Лизингтік операцияларды ұйымдастыру

КІРІСПЕ
1. ЛИЗИНГТІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1. Лизингтің мәні, түсінігі және мағынасы
1.2. Лизингтік операциялардың мәні мен жіктелуі
1.3. Лизинг .инвестиция тартудың басты құралы

2.КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТЕРДЕГІ ЛИЗИНГТІК ОПЕРАЦИЯЛАРДЫҢ ЖАҒДАЙЫН ТАЛДАУ
2.1. Лизингтік компанияларда лизингтік мәміленің жасалу тәртібі
2.2. Ауыл шаруашылығындағы лизингтің орны
2.3. Лизингтік тәуекел және оны басқару әдістері

3. ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ЛИЗИНГТІҢ АҒЫМДЫҚ ЖАҒДАЙЫ МЕН ДАМУ БОЛАШАҒЫ
3.1. Қазақстандағы лизингтік қатынастарды басқару тетіктерін жетілдіру
3.2. Лизингтік операциялардың қазіргі кездегі жағдайы мен алдағы уақыттағы перспективалары

ҚОРЫТЫНДЫ
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
ҚОСЫМША
Қазақстан экономикасының барлық салаларында нарықтық қатынастарға негізделіп жүргізілген реформалар тұрақты экономикалық дамуды қамтамасыз етуге бағытталғандықтан, қазіргі уақытта ҚР-ның экономикасының алдындағы маңыздылығы өте жоғары міндеттердің бірі соңғы жылдары өз уақытында жасалынған құрылымдық реформалардың және тиімді жүргізілген экономикалық реттеудің арқасында қол жеткізілген макроэкономикалық көрсеткіштерге тұрақтылық және жаңа сапалық сипат беру. Сондықтан да Ел басшысының Қазақстан халқына дәстүрлі Жолдауында «экономиканы әртараптандыруға бағытталған Индустриалды –инновациялық стратегияны іске асыру қажет» деп айқындалып беруі бекер болмаса керек.
Қазіргі кезде біздің мемлекетіміз бәсекеге қабілетті экономиканың үлгісін таңдай отырып, бәсекелестікке қарымы мол басым салаларды, яғни отандық өндірісті дамытуға кірісе бастады. Ал отандық өндірісті, сол арқылы отандық өнімдердің ішкі және сыртқы нарықтардағы бәсекелестік қабілеттілігін дамытудың маңызды шарттарының бірі өндіріске ғылым мен техниканың соңғы жетістіктерін енгізу негізінде оған қызмет көрсететін негізгі қорлардың сапалық жағдайын жоғарылату болып табылады. Себебі, нарықтық экономика жағдайында жұмыс істейтін кәсіпорындардың бәсекелестік қабілеттілігі және өндірілген өнімдері мен көрсетілген қызметтерінің сапасы, көбінесе олардың пайдаланатын негізгі қорларының технологиясы қаншалықты деңгейде қазіргі заман талаптарына сай екендігіне байланысты. Сондай-ақ бізге ұзақ мерзімді тұрақты экономикалық өсуді қамтамасыз етудің классикалық факторларының бірі өндірістік база немесе өндірістік аппарат болып саналатындығы да белгілі. Сондықтан да, бүгінгі күнгі мемлекеттің ұзақ мерзімді болашақтағы стратегиялық мақсаты ҚР-ның тиімді және тұрақты экономикалық дамуын қамтамасыз етуге қабілетті өндірістік аппаратты құру болып табылады. Осы арада Қазақстанның барлық негізгі қорларының шамамен 50-70%-ға дейінгі мөлшерінің ескіргенін және жақын уақыт аралығында айырбастауды талап ететінін ескере кеткен жөн. Пайдаланылуда жүрген негізгі қорлардың өте көп бөлігінің ескіруі және өнеркәсіптің өңдеу салаларына жұмсалып отырылған инвестициялар көлемінің өте төменгі деңгейі отандық өнімдердің бәсекелестік қабілеттіліктерінің төмендеуіне әкеліп соғады.
1. ҚР «Қаржы лизингі туралы» Заңы,2000,5шілде
2. Салық кодексі. Салық және бюждетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы. Алматы, 2005ж.
Монография мен оқу құралдару
3. Исабеков Б.Н. Қазақстанда аралас экономика кезіндегі индустриялдық –инновациялық саясат және кәсіпкерлік мәселелер, концепциялар және шешімдер. Түркістан:Б.Ж., 2004 ж.
4. Мақыш С.Б. Коммерциялық банктер операциялар. Алматы, 2004ж.
5. Смағұлова Р.О. Қаржы нарығы. Алматы, 2001ж.
6. Қазақстандағы экономика өсімі: көзі, факторлары, тенденциялары және болашаққа болжау, 1 бөлім, Алматы, 2004ж.
7. Экономические ориентиры на пути к ускроренной модернизации. Материалы международной научно-практической конференций, 6 часть Алматы:экономика, 2005г.
8.Канакина М.М. Лизинг как форма инвестиционной деятельности. Санкт-Петербург, 2000г.
9. Оралбаева Ж.З. Қазақстандағы лизингтік қатынастарды басқару тетіктерін жетілдіру. Алматы, 2005ж.
10. Горемыкин В.А. Лизинг. Учебник-М. «Дашков и К», 2003
11. Іскер адамның орысша-қазақша экономикалық түсіндірме сөздігі. Алматы: «Мұраттас», 2005
12. Рыночная экономика русско-казахский толковый словарь-справочник. Алматы: «Білім», 1995
13. Теоретические и практические аспекты индустриально-инновационного развития РҚ. Алматы: «Қазақ ун-ті», 2004

Мерзімді басылымдар
14. Қаржылық лизинг және экономиканың нақты секторы// Қаржы қаражат, №6,2001
15. Қазақстандағы лизингтік қатынастар механизмін жетілдіру жолдары// Қаржы қаражат, №2, 2004
16. Лизингті қалыптастыру және тиімді қолданудың экономикалық негіздері// Ізденіс-Пойск, №3, 2003
17. Лизингтік келісімдердегі тәуекелділіктерді ескере отырып, лизингтік қатынастарды басқару мәселелері//АльПари,№4, 2004
18. Рынок лизинговых услуг в Республике Казахстан// АльПари, №3, 2005
19. Ауыл шаруашылығындағы лизингтің орны//Вестник университета «Кайнара», №3, 2003
20. Лизингтік қатынастарды банктік құрылымдар арқылы ұйымдастырудың ерекшеліктері// Банки Казахстана, №6, 2004
21. Проблемы развития лизинга в Казахстане// Банки Казахстана, №9, 2005
22. Лизинг как альтернативный источник финансирования инвестиций//Бухгалтер и налоги, №11, 2004
23. Конверсия финансовой отчетности для лизинговых компаний// Бухгалтер и налоги, №12, 2004
24. . Лизинг в Казахстане// Бухгалтер-налоги, №5, 2005
25. Әлемдік және отандық лизингтік нарықтың қалыптастыру және даму ерекшеліктері//Хабаршы «Жас ғалым. Ізденістер. Мәселелер. Зерттеулер» сериясы, №1, 2005
26. Лизинг –инвестиция тартудың басты құралы//Заң газеті, 2000ж. 26 қаңтар
27. «Лизинг дегеніміз не? Немесе кәсіпкерлік қызметтің жекелеген түрлеріне кәсіпкерлер құқығын қорғау туралы// Заң газеті, 2001ж. 21 мамыр
28. ҚР «Қаржы лизингі туралы» Заңы// Егемен Қазақстан, 2000ж. 12 шілде
29.Лизингтік қызметтер// Егемен Қазақстан, 2004ж. 24 сәуір
30. Қаржы лизингінің шарты бойынша қосылған құн салығынан босатылатын мүлік тізбесін қалыптастыру ережелері//Егемен Қазақстан, 2005ж. 16 наурыз
31. Тығырықтан шығаратын тиімді жол//Дала мен қала, 2004ж. 23 сәуір
32. «Темір Лизинг: сатып алатын –біз, игілігін көретін –сіз»//Қазақстан ZAMAN, 2004ж. 28 мамыр
33. Лизингтік жүйенің артықшылығы неде?//Жас Қазақ үні, 2005ж. 22 сәуір
34. Лизингтік қаржыландыру құрылымы жағынан ауыл шаруашылығына жақындау// Айқын, 2005ж. 30 маусым
        
        ДИПЛОМ ЖҰМЫСЫ
Тақырыбы: «Лизингтік операцияларды ұйымдастыру»
АЛМАТЫ 2006 ж.
Мазмұны
КІРІСПЕ
1. ЛИЗИНГТІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1. ... ... ... және ... ... ... мәні мен ... Лизинг –инвестиция тартудың басты құралы
2.КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТЕРДЕГІ ... ... ... ... Лизингтік компанияларда лизингтік мәміленің жасалу тәртібі
2.2. Ауыл шаруашылығындағы лизингтің орны
2.3. Лизингтік ... және оны ... ... ... ... АҒЫМДЫҚ ЖАҒДАЙЫ МЕН ДАМУ БОЛАШАҒЫ
3.1. Қазақстандағы лизингтік қатынастарды басқару тетіктерін жетілдіру
3.2. Лизингтік ... ... ... ... мен ... перспективалары
ҚОРЫТЫНДЫ
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
ҚОСЫМША
Кіріспе
Қазақстан экономикасының барлық салаларында нарықтық қатынастарға
негізделіп жүргізілген реформалар тұрақты экономикалық ... ... ... ... уақытта ҚР-ның экономикасының алдындағы
маңыздылығы өте жоғары міндеттердің бірі ... ... өз ... ... ... және тиімді жүргізілген экономикалық
реттеудің арқасында қол жеткізілген макроэкономикалық ... және жаңа ... ... ... ... да Ел ... халқына дәстүрлі Жолдауында ... ... ... ... ... іске ... қажет» деп
айқындалып беруі бекер болмаса керек.
Қазіргі кезде біздің мемлекетіміз бәсекеге қабілетті ... ... ... ... ... мол басым салаларды, яғни
отандық өндірісті дамытуға кірісе бастады. Ал отандық өндірісті, сол ... ... ішкі және ... ... ... ... маңызды шарттарының бірі өндіріске ... ... ... ... ... ... оған қызмет көрсететін
негізгі қорлардың сапалық жағдайын ... ... ... ... ... жағдайында жұмыс істейтін кәсіпорындардың бәсекелестік
қабілеттілігі және өндірілген өнімдері мен ... ... ... ... ... ... ... технологиясы
қаншалықты деңгейде қазіргі заман талаптарына сай ... ... ... ұзақ ... ... экономикалық өсуді қамтамасыз етудің
классикалық факторларының бірі өндірістік база немесе өндірістік ... ... да ... ... да, ... ... ... мерзімді болашақтағы стратегиялық мақсаты ҚР-ның тиімді және тұрақты
экономикалық дамуын ... ... ... өндірістік аппаратты құру
болып табылады. Осы арада Қазақстанның барлық негізгі қорларының шамамен 50-
70%-ға ... ... ... және ... ... ... ... ететінін ескере кеткен жөн. Пайдаланылуда жүрген негізгі
қорлардың өте көп бөлігінің ескіруі және ... ... ... ... инвестициялар көлемінің өте төменгі деңгейі отандық
өнімдердің бәсекелестік ... ... ... ... кезде еліміздің ұлттық банктік жүйесінің экономика салаларының
несиелік ресурстарға ... ... ... мүмкіндіктері
жылдан-жылға жоғарылағанымен, банктік несие есебінен ... ... ... ... толық қанағаттандыру мүмкін емес.
ҚР Қаржы министрлігінің мәліметтеріне сүйенсек еліміздегі кәсіпорындардың
негізгі ... ... үшін ... ... 800 ... теңгеден аз емес
мөлшерде инвестициялар талап етіліп отыр. Бүгінгі күні бұл ... ... ... бөлінген несиелер көлемінен шамамен екі есеге жуық
жоғары. Осындай тығырықтан шығудың негізгі ... ... ... ... инвестициялаудың тиімді, ыңғайлы құралы ретінде дамыту
болып табылады. Қазіргі кезде әлемдік тәжірибеде, лизинг экономиканың ... ... ... ... ... бірі бола ... ... негізінде ескірген өндірістік базаны жаңартуға
және шаруашылық субъектілері үшін тиімді ... ... ... ... алуға мүмкіндіктер беретін инвестициялық қызметтің ерекше
түрі ретінде кең ... ... ... ... ... ... артықшылықтарына қарамастан, экономикалық қатынастардың бұл
нысаны ҚР-да өте баяу қарқынмен дамуда және бұл ... ... ... ... ... объектісіне айнала қойған жоқ.
Инвестициялар жалпы ... ... ... ... бүгінгі
таңда тек 1,9% ғана құрап отырғандығын, ал шет ... бұл ... ... ... және ... ... дамуының қазіргі кезеңі
үшін лизингтік қатынастарды дамытудың өте ... ... ... сол ... ... жолдарын айқындау және оларды басқару
тетіктерін жетілдіруді ғылыми негіздеу ... ... ... мақсатта еліміздегі лизингтік қатынастар нарығындағы төменгі іскерлік
белсенділіктеді және қазақстандық ... үшін ... ... ... ... объектісіне айналдыру қажет.
Жұмыстың негізгі мақсаты лизингтік қатынастардағы өзгеру үдерістерін
кешенді түрде талдау негізінде оларды басқару тетіктерін жетілдіру бойынша
тәжірибелік ... ... ... ... Біз ... ... елімізге
нақты пайда түсіру үшін лизинг ... ... ... ... ... ... ... қабылдауымыз керек. Соған орай, еліміздің
экономикасын тұрақтандыру, дамыту үшін лизинг шарты секілді индустрия,
өндірісті инвестициялар ... ... ... жолы деп ... болады.
Көрсетілген мақсатқа қол жеткізу үшін келесідей ... ... ... ... экономикалық мәнін зерттеу және
теориялық тұрғыдан негіздеу ... оның ... тән ... ескере отырып, «лизинг» түсінігінің тұжырымын
нақтылау;
- лизингті ұйымдастырудың әр түрлі нысандарының экономикалық
артықшылықтары мен іске ... ... ... ... бір ... ретіндегі лизингтің
артықшылықтарын салыстырмалы түрде көрсету арқылы, лизингтік
экономикалық тиімділігін ... ... ... ... есептеудің қолданыста жүрген
әдістемелік негіздеріне талдау ... және оны ... ... ... лизингті әр түрлі деңгейлерде басқару қажеттіліктерін
негіздеу арқылы, оларды реттеуді ұдайы ... ... ... ... ... ... ... ескере отырып,
лизингті басқару мәселелерін зерттеу;
- Қазақстандағы лизингтік ... ... ... ... анықтау.
Зерттеу пәні ретінде ҚР-ның экономикасының әр түрлі салаларындағы
лизингтік операциялардың дамуы, лизингтік қатынастарды басқару ... ... ... ... ... операцияларды іске асыру нәтижесінде ҚР-
дағы әр түрлі ұйымдар арасында пайда болатын лизингтік қатынастар және
оларды ... ... ... келген өндірістің материалдық-техникалық базасының дамуына ... ... құра ... ірі ... бір түрі ... ... ... экономикасына жаңадан келген ұғым. Оны біз Қазақстанның
нарықтық экономикаға көшуімен байланыстырамыз. Ол несиенің бір түрі ... ... ... және ... аз ... ... және жоғалтулардан сақтауға мүмкіндік береді.
Лизингті белсенді енгізуде ұлттық экономиканың ... ... оның ... қайта құрылуының, елдің сыртқы экономикалық қызметінің
дамуының және ... ... ... кәсіпорын өнімдерінің бәсекелес
қабілеттілігін арттырудың басты факторларының бірі бола алады.
Лизингтік операцияларды ... ... ... және ... оқып-үйрену негізінде лизингтік қатынастардың ерекшеліктері
туралы түсініктерді тереңдету болып табылады. Ұсынылған лизингтік бизнесті
ынталандыру және ... ... ... іске ... Қазақстан
Республикасының лизингтік саласына инвестициялар ... және ... ... өндірістік базасын неғұрлым тез жаңартуға,
өндірілген ... ... мен ... ... ... етуі ... Лизингтік экономикалық тиімділігін бағалау және лизингтік
төлемдерді есептеу бойынша әдістемені толықтыру үшін ұсынылған ... ... ... ... ... ... ... инвестициялаудың маңыздылығын анықтау және лизингтік қызметтер
нарығындағы лизингтік операциялардың неғұрлым ... ... ... пайдаланылуы мүмкін.
Дипломдық жұмыс кіріспеден, үш тараудан, пайдаланылған әдебиеттер
тізімінен және қосымшалардан тұрады.
Бірінші тарауда, лизингтің шығу ... ... ... ... ... және ... ... Және де ... ... бір түрі ... оның инвестиция тартудың
құралы құралы туралы ой қозғалады.
Екінші тарауда бірнеше лизингтік компанияларды ... ... ... мен ... ... лизинг мүлігін сақтандыру және салық
салу режимдері, ауыл шаруашылығын қаржыландыруда лизинг тиімді ма, жоқ ... ... ... ... мәселелері, лизингтік
қатынастарды басқару тетіктерін жетілдіру жолдары, лизингтің ... ... ... ... әдістемелік және ақпараттық негізі ретінде отандық және
шетелдік ... ... ... басқару мәселелеріне
арналған ғылыми еңбектері мен ... ... ... ... реттеу туралы заңнамалық актілері мен нормативтік құжаттары, ҚР-
ның статистика жөніндегі Агенттігінің анықтамалық материалдары және ... ... ... басқаруды реттеу және дамыту
мәселелері де жан-жақты зерттеуді қажет ететіндіктен ... ... мен ... ... жұмыстар да баршылық. Лизинг туралы ... ... ... ... ішінде Р.О.Смағұлова, С.Б.Мақыш,
Ж.З.Оралбаева, М.М.Канакина және т.б. экономист-ғалымдардың еңбектерін
еліміздегі лизингті ... ... ... –тарау. Лизингтің теориялық негіздері
1.1. Лизингтің мәні, түсінігі және мағынасы
Алу қағидасына негізделген ... ... ... ... ... ... мүмкін емес, сондықтан да олар
азаматтық құқықтық қатынасқа қатысушылардың теңдігі мен ... ... ... ... ... ... ... нысан шарт
болып табылады. Кәсіпкерлік ... ... ... орны ... оның ... ... ... сатып алу –сатудан ... ... кең ... лизинг, кешенді кәсіпкерлік
лицензия, факторинг, ... және ... ... ... ... осы заманғы шеңберде кәсіби ... ... және оның ... ... бағдар беруге мүмкіндік
туғызады. Бұл шарттар кәсіпкерлік ... ... ... ... туғыза қоймас, ... ... ... ... ... ... деп ... кәсіпкерлік қызметтің сипатын атап
көрсетеді. Лизинг беруші мен ... ... ... ... ... нысанда пайдаланады, ... өзі ... ... ... ... Бұл ... ... сипатта
болғандықтан көбінесе оларды кәсіпкерлік ... ... деп ... қызметтің негізгі мақсаты тұтынушылар мүддесін қанағатандыру
үшін таза ... ... және ... қызметте әлеуметтік оң
бағалау. Егер, ... заң ... ... лизинг шартымен
еліміздің экономикасына мемлекеттік емес аса ірі ... ... ... ... ... істер күтіп ... ... көшу ... ... ... ... және олардың техникалық ... ... ... ... ... ішінде лизингті пайдалану қажет. ... бір түрі ... ... ... ... және қызметті
аз мөлшерлі шығынмен ... және ... ... ... дүниежүзілік тәжірибеде пайда болуы тарихтың тереңіне
кетеді. Лизингтік ... ... ... ... ... ... ... бастады. Әсіресе, Венеция мен Генуяда өте ... ... ... ... сауда кемелерінің иесіне жалға
берілген.
Тарихта лизингке ұқсас операцияның б.э. 2000 ... ... ... ... ... болғанмен, шетелдік
зерттеушілер лизинг операциясының жасалғандығы туралы нақты ... 1877 жылы ... ... ... ... американдық
компанияның телефондарды сатудың орнына жалға бергендігін тілге тиек
етеді. «Юнайтед ... ... ... атты ... ... ... жылы ... (АҚШ) құрылған. Еуропада 1962 жылы «Дойче
лизинг ГМбХ» ... ... ... компания Дюссельдорфта
(Германия) пайда болыпты. 1972 ... бері ... ... ... келеді. «Лизинг» термині
ағылшынның «Leasing» және ... ... ... ... яғни ... және «жалға алу» деген мағынаны білдіреді. ... ... ... ортасында көп тараған және дамыған. 50 жылдың соңы ... ... ... АҚШ, ... ... және Азия ... ... ... ... ... ... лизингтік компаниялар пайда
бола бастады.
Лизингтік қатынастардың қалыптасуы ... ... ... шолу жасау нәтижесінде, жұмыста әлемдік нарықтағы лизингтің
қалыптасуы мен дамуын олардың ... ... ... ... ... ... өсуіне байланысты, шартты түрде 5 кезеңге
бөліп қарастырылған және оның әрбір кезеңіне сипаттамалар ... ... 1. ... ... ... даму ... | ... ХІХғ. соңы –ХХғ. басы |Лизингтің қалыптасуының алғашқы |
| ... ... ... жж. ... ... ... 1960-1970 жж. ... ... ... ... ... ... жж. ... «шу» ... ... ... ... ... |Әлемдік лизингтік одақтардың құрылу |
| ... ... ... «Жас ... ... ... Зерттеулер» сериясы, №1,
2005, 15б.
Әлемнің 59 мемлекеті бойынша ... ... ... ... ... ... талдау жүргізу арқылы, қазіргі
уақытта лизингтің әлемнің шамамен ... ... ... ... ... ... байланысты, әлемнің көптеген елдеріндегі
инвестицияның ... ... ... ... ... байланысты,
лизингті инвестициялаудың болашағы бар бір ... деп ... ... бар. ... осы ... ... ... мөлшері экономикалық
даму деңгейлері жоғары елдерде (АҚШ, Батыс Еуропа елдері) байқалатындықтан,
экономиканың даму деңгейі лизингтің дамуы үшін ... шарт ... ... ... ... біздің елде 1989 жылы ... ... ... асыра бастағанда пайда болған. 1990 жылы ... ... ... ... ... ... (ежіре) және лизинг ... ... және ... ... ... бес жылдық
бағдарламасын іске ... ... ... мекемелерді және
машинаны, жабдықтарды, көліктік құралдарды алдын ала ... ... ... шаруашылық етуші субъектілерге ... ... ... ... ... ... ... болды.
Еліміздегі лизингтің қалыптасуы мен даму ерекшеліктеріне сипаттама
беру үшін, жұмыста 2003 жылдың ... ... ... лизинг:
тәжірибе, мәселелер және даму болашағы» деген тақырыпта болып ... ... ... ... ... ... ... лизингтік
бизнестің 15 жылдық тарихының шартты түрде анықталған ... ... ... ... ... ... ... 2).
Кесте 2. Қазақстандағы лизингтің қалыптасу және даму кезеңдері*
|Жылдар |Кезеңдердің |Қысқаша сипаттама ... |аты | ... ... болу ... лизингтік компаниялар құрылды ... ... ... кейбір коммерциялық банктер лизингтік |
| | ... аз ... іске ... ... ... |Баяулау |Қазақстанның ішкі нарығындағы экономикалық ... ... ... әсерінен лизингтік бизнестің |
| | ... ... ... ... |Жандану, қайта|Лизингті мемлекттік қолдау және ынталандыру |
|1995-2000 |даму ... ... ... бұл ... |
| ... ... ... ... деп те ... |
| | ... ... ... ... ... ... ... ... |лизинг» |байланысты лизинг коммерциялық секторда өте тез|
| ... ... дами ... ... ... ... ... автор жасаған.
Осы кестеде көрсетілген кезеңдерді 2004 жыл және одан жоғары жылдар
деп ... ... ... 2004 жылдың қаңтар айында «Қаржылық лизинг
туралы» ҚР-ның ... ... мен ... ... ... ең маңызды өзгерістердің бірі лизинг алушылардың ... ... ... ... ... ... салық салынатын табыстан шегеру
құқығының берілуі және лизингке беру ... ... ... ... ... ... босатылатындығы болып табылады. Яғни,
штелдік тәжірибе көрсеткендей, лизингтік операцияларға салық салу тәртібі
бойынша енгізілген жеңілдіктер ... ... ... дамуына оң ықпал
ететіндіктен, біз оны еліміздегі лизингтің қалыптасуы мен дамуының ... ... ... ... мен ... ... бойынша Қазақстанның басқа
мемлекеттермен халықаралық ынтымақтастық кезеңі» деп атауды ұсынамыз.
Лизинг жөніндегі түсініктер, ең ... ... ... беру, берілген мүлікті сату, сатып ... іске ... ... ... кезінде жасалынатын мүліктік арендалық келісім-
шарт ... ... Бұл ... ... ... ... және оның формасының әр ... ... - бұл ... ... өзіне тиесілі құрал- жабдықтарды,
машиналарды, техникаларды, өндірісте, сауда ... және ... ... ... ... лизингтік төлем төлеу шартымен
белгіленген ... ... ... ... ... ... ... 5 шілдесіндегі Қазақстан Республикасының «Қаржы
лизингі туралы» заңына ... ... ... – лизингтік келісімге
қатысушылар ... ... ... ... алушы және лизингке
берілетін мүлікті сатушы ... ... жеке ... ... жеке және ... тұлғалар болып табылады.
Лизингке беруші—бұл өзіндік және сырттан тартылған ... ... ... ... өз меншігіне сатып ... ... ... ... негізінде лизингке алушыға ... ... ... ... ... бір ... ... келісімге қатысушы ретінде көрінуге құқығы жоқ.
Лизингке алушы—лизингтік ... ... ... үшін ... ... ... ... лизингтік
келісімге қатысушы тұлға.
Лизингке беруші лизингке алушыға ... ... ... көрсетілетін мерзімге және белгілі бір ... ... ... шын ... ... келісімге тән мерзімділік,
қайтарымдылық, төлемділік қағидаларын іске ... ... ... алып ... лизингке беруші де және ... ... ... ... яғни ... формадағы капиталмен жұмыс істейді. Бұл
жағдай лизингті инвестиция түсінігімен жақындастырады және ... ... ... ... объектісі болып нарықта еркін айналуға тыйым салынған
негізгі ... ... ... кез ... ... ... мүліктер табылады.
«Қаржылық лизинг туралы» Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес
бағалы ... және ... ... басқа да кәсіпкерлік қызмет
үшін пайдаланылатын кез келген тұтынылмайтын ... ...... ... ... санала алады.
Қаржылық лизинг мәселесімен айналысатын ... ... ... жалға беру және ... ... ... деп ... ... қарағанда өзіндік ерекшелігі бар, ол тиімді ... ... 1). ... ұзақ ... инвестицияны қаржыландырудың
негізгі қаражатының жетіспеушілігіне байланысты клиенттерге қолайлы.
Банктік ... және ... ... қаражаттарының инвестициялық
қаржыландыруда лизинг арқылы қаржыландыру ... ... ... ... азырақ тиімді (қосымша 2)
Кез келген ... ... ... ... ... ... ... болып табылады. ... иесі ... ... ... ... алушыға) қаржылық қызмет көрсетеді. Ол мүлікті
толық құнына сатып ... және ... ... ... ... ... орнын толтырады. Осы тұрғыдан алып қарағанда, лизингтің
экономикалық мәні –ол ... ... ... беру ... берушінің лизинг алушыға берген несиесі. ... ... ... ... ... өте ... ... екеуінің
арасында айырмашылықтар бар. Бұл айырмашылық ең ... ... ... ... несие кезінде тауарға деген
меншік құқығы бірден беріледі. ... ... ... ... ... Лизингтің несиеден айырмашылығын ... ... ... ... ... кейін де ... ... ... ... қала ... ... ... келісім кезінде мүлікті пайдалану құқығы оны
иелену ... ... ... ... ... ... құқығы лизингке берушіге сақталынады, ал оны ... ... ... ... ... ... ... үшін лизинг алушы
лизинг берушіге алдын-ала келісілген лизингтік ... ... ... ... ... кейін уақытша пайдалануға
берілген объект лизинг ... ... ... ... ... ... беріледі және ақша
формасында өтеледі. Лизингтік ... ... ... ... беріледі. Келісім-шарт мерзімі аяқталғаннан кейін келісім
объектісі ... ... ... ... ... ... ... сипатта да болуы мүмкін. ... ... ... ... ... ... көмегімен өндірілген
өнімдер формасында ... ... ... ... ... және ... ... бойынша
есептеулер кезінде алынған соңғы нәтижелерді бір кесте түрінде ... ... ... ... ... 3. ... және ... есебінен құрылғыларды сатып алу құндарын
салыстыру.*
|Көрсеткіштердің аттары ... ... |
| ... ... ... ... сатып алу шығындарының |1318,8 |1057,23 ... құны PV ... | | ... ... табыс салығы бойынша |395,2 |363,64 ... ... құны PV үнем | | ... ... ... алу шығындарының дисконтталған|923,6 |693,59 ... ... ... үнемділіктің | | ... ... ... (1 ... | | ... ... ... үнемділік құнының құрылғының |29 |34 ... ... ... ... ... ... | | ... ... | | ... автордың жүргізген есептеулері негізінде жасалынған.
Сонымен, қаржылық лизинг банктік несиелеудің альтернативті болып
табылатын ... ... ... ... ... Ол өндірісті
компанияларға көп шығын жұмсамай – ақ қажетті тауарларды ... ... ... ... ... тәуекелділіктерден
сақтауға мүмкіндіктер береді. Яғни, лизинг – ... ... ... ... кешені. Бұл кешеннің құрамына жалға беру
туралы келісім-шартпен қоса, мүлікті ... ... алу ... ... ... үшін осы келісім шарттардың күрделілігі тән. Және тағы бір
ерекшелігі жалға ... екі ... ... яғни ... беруші және
жалға алушы, ал лизингте үш ... ... ... ... ... ... болады.
Сонымен қатар, лизинг алушы ... ... ... тек ... ғана алмайды, сонымен қатар, ... ... ... алушының міндеттері жүктеледі: ... ... ... ... ... ... өтеу, мүлікті сақтандыру және
техникалық ... ... ... ... мүліктің меншік иесі лизинг
берушінің өзі ... ... ... ... ... оны пайдаланудың мүмкінсіздігі қарызды ... ... ... ... ... арендатор сияқты мүлікті
пайдалану құны үшін ай ... ... ... ... ... ... мүлікті пайдалану үшін лизинг берушіге мүліктің ... ... ... ... жағдайда лизинг берушіге гарантиялық
міндеттерінен түгелдей ... ... ... ... лизинг беруші мүлікті лизинг
алушының сұрауымен және оның ... ... ... Сондай-ақ,
міндеттердің бұлай бөлінуі мүлік алушының мүлікті ... ... ... ... ... ... артықшылықтарын лизингтік қатынасқа
қатысушы әрбір жаққа қамтамасыз ету белгілерінен ... ... ... ... ... – оның ... ... мынадай
артықшылықтарының болуына байланысты:
- лизинг ... ... ... ... жоқ ... ... болады. Бұл ... ... ... ... ... лизинг объектісі лизингке берушінің
меншігінде қалады да, ... ... ... ұшыраған жағдайда
несиелік тәуекел деген болмайды (нақтырақ ... ... ... сол ... ... ... жалғастыратын басқа кәсіпорын
іздестіруге кетеді);
- лизинг 100 ... ... ... ... яғни кәсіпорынға
қысқа ... ... ... ... ... жұмсамай-ақ, жаңа
құрал-жабдықты пайдалана ... ... өнім ... ... ... мүмкіндік береді;
- кәсіпорынға мүлікті несиеге сатып алғаннан, ... ... ... себебі бұл жерде ол мүлік кепіл ретінде ... ... ... ... алу ... кәсіпорындарды күрделі
ақшамен басқаруда мүмкіндік береді;
- кұрал-жабдықтың лизинг берушінің ... ... ... ... лизингтік төлемдер ғана ... ... ... ... ... өзі төлейді. Сөйтіп, лизинг алушы
салықтық ... ... ... ... ... ... несиенің мақсаты
пайдалануына ешқандайда қадағалау болмайды.
- лизинг – ... мен ... ... үшін ... ... жеңісті
қамтамасыз ететін тәсілдерінің бірі;
- дайын ... ... ... жолы ... ... ... ... құрылымының оптимизациясы және ұзақ мерзімді қаржыландыруды
тарту;
- өндірісті қазіргі деңгейде қолдау мүмкіндігі, ... ... ... ... асыру және мүліктің жеделдетілген амортизациясы;
- лизинг арқылы өндіріске инвестор ретінде ақша қаражаттарын ... ... ... ... үшін де лизингтік операциялардың
артықшылықтары бар. Оларға лизинг ... ... ... болады.
Көптеген экономикалық әдебиеттерде келесідей артықшылықтары айтылады:
- лизинг берушінің тәуекелділіктері төмен. Себебі, ... ... ... ... Яғни, лизинг беруші лизингке берілген ... ... ... ... салаларына мемлекеттік қолдау болған жағдайда отандық бюджет
қаражаттарын тарту;
- көрсеткен қызметтері үшін ... бір ... ... ... кемшіліктерін айтатын болсақ, олар:
- ... ... ... қалдық құнының жоғарылауынан
(әсіресе инфляциядан) ештеңе ... ... ... лизинг құны несиеге қарағанда ... ... ... ... ... туындайтын тәуекелдің лизинг ... ... ... қажет, сондықтан да ол осындай ... ... үшін ... ... алуға тырысады.
Лизинг қызмет нарығында іскерлік белсенділіктің ... ... ... ... Лизингтің тиімділігі мыналар:
- кәсіпорынның қондырғыны сатып алуда үлкен қаржыларды жұмсамау;
- ... ... ... ... ... ... ... үшін тұрақты негіз, яғни жабдықты сатып ... ... ... ... ... біркелкі
тарату;
- лизинг төлемді өтеу кезінде лизинг берушімен ... ... ... мен ... ... ... болады;
- баланстық артықшылықтар, яғни лизингтік төлемдер баланста
ағымды шығындар ... ... ... ... бұл ... ... ... көрсеткіштеріне есепке алынбайды;
- мүлік лизинг берушінің балансында болғандықтан лизинг алушы мүлікке
салынатын салықтан босатылады. ... ... ... ... оған ... ... түрде жаңартуға,
қайта құруға мүмкіндіктер береді;
- маусымдық және күтпеген өндірістік мәселелерді шешудің жеделділігі;
- келісімді ... ... ... ... ... мүлік
кепіл ретінде алынатын болғандықтан несие алғаннан гөрі, лизинг
бойынша мүліктерді алу ... кіші және орта ... үшін ... ... және ... ... азаюы. Мұндай тәуекелділіктер мүліктер уақытша
пайдалануға алынатын болғандықтан лизинг берушіге ... ... ... беру ... ... ... бұл барлық тиімділіктері жиынтығында лизингтік
мәмілелерді іске ... ... ... ... ... ... ... етеді. Бұл арқылы жалға алынған мүлік пайдаланылады.
Мұндай мәмілеге ... ... де ... Егер ... ... болса, онда олардың тиімділігі ... ... ... кеңейтуде, өздерінің қаражаттарын азғантай
тәуекелмен орналастыруда, салықтық жеңілдіктер алуда және ... ... ... ... ... ... ... тұлғасы ... ... ... ... ... өткізу шеңберін кеңейту және қолма-қол ақша
алудан ... ... ... негізіне мынандай элементтер
жатады:
1. Мәміленің объектісіне—амортизацияға ... ... ... ... сонымен қатар мүліктік ... және ... ... ... пакетінің лизингі республика ... және ... ... ... ... ... тыйым
салынған мүліктер мәміленің ... ... ... ... ... ... ... субъектісі болып мәміле
объектіге тікелей қатысы бар жақтар табылады. Сонда оларды ... ... ... бөлуге болады.
Лизинг мәміленің тікелей қатысушыларына мыналар жатады:
- лизингтік фирмалар мен компаниялар (лизинг берушілер мен лизинг
алушылар);
- ... ... және ауыл ... ... және көлік
кәсіпорындары, халық (лизинг алушылар немесе лизинг берушілер);
- ... ... ... және ... ... жанама қатысушыларына лизинг берушіні несиелейтін
және мәмілелердің кепілдеуші болатын коммерциялық және ... ... ... ... және ... да делдал фирмалар
жатады.
3. Лизинг мерзімі (лиз мезгілі). Лиз мезгілі дегеніміз лизинг келісім-
шарттың қызмет ету ... ... ұзақ ... ... ... түрі
болғандықтан, мәміленің объектілерінің қызмет ету ұзақ ... мен ... лиз ... ... шектеулерін анықтайды.
4. Лизинг құны. Лизингтік операциялардың жобасында ең қиыны –бұл
лизинг берушіге тиісті лизинг ... ... ... ... тәуекелдің жоғары деңгейі бар банк ... ... ... көлемін көп қажет ететін түрі ... ... ... ... ... ... кең ... тартуға мүдделі.
Сондықтан коммерциялық ... үшін ... ... жанама түрде
ғана емес (бөлімді, басқарманы ұйымдастырып), лизингтік ... ... ... ... ... ... нақты түрлеріне
әсерін тигізіп, тікелей түрде қатысуы маңызды.
1.2. Лизингтік операциялардың мәні мен жіктелуі
Батыс Еуропа ... ... ... өсуі оның ... ... ... қабілеттілігін арттыру, салықтарды төлеудегі жеңілдік
мүмкіндіктерімен байланысты. Сонымен ... ... ... ... ... үшін де, ... ол өндірістің техникалық дамуының жалғыз
мүмкіндігі болып табылатын орташа және шағын кәсіпорындар үшін аса ... ... ... ... ... еңбек құралдарының қызмет атқару
мерзімінің 40-90 ... ... және ... сипатында болмайды.
Жапонияда жыл сайынғы лизингтік операциялардың өсу көлемі 30 ... ... ... қызметтер нарығында лизинг көп
түрлерге бөлінеді және осыған сәйкес көп ... ... ... ... ... ... бірнеше белгілері бар. Бұл ... ... 1) ... ... түріне қарай топтастыруға мүмкіндік
береді. Лизингтің әрбір формасының өзіне тән қасиеті бар және ол ... ... ... жүзеге асырған кезде және рәсімдеген кезде
ескеріледі.
Тек осындай жағдаймен лизингтік операциялар нақты белгіге ие ... ... ... мәнін алдын ала анықтауда және лизинг алушы үшін
оның потенциалды пайдасын сақтап ... ... рөл ... 10 ... ... ... белгісіне сәйкес 2 негізгі түрге
бөлуге болады:
- қаржылық ... ... ... алынған мерзім ішінде ... ... ... ... ... ... лизинг—мүліктің қызмет ету мерзіміне қарағанда, оның пайдалану
мерзімінің қысқалығын және мүліктің ... ... ... ... лизинг –бұл өзінің іс-әрекет ету уақытында төмендегі төлемді
қарастыратын келісім-шарт түрін, жабдықтық амортизациясының ... ... оның ... 90% құрайтын лизингтік төлемдер. Бұл лизингтің түріне
мынадай сипаттама ... ... ... ... ... ... және жабдықтаушы болып табылатын 3 жақ кіреді. ... бұл ... ... жалға алу мерзімі оның ... ... 80% -ын ... Бұл ... ... өте ... құнымен
ерекшеленеді. Объектінің қалдық құны, лизингті өтеген ... ... ... ... ... оның бастапқы құнының 20%-ын
құрауы керек.
Сурет 1. Лизингтік ... ... ... ... ... келісімінде лизинг алушыға лизинг объектісін пайдалану
құқығымен бірге көп ... ... ... алу құқы беріледі. Сонымен бірге
оған оны ... ... ... келісім-шарт бойынша мүлікке деген ... ... мен ... ... ... де беріледі.
Бірақ бұл лизинг алушыға тек мына төменде көрсетілгендердің біреуіне
қанағаттанса ғана ... ... ... ... ... ... ... құқығын алады деген
жеткілікті кепілдеме бар;
- бекітілген лизинг мерзімі лизинг пайдаланудан мүмкін болатын ... ... ... ... ... Бұл ... одан оның
барлық қызмет көрсету мерзімі барысында алуға болады. Әдеттегідей
бұл жағдай лизинг мерзімінің ұзақтылығы осы ... ... ... кем ... 75% ... ... ... лизинг бойынша лизинг берушіге төленетін сақтандыру, баж, мүліктің
техникалық қызмет көрсетуіне төлемдер, консалтингтік қызмет ... ... ... ... ... ағымды құны лизингке
берілген мүліктің нарықтық құнына немесе 90%-ына тең болуы керек.
Қаржы лизингіне (лизинг ... ... ... негізгі
құралдардың құны лизинг шартын жасасу кезінде айқындалады.
Осы жоғарыда айтылғандардың біреуіне жауап ... ... ... және ... ... ... саналады. Сонымен
бірге лизингке мәміленің объектісі болып машиналар мен ... ... ... түрлері табылады. Олар көбіне моральді тозу жағынан жоғары
қарқынды болып келеді. ... ... ... мерзімі,
мүліктің қызмет көрсетуінің экономикалық мерзіміне ... ... ... Бұл ... ... алушы кез келген уақытта бұза ... ... ... ... ... және ... құқығымен
байланыстарды тәуекелдерді енгізеді. Лизинг алушының жалға берілетін
мүліктерді ұстау және оны ... ... ... бір ... ... ... өтелінбейді. Сондықтан ол бұл мүлікті
бірнеше рет және сонымен бірге әртүрлі пайдаланушыларға уақытша пайдалануға
беруге ... ... ... ... ... айырмашылығы
проблемаларды несие алу арқылы шешуді ұйғармайды, ал инвестициялау арқылы
қарастырылған лизингтік төлемдер мөлшерінің ... ... ... ... болады. Бұл мыналармен байланысты: лизинг беруші машиналар
мен жабдықтарды кейде оларды кім, қашан және қандай көлемде ... ... ... ала ... ... Сондықтан оның осы мақсатқа жұмсалған
шығындардың қайтымдылығына толық кепілдемесі болмайды және өзінің лизингтік
қызметінің бағасын көтеруге ... ... ... кезінде лизинг берушілердің өздері мәміленің объектісін
сақтандырады. Олардың техникалық қызмет көрсетуін және жөндеуді қамтамасыз
етеді. Бұл ... ... ... ... өтеу кезінде тәуекелді
минимизациялауға ... ... ал ... ... құны моральды
тозуының кесірінен өсіп отыруы мүмкін және арендаторлар жағынан сұраныстың
болмау себебінен де өсуі ... ... ... ... шығындарды болдырмауға ұмтылады. Бұл
шығындар жалға алынған жабдықтарды, оның ... ... ... ... онда ... өнімнің бағасының төмендеуінен
осы жабдықтың бұзылуынан тұрып қалу мен жөндеуден болған өндірістік ... ... ... ... егер жалға алынған жабдықта
пайдаланудан түскен пайда оның бастапқы құнын өтемесе, ол ... ... ... ... жаңа ... бір рет ... үшін ... жұмыстарды орындау үшін қысқа мерзімге жалға берілген жағдайда да
ол шұғыл лизингті қалайды.
Лизингтік келісім-шарттың мерзімі аяқталғаннан ... ... ... тиімді шартпен басқа мерзімге жаңа келісім-шарт жасауға немесе
мәміленің объектісін лизинг ... ... ... бар. ... ... бірге мәміленің объектісін сатып ала алады. Егер бұл ... ... онда ол оны ... құнымен сатып алуы керек. Ал егер бұл
шұғыл лизингпен байланысты болса, онда ол лизинг берушінің ... ... ... сатып алады.
Лизингтік мәмілелерді тәжірибе түрінде жүзеге асыру ... Ол ... ... ... мен түрін және ... және ... ... ... ... анықтайды. Бірақ лизингтік
мәмілелердің бірдей барлық түрлері лизингтік ... ... ... ... ... ... қазіргі уақытта жоғарыда айтылған
лизингтердің 2 түрінің біреуіне де жатпайтын лизингтік мәмілелер кездеседі.
Дегенмен олар ... ... және іске асу ... ... ... ... ... Сондықтан оларды шұғыл және қаржылық лизингтің ... ... ... ... ... ... отандық және халықаралық тәжірибеде қолданылатын
мынадай түрлері бар:
1) ішкі лизинг—бұл оның қатынасушыларының бір ... ... ... яғни лизинг беруші, лизинг алушы және сатушы Қазақстан
Республикасының резиденттері болып табылады;
2) халықаралық лизинг—бір немесе ... ... әр ... ... ... ... лизингті жүзеге асырған кезде
лизинг беруші немесе лизинг алушы ... ... ... ... ... лизинг—экспорттық және импорттық болып бөлінеді. Экспорттық
лизингте шетел лизинг лаушы болса, импорттық лизингте шетел лизинг
беруші болып табылады;
4) қайтару ... ... ... ... ... сол ... затын қайтарып өз қолданысына алады.
5) Лизинг «пакеттегі» -кәсіпорынды қаржыландыру жүйесі ... ... Бұл ... ... пен құралдар несиеге беріледі, ал
жабдықтар жалдау шарты негізінде тапсырылады. ... ... ... беру негізінде қаржы табады.
6) банк лизингі—лизинг беруші банк болып табылады;
7) толық лизинг—лизинг нысанасына техникалық ... ... ... ағымдағы жөндеуін лизинг беруші жүзеге асырады;
8) таза лизинг—лизинг нысанасына техникалық қызмет көрсетуді және оның
ағымдағы жөндеуін лизинг ... ... ... ... кезінде лизинг алушының, содай-ақ халықаралық ... ... ... немесе қосалқы лизинг алушының негізгі құрал
ретінде алуына жататын ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Шаруашылық ету тәжірибесінің қажеттілігінен туындаған бұл келісімдер,
ең алдымен, нарықтық экономика дамыған елдерде одан әрі ... ... ... ... мемлекет тарапынан ынталандыру мақсатында
келесідей бірнеше ... ... ... ... ... 07.09.2000 ж. № 115-р «ҚР заңдарын орындау», «Қаржылық
лизинг», ... ... ... ... ... қабылданған
кейбір құқықтық актілерге өзгерістер мен толықтырулар енгізу» ... және ҚР ... ... ж. №405 «2001 жылы ауыл
шарушылығында ... ... ... ... мен ... ж. ... ... лизингі туралы келісім-шартты мемлекеттік тіркеуден өткізу
ережелерін бекіту» туралы қаулылары қабылданды.
Үкіметтің ... ... ... ... ... ... параметрлерін, сондай-ақ лизингтік операциялардың
артуының әлемдік ... мен ... ... ... ... ... мынандай қорытынды жасауға болатынын көрсетеді:
- 1995-96 жылдары мемлекет ірі банктерінің ... ... ... ... ... ... компаниялар негізінен ірі
құрылымдардың тапсырыстары бойынша қаржылық лизинг саласында жұмыс істеуі
тиіс. Қаржыландырудың бұл ... ... ... басымдық берген
салаларды қаржыландыруға жұмсалатын орталықтандырылған қаржының көлеміне
байланысты. Мұндай компаниялар ... ... ... ... операциялардың 40-50% сақтай алады;
- қазір орын алып отырғанындай, халықтың төлем қабілетінің нашарлығы
«прокатпен»-операциялық лизингпен ... ... ... болуына
алып келеді. Ондай компаниялар банктердің қатысуымен немесе сыртқы несие
беру көздері ... ... ... Бұл ... ... ... жағдай туғызады. Жалпы операциялардағы олардың
үлесі 30 пайызға жетуі мүмкін;
- 1995-97 жылдары ... ... ... ... ... және ... ... шетелдік ірі қаржы ... ... ... ... ... ... ... компаниялар пайда
болады деп күтіледі. Ондай компаниялардың жалпы лизингтік ... 20% ... ... ... бұл ... ... қызметі
қазіргідей нашар сұраныс жағдайында жиналып қалған өнімдерді өткізуді
жеңілдету тұрғысынан алғанда ... ... ... ... ... ... таңда банк қызметтерін жетілдіру, банк жүйесінің даму ... ... ... ... әлеуметтік өмірінің басты назарында.
Қазақстан экономикасының нарықтық ... ... ... оның ... ... ... ... анықтайды. Сондықтан, коммерциялық
банктер қазіргі банктік ... істі ... ... ... сүйенеді. Бірақ, қазіргі ... ... ... жетістіктері Қазақстандық коммерциялық ... ... ... ... белгілі Қазақстанда нарықтық қатынастарды қалыптастыру
кезеңі сауда-экономикалық байланыстардың жаппай үзілісі, ... ... ... мен баға деңгейінің өсуі нәтижесінде, инвестициялық
белсенділіктің төмендеуі жағдайында ... ... ... ... ... бәсекелестік
қабілеттілігінің төмендігіне байланысты нарықтан сапасы жоғары ... ... ... өнеркәсіп техникалық параметрлері бойынша өте
артта қалуда, өндірісте 70-90% тозған құрылғылар пайдаланылуда.
Мұндай жағдайлардың қалыптасуының ... ... ... ... ... ... ... өндіріс бір қалыпты жұмыс
істеп отыру үшін ... ... ... ... ... тозуы
және табиғи ескірулеріне байланысты үздіксіз жаңартылып отырылуы қажет.
Инвестициялық процесс және ғылыми-техникалық ... ... ... ... ... отырады.
Қазіргі кезде біздің еліміздің өндірушілері қиын жағдайларды ... ... ... бәсекелестік қабілеттілігінің төмен болуына
байланысты олардың ... ... ... ресурстары өте аз. Мемлекеттік
бюджеттің тапшылығы жағдайында мемлекет отандық ... ... ... ... ... ... ... де қаржылық жағдайларының
тұрақсыз болуына байланысты ұзақ мерзімді ... ... ... жоқ. ... осындай жағдайларда лизинг Қазақстандағы
қаржылық нарықты күшейтудің сенімді құралдарының бірі болып ... ... ... ... ... ... өндірістік
құралдардың барлық түрлері, әсіресе, машиналар мен қондырғылар, олардың
саны мен құны шектеулі сатып алынады. ... ... ... ... ... кең тарауда және басқа елдердің территориясында лизингтік
қызметтің дамуына және ... ... ... ... ... жаңа ... экономиканың өмірінде кейінгі кезде
пайда болған ұғымның бірі. Қазақстанда, сонымен қатар, ТМД елдерінде ... ... 1989 ... бастады. Мемлекет үшін лизинг жаңа техникаларды
сатуға көп мүмкіндіктер туғызады. Сонысымен лизинг фирмалары ... ... Ал, ... қолданушыларға өндірістік қордың
тұрақты жаңарып ... ... ... ... ... ... ... дамуының және оның бәсеке қабілеттілігін әлемдік
нарыққа көтерудің факторы болады.
Өндіріс орындарындағы ... ... және ... ескіруі,
негізгі капиталды жаңартуға қаржылық ресурстардың болмауы ... ... ... ... ... ... отыр.
Лизингтік бизнесті қалыптастыру және дамыту, ең ... ... оның ... ... ... ... етуші кәсіпорын
үшін маңызды орынға ие. Әсіресе, моральды және физикалық жағынан ескірген
негізгі қорларды пайдаланатын, ... ... ... ... ... үшін маңызды. Оларды лизингтің осы мақсатта
пайдалану іс-әрекетін қондырғыны модернизациялауды іске ... ... ... ... ... ... және басқа да ... үшін ... ... ... ... ... ... лизингтік операциялардың элементі мен мазмұны ... ... ... ... ... ... және
лизингтік мәмілені рәсімдеу тәртібі қарастырылады. Лизинг субъектісінің
құқықтық жағдайында және оның ... ... ... ... ... қорлардың және ұзақ мерзімді салымдардың,
бухгалтерлік есептің халықаралық стандарттарға ... ... ... ... түрлерінің бірі саналатын лизинг жүйесі
шетелдік техникалық ... ... және оны ... ... мүмкіндігін қамтамасыз етеді. Бұл жағдай елімізде ... ... ... потенциялды қалыптастыру мен ... ... ... ... ... ел экономикасын инновациялық даму
жолына өткізу мәселесі технология мен еңбек ... ... ... ... ... ... ... тұрақты экономикалық өсуді
қамтамасыз етудің қажетті шарты болып табылады. Сол себептен, ... ... ... ... ... ... үшін ... жаңартуға және бәсекеге қабілетті өнімдерді шығаруға мүмкіндік
беретін лизингті қайта құру тетігі қолданылу қажет.
Лизинг бизнесі ... ... ... ... ... ... заңдық тұрғыдан, ресурстармен, кадрлармен және ... ... ету ... ... ... жағдайда лизинг қызметі
экономиканы техникалық қайта құруда, инвестициялық үрдісті ... ... ... алушы кәсіпорынның қаржы жағынан сауықтыруда, сондай-
ақ шағын және орта бизнес субъектілерінің бәсекелестік ... ... ... бола ... бизнестің Қазақстанның экономикасында қолданылу мүмкіндігі
мынадай себептерге байланысты:
- барлық сала кәсіпорындарындағы моральдық және ... ... ... ... ауыстыру қажеттілігі және республикада
машиналармен және жабдықтар шығаратын өндірістің жоқтығы;
- ... ... ... ... шығаратын салаға
жұмсайтын қаржының болмауы;
- кәсіпорындардың республикадан тыс ... жаңа ... ... сатып аларлық қаржының жоқтығы;
- банк несиелері жоғары ставкамен және ... ... ... ... ... мен ... ... алудың мүмкін еместігі.
Лизинг ұғымын құрайтын қатынастар жиынтығы қазіргі қолданыстағы
заңдармен толық ... ... ... ... ... үшін ең
біріншіден салық, кеден, қамсыздандыру заңдарына және басқа заң ... ... ... Лизингтің артықшылығы осындай операцияларға
қатысушылардың ... ... ... дәйекті құқықтық негіз
болғанда ғана жүзеге асады. Сонымен ... ... ... инвестицияларды
қаржыландыруға арналғандықтан заңдарда инвесторларға инвестициялық
жеңілдіктер көзделуі тиіс. ... ... ... бір жолы ... төлем жасамау проблемалары кедергі келтіреді. Мұндай ... ... ... артуы мүмүкіндігін жоққа шығарады.
Инвестиция жасаудың қандай әдісі қолданылса да, ... ... ... жоғары жағдайында несиемен де, лизингпен де пайданы қайыра
инвестициялаумен де ... ... ... ... ... ... ... арқылы – кәсіпорынның дебиторлық қарызын
фактор ... ... алуы ... –шешуге болады. Ондай фирмалар ролін
инвестициялық жекешелендіру қорлары атқара алар ... ... ... ... ... ... авиация мен темір
жолда, құрылыс, жол салу, тұрмыстық қызмет, ... ... ... ... ... ... ... дамуындағы
нақты экономикалық жағдай жекешелендірудің барысы мен мемлекеттік мүлікті
басқарудың үлгісі ретінде пайдалануды ... ... ... жол ... жекешелендіру барысында жасалған талдау көрсеткендей, халықта
және жекеменшік ... ... ... ... ... ... ... өтуде. Сондықтан екі аукционға ұсынылып, онда өтпей
қалған нысандарды олардың бағасын ... ... ... төлейтіндей етіп
сатуға болар еді және мәні жағынан бұл да лизингтің түрі болып табылады.
Мемлекет меншік үлесін, ... ... ... бір ... ... Мемлекеттік мүлікті басқару жөнінде мемлекеттік ... ... ... ... ... болады. Мұндай жағдайда тек шетелдік
қана емес, отандық кәсіпкерлік құрылымдар да ... ... ... ала ... ... ... сектордың қаржысы коммерциялық
айналымнан өндірістік салаға ауысады.
Лизингтік құрылымның барлық ... ... ... және оның қызметін
кеңейту, лизингтік қызметтің дүниежүзілік нарықтың қалыптасуына экспорттық
және импорттық лизингтің ... ... ... ... ... ... ... үшін,оның ролін жоғарлату үшін лизингтік
құрылымның қызметінің координацияларды және осы ... ... ... ... ... ... болады.
Лизинг кезінде салықтық жеңілдіктерді қолдану елдегі лизингтік
бизнестің дамуына және ... ... ... ... ... Бұл ... бизнестің масштабы бізде бар мүмкіншіліктермен
салыстыру ескі ... ... ... әлі ... ... ... ... лизингтік мәселелерде шаруашылық субъектілердің біліксіздігі,
олардың лизингтік операциялар ерекшеліктері және ... ... және ... ... ... жоқтығы болып табылады. Оларда
лизинг экономиканы жиі қаржыландыру формасы ретінде қарастыратындықтан ... ... ... ... ... ... инвестициялық қызметте
лизингтік даму үрдісінде оларды ... ... ... ... ... нақты мүмкіншіліктерін айыра отырып, оң ... ... ... инвестициялар экономиканың ұлғаймалы ұдайы
өндірісінің даму болашағын ... ... ... ... ... ... макроэкономикалық көрсеткіштердің, яғни негізгі
қорларға салынған инвестициялар және ... ішкі ... ... ... ... ... ... 4). Талдау жасау барысында ҚР-дағы
лизингтік нарық көлемінің жыл ... өсіп ... ... ... мен ... ішкі өнім ... ... басқа елдермен
салыстырғанда өте төмен болуына экономиканың даму деңгейінің де ... ... 4. ... ... ... ... ... |2001 |2002 |2003 |2004 |2005 ... ... ... |6,36 |6,40 |12,6 |29,9 |
|Негізгі ... ... |595,7 |943,4 |1100,0 |1259,3 |1530,6 ... | | | | | ... ... |0,38 |0,67 |0,59 |1 |1,9 ... % | | | | | ... ішкі ... |2599,9 |3250,6 |3776,3 |4449,8 |5542,5 ... ішкі ... ... |0,09 |0,19 |0,2 |0,3 |0,5 ... | | | | | ... ... ... негізінде автор құрастырған.
Макродеңгейде кең көлемді шетел инвестициялары лизинг ... ... ... ... әсер ... және әлемдік нарықта қарыз беруші
рейтингін төмендетпейді, өйткені Халықаралық валюта қоры ... ... ... міндеттемелер мемлекеттің сыртқы ... ... ... ... ... ... дамыған және дамып
келе жатқан елдерде ... ... ... ... ... ... бүгінгі күні оның әлеуетіне
сәйкес келмейді. Соңғы уақытқа ... оған ... ... ... ... сонымен қоса лизинг тетігі ... ... және ... ... ... ... ... болды. Сондықтан 2003
жылдың қараша айында ... салу ... ... ҚР ... ... өзгертулер мен толықтырулар енгізу туралы» Заң қабылданды. Оның
шеңберінде 2001 жылдың 1 қаңтарынан бастап ... ... ... ... ... ... ... бір түрі болғандықтан, «Инвестициялар
туралы» Заң мен Салық кодексінің 138-140-баптарына сәйкес лизинг алушының
корпоративті табыс ... және ... ... ... ... ... алу мүмкіндігі сақталады.
Республикада 2004 жылдың қаңтарынан лизинг бойынша заңдылық ... ете ... ... ... ... ... капиталға
инвестициялардың жалпы көлеміндегі үлесі 0,68 пайыз (65 млн. АҚШ ... ... бұл бұл ... өзі ... жаңа ... ... бұл ... 4-5 пайыз (2 млрд. АҚШ долларынан жоғары).
Егер ... ... ... ... ... 4 пайыз
деңгейіне жетсе, лизингтік нарық көлемі 530 млн. АҚШ ... ... ... даму және ... құру ... ... жүгінсек, бұл
көрсеткіш 10 пайыз құраса, лизинг саланы 1,4 ... АҚШ ... ... ... ... үшін ... ... базаны құру барлық өндірістік
сектор дамуына серпін болады, ал қосымша жұмыс орындарын ашу мен ... ... ... ... ... ... ... төмендетуге жағдай жасайды.
2 –тарау. Коммерциялық банктердегі ... ... ... ... ... лизингтік мәміленің жасалу тәртібі
Кеңес өкіметі тарағаннан кейін, тәуелсіздік ... ... ... болмағандығының салдарынан ... ... ... ... ... ... өшіріп алдық.
Мәселен, сол кезде жіберілген ауыл шаруашылындағы олқылықтар бүгінгі ... ... ... 2000 жылы ауыл ... ... ... компаниялар» құрылған болатын. Бүгінгі күнде елімізде 20-ға жуық
лизингтік компания ... ... Оның 8-і ... банктердің жанынан
ашылған компаниялар.
Лизингтік компаниялардың және ... ... ... операцияларының жетістіктері олардың ұсынатын қызметтерінің
санына және лизингке берілетін ... ... ... бір деңгейде тәуелді болады. Сондықтан да лизингтік қызмет ұсынатын
компаниялар мен банктер жақсы байланыста ... ... ... өндірісті және клиенттерді оқып үйрене отырып, ... ... ... жауап беретіндей ... ... ... тырысады. Кейбір фирмалар лизингке ... ... және ... ... ... мәселелері бойынша кеңестер
беру қызметтерін де ұсынады. Лизингтік компаниялардың ... ... ... ... құқығына байланысты дилерлік және брокерлік болып
бөлінеді. Брокерлер мәміленің шарттарын орындау үрдісінде ... ... ... ие ... Олардың функциялары (қызметтері) мәмілені
жасауға қажетті жақтардың (тараптардың) ... ... ... ... ... және оның ... сипатты мақұлдауы болып
табылады. Лизингтік келісім-шартқа қатысатын брокерлер, жақтардың лизингтік
мәміле шарттарына келіспеген ... ... ... ... ... ... немесе заемдық қаржы есебінен басқа біреуге лизинг
беруге сатып алады және осы объектінің ... иесі ... ... ... ... тұлғадан қаржылық лизингтің шарттарына сәйкес
алып,оны басқа шарттарға сәйкес лизинг алушыға лизингке беретін ... ... ... ... ... ... ... ҚР-ның Заңдарына сәйкес резидентті және резидентті емес болып
бөлінеді. Олардың қызметі ... ... ... ... негізінде жүзеге асады. Лизингтік қызметті лицензиялау лизингтік
компанияның кредиторлары мен клиенттерінің тәуекелін қысқарту ... ... ... ... ... лицензиялау шарты
бұзылған жағдайда қайта шақырылады. ... ... ол ... ... ... ... оның жылдық айналымының 10% асса да қайта
шақырылады. Өндірушілер лизинг берушіге өздері өндірген қондырғыны ... ... ... сәйкес өткізе алады. Коммерциялық банктер Ұлттық
банктен лицензия алғаннан кейін ғана ... ... ... алады.
Басқа заңды тұлғалар лизингтік қызметті ... ... ... ... ... бір ... келісім-шарт түрінде жүзеге асырады.
Лицензияны алу тәртіптері және ... ... ... ... ... ... Лизингтік компаниялар
өздерінің қызметін көпшілік түрде жүргізеді. Олар жыл сайын ... ... және ... ... тексерілген пайда мен
шығынның шотын жариялауға міндетті.
Лизингтік компанияның төленген жарғы капиталы 100 000 американдық
долларға ... ... кем ... ... ... ... активтер мөлшерін жарғы капиталына жарияланған доллармен есептелінген
мөлшерден кем емес ... ... ... компаниялар өзіндік және заемдық қаражаттардың қатынасын
1/5 кем емес қатынасында ... ... Егер олар ... онда өзіндік қаражаттан, жарияланған жарғылық капиталдың 1/10
бөлігі ... ... ... ... ... Бұл үмітсіз
қарыздарды жабу және жоғарыда ... ... таза ... ... ... үшін ... ... қор Ұлттық банкте сақталады ... ... ... ... ... ... ... затын алу үшін келісім-шартқа отырады және
қажетті құжаттарды тапсырады ... ... ... ... – бұл ... ... ... Көптеген мәмілелерде кемінде үш келісім-шарт
жасалады:
1) ... ... мен ... ... ... ... мен ... арасында;
3) лизинг алушымен банк ... ... ... және оны іске ... әр ... ... ... келісімнің жанама және тікелей ... ... ... үш ... ... көп жақты сипаты болады. Лизингтік
үрдістің схемасының жалпы түрі төмендегідей ... ... ... ... ... міндетті қатысушыларынан
басқа, яғни лизинг беруші мен лизинг алушыдан басқа да ... ... ... ... ... –лизинг объектісі болып табылатын мүлікті
сатушы заңды немесе жеке тұлға (жабдықтаушы);
2) сақтандырушы—қайтарым ... ... ... келісіммен
байланысты болатын тәуекелді өзіне алатын жақ;
3) кредитор—лизинг берушінің келесіде ... ... ... ... қаржыландыратын тұлға-банк;
4) делдал—осы мәміленің тараптары болып саналатын тұлғаларға лизингтік
келісіммен байланысты қызмет көрсетуші тұлға.
Лизингтік үрдісте шартты түрде 3 ... ... ... ... (1-4) заңды келісім-шарт қатарларын жасау үшін барлық дайындалған
жұмыстар жүзеге асырылады және мынадай құжаттарды рәсімдейді:
1. ... ... алу үшін ... алушының лизинг берушіге
тапсырысы;
2. Лизинг алушының төлем қабілеттілігі және ... ... ... ... ... ... жеткізіп беру жөніндегі лизинг берушінің
жабдықтаушыға ... ... ... ... 2 ... ... лизинг алушының қол қойған жабдықты қабылдау хаттамасы;
- ... ... 3. ... ... ... Исабеков Б.Н. Қазақстанда аралас экономика кезіндегі индустриалдық-
инновациялық саясат және ... ... ... ... ... ... ... мен жабдықтаушы арасындағы келісімнің жалпы шарттары:
- лизинг берушінің жабдықтаушыға лизингтік ... ... ... ... ... жабдықтаушының жауапкершілігі.
4. Лизингтік компания мен банктің лизингтік ... ... ... алу жөнінде жасасқан несиелік келісім-шарт.
Екінші кезеңде (3-9) лизингтік келісім ... және ол ... ... рәсімделеді:
5. Лизингке берілетін мүлікті сату-сатып алу келісім-шарты.
6. Лизингтік келісім-шарт. Мұнда мыналар көрсетілуі қажет:
- лизинг объектісін ... ... ... беру ... қаржыландыру
сомасы және лизингтік келісімнің заты;
- келісім-шарттың іс-әрекет ету мерзімі;
- лизинг ... ... ... ... ... жауапкершілік, техникалық кепілдеме;
- жабдықты пайдалану;
- жөндеу, модификация және күтіп ұстау;
- кездейсоқ ... ... ... ... төлемдерді төлеу әдістері (ай сайын, квартал сайын немесе лизингтік
төлемдердің ... ... ... ... нақты немесе шартталған құнымен) және шарттар
(клиент есебінен ... ... ... ... салық салу және баждар;
- мәміле объектісін сақтандыру;
- лизинг алушы мен лизинг берушінің құқықтары және міндеттері;
- лизингтік келісім-шартты бұзу тәртібі;
- ... және ... ... кешіктірілген жағдайлар (келісім-шарт тек кепілдеме алғаннан кейін
күшіне енеді;
- қосымша ... алу ... ... ... және ... ... алатындардың қолдары мен
реквизиттері;
- қосымшалар (материалдарды сипаттау);
- қалдық құнының кепілдемесі;
- банктің кепілдемесі.
7. ... ... ... ... ... Ол мынадан
тұрады:
- лизингтік келісімнің объектісін нақты жеткізіп беру, оны құру және
мүлтіксіз жұмыс ... ... ... ... ... қойылатын
куәлік);
- мәміле объектісінің жұмыс істеуіне зиян келтірмейтін және лизинг
алушының лизингтік төлемдерді төлеудегі ... әсер ... ... ... ... ... ... Бұл жағдайда
жабдықтаушы қабылдау хаттамасында көрсетілген ... ... ... ... алғашқы лизингтік жарнаны төлеу күні көрсетіледі. ... ... ... ... мәміленің іс-әрекет етуінің ... ... ... ... ... рәсімдейді, лизинг беруші, лизинг алушы және
жабдықтаушы қол қояды.
8. Лизингке берілетін мүліктің ... ... ... ... ... ... сақтандыру келісім-шарты.
Үшінші кезеңде (10-12) ... ... ... ... кейін келесі процедуралар орындалады:
10. Лизингтік төлемдерді төлеу;
11. Мүлікті келешекте пайдалану ... ... ... (не
лизинг объектісін қайтару, не лизинг объектісін ары қарай
пайдалануға жаңа ... ... ... не ... ... ... ... объектісін сату-сатып алу келісім-шартын
жасау);
12. Лизинг берушінің ... ... ... және ... ... ... ... лизинг субъектілерінің
құқықтық жағдайына және оның осы келісім-шартта көрсетілуіне ерекше ... ... ... бұл ... ... ... мәміленің
жүзеге асу кезеңінде лизинг алушы мен лизинг ... ... ... ... ... қарастырылады. Егер лизингтік келісім-шарттың
қатысушыларының арасында дау пайда болса, онда олар шаруашылық даулар үшін
құрылған ... ... ... ... ... ... ... деген
меншік құқығы лизингтік келісім-шартқа сәйкес шектелген болып табылады.
Үшінші ... ... ... зиян ... ... жоғары қауіп-
қатер көздерімен нақты түрде мүлік иесі көтереді. Лизинг ... ... ... ... оны ... ликвидациялаудан, күрделі
техникалық қызмет көрсетуден болған шығындар мен тәуекелдердің және меншік
құқығымен байланысты ... да ... ... өзі ... ... да ... лизингтік келісім-шартта көрсетілмесе. Егер ... ... ... ... ... ... ... үшінші мәмілені қамсыздандыру үшін кепіл ретінде пайдалануға
құқы жоқ. Лизинг беруші кепіл ретінде ... ... ... ... ... құқы бар. ... алушы мәміленің объектісін
тек лизингтік келісім-шартта көрсетілген ... және ... ... ... ... ... берушіге лизингтік келісім-шартта көрсетілген
төлемдерді төлеуге міндетті. ... ... ... ... өз ... ... немесе төлемдер үшін ... ... ... ... ... болған лизингтік төлемдерді
төлемеуі және өз уақытында төлемеуі лизингтік келісім-шартты бұзудың негізі
болып ... ... ... оның ... ... ... келісім-шартты бекітілген азаматтық заңдылық тәртіппен ... ... ... ... ... ... бұзылуына әсерін тигізген
шығындарды, лизингтік келісім-шартты бұзған жақ өтейді.
Лизинг шартын өзгерту және ... ... ... ... заң ... ... ... шарты тараптардың бірінің талап етуі бойынша
өзгертілуі немесе сот тәртібімен мерзімінен бұрын бұзылуы мүмкін. Лизинг
шарты ... ... егер ... ... ... ... ... түрде нашарлатса;
2) егер лизинг алушы лизинг берушінің мұндай әрекеттерді ... ... ... қарамастан лизинг нысанасын лизинг
шартының ережелерін немесе лизинг нысанасының мақсатын бұза ... ... егер ... ... ... шартта белгіленген мерзімі аяқталғаннан
кейін қатарынан екі немесе одан көп рет лизинг шарты бойынша ... ... ... ... етуі ... бұзылуы, ал лизинг
нысанасы лизинг алушының есебінен лизинг берушіге ... ... егер ... ... ... ... ... лизинг нысанасын
бермесе немесе пайдалануға кедергі жасайтын болса;
2) егер берілген лизинг ... оны ... ... ... ... ... ... болса;
3) егер лизинг беруші лизинг нысанасын жеткізіп беру мерзімін бұзса,
лизинг алушының талап етілуі бойынша ... ... ... ... ... ... ... есебінен оған қайтарылуы мүмкін.
Лизинг нысанасы. Үйлер, ... ... ... ... жер ... және кез ... басқа да тұтынылмайтын заттар
лизинг нысанасы бола алады. Ал бағалы қағаздар мен табиғи ресурстар ... бола ... ... ... ... объектісін сатушыға сапасы комплектілі
болуы, жеткізіп беру ... ... ... ... ... ... ... және сату-сатып алу ... ... да ... орындау бойынша талаптар қоюға құқы болған
жағдайда құқықтар сөзсіз лизинг алушыға өтеді. Лизинг беруші ... осы ... ... ... ... орындауды өзіне ала алады.
Лизингтік келісім-шарттың іс-әрекет ету мерзімі барысында лизинг
алушы лизингтік келісім-шартта көрсетілген техникалық ... ... ... ... ... мәміле бағытталған барлық қажетті жұмыстарды
орындайды. Лизинг алушы егер келісім-шартта өзге ... ... ... иелену және қолдану құқығын іске асырумен байланысты
барлық шығындарды және ... ... ... ... ... құқы
келісім-шартта лизинг алушымен бекітілсе).
Егер келісімнің шарттарын лизинг алушы орындаса, лизингке ... ... ... жеке ... ... төлетулер салынбайды.
Төлету тек келісім-шарт бойынша талап етілген құқықтарға салынуы мүмкін.
Бұл ... ... ... жаңа ... иесі ... ... ... лизинг берушінің барлық құқықтары мен ... ... ... ... ... болған жағдайда, келісім-шартта көрсетілген
пайдалану және аукцион құқы және міндеттері лизинг берушінің келісімімен 3-
ші тұлғаға ... ... ... жоқ ... ... оған мәміленің объектісі қайтарылуы керек;
- келісім-шарт лизинг ... ... өз ... ... бұзылды
деп саналады;
- келісім-шарттың уақытынан бұрын бұзылуына байланысты лизинг берушіге
келтірілген шығындар «конкурстық» үрдіс кезінде басқа ... ... ... ... ... ... банкрот болған жағдайда келісім-шарт лизинг берушінің
барлық құқықтарымен, міндеттерімен қоса ... ... ... ... өткізілетін (сатылатын) дербес мүлік ретінде қатысады. Сонымен
қатар лизинг алушы лизингтік келісім-шартты сатып алушы ... өзі ... ... Егер ... ... ... ... алса, онда
соңғысы іс-әрекетті тоқтатады, ал ... ... ... алушының
меншігіне көшеді. Лизингтік келісім-шарт сатып алушы болмаған жағдайда:
- келісім-шарт лизинг берушінің айыбы ... ... деп ... ... объектісі лизинг берушіге қайтарылады және оның қарыздарын
өтеу үшін ... ... ... және ... да лизингтік келісім-шарттың тараптарына
(жақтарына) келтірілген зияндар лизинг берушінің ... ... ... ... алушыға «конкурстық» үрдіс кезінде енгізіледі. Егер лизинг
алушыға келтірілген шығыны мәміле объектісінің құнынан ... ... ... лизинг алушының меншігіне көшеді.
Лизингтік келісімде коммерциялық банктің мәміле объектісін ... және ... ... оны ... ... тексеру
жүргізуді іске асыру құқығы да бекітіледі.
Келісім объектісін пайдаланудағы салдарынан оның ... ... ... ... ол лизингтік келісім-шартты бұзуға құқы бар.
Келісім-шарт бұзылғаннан кейін банк арендатордан ... ... ... ... ... ... айыппұлмен есептегенде лизингтік келісімнің
барлық құнының сомасынан асуы мүмкін. Банктер өзінің лизингтік ... ... ... оны құру және ... өзінің міндеттері
мен құқықтарын келісімдегі жауапкершілікке өзінің қатысуын минимизациялауға
тырысады. Сондықтан олар үш жақты ... ... ... ... ... Онда оның ... (лизинг беруші) және лизинг
алушыдан басқа жабдықты жеткізіп берушілер де қатысады. Бұл жабдықтаушы ... ... ... оны ... және техникалық қызмет көрсету
бойынша ... ... ... жауапкершілікті және мәміле
объектісінде кемшілік тапқан уақытта ... ... ... талаптарын
көтереді. Бұл байланыста ... ... ... үшін ... және «жабдықтаушы» лизинг ең тиімді болып табылады. Бұл
лизингтің ... ... ... келісім-шарттарда банк ролі істің таза
қаржылық жағында көрінеді. Лизинг алушының ... ... және ... және эксплуатацияға енгізу жұмысы аяқталғанын куәландыратын
барлық құжаттар толтырылғаннан кейін банк ... оның ... ... ... ... рәсімдегенде және олар бухгалтерлік есепте
көрсетілгенде және есеп жүргізілгенде елдің заңдылығымен енгізу бойынша ҚР
Қаржы ... ... және ... ... жоспарымен басқарылуы
тиіс.
Тәжірибелік мысал. 2004 жылдың 1 қыркүйек айында лизингтік компанияда
лизингтік келісімге ... ... құны  120 мың $ , ... ... ставкасы -24% . Төлемді төлеу 2004 жылдың 1 қазанда беріледі, cол
кезден ... ... ... ... ... ... ... үшін қарыздық төлемі 3 айдан бастап ... ... ... ... ... ... ... қарастырылған –бұл кезеңде тек
пайызбен төленеді.
Сызба 1. Лизинг алушының лизинг затын ұсыну 2005 ... 1 ... айы, жылы ... ... ... |
|31.10.04 |0 |3,03% ... |0 | ... |0 |-120000 ... |1 ... ... |2 |12 200 ... |3 |12 000 ... |4 |11 800 ... |5 |11 600 ... |6 |11 400 ... |7 |11 200 ... |8 |11 000 ... |9 |10 800 ... |10 |10 600 ... |11 |10 400 ... |12 |10 200 |
| | |22 800 |
* ... Бухгалтер и налоги,2005г. №12, 13 бет
**19 600=12 400+7200
Лизингтік компанияда кірісті есептеу 1 ... 1 ... ... ... ... қатысты мына үлгімен белгіленеді:
2003 жыл 31 қазан
Дт 332 ... 701 ... шот ... ... ... ... шот -лизинг бойынша сыйақы
Осындай бухгалтерлік жазу лизингтік компанияда 31 қарашадан 31
желтоқсанға ... ... ... жазу мәліметінде кіріс шоты бойынша ( 701
шот) 7200 ... сома ... ... ... 2003 ... бухгалтерлік есепке келесідей
түзетілімді жасау қажет:
701 шот ... шот ... -шот ... аванс
Компанияның бірінші 3 айдағы ақша қаражаты кіріс болып есептелінбейді,
бірақ лизингтік төлем сызбасы есептеліну қажет. Лизингтік ... ... үшін жаңа ... ... ... ... пайыздық ставка 24% немесе айына 2% ... ... ... деп ... жаңа ... ... ... қажет. 2004
жылдың қаңтар айындағы төлемнің сызбасы 7200 құн есебімен ауысқан ... ... ... ... ақша ... ... ... берушінің алған кезеңінен
лизинг затын ұсынғанға дейінгі кезең.
Жаңа пайыздық ставка 3,03% тең. Ол Excel ... ... ... есептелінген.
Сызба 2. 3,03% мөлшердегі пайыздық ставканы қолдануда сыйақы бойынша
кірістің өсуі үшін жаңа сызба беріледі*
|Күні,айы,жылы |Кезеңдері |Негізгі сомасы ... ... |
| | | ... |Сыйақы |Лизингтік |
| | | ... | ... ... |0 |0 |0 |0 | ... |0 |0 |0 |0 | ... |0 |0 |0 |0 | ... |1 |104 031 ... 600 ... |2 |94 979 ... ... 200 ... |3 |85 853 ... |2 873,92|12 000 |
|31.04.05 |4 |76 651 ... ... 800 ... |5 |67 370 ... ... 600 |
|31.06.05 |6 |58 008 ... ... 400 ... |7 |48 564 ... ... 200 ... |8 |39 033 |9 53 ,54 ... 000 ... |9 |29 414 ... ... 800 ... |10 |19 704 ... |890,03 |10 600 ... |11 |9 900 ... |596,22 |10 400 ... |12 |0 ... |299,57 |10 200 |
|Барлығы | | |120 000 |22 800 |142 800 |
* ... ... и ... 2005ж. №12, 14 бет
Кіріс бойынша келесі бухгалтерлік жазуды ... ... құру ... ... 334 ... 701 ... ... 334 ... 701 ... ... 334 ... 332 ... 701 ... 421, 16 = 7200 ... +3147,82)
** 2452, 76 = 2873,92 -421,16
Лизинг беруші лизинг шарты бойынша лизинг ... ... ... ... өз ... сатып алып, оны лизинг ... ... ... ... ... мақсаттар үшін пайдалануға беруге
міндеттенеді.
Әдетте, ... келу ... ... ... ... ... Лизинг шартының мынадай талаптары болуы тиіс:
1) шарттың нысанасы;
2) сатушыны кімнің ... ... ... ... нысанасын
сатушының атауы;
3) лизинг нысанасын лизинг алушыға берудің шарттары мен ... ... ... мөлшері мен кезеңділігі;
5) лизинг нысанасының құны;
6) шарттың қолданылу мерзімі;
7) егер лизинг нысанасының лизинг алушының меншігіне ауысуы ... ... ... ... ... ... нысанасын күтіп ұстау мен жөндеу тәртібі;
10) лизинг нысанасын сақтандыру;
11) лизинг берушінің атына лизинг ... ... ... ... ... ... ... алушының лизинг шарты бойынша міндеттемелерді орындауына
лизинг берушінің ... ... ... ... ... талаптар болмаған жағдайда лизинг шарты жасалмаған болып саналады.
Лизинг шарты жазбаша түрде жасалуға тиіс. Лизинг шартының ... ... ... оның ... әкеп ... ең ... бұл келісім-шарт соңында құрал –
жабдықтардың белгілі бір ... ... ... Ол үшін ... ... қалдық құнының сақтандыру жүйесі ... ... ... ... ... ... лизинг затын әр түрлі тәуекел жағдайлардан
(өрттен, ұрлықтан және т.б) ... және ... ... ... ... ... береді.
Қазір лизинг компаниялары лизингтік ... ... ... ... ... ала бастады. Лизинг техникасы
ұрланған, өртеніп кеткен немесе уақытша істен шыққан жағдайда оның шығынын
сақтандыру ... ... ... тоериялық, тәжірибелік мүмкіндіктері
қарастырылып жатыр. Лизинг затын ... екі ... ... бойынша
жүзеге асырылады. Келісім мәмілесі мынадай үлгімен анықталуы ... екі ... ... ... ... ... басқа жағынан сақтандыру төлеу бола ма;
- сақтандыру сомасын кім алады, сақтандыру полисі бойынша ... ... ... жабу ... ... ... және ... туралы заңның 18-бабына сәйкес лизинг алушы және лизинг беруші,
егер басқа түрі ҚР-ның заңнамалық актісінде ... ... ... өзара екі жақ келісімімен барлық меншігіндегін үшінші тұлғаға
беруге құқылы.
Іс ... кез ... ... келісім-шарт мынадай
элементтерді қамтуға тиіс:
1. Объектісі
2. Жабдықтау ... ... алу ... ... ... меншіктік құқы
5. Тәуекелдер, жауапкершілік, техникалық кепілхат.
6. Құрал – жабдықты пайдалану
7. Күту, жөндеу және ... ... ... жағдайлар
9. Сақтандыру
10. Лизингтік төлемдер, комиссиялар
11. Төлемді кешіктіргені үшін төлемақы өсімі
12. Сатып алу ... ... ... бұзу ... Құрал – жабдықты қайтару
15. Салықтар, баждар
16. Жаңа ... ... ... ... ... ... Даулар мен арбитраждарды қалыпқа келтіру
19. Кешіктіру шарты (келісімшарт ... ... ... ... және ... Қажетті ақпаратты беру міндеттемесі (мысалы, баланс)
21. Тараптардың қолдары
22. Тараптардың орналасқан жері
23. Қосымша (материалдардың және т.б. ... ... ... ... Банктердің кепілдемесі.
Лизинг шартының қолданылуы лизинг шарты тараптар белгілеген мерзімге
жасалады. Бұл орайда лизинг шартының мерзімі лизинг нысанасы ... ... ... ... ... мерзімінен кем болмауға тиіс. Егер
заңдарда немесе лизинг ... ... ... ... ... ... оған
қол қойылған кезден бастап күшіне енеді және тараптар үшін міндетті болып
табылады. Лизинг шарты тараптар ... ... ... орындап
болған кезден бастап, сондай-ақ заң ... ... өзге ... ... ... ... келісім-шарттың мерзімін орнатқанда лизинг беруші мен лизинг
алушы келесі жағдайларды қарастырады:
- оның технико-экономикалық мәліметтермен анықталатын жабдықтың ... ... ... ... мерзімі жалға алушының объектіні
пайдалану жағдайларын есепке алумен жабдықты ... ... ... ... ... заңмен шектелуі мүмкін. Мысалы, Австрияда
амортизацияны есептеу үшін керекті ... 40% ... ... ... ... ... ... шегін көрсетеді;
- жабдықтың амортизация мезгілін үкіметтік органдар орнатады. Қаржылық
лизинг кезінде келісім-шарттың мерзімі әдетте амортизация мезгілімен ... ... ... немесе арзан мәміле баламасының пайда болу циклі.
Шығарылатын өнімді ... ... ... ... ... салаларда осы
факторға көңіл бөлуі маңызды;
- инфляциялық процестер динамикасы. Лизинг беруші үшін тез қарқынды
инфляция ... ... жал ... ұзақ ... ... тиімсіз болады және керісінше, бағалардың төменделу кезінде ... ... ұзақ ... тырысады;
- қарыз капиталдардың нарығының конъюнктурасы мен оның даму ... ... банк ... кең ... ... ... негізі болып табылатын ұзақ мерзімді несие ... ... ... ... ... ... тікелей әсер етеді.
Мүлікті жалға алу бойынша лизингтік келісім-шарттың мерзімінің
ұзақтылығы, іс-әрекет уақыты бойынша әртүрлі ... ... Бұл ең ... ... ... ету ... ... яғни машиналар мен
жабдықтардың амортизация кезеңімен ... Бұл ... ... ету ... ... ... ... динамикасы, саудалы
капиталдар нарығындағы пайыздық ставкалар деңгейі және оның өсімінің
бағасының ... ... да ... ... беру ... байланысты үш түрлі жалға беру операциялары бар:
1) қысқа мерзімді жалға беру ... ... ... бір ... ... орта ... жалға беру (хайринг) –бір жылдан үш ... ... ұзақ ... ... беру ... –үш ... 20 жылға дейін және
одан артық мерзімге.
Сондықтан, лизинг деп жалға беруші мен жалға ... ... ... ... ... ... ... жалға берушінің меншік
құқығының сақталуымен сатып алынған машиналар мен жабдықтарды ұзақ мерзімді
жалға беруін ... ... мен ... ... беру ... ... ... пайдаланғаны үшін төлемдер лизингтік төлемдер
түрінде жүргізіледі. Лизингтік мәмілені іске асыру кезінде жабдықты орнату
және тасымалдау, ... ... ... ... ... ... ... қатысады. Бірақ бұл төлемдер лизингтік
төлемдер ... ... ... сонымен қатар лизинг берушіге лизинг
алушының келісім-шартты бұзғаны үшін ... ... ... ... ... ... тәуелділіктер өте жоғары болады.
Сондықтан да, құрылғылардың моральдық тозу тәуелділіктері де жоғары болған
сайын, ... ... ... да ... ... жағдайларға
байланысты лизингті келісімге қатысушы тұлғалар лизингтік ... ... және оның ... өте көп ... ... есеп ... ... есебі ҚР Заңнамасының талабына
сәйкес жүзеге асырылады. Лизингтің бухгалтерлік есебі ... есеп ... ... №17 «Аренда» тәртібімен құрылған. Аренданың есебін
жүргізу 1996жылдың 15 қараша айындағы №5 ... есеп ... ... ... ... қаулысының бекітуімен басқа ұйымдар үшін
есеп тәртібі №17 бухгалтерлік есеп стандартымен анықталады.
Лизингті тапсыру үшін лизинг беруші ... ... ... ... ... ... Лизингті ұсыну кезінде ... ... ... ... ... және дебиторлық қарыз секілді саналады.
Лизинг бойынша (барлық лизинг мерзімі бойынша лизингтік төлем ... ... ... ... ... ... мерзімін есептеу әдісі бойынша
жүзеге асырылады.
Лизинг заты лизинг алушының баланс есебіне жатады. Актив балансын
кірістіру және ... ... құны ... ... төлемдер деп лизингтік келісім-шарт бойынша лизингтік
мүлікті пайдалану құқығы берілген лизинг алушының лизинг ... ... ... ... ... ... оған қатысушы тұлғалар лизингтік
төлемдердің жалпы сомасын, кейбір ... ... ... ... ... төлеу кезеңділігін және тәсілдерін анықтайды. Лизингтік
төлемдер –лизинг берушінің мүліктерді ... ... ... ... ... және ... бір сомада пайда алуға мүмкіндік беретін
механизм болып табылады. ... ... ... төлемдердің жалпы
сомасына төмендегілер кіреді: - ... ... ... ... ... немесе соған жақын ... ... ... ... ... ... ... берушінің көрсеткен қосымша қызметтері
үшін төленетін сома (мысалы, лизингтік мүлікті сақтандыру және ... ... ... ... т.б. ... мысалы,
мамандарды оқыту, лизингтік мүлікке техникалық өызмет көрсету, оған
күрделі жөндеу жұмыстарын жүргізу және т.б.
Сонымен бірге, ... ... ... ... ... салықты ескеру қажет. Себебі, мүлік ... ... ... ... ... ... ... болады.
Егер лизинг және несиелік ... ... салу ... онда ... қарағанда лизинг құрал-жабдықтарға салық салуда
тиімді болып келеді. Жекелеп айтқанда:
- сыйақы сомасы лизинг бойынша қосылған құн ... ... ... ... құнынан қосылған құн салығын есептеуге жатады;
- Қазақстанға әкелінген жабдықтарды лизинг заты ... ... ... құн ... ... ... мәмілесін мойындау үшін салық салу мақсатына лизингтік
келісім бойынша мүлікті ұсыну үшін ... ... ... 3 ... ... ... ... шарттың біреуіне жауап береді:
1) тіркелген баға бойынша лизинг алушының меншігіне мүлікті ұсыну және
(немесе) мүлікті ... ... ... ... құқығына беру лизингік
келісімде ... ... ... ... ... ... мерзімі тиімді
қызметпен берілген мерзіммен 75% өседі;
3) лизинг мүлігі бойынша берілген лизинг ... ... ... ... құны 90 % ... операциялар, жоғарыда көрсетілген талаптарды орындамағандар
салық салу мақсатына лизингті мойындамайды және ... ... ... ... үшін ... салу режимі таратылмайды. Мысалға, жер
негізгі қаражаттың ... ... және жер ... ... салу мақсатына лизингті мойындамайды. Салық салуда лизингтің өзіндік
ерекшелігі бар: ... құн ... және ... табыс салығы
бойынша жеңілдіктер түрі.
2003 жылдың 8 қаңтарында «Инвестиция туралы» Заңына сәйкес лизинг
инвестиция ... бір түрі ... ... ... ... Салық
кодексінің 138-140 бабына сәйкес корпоративтік табыс салығы, жер салығы
және мүлік салығы ... ... ... ... ... бар (бірақ 5 жылдан жоғары емес).
Қосылған құн салығына ... ... ... ... ... салық
салынатын айналым мөлшері лизингтік келісімге сәйкес белгіленген қосылған
құн ... және ... ... ... ... ... ... анықталады. Қайтару лизингтік келісімі бойынша сыйақы сомасын
тіркемегенде, мүлікті ұсыну кезінде салық салынатын айналым ... ... ... жалпы сомасымен анықталады. Қазақстанға тауарды
импорттау кезінде бюджетке түсетін ... ... мен ... да ... салық салынатын импорт мөлшері импортталатын тауарлардың кедендік
құнымен анықталады. Үкіметтің белгілеуімен ... ... ... ұсынуда қосылған құн салығынан босатылады. ... ... ... ... ... айналымның мақсаты үшін лизинг алушының ... ... ... ... ... секілді қарастырылады.
Жер учаскесі мен қозғалмайтын мүлік объектісін, транспорт қаражатын,
мүлік салығын төлеу лизинг беруші ... ... ... бекітуімен «Қаржылық лизинг» Заңының шартын сақтаған
кезде кедендік баж алымын төлеуден және салықтан толық босатылады.
Лизингтік ... ... ... ... ... тәуелді
лизингтік төлемдердің жалпы сомасы және амортизациялық аударымдарды есептеу
әдістері жатыр.
Сөйтіп, лизингтік төлемдердің жалпы ... ... ... ... ол ... ... құнын қайтару жылдамдығына тәуелді. Яғни,
лизингтік мүліктің құны ... ... ... алғашқы төлемдерді көбейту
жолдарымен неғұрлым тез өтелсе, онда лизингтік мүліктің қалдық ... өсім ақы ... ... аз ... ... жалпы сомасының есебі мынадай формуламен
есептеледі:
ЛТ = АА + НТ + КТ + ҚТ + ... ... ... ... ... ... ... амортизациялық аударымдар сомасы;
НТ –лизинг берушінің несиелік ресурсты пайдаланғаны үшін төлем;
КТ –лизингтік келісім-шарт бойынша мүлікті ... үшін ... ... ... ... қызметі үшін қосымша төлем;
ҚҚС –лизинг берушінің көрсеткен қызметі үшін лизинг алушы төлейтін
қосылған құнға салынатын салық.
Амортизациялық аударымдар (АА) ... ... ... ... ... ... –амортизациялау нормасы (%).
Несиелік ресурс үшін төлем (НТ) формуласы:
НТ=НР*НС/100
Мұндағы:
НР –лизинг берушінің пайдаланған несиелік ресурсының шамасы;
НС –несие үшін ... ... ... (НР) ... ... ... Қб - Қа/2
Мұндағы:
Қб –мүліктің жыл басындағы құны;
Қа –мүліктің жыл ... ... ... (КТ) ... формуласы:
КТ=НР*Кс /100
Мұндағы:
Кс –комиссиондық сыйақы мөлшері.
Банктің қосымша көрсеткен қызметтері үшін төлемдер (ҚТ) есебі:
ҚТ =Ші +Шқ+ Шж+ Шб
Мұндағы:
Ші ... ... ... шығыстары;
Шқ –көрсетілген қызмет үшін шығыстар;
Шж –банктің жарнамасына кеткен шығыстар;
Шб –басқа да шығыстар.
Лизингтік төлемдердің мөлшері және ... ... ... ... ... ... ... көбінесе лизингтің нақты түріне
лизингтік операцияларға және таңдап алынған төлемдер формасына ... ... ... ... есептеу кезінде міндетті түрде инфляция қарқынын
ескеру ... ... ... ... ... базалық құнын
елдегі болашақта күтілетін инфляция ... ... ... ... ҚР ҰБ ... қаржыландыру ставкасына емес, керісінше
лизинг ретінде нақты ... ... ... ... өсу ... ... ... тұжырым жасалынған. Лизингтік келісім-шарттың ұзақ
мерзімге бекітілетіндігіне байланысты лизинг объектісінің ... ... ... ... ... ... ... инфляция қарқынын
болжау өте қиын. Бұндай жағдай лизинг объектісінің құнын жоғарлатуға немесе
төмендетуге әкелетіндіктен, ... ... да және ... берушіге де
тиімді болмауы мүмкін. Сондықтан, лизингке алынған құрылғылар бағасының
нақты ... ... ... жыл сайын түзетулер енгізіп отыру ... деп ... Осы ... ... ... ... есептеудің базалық әдістемесін келесі формуламен толықтыруды
ұсынамыз:
ЛТ = ЛТ*і
Мұндағы, ЛТ –бағаның өзгеру индексіне түзетілген ... ... ... ... ... ... ... ірі лизингтік компанияларды салыстырмалы түрде қарастырдым
(қосымша 4). Әр компанияның ... 12-25% ... ... ... ... лизингтік компания лизинг алушының шотынан сақтандыру ... ... ... ... ... Сақтандыру компаниясының шартына
байланысты немесе лизинг алушы мен лизинг берушінің қалауымен сақтандыру
төлемі бойынша сома ... ... ... ... 5000 ... ... миллион долларға дейін ауытқиды. Лизинг ... ... ... ... ... ... мерзімі 3 жыл және одан
жоғары. Қаржыландыру сомасы көп және мерзімі ұзақ ... ... ... ... ... ... Кепіл заты болып лизингтің өзі табылады, бірақ
меншік құқығы ... ... ... ... лизинг беруші
болады немесе лизинг мәмілесі бойынша лизинг алушының барлық жарнаның толық
сомасын төлеу шарты кезінде ... ... ... ... ие ... компанияларда лизингтік келісім-шарт құнынан 15-30% ... ... ... ... Кейбір компанияларда құжаттарды қарастыру
тегін, олардың көбі жобалық сараптаманы тексеру кезінде 0,2-0,3% ... кем ... 200 ... және одан ... болу керек.
Жобаның сараптамасы бойынша болжау:
- лизинг алушының ағымдағы қаржылық жағдайын талдау;
- ... ... ... ... ... талдау;
- жобаның қаржылық жағдайын талдау.
Бұл тәртіп лизингтік компанияның белгілеуі бойынша барлық құжаттар
қабылданғаннан кейін 1-4 ... ... ... жеке ... ... және ... құжаттарының толық
пакеті келісіммен бірдей бекітіледі және құрамына ... ... ... басқару компаниясының мәліметтерін;
- Жеткізушінің шарты: ... ... ... ... ... Қысқартылған бизнес-жоспарды жеткізу.
Кейбір компаниялар әмбебаптық болып табылады және қай саланың болсын
қандай да бір түрімен жабдықтарды мамандандырады. ... ... ... ... ... ... медициналық технологиялармен ... ... ... ... ... ... өндірістік базасы бар кәсіпорындар қызметті немесе өнімнің сапасын
жақсартатын, өндірістің көлемін ұлғайтатын және ... ... ... ... ... ... алғысы келеді. Керісінше,
бастапқы бизнеске лизинг алу күрделі (қиын), және бұл ... ... ... үшін ... ... ... рет ... Ауыл шарушылығындағы лизингтің орны
Қазақстан Республикасында лизингтік операцияларды реттеу 2000 жылдың
шілде айында қабылданған «Қаржы заңынан» ... ғана ... ... ... ... ... ... көрсету түрі өзге елдердегідей қарқынды даму
үстінде. Еліміз дамушы мемлекет болғандықтан көптеген өндіріс ... ... ... ... ... жаңа технологиялармен
жабдықталуды қажет етеді. Алайда, барлық өндіріс ... ... ... қорларындағы қаржылары жете бермейді. Және де барлығының да
банктерге ... ... ... алуға мүмкіндіктері жоқ. Елімізде лизингтің
қажеттілігі ... ... келе ... ... ... ... танытып, өз съездерінде лизингтік несиелендіру жүйесін енгізуді
билік басындағылардан талап етіп ... ... ... 2000 жылы
«ҚазАгроҚаржы» қаржы-лизингтік компаниясы құрылды. Оның ... ... ... ... ... техникамен қамтамасыз ету
мақсатында лизингтік келісім ... ... 630 ... ... ... мәселесіне мемлекет тұрғысынан келетін болсақ, ... салу жай ғана ... ... көзі ... бұл ... өндірістің
және өнеркәсіптің қажеттілігін, яғни, өндірістің одан әрі дамып, ... ... ... ... ... (АӨК) бір-бірімен тығыз байланысты үш звенодан
тұрады. Бірінші звеноға өндіріс құрал-жабдықтарын ... ... мен АӨК ... жабдықтармен қамтамасыз етуші
мекемелер жүйесі жатады. Екінші звено ретінде ауыл шаруашылығы қаралады.
Үшінші звеноға ... ауыл ... ... ... ... және
қайта өңдеу мен оны өткізуді жүзеге асырушы салалар жатады.
Қазіргі уақыттағы өндірілетін ауыл ... ... тең ... ... ал ауыл ... өзі ... астам халық
шаруашылығы салаларының өнімдерін тұтынады.
Тұтынушыларды азық-түлік өнімдерімен қажетті деңгейде ... ... ауыл ... мен оған ... ... ... ... және түпкі жоғарғы нәтижелерге жетуге бағытталған халық шаруашылығы
кешенінің барлық звеносында ... ... ... Агроөнеркәсіптік
интеграцияның материалдық алғышарты қажетті материалдық-техникалық базамен
қамтамасыз ету, ауыл ... ... ... ... ... ... материалдық-техникалық база, ауыл инфрақұрылымы
деңгейі мен ауыл шаруашылығы тауарларын өндірушілерге агросервистік ... өте ... ... ... ... ... моральды және
физикалық тозған, ауыл шаруашылық өнімдерінің тауарлық дайындалу деңгейі
төмен. Ауыл шаруашылығында ... ... ... ... ... көп. Ауыл шаруашылығы кәсіпорындарының қаржылық-экономикалық
жағдайының тұрақсыздығынан ауыл ... ... ... ... ... ... ... қайта жабдықтауды жүзеге асыруға
жетпейді. Сондықтан да аграрлық ... ... ... бюджеттен бөлінетін қаржыны халық шаруашылық мәні бар, жоғары
құндылықты объектілерге жұмсау қаралған.
Ауыл шаруашылығы өндірісінің өзіне тән ... ... ... циклінің ұзақтығы. Экономиканың аграрлық секторында ... ... ауыл ... ... ... тиімсіз болып отыр.
Сондықтан да ауыл шаруашылығында шаруашылықты жүргізудің жаңа формаларын
ұйымдастыру, оны аймақтық және ... ... ... отырып, дамыту
өте маңызды.
Қазіргі уақытта ауыл шаруашылығында қызмет жасаушылар –шаруа (фермер)
қожалықтары мен шағын ауыл ... ... ... ... ... ... етуінің басты шарттарының
бірі –олардың техникалық жабдықталуы. ... ... ... ... және ... да құрал-жабдықтармен қамтамасыз етілуі.
Жалпы экономиканың аграрлық секторындағы дағдарыстық жағдай өнеркәсіп
өнімдері мен ауыл шаруашылық ... ... май, ... мал ... ... мен ... қорғау құралдары
және т.б. ауыл шаруашылық өнімдеріне деген баға теңдігінің бұзылуынан болып
отыр. ... ... ... ... ... ... ... жетіспеушілігі және бағасының қымбат болуына байланысты құрал-
жабдықтар мен ауыл шаруашылығы техникаларын сатып ала ... ... ... ... ұзақ ... ... ... қанағаттандыруда балама әдістің бірі –лизинг болып ... ... ... ... ауыл ... инвестиция тартудың
тиімді формасы болып табылады.
Шетелдік саясат пен отандық ... ... ... ... бұл ... ... тиімділігін көрсетеді. Дамыған елдерде
жетекші экономистердің есептеуінше лизинг ... осы ... ... ... негізгі құрал-жабдықтар инвестициясына қажетті
қаржылардың 6-20% жылдық қажеттіліктері ... ... ... ... ... ... банк қазіргі заманға сай жабдықтар,
машиналар мен механизмдерді сатып ала отырып, оны әр түрлі ... ... ... ... ... қожалықтары мүлікті пайдалануына қарай
берешегін біртіндеп өтейді.
Шаруашылық тәжірибесінде ... ... ... ... ... ... ... машиналар мен жабдықтарды олар тозғанға
дейін уақытша пайдалануға береді. Жалға алушы аз ... ... ... ... ... ... отырып, жалға берушіден (банк немесе
лизингтік компания) өзіне қажетті мүліктерді алады. ... ... соң ... ... жаңа ... жасауға құқығы бар. Ол өз
шешімін ертерек хабарлауы тиіс.
Тәжірибеде қаржылық лизингте кең ... ... ... лизинг жөніндегі келісім-шарт кезінде ... ... ... ... ... мүліктің тұтас құнын төлеп қояды, нәтижесінде ол
мүлік иесі атанады.
Тікелей лизингтік айырбас жалға беруші арқылы қаржыландырады, яғни, ол
өндірушіден ... ... ... оны тұтынушыға жалға береді. Ал, жанама
лизингте банк немесе лизингтік ... ... ... ... ... атқарады.
Лизингтік операциялар шаруа қожалықтарында да, банктің де коммерциялық
мүдделеріне сай, екі жақ үшін де ... ... ... ... қожалығы
келісім-шарт жасаса отырып, өзін бір мезгілде бірден ірі қаржылық ... ... ... ... ... ... ... қызметін пайдалана
отырып, жаңа техника алумен бірге ақпараттық, экономикалық, конъюнктуралық,
болжамдық қызметтерінде пайдалана ... ... ... банк ... нарықты бағалаумен бірге өнім өндіру, оны ... мен ... ... басқа да қосымша қызметтер көрсетеді.
Шаруа қожалықтарына банктің ұзақ мерзімді несиесіне қарағанда ... мына ... ... ... жалға алған мүлікті
пайдаланудан түскен пайда сомасынан есептелетін лизингтік ... және ... ... ... ... салынбайды. Екіншіден, жалға алушыға жалға
алу ақысын төлеу мерзімін таңдауда жеңілдіктер қаралған.
Лизингтік операцияларды жалға ... ... ... ... ... Шаруа қожалығының қандай бір қымбат машиналар, жабдықтар ... ... ... ... мүмкін. Сатып алу шығындарымен
бірге уақытша қажеттілігін өтеген соң мүлікті сатуға байланысты ... ... ... ... оны ... сақтау, күтуге байланысты
қосымша шығындарда болады.
Батыс Қазақстан облысында ауыл шаруашылығы тауарларын өндірушілер үшін
жабдықтар мен ... ... ... ЖАҚ ... ЖАҚ ... ... ... бойынша олардың
жұмыс барысында 10 жаңа Нива СК-5 дән жинаушы комбайны, 12 МТЗ-82 ... Т-95 ... 22 орақ және 4 ... ... жеткізілді.
Облыстық бюджеттен 24 комбайн сатып алу үшін 100 млн. ... ... ... ... ... базасында жинақталушы комплекс
құрылды.
Бұдан басқа «Оралагрореммаш» акционерлік қоғамында бөлген 30 ... ... 30 дән ... ... ... ... күрделі жөндеуден
өткізілді. Ақсай құрама жем дайындаушы зауыты өнімділігі жоғары 9 Т-56
шетелдік ... ... ... Олар Бөрлі, Теректі аудандарының фермерлеріне
берілді.
Тозған, ескірген ауыл шаруашылығы машиналарын пайдалану жанар-жағар
майды көп ... ... ... ... күрделі жөндеу жұмыстарын
жүргізуге мәжбүр етеді. Облыстық статистикалық басқарма мәліметтері бойынша
1991 жылдан кейін ауыл ... ... саны ... бір ... ... пайызын ғана құраған. Пайдалану уақыты 7-10 жыл болған жағдайда ... ... ... деңгейінің төмендігі өндіріс техникасын
қысқартудағы тежеуші фактор болып табылады. ... өзі ... ... ... сапасының төмендеуіне және ... ... ... ... мен ... базасында қызмет жасап отырған
машина- технологиялық ... ... ... мөлшерде қамтамасыз етілмеген. Сондықтан да бүгінгі күні облыста
кем дегенде 3 МТС құру ... ... ... ... ... ... ... отыр. Облыста қажетті техника тапшылығынан ауыл
шаруашылығы өнім өндірісіне озық, жаңа ... ... ... облыста ауыл шаруашылығы тауар өндірушілерінде запас, ... ... ... қызмет көрсететін сервис-орталықтар мен
жабдықтаушы ұйымдар құруды қажет етеді. ... ... ... ... ... ... бөлшектер түрін жасағанымен, оларға
берілетін тапсырыстың аздығынан бүгінде ... ... ... ... Ауыл ... ... техникалық
жабдықталуында тез шешім қабылдауды қажет ететін мынадай мәселелерді ... ... ... ... ... 85 ... ... және олар толық
жаңартуды қажет етеді;
- шағын және орта шаруашылықтар ... ... өз ... ... ... алмайды;
- ауыл шаруашылығы тауар өндірушілерінің ... ... мен ... қояр ... ... ... жаңа техника сатып
алу үшін несие алуда қиыншылық туғызады;
- ... ... ... және жабдықтармен
жарақталу деңгейінің төмендігі, МТС көрсететін төменгі деңгейде болуы;
- запас, қосалқы бөлшектермен жабдықтау олардың бағасының ... ... ... ... қажетті деңгейде ұйымдастырылмауы.
Орал қаласында машина жабдықтарын жасайтын 10 кәсіпорын бар. ... ... ... мен ауыл ... ... бұйымдар
шығарады. Бірақ бұл жабдықтарға деген тапсырыс көлемінің аздығы себепті ол
кәсіпорындардың қуаты толық ... ... орай ... және ... шаруашылығы тауарын өндірушілерді қолдау мақсатында оларға лизингке
беру үшін ... ... ... ... ... ... ЖАҚ
арқылы жүргізіледі.
Орал қаласы зауыттарында ауыл шаруашылығы машиналарын, ... ... ... ... ... ... ұзақ ... жеңіл
несиелеу 2003, 2004, 2005 жылдары 120 млн. теңгеден жыл сайын жүргізіледі.
Ал, облыстық бюджеттен Орал ... ... ауыл ... ... мен ... ... өндірісін несиелеу 2003, 2004,
2005 жылдарға тиісінше 150 млн. теңгеден жүргізіледі. Бұл шаралар ... ... ... ... ... ... ... толық
пайдаланып, облыстағы ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілерді неғұрлым арзан
техникасымен қамтамасыз етуге, сонымен бірге ... ... ... ... ... экономикасын көтеруге қызмет ететін болады.
2.3. Лизингтік тәуекел және оны ... ... ... ... ... ... лизингтік келісімдерді де
жүзеге асыру кезінде міндетті түрде ... ... ... ... Себебі, жалпы экономиканы басқарудың барлық ... ... ... ... ... ... ... белгісізділік жағдайында
іске асырылады. Яғни кәсіпкерлік қызметтің кез келген түрін жүзеге асыру
тәуекелділікпен ... ... ... ... ... тұрғыдан
алып қарағанда тәуекелділік—бұл ... ... және ... деп түсіндіріледі. Сонымен бірге тәуекелділік—бұл қаржылық
операцялардың қолайсыз іске ... ... деп те ... қызмет кәсіпкерлік және инвестициялық қызметтердің бір түрі
болып табылғандықтан, лизингтік қызметті ... ... ... ... ... ... және ... себептерге
байланысты әр түрлі тәуекелділіктерге барады.
Тәуекелділіктерді басқару мәселесі ... кез ... ... тән ... бірі болып табылады. Сондықтан да осы ... ... ... ... де өзектілік мәні өте ... ... ... көп ... ... оның негізгі мақсаты
белгілі бір қолайсыз жағдайлар туған кезде пайда болатын шығындарды азайту
немесе оның орнын ... ... ... ... ... ... ... бірнеше кезеңдерден тұрады. Оны келесідей
блок-схема түрінде көрсетуге болады ... ... ... ... ... ... пайда болатын
тәуекелділіктерді басқару сол лизингтік қатынастарға әсер ... ... ... ... Бұл жағдайда ең алдымен ... ... ... Лизингтік қатынастарға қатысушы ... ... ... Яғни, оның тәуекелділіктердің белгілі бір
түрлеріне немесе өз ... ... ... және
серіктестерінің қызметтеріндегі тәуекелділіктерге қатысты ерекшеліктері
ескерілуі қажет. Мысалы, егер лизингтік компания белгілі бір ... ... ... бір ... ғана ... онда оны ең ... лизингтік
келісімдер бойынша неғұрлым сенімді серіктестердің пайда болуы, ... ... ... ... ... ... ... бірге, лизингтік келісімдерге қатысушы субъектілерді оларды
қызықтырып отырған ... ... ... ... даму болашағы да
қызықтыруы мүмкін.
2. Тәуекелділіктің ... бір ... ... тәуекелділіктер
жиынтығының лизингтік қатынастарға қатысушы тұлғалардың қаржылық жағдайына
әсер ету аясы және оның ... ... ... ... ... ... осы келісімге тән
тәуекелділіктердің біреуіне ... ... ... ... ... ... ... да тәуекелділіктің әрбір түрін ... ... ... ... оның әсер ету ... ... болашақта пайда болатын шығындар мен зияндардан сақтандыруы мүмкін.
Сурет 4. Лизингтік қатынастардағы тәуекелділіктерді ... ... ... 3. ... қатынастарға қатысушы тұлғалар қолданылатын
математикалық есептеу әдістерін талдау. Дұрыс емес ... ... ... ... және сонымен қатар лизингтік
төлемдерді есептеудің әр ... ... ... лизингтік
келісімге қатысушы тұлғалар үшін өте қымбатқа ... ... да ... ... іске асыру кезінде
математикалық есептеулерді пайдаланатын лизингтік ... ... ... ... банктер математикалық
есептеулердің неғұрлым тиімді және қарапайым әдістерін қолдануға
ұмтылулары қажет. Осы мәселені шешу үшін ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктер беретін ... ... мен ... ... ... қажет.
Тәуекелділіктерді талдау—бұл тәуекелділікті басқару процесіндегі
маңызды кезеңдердің бірі ... ... Оның ... жасалынатын
экономикалық келісімдердің ерекшеліктері және оларды жүзеге асыру барысында
кездесетін тәуекелділіктер туралы ... ... ... Осы
жинақталған ақпараттар тәуекелділікті басқарудың келесі кезеңдерінде
белгілі бір ... ... үшін ... ... ... талдау олардың түрлерін анықтау және бағалаудан тұрады.
Тәуекелділік түрлерін анықтау кезінде лизингтік қатынастарға әсер ... ... ... және ... ... анықталынуы қажет (сурет
5). Лизингтік қатынастарға әсер ... ... ... ... жеткізуге болады: осы ... ... ... ... ... ... ескере отырып, толық сипаттама беру.
Жалпы тәуекелділікке кәсіпкерліктің барлық ... ... ... ... ... ... ... және т.б.
тәуекелділіктер. Осы аталған тәуекелділіктердің барлығы теріс немесе ... ... ... ... деңгейіне әсер ететін ... ... ... деп ... ... ... азайтуға лизингтік келісімге қатысушылардың ешқандай
мүмкіндіктері жоқ, яғни ... ... ... ... болғандықтан, тәуекелділік деңгейін төмендету бойынша ешқандай
іс-әрекеттер жасай алмайды.
Сурет 5. ... ... ... ... ... ... тән ... тәуекелділіктер—бұл оң және теріс
экономикалық нәтижелер ... ... ... ... көбінесе, лизингтік келісімдердің қабылданған тиімсіз
басқару шешімдерінің әсерінен пайда болады.
Енді осы ... ... ... әрқайсысына жеке-жеке
тоқталайық:
1. Лизинг объектісімен байланысты тәуекелділіктер –бұл лизингке
берілген мүліктердің қайтарылмай қалуымен, ... ... ... ... ... тәуекелділіктер. Лизинг
объектілерінің осындай себептерге ... ... үшін ... бөлу ... ... Ол үшін ең ... ... компания
ақпараттық-аналитикалық жұмыстар жүргізу керек, яғни лизинг
объектісінің түріне және олардың пайдаланылатын салаларына
байланысты ... осы ... ... болу және ... ... ... ... жүйесіне талдаулар жасау
қажет. Содан кейін лизинг объектілерін жеткізу, іске ... ... ... ... сақтандыру шараларын іске
асыру талап етіледі. Ол үшін лизингтік компания немесе лизинг
алушы сақтандыру компаниясымен ... ... ... ... ... іске ... жағдайда тәуекелділік
деңгейін төмендетуге қол жеткізуге болады.
2. Лизингтік операцияларды жүзеге асыру кезінде ... ... ... келісімге қатысатын негізгі
субъектілер тұрғысынан да қарастыруға болады. Тәжірибеде
лизинг субъектілерімен байланысты ... ... ... ... ... ... ... төлем тәуекелділігі.
Лизинг субъектілерімен байланысты тәуекелділіктердің ... ... ... лизингтік келісім процесіне қатысушы субъектілердің
мүдделерінің әр ... және ... өз ... ... ... болады.
3. Қаржылық тәуекелділіктер ... ... ... ... әр ... кезеңдерінде
қабылданған басқару шешімдерінің салдарынан пайда болады.
Жалпы қаржылық тәуекелділіктердің ақша ... және ... ... қатынастарының пайда болуымен бірге пайда
болатыны белгілі. Сондықтан қаржылық тәуекелділіктерді
мынандай ... ... ... ... тәуекелділік (валюталық, пайыздық, инфляциялық және т.б.);
- несиелік тәуекелділік.
Нарықтық тәуекелділік –бұл өсімақы ставкаларының, валюта бағамдарының,
инфляция деңгейінің өзгеруі нәтижесінде ... ... ... мүмкіндігі.
Несиелік тәуекелділіктер –бұл банктер белгілі бір лизингтік компанияға
лизинг ... ... алу үшін ... берген жағдайда пайда болатын
тәуекелділік. Тәуекелділіктің бұл ... ... болу ... лизингтік
компанияның негізгі қарызды және ол бойынша есептелінген ... ... ... Несиелік тәуекелділікті төмендету үшін коммерциялық
банктер өздерінің еншілес лизингтік компанияларына ... ... ... ... жасағаннан кейін ғана несие беру туралы шешім
қабылдау қажет. Ал басқа лизингтік компанияларға ... ... ... ... ... олардың несиелік қабілеттіліктеріне талдау жасап және
жасалған талдау қорытындылары банкті толық қанағаттандырған ... ... ... ... ... тәуекелділіктер елдегі экономикалық жағдайларға
тікелей байланысты. Елде болып жатқан экономикалық өзгерістерді ... ... ... ... аталған әдістер арқылы қаржылық
тәуекелділіктерді басқара алады.
4. Коммерциялық тәуекелділіктер-бұл жалпы халық шаруашылығының
барлық ... тән ... ... ... Оның ... ... өте жиі кездеседі:
- сұраныстың азаюы;
- тауарлар бағасының өзгеруі.
Лизингтік нарықта ... ... ... ... ... ... отандық лизингтік компаниялардың қызметіне
деген ... ... ... ... ... ... ... төмендету үшін клиенттерге ғылыми-техникалық прогрестің
соңғы сапалы жетістіктерін ұсына білу қажет.
Баға тәуекелділігі ... ... ... ... ... лизинг объектісінің бағасының өзгеруімен байланысты табысты
жоғалту тәуекелділігі. Лизинг ... өз ... ескі баға ... ... ... объектілерінің бағаларының жоғарылауы кезінде
жоғалтады. Ал лизингке алушы ескі баға ... ... ... ... ... ... зиян ... Тәуекелділіктің осы
түрін лизингтік келісім-шарт бекітілген кезең аралығында ... ... ... белгілеу арқылы төмендетуге болады.
5. Лизингтік қатынастарға тән типтік тәуекелділіктерді жіктеу
кезінде оның бір түрі ретінде ... ... ... ... ... қатынастарды ең алдымен
серіктестік ... ... ... ... лизингтік қатынастарға қатысушы тұлғалар
арасындағы келісім қатынастарына ... ... ... лизингтік қатынасқа қатысушы бір
тұлғамен келісім-шарт бекіткен оның ... ... ... өз ... ... бас тартуы мүмкін
жағдайларда пайда болады.
Серіктестік тәуекелділігі лизингтік қатынастарға қатысушы ... ... ... (активті және пассивті) өте тығыз
байланысты. Тәуекелділіктің осы түрін басқару ... екі ... ... операциялардың түрлерінің ерекшеліктеріне және
бекітілген келісім-шарттардың өмірлік кезеңдеріне. Лизингтік ... ... ... лизинг субъектілерінің арасындағы
серіктестік қатынастар әр түрлі болады.
Бекітілген ... ... ... ... ... ... болады: келісімді бекіту (тәуекелділікті таңдау),
келісімді іске асыру ... ... ... ... ... ... толық орындалуы).
Келісімдерді дайындау және ... ... ... ... және ... ... олардың келісімдерді іске асыру
кезінде өзгеру ықтималдылықтарына талдау жүргізіледі. Серіктесінің сапасы
ең алдымен, оның ... ... ... ... ... және ... немесе белгілі бір саладағы жалпы макроэкономикалық
жағдайлардың өзгеруімен анықталады. Ал, ... ... ... ... ... оның қай елде ... қандай салада жұмыс
істейтіндігі, беделі, несиелік тарихы, төлем қабілеттілігінің болащағы ... ... ... ... ... ... тән ... түрлері анықталғаннан кейін
тәуекелділікті бағалау процесі басталады. Бағалау бұл ... іске ... ... ... ... ... сан
жағынан көрсету. Соның нәтижесінде болашақта ... ... ... мен мөлшері сияқты мәліметтер анықталады.
Тәуекелділік түрлерін анықтау және оларды бағалау ... ... ... ... байланысты оларды жалпы процестің жеке бөліктері
ретінде бөліп қарастыру мүмкін емес. Сонымен ... ... ... екі ... жүргізіледі, яғни бағалаудан тәуекелділік түрлерін
анықтауға және ... ... ... ... ... ... шығындардың
себептері анықталса, ал екіншісінде арнайы жүргізілген талдаулар негізінде
тәуекелділіктер және олардың салдарлары анықталады.
Тәуекелділік түрлері анықталып, оларға бағалау ... ... ... ... ... ... ... мақсатында
тәуекелділіктерге әсер ету әдістері таңдалады. ... ... ... оны азайтудың дәстүрлі екі-үш әдісін пайдалануға болады.
Сондықтан да, тәуекелділікке әсер ететін ... ... ең ... ... ... ... ... түрде бағалау мәселелері
туады.
Экономика секторларындағы салалық ... ... ... ... тәуекелділіктерді төмендетудің бір-біріне
ұқсас механизмдері пайдаланылады. Олардың барлығын бірнеше бағыттар бойынша
топтастыруға болады. Сол бағыттардың ... ... ... ... әсер ... төмендегідей әдістерін пайдалануға болады:
1) серіктестерді таңдау туралы қосымша ақпараттар жинақтау;
2) өзін-өзі сақтандыру және кездейсоқ шығындардың орнын жабу ... ... ... ... ... бөлу (диверсификация);
4) сақтандыру.
Тәуекелділікті төмендетудің осы жоғарыда аталған бағыттарын таңдау
кезінде лизингтік келісімге қатысушылар төмендегідей ... ... ... ... ... жоғары мөлшерде тәуекелділікке баруға
болмайды; тәуекелділік салдарлары туралы ойлану ... аз ... ... ... ... ... жасамауы керек.
Бірінші қағиданы іске асыру үшін лизингтік қатынастарға қатысушылар
тәуекелділіктер бойынша мүмкін болатын ең жоғарғы ... ... ... ... ... ... ақша қаражаттарымен салыстыру және сол
көрсеткіштерді барлық өзіндік ... ... ... ... ... ... лизингтік келісімге қатысушы субъектіні
банкроттылыққа әкелетіндігін немесе ... ... ... ... ... ... ... қатысушы субъектілер екінші қағиданы іске
асыра отырып, ең алдымен мүмкін болатын ... ең ... ... ... ... ... ... қажет және сол арқылы
тәуекелділікті ... ... ... сол ... ... бас ... ... қабылдау талап етіледі.
Үшінші қағида шығын мөлшері ... ... ... ... ... бас ... ... көрсетеді. Жоғарыда
көрсетілген тәуекелділіктерді төмендету әдістеріне жеке-жеке ... ... ... ... ... ... жинақтау тәжірибе жүзінде келесідей шаралардың
көмегімен іске асырылуы қажет:
- лизингтік қатынастарға қатысушы барлық ... ... ... ... заң бөлімдерінің, аналитикалық
бөлімшелердің және лизингтік операцияларды оқып-білу, ... ... ... ... ... ... керек;
- баспасөз беттеріндегі және қауіпсіздік ... ... ... ... ақпараттарды үнемі қадағалап,
бақылап отыруы керек.
2. Тәуекелділіктерді басқару ... ... ... бірі ... толық немесе жартылай өзін-
өзі сақтандыру және ақша ... ... ... оқып-білу болып табылады. ... бұл ... ... ... ... және ... күрестің салыстырмалы түрде
ең арзан әдісі болып саналады. Бұл жағдайда мүмкін болатын
шығын ... ақша ... ... арнайы құрылған
резервтердегі қаражаттармен жабылады. Сондықтан да өзін-
өзі сақтандыру мүмкіндіктерін ... ... Осы ... ... ... ... ... аз болған
жағдайда ғана өзін-өзі ақтайды. Өзін-өзі сақтандыру әдісін
пайдаланудың ... ... ... ... ... ... ... да ескерген жөн. Бұл ең
алдымен айналым капиталындағы ақша қаражаттарының ... ... ... ... ... ... орнын
жабу үшін ақша қаражаттарын резервтендіру бағыты да
тәуекелділікті төмендетудің тиімді құралдарының бірі ... ... ... ... ... ... ... бір бөлігін резервте үнемі
ұстауы қажет. Яғни, бұл ақша қаражаттары жаңа және тиімді
келісімдерді бекіту кезінде ... ... ... ... өте ... Ақша қаражаттарын
резервке сақтау кезінде лизингтік жобаның құнына ... ... мен сол ... іске ... ... болдырмау үшін қажетті шығындар мөлшері
арасындағы ара-қатынастарды белгілеу қарастырылады. Резерв
сомасын анықтау ... ... жоба ... ... ... ... ескеру қажет. Себебі,
жоба құнын нақты бағалау кездейсоқ шығындарды жабу ... ... ... әсер ... Лизингтік келісімге қатысушылар арасында тәуекелділікті
бөлу әдісі. Лизингтік қатынастарға қатысушы тұлғалар үшін
тәуекелділікті төмендетудің бір ... ... ... табылады. Диверсификация дегеніміз бір-біріне
байланысты емес әр ... ... ... ... Мысалы, лизинг объектілерінің әр
түрлі түрлерімен операция жүргізу немесе лизингтік
операциялардың ... ... ... ал ... алып қарағанда ақша қаражаттарын әр түрлі
лизингтік жобаларға ... ... бір ... ғана
қаржыландыруға қарағанда, бес жобаны қаржыландырған банк
үшін тиімді . Себебі, орташа табыс алу ықтималдылығы 5 есе
жоғарылайды және ... ... ... 5 ... бөлу ... ... қалыптастыру кезінде
нарықтық және несиелік тәуекелділіктерді неғұрлым кең ... бірі ... ... ... ... ... операциялар
тәуекелділік деңгейі неғұрлым жоғары операциялар ... ... ... ... ... ... мәселелердің бірі болып табылады.
«Қаржылық лизинг туралы» ҚР-ның Заңының 2-бөлімі, ... ... ... ... ... ... лизинг берушінің міндеті ретінде лизингтік келісім-
шартта көрсетілуі мүмкін және егер лизинг объектісін
сақтандыруға міндетті жақ ... ... ... ... ... онда ... жақ ... сақтандыруға және ол сақтандыруға міндеттеме
алған жақтан өз шығындарының орнын ... ... ... етуге құқылы екендігі көрсетілген. Яғни осы
Заң лизингтік мүлікті ... ... ... ... ... көрсетіп отырғандай барлық
лизингтік компаниялар өз тәуекелділіктерін азайту үшін
лизинг объектісін міндетті ... ... ... ... ... ... ... бір тәуекелділіктерді
сақтандыру компаниясына беру. Лизингтік компания немесе лизинг алушы лизинг
объектісінің толық құнын сақтандыру компаниясы ... ... ... ... ... ... ... объектісін лизинг алушы
тұлға сақтандырған жағдайда, ол өзіндік қаражаттар есебінен ... ... ... ... ... ал ... ... тұлға
лизинг объектісін сақтандырған жағдайда, ол сақтандырумен байланысты
шығындарды, әдетте лизингтік төлемдер сомасына ... ... ... бір түрлеріне әсер етудің тиімді тәсілдері
таңдалғаннан кейін лизингтік келісімдерге қатысушы ... ... ... ... басқарудың жалпы ... ... ... ... ... ... ... үшін
қажетті объектілердің түрлерін, қажетті қаржылық ресурстардың мөлшерін және
т.б. анықтау ... ... ... ... ... ... тікелей әсер ету жоғарыда көрсетілген бір
немесе бірнеше әдістерді пайдалану арқылы іске асырылады.
Тәуекелділіктерді басқарудың ең ... ... ... ... асыру үшін бақылау болып табылады. Ол үшін лизингтік келісімдерді
іске асыру барысында ... ... ... және ... жою ... нақты іс-әрекеттерді қарастыруға мүмкіндіктер беретін нақты
ақпараттар жүйесі ... ... ... ... ... ... ... болып табылады. Яғни, бақылау пайда ... ... және ... ... ... қабылданған шаралар туралы керекті ақпараттарды
алудан тұрады. Осы ақпараттар негізінде тәуекелділік ... ... ... жаңа ... да тууы ... ... бойынша арнайы бөлім сол ... ... ... ұйымдастыру ... және осы ... ... ... ... ... Сонымен бірге осы сала бойынша ... ... ... ... де ... ... ... түрлерін анықтау,
жасалынған экономикалық келісімдерді тіркеу және ... ... ... ... ... ... ... басқарудың
жалпы теорияларын ... ... ... ... ... арқылы лизингтік қатынасты басқару ... ... ... ... ... ... бір ... келісімге қатысушы тұлғалар санының неғұрлым
көп болуы (лизингтік компания, лизинг алушы, жеткізуші,
сақтандыру компаниясы, кредитор және ... ... ... ... ... іске ... ... ұзақтылығы (3
жылдан жоғары);
3) лизинг сипатының көп түрлілігі, яғни, лизинг ғылыми-
техникалық, ... және ... ... ... байланысты.
Сондықтан да, лизингтік қатынастарды іске асыру ... ... ... ... ... ... ... қызметі болып табылуы керек.
3 –тарау Қазақстандағы лизингтің ағымдық жағдайы мен даму болашағы
3.1 Қазақстандағы лизингтік ... ... ... ... ... ... ... лизингтік
қатынастарды белсенді түрде пайдалану қажеттіліктерін айтып қана ... ... осы ... білікті түрде басқаруға да өте көп көңіл
бөлу қажет. Соған байланысты, еліміздегі лизингтік қатынастарды басқарудың
бірнеше ... ... ... бар (сурет 6).
Сурет 6. Лизингтік қатынастарды басқару деңгейлері.*
*Көзі: Оралбаева Ж.З. ... ... ... ... жетілдіру. Алматы,2005,17б.
Әр түрлі ... ... ... емес ... халықаралық агенттіктердің және жергілікті басқару
органдарының көмегімен ... ... ... арқылы елдегі лизингтік
қатынастардың дамуы үшін ... ... ... ... ... мегадеңгейде басқаруда маңызды роль ... ... даму ... АҚШ ... ... ... 2003 ... дамыту бойынша Жоба өз қызметін бастады. Бұл ... ... ... қатынастарды реттейтін заңдылықтарды жетілдіру үшін
мемлекеттік басқару ... және ... ... беру, қаржылық
және кәсіпкерлік орталарда лизинг туралы танымдылықты ... ... ... ... базасын кеңейту бойынша көмектер жасау ... ... ... осы ... ... және екінші кезеңдері толық
іске асырылған. Ал үшінші кезеңін іске асыру үшін ... ... ... ... ... ... ... Азияда
лизингті қаржыландыру Қорын құру бойынша жұмыстар жүргізілуде. Лизингтік
қатынастарды мегадеңгейде басқаруды дамыту үшін ... ... ... ... бөліну қажет.
Лизингтік қатынастарды басқарудың нарық талаптарына ... ... ... жасау үшін, ең алдымен мемлекет макродеңгейлік
қатынастарды реттеуші ... ... ... роль ... ... ... нарығының қалыптасқаннан бергі уақыт аралығында
лизингтік қатынастарды ұйымдастыратын және ... ... ... ... ... Солардың негізінде лизингтік қызметтер
нарығын ұйымдастыру қағидаларын ... база ... ... ... дамыту бойынша елімізде қабылданған ... ... ... ... талдаулар, көптеген жағдайларда нарықтың
мемлекеттен реттеуші шараларды талап еткендігін көруге болады. ... күні ... ... ... ... ... ... деңгейде реттеулер жүргізіп отырған жоқ. Сондықтан да, біз
қазіргі таңда ... ... ... ... ... кейбір тетіктерін сапалық жағынан ... ... ... ... ... ... Лизингтік қатынастарды әр түрлі келісім-шарттық қатынастардың
элементтерінен тұратын инвестициялау тетігі ... оның ... ... ... ... ... қосымша
заңнамалық (түсіндірмелік) нормативтік базаны қалыптастыру қажет. Ол үшін
лизингтік қатынастарға байланысты ... ... ... ... жатқан
заңнамалық құжаттарды түсіндіретін «төменгі» деңгейдегі, яғни ... ... ... ... ... ... ... лизингтік қатынастарды құру қағидаларын толық
қалыптастыруға жауап беретін ... ... ... жасау және оларды
нақты қолданысқа енгізу ... Бұл ... ең ... ... ... белгілі бір ерекшеліктері бар «шұғыл лизинг» деп аталатын жаңа
тетікті қолдануға өту үшін қажетті құқықтық базаны қалыптастыру ... айта ... жөн. ... ... ... ... отырғандай,
кейбір объектілерді, әсіресе, құрылысты жүргізуге қажетті құрылғыларды
шұғыл ... ... ... ... лизингке қарағанда неғұрлым
тиімді болып келеді. Сондықтан да қазіргі кезде лизингтік ... ... ... ... көп көңіл бөліну керек. Осы мақсат үшін шұғыл
лизинг тетіктерін пайдалану қағидалары мен тәртіптерін ... ... ... ... ... ... Соңғы кездері еліміздегі лизингтік нарықтағы өзекті ... ... ... ... ... ... беру тәжірибесін дамыту
болып отыр. Жалпы бұл норма «Қаржылық ... ... ... ... ... ... кезде бұл нарық жұмыс істемей отыр.
Сондықтан да, бүгінгі күні ... ... осы ... ... және ... үшін ... жеңілдік шарттар құру қажет.
Себебі, елімізде қайталама лизингтік нарықтың ... ... ... ... ... ... түрлерінің пайда болуына әсерін
тигізеді.
4) Лизинг беруші субъектілірдің қызметтеріне бақылау жасауды күшейту
мақсатында, олардың қызметтерін лицензиялау тәртібін ... ... Ол ... лизинг туралы» ҚР-ның Заңының 10-бабына өзгертулер енгізу керек.
Бұл лизингтік қызметтер нарығын ... ... ... ... «тазартуға» мүмкіндіктер береді.
Сонымен, мемлекет тарапынан лизингтік қатынастарды басқару жүйесін
реттейтін заңнамалық негіздерге осындай түзетулер мен толықтырулар ... ... ... ... дамуына қолайлы әсер етеді.
Лизинг беруші субъектілердің қызметтерінің ерекшеліктерін қарастыра
отырып, ... ... ... өндіріс үдерісі жүйесінде экономиканың
нақты және қызмет көрсетуші ... ... ... ... ... ... атап өткен жөн. ... ... ... ... қаржылық және нақты секторларының белгілі бір элементтерінен
қалыптасатыны белгілі (сурет 7).
7-суреттен көріп ... ... ... тұлғалар өз
қызметтеріне әсер ... ... ... ... ... ... отырып, өз бизнестерін құру қажет. Лизинг
берушілер тұрғысынан ... ... ... етіп ... ету үшін ... ... жетілдіруге көңіл бөліну керек:
- лизинг объектілерін таңдау лизингтік қатынастарды іске ... ... ... ... қалыптастыруды және лизинг
алушылардың мүдделерін ескеру негізінде іске асырылуы керек. ... ... ... лизинг объектісін жеткізушімен келісімдер жасау арқылы, лизинг
алушымен қатынастарын ... ... ... ... ... ... ... бағасын және
лизингтік келісімдерді бекіту кезінде пайда болатын ... әсер ... ... ... ескере отырып қалыптасуы
қажет.
Сурет 7. Лизингтік қызметтерді ... ... ... ... Ж.З. Қазақстандағы лизингтік қатынастарды басқару
тетіктерін жетілдіру. ... ... ... іске ... ... соңғы тұтынушы лизинг
алушы болып табылады. Олар лизингтік қатынастарды тиімді түрде ... ... ... ... тиімділіктер алуды көздейді. ... ... ... ... іске ... ... ... алушылар
белсенділіктері өте төмен тұлғалар ретінде, яғни ... ... ... қызметтерін тек «тұтынушылар» ретінде ғана көрінуде.
Лизингтік қатынастарды басқаруға қатысу кезінде лизинг алушылардың ... ... ... бағытталуы керек:
- өз иелігіне пайдалануға алынатын мүлік құнының оптимальды мөлшерін
қамтамасыз ету үшін лизингтік қатынастарды құруға белсенді түрде қатысу;
- лизинг ... өз ... ... ... ... саясаттарын дұрыс жасау арқылы лизинг ... ... ... өнімдер мен көрсетілген қызметтердің
негізделінген бағасын қалыптастыруды қамтамасыз етуге ... ... ... ... ... ... ... түрде
пайдалану лизингтік қатынастарды бекіту кезіндегі ... ... ... күні ... ... ... тетіктерін жетілдіруге
әсер ететін ... бірі ... ... ... ... ... ... келісімдерді қаржыландырудың негізгі көзі
коммерциялық банктердің несиелері болып табылуда. Яғни, бұдан ... ... ... бір түрі бола ... ... кезде еліміздегі банктік
индустрияның даму деңгейіне тәуелді болып отырғанын ... ... ... лизингтік компанияларды қаржыландыру кезінде ҚР ҰБ-нің
белгілеген шектеуін сақтауға міндетті, яғни қаржыландыру банктің өзіндік
капиталының 10% ... ... ... ... осы ... ... кезде
лизингтік қатынастарды басқару тетіктерінің дамуына кедергі жасап отырған
негізгі факторлардың бірі ... ... Осы ... ... ең тиімді
жолы шетел инвестицияларын тарту болып саналады. Ал, шетел инвестицияларын
тартуға кедергі болып отырған мәселелердің бірі ... ... ... ... ... ... ҚР-да жұмыс
істеп жатқан лизингтік компаниялардың көбісі өздерінің қызметтерін іске
асыру барысында ... ... сай ... ... ... ... ... шетелдік кредиторлар мен инвесторлар отандық
лизингтік ... ... бас ... Ол үшін ең ... ... ... лизинг туралы» Заңына «Бухгалтерлік есеп және қорытынды есеп
беру» және «Лизингтік ... ... ... ... ... ... енгізген жөн. Бұндай толықтыруларды енгізу компаниялардың
қызметтеріндегі ашықтылықты ... және ... ... ... және ... ... қосымша қаржылық ресурстар тартуға
зор мүмкіндіктер берер еді.Сонымен ... ... ... ... ... ... кәсіпорындардың, соның ішінде
лизингтік компаниялардың қаржылық және ... ... ... ... де әсер етуі ... ... қатынастардың дамуына кедергі жасап отырған
кейбір мәселелерді шешудің келесідей нақты тетіктері ... ... ... ... ... субъектілердің бірі
инвесторлардың (кредиторлардың) құқықтарының жеткіліксіздігі осы мәселені
шешу үшін лизингтік жобаларға ... ... ... ... ақша қаражаттарын салатын инвесторларға белгілі бір жеңілдіктер берілу
қажет. Себебі, ... күні ... ... ... төлеуден толық
босатқан күннің өзінде де, лизингтік қызметтер нарығындағы қазіргі жағдайды
жақсартуға қол жеткізе ... ... ... ... қаржыландыру
үшін қажетті өзіндік ақша қаражаттары лизингтік компанияларда жоқ ... ... да ең ... ... ... ... лизингтік
келісімдерге инвестор ретінде қатысып отырған субъектілердің ... ... ... және ынталандыру мақсаттарын көздеу
қажет. Ол үшін:
- ... үшін ... ... ... ... көлемінен
лизингтік операцияларға бағытталатын несиелік ресурстардың көлемін шегеру
немесе ресурстар көлеміне, ... ... ... норма белгілеу
қажет. Себебі, әдетте ... ... ... ... өтімділік
деңгейлері жоғары болатындықтан, олар ... ... ... ... коммерциялық банктердің лизингтік консорциумдарын құру. Сол арқылы
лизингтік жобаларды бірлесіп несиелеу ... ... және іске ... ... ... ... мәні туралы таныстыру
жұмыстарының әлсіздігі және лизингтік ... ... ... Ол үшін білікті кадрлар дайындайтын және ... ... мен ... ... ... туралы
жарнамалық қызметтермен айналысатын арнайы құрылым құру қажет.
Сонымен, лизингтік қатынастарды басқару тетіктерін ... ... ... ... ... ... ... орындау арқылы
кәсіпорындардың негізгі өндірістік қорын ... ... ... ... сол ... ... ... ішкі және сыртқы
нарықтардағы бәсекелестік қабілеттіліктерін жоғарлатуға, шағын және орта
бизнес салаларындағы кәсіпкерлікті белсендіруге, ... ... ... ... және ... ... құрылғыларды пайдалану мүмкіндіктерінің
жоғарылауына өте аз уақыт аралығында қол жеткізуге болады.
3.2 Лизингтік операциялардың ... ... ... мен ... перспективалары
Қазақстан Республикасында лизингтік бизнес ... ... ... кең ... Бұның өзі қазіргі кезде, негізінен,
лизингтік компаниядан және фирмалардан тұрады. Бұл ... ... және ... бірлескен мекемелерінің жанында құрылған, сонымен
қатар ... ... ... де ... ... ... ... және дүниежүзілік экономикада лизингтік операциялардың
көлемінің өсуі негізінде жасалынған зерттеулер ... ... ... ... ... ... компаниялар санының ұлғаюы және
кейбір шұғыл лизинг бойынша мәміле жасалатын региондық компаниялардың өсуі
күтілуде.
Лизингтік құрылымның құрамында ... ... ... ... Бұл ... ... шетел және отандық лизингтік
компаниялар мен фирмаларға қызмет көрсетумен және ... ... ... ... Олардың иесі біздің есебіміз бойынша
лизингтік операциялардың ... ... ... 20% ... ... және т.б. ... берумен айналысатын шетел
фирмаларының қатысуымен бірлескен лизингтік компанияның ... ... ... ... ... ... ... 30%-дайы келеді.
Ұсақ лизингтік компаниялар санының өсуі, ондағы операциялардың көлемі
лизингтік операциялардың жалпы көлемінде 20-30% шегінде ... ... ... ... ... жеке ... лизингтік қызметте
өндіріске арналған қозғалмайтын мүліктермен, құрылыстармен және бөлмелермен
жасалынған операцияларда мамандандырылған жаңа ... ... ... ... ... ... дамыту және қалыптастыру үрдісінде көп түрлі
лизингтік компаниялардың пайда болуы, ең алдымен, жабдықтарды лизинг ... ... ... субъектінің өсіп отыратын қажеттілігімен
шартталған. Бұл олардың кәсіпорындарын техникалық және технологиялық ... және осы ... үшін ... ... ... түрінде тарту
үшін керек. Сонымен қатар батыс инвесторлары үшін ... ... нық ... ... ... елінде лизинг берудің, елдің
кәсіпорындарында ақшаны ... ... және ... ... аудармай-ақ қаражат салудың тиімді жолы болып табылады. ... ... ... ... ... ... ... тікелей несие алу мүмкіндігіне қарағанда жоғары ... ... ... ... ... ... лизингтік жабдықтаушыға қолайлы
жағдай жасау бойынша, лизингтік ... ... ... ... ... және ... ... жүйесінде өзінің кредитор ретінде
қатысуын кеңейту бойынша шаралар қабылдауға мәжбүр болады.
Осыған байланысты ... ... ... ... ... мен
кеңейтуі үшін еліміздің ... ... ... ж.ж. ... ... Онда ... ... алға қойылған:
- ҚР-да лизингтің сәтті дамуына арналған заң шығару-заңға сүйену
жағдайды ... ... ... ... ... ... ... өндіру;
- ҚР-да лизингтің институтционалды негізінің қалыптасуы;
- Қазақстанның ... ... ... мемлекеттермен халықаралық
қарым-қатынасының дамуы.
Осы бағдарламаны іске асыру барысында еліміздегі лизингтің дамуын
кешеуілдететін кемшіліктерді жою ... атап ... ... ... ... лизингті келісімдердің қысқа
мерзімділігі, мемлекеттік қолдаудың және ... ... ... мен ... ... ... қолданумен ынталандыру.
Бұл бағдарламаны өндіру үшін шартты түрде екі кезеңге бөлінген.
Бірінші ... ... ... үшін заң ... ортасын құру ұйғарылды,
оның барысында жұмыс істеп тұрған және қайтадан қабылданған жаңа заң шығару
базалары ... Бұл ... ... лизинг институтын қосу
үшін құжаттар пакеті өңделген. Оның құрамына ҚР-ның ... ... ... ... ... ... келісім-шарт, лизингті қызметті рецензиялау туралы
ереже, күші бар заң шығару, құқықтық актілерге өзгерістер мен толықтырулар
енгізу туралы ұсыныстар, ... ... ... ... ... валютаны
реттеуге қатысты, лизингті ... есеп ... ... ... есеп ... ... операцияларды бейнелену әдістемесі
кіреді.
Бағдарламаның екінші кезеңі ... 2000 ж. 5 ... ... ... Заң қабылдаумен есте қалды. ... ... ... бұл Заң, ... Қазақстан Республикасындағы лизингті
қаржыландыруды нақты ... ... ... ... ҚР ... лизингтік бизнес бір қалыпты және ... үшін ... ... ... ... құқықтық аумақта лизинг бойынша
адресті іс-әрекеттерден тұратын бағдарлама қажет. Әлбетте, бұл бағдарлама
жан-жақты, кешенді болуы керек, ... ... ... тек ... ... ғана ... ... бірге олардың бір-бірімен шартталғанымен
және белгілі өзара тәуелдігімен тығыз байланысты. Осы ... ... ... ... құқықтың қамсыздандыруының өзара байланысын
қарастыратын жүйелік ... ... ... ... ... ... ... де мемлекеттің және лизингтік қызметтің субъектілерінің екі
масштабты ... ... ... ... ... ... ... операциялар жасау тәжірибесінде жаңа дәстүрлі емес және
спецификалық сияқты өнірісті техникалық, технологиялық жаңарту системасы
енгізіледі. Бұл ... ... ... ... ... ... ... қарыздық міндеттер бойынша және басқа ... ... іске ... ... ... және оны
инвестициялаудың формасы ретінде пайдалану қажеттілігін жүзеге асыруда
көптеген ... ... ... шешілуі елдегі лизингтік бизнесті
дамыту үшін қажет. Ол үшін келесі негізгі мақсаттарды шешу ұйғарылады:
- заңдылық нормативтік базаны ... ... ... ... ... лизингтік институттарды дамыту;
- мемлекеттік қолдау және сыртқы экономикалық ... ... ... ... ... ... және қайта дайындау;
- ақпараттық және ғылыми-методикалық қамтамасыз ету;
- лизингтік қызметте мемлекеттік реттеу ... ... ... ... ... дамыту проблемаларын қарастыра
отырып, лизингтік қызметті дамытуда және ... ... ... ... ... ... тұтыну тауарларын өндіруде
- отандық шикізатты пайдалануға бейімдеме беру;
- импортты ауыстыратын өнімдерді өндіру;
- экспортқа бағытталған өнімдер ... Ауыл ... ... ... ... өндірістің
дәстүрлі түрлерін есепке алып дамыту
- жаңа технологияны игеру ... ... және ... ... ... ... ... өңдейтін өндіріс сандарын көбейту.
3. Инновациялық қызмет аумағында ғылыми сыйымдылықты өндірісті дамыту
және ұйымдастыру.
- ... ... ... және ... ... қызмет көрсету саласын жетілдіру және кеңейту.
Мақсаттарды заңдылық нормативті базалармен шешу үшін ... ... ... мен ... енгізген дұрыс. Сонымен бірге
лизингтік қызметтерді дамытуға және ұйымдастыруға бағытталған жаңа заңдар
мен нормативті актілерді ... ... ... ... лизингтік қызметті шұғыл ұйымдастыруды
қарастырады. Бұл ... ... ... ... ... халық
шаруашылығындағы басты салаларда лизингті қолдану мүмкіндіктерін анықтау,
лизингті пайдалану арқылы тауарлық және ... ... ... зерттеу, сонымен бірге лизингті ... ... ... көлемін анықтау мақсатымен ҚР-ның экономикалық
жағдайларына талдау жүргізу керек.
Лизинг ... ... ... ... ... ... механизмін жасау қажет. Экономикалық қызметтердің субъектілерін
несиелеу жағдайлары мен механизмін (лизинг есебінен іске ... ... ... ... ... ... басты бағыттар
бойынша конкурстық негізде жетілдіру маңызды орын алады.
Лизинг институтының дамуы шаруашылық субъектілерге өздері өндірген
өнімдерді ... ... үшін ... ... ... ... институционалды қамтамасыз ету жүйесін ұйымдастыруды ұйғарады.
Осыған байланысты лизингтік қатынастарды ҚР-да дамытуды ескере отырып,
банктік жүйені ... ... ... ... керек. Сонымен бірге
лизингтік қызмет субъектілері ... ... ... ... ... нарықтық институттар және де мемлекеттік сақтандыру
компаниялардың ... ... ... құру қажет.
Лизингті жылдам ұйымдастыру мемлекеттік концессия, кепілдік, жерді
сату және ... ... ... ... ... және ... мен лизингтік жобаға қатысатын қаржы шаруашылық қызметтің
субъектілеріне берілетін жеңілдіктерді анықтау және ... ... ... ... ... ... ... қатар мемлекет тарапынан
қолдау және ынталандыру шетел капиталын рационалды пайдалануға және ... ... ... ... ... ... үшін ... жағдайлар
жасауды ұйғарады. Бұл байланыста мыналар ұйғарылады:
- ... ... ... кіші және ... жәрдем көрсету және лизингті қолданып ... ... ... ... ... қызметтер үшін шетелге несиелік бағытта квотаны ұсыну;
- шетел технологиясын, жабдықтарын ... ... ... ... ... ұйымдастыруда кіші және орта
бизнеске көмек көрсету;
- ... ... ... ... сақтандыру ерекшеліктері
жөніндегі қағиданы әзірлеу, лизингтік құрылымдардың ... ... ... ... ... ... ... маңызды рөл атқарды.
Сондықтан лизингтік құрылымдарды кадрлық қамтамасыз ету ... іске ... ... ... ... персоналдарын даярлау үшін оқу
–консультациялық орталықтарын ... ... оқу ... және ... оқу ... ... негіздері бойынша бағдарламаны кіргізудегі жұмыстарды
дайындау;
- квотаны анықтау және шетелдерде мақсатты ... ... үшін ... қалыптастыру.
Ақпараттық және ғылыми-методикалық қамсыздандыру ... ... және ... ... ... ие. ... қамтамасыз ету жүйесінде мемлекеттік ... және ... кең ... ... қажет. Олар әрбір лизингпен
айналысатын субъектіге ... ету, ... ... ... танысу
үшін қажет.
Бейімдендірілген шетел оқу-құралдарын қолданбалы материалдар пакетін
және лизингтік қызметпен ... ... үшін ... ... ... ... дайындау. Бұл лизингтік қызметке ғылыми-әдістемелік
және ақпараттық базаны дамытуда ықпалын тигізетін болады. ҚР-да, ... ... ... ... ... ... дұрыс қалыптастыруға
әкеледі және де ... ... ... ... ... ... ... реттеу органдарының жүйесі үнемі жетіліп
отыруы керек, әсіресе, елде лизингтік бизнес ... және ... Бұл ... ... пен ... экономикалық және әлеуметтік
саясатының құрамдық бөлігі ретінде ... ... және ... ... ... ... ... тарапынан қолдау қажет.
Әсіресе:
- лизингтік қызметтің заңдылық базаның мәселелері ... ... ... төменгі комитет құру қажет;
- лизингтік бизнесті күнделікті дамыту үшін әр ... және ... емес ... ... әрекеттесуі тиімді
үйлестіру үшін аймақтық деңгейде ҚР-ның министлер Кабинеті ... ... ... ... ... және ... бойынша Комитет
құру қажет.
Қазақстанда лизингтің дамуының өзектілігі сол, еліміз ... ... ... ... ... және бұл ... көмірсутекті
шикізат экспортының көлемінің ұлғаюына ... ... орта ... ... әрі өсе ... Ұзақ мерзімде ел экономикасын мұнай
бағасының ... ... ... ... ... экспортынан
түскен табыстың ауқымды мөлшерінен көлемі 3 млрд. АҚШ ... ... қор ... іс ... ... тиімділік беретін үздік халықаралық
тәжіребелерді енгізуіміз қажет», -деп атап ... ... ... ... ... ... ресурстарының бағалары тұрақсыздығынан
қорғаудың тағы да бір ... ... ... ... ... табылады. Бұл
жағдайда елдегі құрал-жабдықтардың 80 пайызы тозғанын, алдағы бірнеше жылда
оларды алмастыру қажеттігін ескерген жөн. Осы ... ... бір ... ... ... ... салыстырғанда кешенді сипаты бар сыртқы-
экономикалық, несиелік және ... ... ... ... ... ... ... дамуы экономикалық дамуға бірнеше ... әсер ... Ол ... және орта ... өз өндірісін құру мен
жетілдіруге мүмкіндік бере отырып, шағын және орта ... одан ... ... ... ұзақ ... ... ... формасы
болып табылатындықтан күрделі салымдар көлемін ұлғайтады, сол ... ... ... ... ... негізгі құралдардың жаңартылуын
тездетеді. Лизинг қаржылық қызметтер ... ... ... ... ... болысымен қаржыландыру құны ... ... ... ... Ол ... ... ... жол бермей, негізгі құралдарды иемденуде банктік несиеге
балама ... ... ... ... ... ... 1989 жылдан бастады.
Еліміздегі лизинг мынадай жолдармен қалыптасқан:
1) аймақтық көтерме-делдалдық ... және ... ... ... ... байланысты
кәсіпорындар және жұмыс істеп ... ... және ... ... және аудандық жабдықтау кәсіпорындары;
2) екінші деңгейдегі ... ... ... жаңадан құрылған арнайы лизингтік фирмалар;
4) лизингтің халықаралық формалары –экспорттық, импорттық және басқа
да шетелдік фирмалармен бірлескен ... және ... ... ... ... ... және ... авторлардың зерттеулерін жалпылау нәтижесінде
«лизинг» түсінігінің жеке категория ретіндегі экономикалық мәнін ... ... ... көріну мазмұны мен ерекшеліктерін ашып
көрсетуге мүмкіндіктер беретін өзіндік концепсия ... ... ... лизингті сатып алушының мәртебесінің лизинг беруші мен
лизинг алушының арасында және бір ... ... ... ... ... мен сатушының арасында ерекше бөліп көрсету арқылы, лизинг
–бұл лизинг объектілерін пайдаланушыларды қажетті өндіріс құралдарымен ... және ... ... қамтамасыз етуге бағытталған жалға ... ... ... ... болып табылатын кәсіпкерлік және
инвестициялық қызметтердің бір түрі және лизинг беруші мен лизинг ... ... ... ... мен астушының арасындағы серіктестік қатынастар
деген тұжырымдама ... ... ... және ... мүліктерді сатып
алуға, күрделі қаржы жұмсамай пайдалануға ... яғни ... ... ... мен ... ... ... және т.б. сатып алуға
болады. Бұл шаруашылық етуші субъектілерге өндіріс ... ... ... кәсіпорындарының тұрақты дамуына қажет ететін едәуір ... ... ... ... ... ... өзінің беретін
мүмкіндіктері мен әкелетін пайдасы болғандықтан, кәсіпкерлер үшін ... ... ... ... пен ... маңызды түрі болып
табылады.
Әлемдік тәжірибедегі лизингтік қызметтер нарығының сандық және сапалық
көрсеткіштерінің негізгі ... ... ... ... ... үшін ... ... терең зерттеулер жүргізілді.
Соның нәтижесінде лизингтік қызметтер нарығының дамуы елдегі өндірістің
даму ... және ... ... ... ... ... бірақ елдегі ішкі қолайлы заңнамалық база лизингтің даму
динамикасына өзгерістер ... ... ... ... ... ... ... қатынастарға қатысушы барлық тұлғаларға көп
мөлшерде табыс және әлеуметтік –экономикалық ... ... ... деп бағалай отырып және оның өсу потенциалынның өте жоғары ... ... ... ... ... базасын жаңарту
катализаторы бола алатындығы анықталды.
Қазақстандағы лизингтік қызметтер нарығының ағымдық жағдайын зерттеу
нәтижесінде, оның ... ... ... ... ... елдегі ішкі
лизингтік нарықтың ... ... оған ... ... ал оның ... ... ... тікелей
тәуелділікте болатындығы көрсетілді және Қазақстанда лизингтік ... ... ... ... ... ... ... болатын
тәуекелділіктерді басқару үшін лизингтік ... ... ... ұйымдастырушылық құрылымында тәуекелділіктерді ... ... ... ... ... керек. Бұндай бөлім тек қана
тәуекелділікті басқару мәселелерімен айналысуы ... ... ... ... ... ... ... бағыттарына, ұйымдастырылған басқару құрылымына байланысты
құрылуы мүмкін.
Лизинг –шаруа қожалықтары үшін ... ... ... ... ... ... етуінің басты шарттарының бірі –олардың
техникалық ... ... ... ұзақ ... несиеге деген
қажеттілігі қанағаттандыруда ... ... бірі ... ... ... ... ... жағдайында ауыл шаруашылығына инвестиция ... ... ... ... ... ... үдерісін
көрсететін арнайы блок-сызба және лизингтік қатынастарға ... ... ... ... ... ... ... пайда болатын тәуекелділіктерді басқару үшін лизингтік
келісімге ... ... ... ... ... тек
тәуекелділіктерді басқару мәселелерімен ғана айналысатын «Тәуекелділіктерді
басқару» бойынша арнайы бөлім енгізу керек.Лизингтік төлемдерді есептеудің
әртүрлі ... ... ... ... төлемдер көлемі мен лизинг
объектісінің құнын қайтару жылдамдықтарының арасында кері байланыс ... ... және ... ... ұзақ ... ... ... лизингтік төлемдер сомасын есептеудің базалық әдістемесін
ЛТm =ЛТ*і,(ЛТm –бағаның өзгеру индексіне түзетілген ... ... ... ; і –құрылғылардың бағасының өзгеру индексі) формуласымен
толықтыру ұсынылды.
ҚР-дағы лизингтік қатынастарды ... ... ... ... ... ... арқылы, оларды реттеуді ұдайы жетілдіріп
отырудың керек екендігі дәлелденді.
Лизингті дамыту үшін ... ... ... ... ... ... ... мемлекет немесе ҚР заңдары бойынша заңды тұлға
болып есептелетін және шетел компаниялары тарапынан ... ... ... ... ... ... ... қатынастарды басқару тетіктерін жетілдіру үшін неғұрлым
болашағы бар нарықтарды ... бір ... (бір ... –лизингтік
келісімдер, ал екіншісі –лизинг алушылар) бөліп қарастыру арқылы ... ... ... ... ... ... ... стратегиясы бойынша лизингтік компаниялар ұсынулары қажет. Бүгінгі
күні Қазақстанда лизингтік қызметтерді пайдаланушы ... ... ... ... бар деп ... Шағын кәсіпкерлер үшін лизинг
неғұрлым ... ... болу үшін ... ... өз ... ең ... ... дәстүрлі объектілері болып табылатын мүліктері
жеткізушілермен ... ... ... ... қажет, яғни
лизингтік компанияның дайындық жұмыстары шағын ... ... ... ... бар ... клиенттерді іздестіруден
басталмау керектілігі тұжырымдалған. Осындай ... ... ... ... дамуына кедергі жасап отырған негізгі мәселелердің ... ... ... осы ... ... көбі
біліктіліктерінің жеткіліксіздіктерінен жобалардың ... ... ... ... Сондықтанда лизингтік компаниялар
инвестициялық жобаларды таңдау және ... ... ... ... ... ... ескірген құрал-жабдықтарды, автопарктердегі тозығы жеткен
көлік құралдарын, аэропорттардың ... ... ... ... ... ... операцияларын сауатты пайдалана білуіміз керек.
Лизинг -әлем экономикасында шапшаң дамып келе жатқан ... ... ... қызметтің салыстырмалы жүйеде жаңа
түрі деп атауға ... ... ҚР ... лизингі туралы» Заңы,2000,5шілде
2. Салық кодексі. Салық және бюждетке төленетін ... да ... ... Алматы, 2005ж.
Монография мен оқу құралдару
3. Исабеков Б.Н. Қазақстанда аралас экономика кезіндегі индустриялдық
–инновациялық саясат және ... ... ... ... ... 2004 ж.
4. Мақыш С.Б. Коммерциялық банктер операциялар. Алматы, 2004ж.
5. Смағұлова Р.О. Қаржы нарығы. ... ... ... экономика өсімі: көзі, факторлары, тенденциялары және
болашаққа болжау, 1 бөлім, Алматы, 2004ж.
7. Экономические ... на пути к ... ... ... научно-практической конференций, 6 ... ... М.М. ... как ... ... ... ... 2000г.
9. Оралбаева Ж.З. Қазақстандағы лизингтік қатынастарды басқару
тетіктерін жетілдіру. Алматы, 2005ж.
10. ... В.А. ... ... ... и К», 2003
11. Іскер адамның ... ... ... ... ... ... ... экономика русско-казахский толковый словарь-справочник.
Алматы: «Білім», 1995
13. ... и ... ... ... РҚ. ... ... ун-ті», 2004
Мерзімді басылымдар
14. Қаржылық лизинг және экономиканың нақты секторы// Қаржы қаражат,
№6,2001
15. Қазақстандағы лизингтік қатынастар механизмін жетілдіру ... ... №2, ... Лизингті қалыптастыру және ... ... ... ... №3, ... ... келісімдердегі тәуекелділіктерді ескере отырып, лизингтік
қатынастарды басқару мәселелері//АльПари,№4, ... ... ... ... в ... Казахстан// АльПари, №3, 2005
19. Ауыл шаруашылығындағы лизингтің орны//Вестник университета
«Кайнара», №3, 2003
20. ... ... ... ... ... ... ... Казахстана, №6, 2004
21. Проблемы развития лизинга в Казахстане// Банки Казахстана, №9, 2005
22. ... как ... ... ... и ... №11, ... Конверсия финансовой отчетности для лизинговых компаний// Бухгалтер
и налоги, №12, 2004
24. . ... в ... ... №5, ... ... және отандық лизингтік нарықтың қалыптастыру және даму
ерекшеліктері//Хабаршы «Жас ... ... ... ... №1, ... ... ... тартудың басты құралы//Заң газеті, 2000ж. 26
қаңтар
27. «Лизинг дегеніміз не? Немесе кәсіпкерлік ... ... ... ... ... ... Заң ... 2001ж. 21 мамыр
28. ҚР «Қаржы лизингі туралы» Заңы// Егемен Қазақстан, 2000ж. 12 ... ... ... Қазақстан, 2004ж. 24 сәуір
30. Қаржы лизингінің шарты бойынша қосылған құн ... ... ... ... ... Қазақстан, 2005ж. 16 наурыз
31. Тығырықтан шығаратын тиімді жол//Дала мен қала, 2004ж. 23 сәуір
32. «Темір Лизинг: ... ... ... ... ... ... 2004ж. 28 ... Лизингтік жүйенің артықшылығы неде?//Жас Қазақ үні, 2005ж. 22 сәуір
34. ... ... ... ... ауыл ... Айқын, 2005ж. 30 маусым
Қосымша 1. Лизинг пен несиенің салыстырмалы сипаттамасы
| ... ... ... |Лизинг –бұл меншікті |36 айға ... ... ... | |
| |60 айға ... ұзақ ... | |
| ... | ... ... ... ... ... ... |
| ... өзі болады ... ... ... ... ... лизинг заты |Несие алушы ... |
| ... 10%-30% ... ... құнынан 150%-200% |
| ... ... ... ... ... барады|
|Бизнес-жоспар |Бизнес-жоспар талап етілмейді,|Бизнес-жоспар, жобаның |
| ... ... ... ... |
| ... ... алушымен | |
| ... ... есеп ... ... ... |1-4 апта |2-5 апта ... | | ... ... ... ... |Лизинг затын жеткізгенге |
|жеткізу келісімі |дейін лизинг берушіде және |дейін және жеткізгеннен ... ... ... ... ... ... ... алушыда |
| ... ... ... ... ... ... ... икемді сызба|Төлем төлеу шаралары |
| | ... ... ... |Лизинг –бұл инвестициялық ... |
| ... ... ... ... |
| ... ... қолдау | |
| ... ... ... ... | |
| ... қаржыландырылған жоба | |
| ... ... ... | |
| ... | ... салу |Жабдықтарды сатып алу қосылған|Жабдықтарды сатып алу |
| |құн ... ... ... құн салығына |
| ... ... ... ... ... 1 ... |
| | ... ... |
| | ... ... |
| | ... ... |
|Нақты пайыздық |10-12% |13-15% ... | | ... ... ... ... үшін | |
| ... ... ... | |
| |қол ... ... | ... ... |Жеткізушімен сөйлесу және |Несиелендіру затына |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... өзі |
| ... ... ... 2. ... ... және ... ... ... қаржыландыру
|Көрсеткіштер |Лизинг арқылы ... ... ... |
| ... алу,$ |арқылы сатып алу, $|қаражат |
| | | ... |
| | | ... алу ... ... таза |200 000 |200 000 |200 000 ... | | | ... ҚҚС сомасы |0 |32 000 |32 000 ... ... ... ,% |(20% ... |0 |0 |
| |40 000 | | ... тасымалдау|Бәрінде бірдей |Бәрінде бірдей |Бәрінде |
|және | | ... ... | | | ... ... ... ... |0 |
| ... 9598 |сомасынан 11 922 | |
| ... ... | ... ... |Ай сайынғы өтеу |Соңғы мерзімдегі |0 ... ... ... және қарызы |қарызды өтеу 18%=64| |
| |18%=47 808 |380 | ... ... өтеу |160 000 |200 000 |0 ... | | | ... төленгені |257 406 |308 302 |232 000 ... 3. Жеке және ... ... ... алу үшін ... кәсіпкерлерге лизинг алу үшін қажетті құжаттар:
1.Өндіріс жайын немесе ... ... ... ... ... немесе банктерге қарызының жоқтығын растайтын анықтама.
3. Тұрғылықты ... ... ... ... ... Нотариалды бекітілген құжаттардың көшірмесі.
5. Қол қою үлгісі мен мөрдің таңбасы бар карточка.
6. Сараптама төлемі.
Заңды тұлғалардың лизинг алуы үшін ... ... ... ... ... ... ... шешімі.
3. Жобаның ерекшеліктері.
4. Өндіріс жайын немесе жерді пайдалануға рұқсат берілетін анықтама.
5. Бюджетке немесе банктерге ... ... ... анықтама.
6. Тұрғылықты мекен-жайы туралы анықтама /форма 3/.
7. Нотариалды бекітілген құжаттардың көшірмесі.
8.Жарғы.
9.Құрылтайшылық шарт.
10.Заңды тіркеу туралы куәлігі.
11.Салық төлемінің ... ... қою ... мен ... таңбасы бар карточка.
14.Сараптама төлемі.
-----------------------
ЛИЗИНГ
Оперативті
Қаржылы
Толық лизинг
Таза лизинг
Ішкі лизинг
Тура лизинг
Қайт лизинг
Тез лизинг
Халықаралық лизинг
Рентинг
Хайринг
Экспортты
Импортты
Транзитті
Қызмет лизинг
Ливеридж
лизинг
Лизинг
«пакеттігі»
Б
А
Н
К
Л
И
З
И
Н
Г
Б
Е
Р
У
Ш
І
Л
И
З
И
Н
Г
А
Л
У
Ш
Ы
С
А
Қ
А
Н
Д
Ы
Р
У
Ш
Ы
К
О
М.
жабдықтаушы
Лизингтік қатынас-
тардағы тәуекелді-
ліктердегі әсер ... ішкі және ... ... ... ... ... бәсеке, саяси және экономикалық дағдарыстар
және т.б
Ішкі факторлар: таңдалған ... ... ... ... экономикалық байланыстар, қаржылық жағдай. Математикалық есептеу
әдістерін талдау
Тәуекелдіктерді талдау
Тәуекелдік түрлерін анықтау
Тәуекелдікті бағалау
Тәуекелдіктер деңгейінің әсер ету әдістерін таңдау.
Серіктестіктерді ... ... ... ақпараттар жинақтау.
өзін - өзі сақтандыру және ақша қаражаттарын резервтендіру
Тәуекелдіктерді бөлу
сақтандыру
Шешімдер қабылдау
Қажетті ... ... ... ... объектісі нақты анықталынады және лизинг келісім шарт, сатып алу –
сату.
Лизингтік ... ... ... ... ... ... бөлінеді.
Тәуекелдікке тікелей әсер ету
Келісім объектілерінің және субъектілерінің ... ... ... әсер ... бір немесе бірнеше түрлері пайдалынады.
Бақылау
Пайда болған шығындар және ... ... ... ... ... іс - ... белгілі бір жиынтығы, олар пайда болған
шығындар мөлшерін бақылауға, кездейсоқ ... ... әсер ... қатынастардағы тәуекелділік түрлері
Жалпы тәуекелдіктер
Типтік тәуекелдіктер
Саяси тәуекелдіктер
Экономикалық тәуекелдіктер
Табиғи тәуекелдіктер
Лизинг объектісімен ... ... ... ... ... ... объектілерінің жоғалуы
3. Лизинг объектілерінің бұзылуы
4.Лизинг объектілерінің моралдық жағынан тозуы.
Лизинг субъектісімен байланысты тәуекелдіктер
Қаржы тәуекелдіктер
Коммерциялық тәуекелдер
Серіктестік тәуекелділік
1. өндірістік
2. маркетингтік
3. төлемділік
1. нарықтық
2. ... ... азаю ... баға ... ... басқару деңгейі
мегадеңгей
макродеңгей
медиадеңгей
микродеңгей
Халықаралық ұғымдар деңгейінде басқару
Мемлекеттік деңгей басқару
Лизингке беруші субъектілер деңгейінде басқару
Лизингке алушы субъектілер деңгейінде
Лизингтік ... ... ... ... беру ... лизингтік
қатынастардың дамуына қолайлы жағдай жасау.
Тұрақты құқықтық базаны жасау арқылы, лизингтік қатынастардың ... ... ... ... ... ... пайдалану арқылы қажетті тиімділікке қол жеткізу.
Қаржы нарығы
Қызметтер көрсету нарығы
Лизингтік қызметтер нарығы (ұсыныс жасаушы субъектілер )
Банктік қыз ... ... ... құрылған нарығы
меттер нарығы нарығы

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 85 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Лизингтік операциялардың экономикалық мазмұны49 бет
«Лизинг- инвестицияның қысқа мерзімді қаржыландырудың әдісі ретінде»22 бет
Банктік тәуекел түрлері. функционалдық тәуекел: стратегиялық, технологиялық5 бет
Инвестициялық операциялары39 бет
Коммерциялық банктің лизингтік қызметі, оның инвестициялық тәжірибесі формаларының бірі ретінде86 бет
Коммерциялық банктердің лизингтік операциялары туралы81 бет
Коммерциялық банктердің лизингтік қызметінің тиімділігі89 бет
Кәсіпкерлік қызметтегі лизинг операциялары49 бет
Кәсіпорынның негізгі құралдарын жаңарту нысаны ретінде лизингті дамыту27 бет
Лизинг арқылы инвестицияларды тарту, лизингтің пайда болуы мен табиғаты, кәсіпорында лизингті пайдалану тиімділігі28 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь