыноктың
мөлшері қоғамдық еңбектің мамандануы дәрежесімен тікелей байланысты.
Бағалы қағаздар рыногы тікелей алғашқы және қайталама рыноктан
тұрады. Алғашқы рынокта мемлекеттік және муниципиалды облигациялар, сол
сияқты акциялар мен облигациялар эмиссиясы жүзеге асырылады. Оны финанстық
және финанстық емес профильдегі әр қилы акционерлік компаниялар шығарады.
Алғашқы рынокта бағалы қағаздардың тікелей инвесторлары коммерциялық және
инвестициялық банктер, биржа фирмалары, сақтандыру компаниялары, зейнетақы
қорлары, финанстық емес корпорациялар және жеке адамдар (жеке инвесторлар).
Олар биржа фирмалары мен инвестициялық банктер арқылы акциялар мен
облигациялар сатып алады. Бағалы қағаздардың қайталама рыногы эмитент
бағалықағаздарды орталықтанған немесе орталықтанбаған сатып алу мен сатуды
түсіндіреді. Бағалы қағаздар — спецификалық тауар, барлық тауар сияқты
тұтыну қүны мен бағасы бар. Бағалы қағаздардың тұтыну құнының мәні белгілі
дәрежеде табыс келтіреді, яғни процент (облигациялар бойынша) және дивиденд
(акциялар бойынша) төлегенде, сонымен қатар бағалықағаздардың күн курсының
өсуі нәтижесінде келетін табыстар. Бағалы қағаздардың өздері туралы айтар
болсақ, оның үш түрі бар. Олар акциялар, облигациялар және олардан
туындайтын қағаздар.)
Акцияларды корпорациялар шығарады, акциялар шығарудың өзі
корпорациялар үйымдастырудың әдісі. Акцияны ұстаушы корпорация мүлігінің
бөлігіне иелік ететін болады. Корпорациялар акцияларды шығарып, ірі
инвестициялық жобаларды жүзеге асырып, сөйтіп финанстың қуаттылығы артады.
Акция иесі корпорация пайдасының бір бөлігін дивиденд ретіңде алып отырады.
Облигацияларды корпорациялар да, үкімет те шығарып отырады.
Облигация шығарушылар белгілі бір мерзімде (қарызды) және қарыз процентін
төлеуге міндеттенеді. Ол —зайым арқылы алынатын пайданың бір бөлігі.
Дивидендтен проценттің өзгешелігі тұрақты, әрі банк ставкаларының
өзгерісіне тәуелсіз. Сондықтан да облигацияларды
белгілі бір табыс әкелетін бағалы қағаздар деп атайды.
Әдетте процент зайымының қызмет мерзімі бойына бірдей
үлеспен төленеді.
Акция мен облигациялардың инвестициялық сапасы бірдей емес, яғни
инвесторлар үшін тартымдылығы әр түрлі. Облигациялар, әдетте, акцияларға
қарағанда жинақты сақталу кепілділігі молырақ. Әсіресе мемлекеттік
облигациялардың төлем қабілеті өте жоғары.
Бағалы қағаздардың басқа да түрлері бар. Мысалы, ордерлер
қозғалмайтын мүліктерге қатысты бағалықағаздар, опциондар, фьючерлік
келісімдер. Олар тәжірибелі инвесторлар үшін де, алып сатарлар үшін де
тартымды. Инвестицияның сенімділігі мен табыс әкелу тұрақтылығы түрғысьнан
ең сапалысы мемлекеттік облигациялар, әсіресе казначейлік билеттер. Олардаи
кейін жеке облигациялар және ірі компаниялардың "көп дауысты" акциялары.
Белгісіз, жаңадан ұйымдасқан фирмалар шығарған акциялар сапасы төмен
дәрежеге жатады. Осыған қарамастан АҚШ-та 120 миллион қызметкердің 47
миллионы акционерлер болып табылады. Осыншама адамды қамтитындай
акциялардың қандай тартымдылық күші бар? Біріншіден (бүл ең бастысы),
болашақта ескі инвестициялардың еселеп өсуімен байланысты. Айталық, бір
акцияны 100 долларға сатып алдыңыз делік, ал 10 жылдан кейін, егер
кәсіпорын жақсы жұмыс істейтін болса, ол акция 1000 доллар табыс әкеледі.
Екіншіден, акция ұстаушыларға дивиденд төленіп отырады (оның қатаң заңды
нормасының болмағандығына қагамастан). Үшіншіден, акцияны үстаушының дауыс
беру қүқы бар және кәсіпорын иесі ретінде басқадай да құқықтары бар.
Төртіншіден, акцияларды сатып жіберу өте жеңіл.
Бағалы қағаздардың қозғалысы мынадай үш фазадан тұрады: аптаның үштен
екісі, жаңадан бағалықағаздарды ойластыруға, шамамен осындай уақыт оны
алғашқы орналастыруға кетеді, ал осылардан кейін бағалы қағаздардың өзіндік
айналымы басталады.
Бағалы қағаздарға деген сұраныс халықтың әлеуметтік-тұрмыс
дәрежесімен анықталады. Тұрмыс дәрежесі жоғары болган сайын, табыстың басым
кепшілігі жинақталады да, адамдар бағалы қағаздарды сатып алуда мүдделілік
көрсетеді. Бағалы қағаздар ұсынысы, онда сұраныспен анықталады. Бағалы
қағаздарға сұраныстың дамуы финанс жүйесін қайта құрумен тікелей
байланысты. Бағалы қағаздар рыногында қандайлық дәрежеде болмасын
белсендiлiк күтер болсақ, салық жүйесiн жетiлдiрiп отыру да бүгiнгi уақыт
талабы, рынок талғамы.
Бағалау қағаздары бұл белгілі бір өзіндік формада шығарылатын мүліктік
құқықтық міндетті көрсеткіштері көрсетілетін шығарушы мен оларды
иеленушілер арасындағы қарым – қатынасты бейнелеп, қолдан қолға сатылатын,
сондай-ақ мәлімдеу барысында төлемдерді алуға құқық беретін, қандай-да бір
қаражат салғандығын куәландыратын ақшалай қаражатты білдіреді.
Бағалы қағаздардың мәні мынада, яғни капиталды иеленушінің қолында
капиталдың өзі емес, бағалы қағаз түріндегі жалған капитал формасы болады.
Жалған капитал деп бағалы қағаздың аталуы олардың өзіндік ішкі
құндарының болмауын айтады.

2. Бағалы қағаздардың экономикадағы қызметтері.

Бағалы қағаздар экономикада мынандай қызметтер атқарады:
1. Қайта бөлу қызметі, яғни бағалы қағаздың көмегімен экономиканың
салалары арасында, аймақтар мен елдердің арасында, халық пен
эканомиканың салалары арасында, халық пен мемлекет арасында және т.с.с.
уақытша бос ақша қаражаттары бөлінеді.
2. Құқықтық қамтамасыз ету қызметі, басқару ісіне араласуға, эмитенті
туралы оның қаржылық жағдайы туралы ақпарат алуға, табыс алуға құқық
береді.
3. Айналым шығынын үнемдеу қыметі. Ақшалық төлем құралы қызметін
атқаратын бақылау туралы түріне байланысты.
Бағалы қағаздар өзіне тән белгілеріне байланысты төмендегідей
жіктеледі:
1) Эмитентіне байланысты:
- мемлекеттік бағалықағаздар (Үкімет, Қаржы министірлігі (қазынашылық
тұлғасында), Ұлттық банк, жергілікті басқару органдары эмитенті бола
алады);
- мемлекеттік емес бағалы қағаздар (ашық және жабық акционерлі қоғамдар,
соның ішінде өнеркәсіптік кәсіпорын, сауда ұйымдары, коммерциялық банктер,
зейнетақы қорлары, сақтандыру компаниялары, қор биржалары, брокерлік
фирмалар, ЖШС; шетелдік қаржы – несие ұйымдары және т. б.);
2) Экономика табиғатына байланысты:
- үлестік бағалы қағаздар (үлес қосқандығын куәландыратын акциялар ғана);
- борыштық бағалы қағаздар (қарыз бергендігін, алғандығын куәландыратын
облигациялар, вексель, чек);
- төлемді, туынды бағалы қағаздар, бұл екінші ретті бағалы қағаздар;
3) Операция сипатына қарай:
- негізгі бағалы қағаздар (акция, облигация);
- қосымша бағалы қағаздар (чек, вексель, сертификат);
- туынды бағалы қағаздар (қалғандары);
4) Айналым мерзіміне байланысты:
- мерзімсіз (айналым мерзімі көрсетілмеген акция, яғни эмитенті
банкроттыққа ұшырамағанша);
- мерзімді, яғни қысқа (1 жылға дейін), орта (1 – 3 және 5 жыл аралығы)
және ұзақ (5 жылдан жоғары) мерзімді;
- мерзімі өткен, яғни көзделген мерзімде өтелмеген;
5) Қаражат салу сипатына қарай:
- инветитцияланатын бағалы қағаздар, яғни қаражат салуға мүмкіндік беретін
акция, облигация, фьючерс, депозиттік құжаттар, ипотекалық куәліктер,
депозиттік және жинақ сертификаттары;
- инвеститцияланбайтын бағалы қағаздар, яғни төлем құралдары қызметі
сипатында қазмет атқаратын бағалы қағаздар;

6) Шығарылу формасына қарай:
- құжатты бағалы қағаздар, яғни бекітілген формасына қарай шығарылатын
сиртификатты бағалы қағаздар немесе материалды формасы бар бағалы қағаздар;
- құжатсыз формада шығарылатын бағалы қағаздар, яғни бағалы қағаздар иесіне
немесе қаражат салушының атына “депо” счетын ашу арқылы берілетін бағалы
қағаздар;
7) Иелік ету сипатына қарай:
- атаулы бағалы қағаздар;
- атаусыз бағалы қағаздар;
- ордерлік, яғни басқа үшінші тұлғаның атына меншіктелген;
8) Нарықта айналу сипатына қарай:
- нарықтық бағалы қағаздар;
- нарықтық емес бағалы қағаздар (жинақ сертификаттары, варрант, коносамент,
ұлттық жинақ облигация, ұтыс облигациялар, ипотекалық куәліктер);
9) Басқару ісіне араласуына байланысты:
- дауысты бағалы қағаздар (дауысқа ие болатын);
- дауыссыз бағалы қағаздар;
10) Табыс төлеу әдісіне қарай:
- дивидентті (таза табысқа байланысты);
- дисконтты (өзінің номиналды құнынан төмен бағамен сатып алынатын бағалы
қағаздар);
- купондық, яғни табысты бағалы қағаздар;
- пайыздық табыс әкелетін бағалы қағаздар, яғни тұрақты пайда әкелетін,
өзгермелі табыс әкелетін;
11) Аумақтық белгісіне қарай:
- ұлттық, яғни мемлекеттің шеңберіндегі;
- аймақтық;
- халықаралық, мемлекет аралық айналыстағы;
12) Қамтамасыз ету сипатына қарай:
- қамтамасыз етілген, яғни шығарушының мүлкімен активтерінің құнымен
жабдықталатын;
- қамтамасыз етілмеген, ешқандай да мүллікпен қамтамасыз етілмеген,
шығарушының уәдесімен, кепілдікпен қамтамасыз етілмеген бағалы қағаздар.
Егер де біреу ламбард иесінен қарызға ақша алса, ол кепілге бағалы
зат қалдырады. Қарыз өтелмеген жағдайда ломбард иесі сол затты сатып өз
шығындарын жабуы мүмкін. Бұл келісім шарттары кепілдік квитанциясында
жазылады. Егер де жеке тұлға автомабиль алу мақсатындақарыз алса, несие
беруші сол автомабильге деген иелік құқығын несие көлемі толық өтелмегенше
сақтайды. Несие өтелмесе несие беруші автомобильді сатып өз шығындарын
жабады. Бұл жағдайда иелік ету құқығын растайтын мемлекеттік сертификат
несиені қамтамасыз ететін құрал ретінде қолданады.
Жалпы айтқанда бір бет қағаз инвестордың қандай да бір меншікке деген
құқығын және сол құқықтарды қолдану шарттарын анықтайды. Мүлік құқығын
куәландыратын бұл бір бет қағазбен бірге барлық құқықтар мен
міндеттемелерге ие болады. Бағалы қағаз дегеніміз – нақты шарттар бойынша
күтілетін және болашақ табыстарды алуға құқық, бұл құқық заңдармен
куәландырылған.
Бағалы қағаз түрлері көп. Олардың түрлерінің көптігі оларды сатып
алушылар (инвестор) мен шығарушылырдың (эмитент) мойнына жүктелетін
міндеттер мен құқықтардың болуымен ерекшелінеді. Бірақ та олардың көбі
бухгалтерлік есепте бір-бірімен ерекшеленбейді (бірнеше ғана бағалы
қағаздарды ашып көрсетуге болады).
Бағалы қағаздардың кейбір түрлері бухгалтерлік есепте өз
ерекшеліктеріне ие болады:
• олардың жарғылық қормен әр түрлі қатынасы кезінде;
• бағалы қағаздардың номиналды құны мен сатылу бағасы арасындағы
айырымның болуы;
• табыстардың аударылуына байланысты және т. б.
1) Эмиссиялық бағасы, осы баға бойынша бағалы қағаздар бірінші ретті бағалы
қағаз нарығына орналастырылады.
2) Нарықтық баға – бағалы қағаздардың екінші ретті нарығында қайта сату
бағасы.
3) Баланстық баға – қаржылық есеп беру құжаттары негізінде анықталатын
бухгалтерлік баға.
3. Бағалы қағаздар және оның айналу мәселелері.
Қор биржасы.
Бағалы қағаздардың келесі түрі акция болып табылады. Акция —
акционерлік коғамның мүлкіне белгілі пайды ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Бағалы қағаздар нарығы туралы ақпарат
Бағалы қағаздар нарығы туралы мәлімет
Бағалы қағаздар нарығы туралы түсінік
Еліміздегі бағалы қағаздар нарығы
Инвестициялық бағалы қағаздар нарығы
Бағалы қағаздар нарығы жайлы
Мемлекеттік бағалы қағаздар нарығы
Бaнктердің бaғaлы қaғaздaр нaрығы
Жапония бағалы қағаздар нарығы
ҚР бағалы қағаздар нарығы
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь