Қазақстан Республикасындағы ипотекалық несилендіру

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

I. Ипотеканың дамуының ғылыми теориялық негіздері
1.1 Ипотекалық институттардың мәні және даму кезеңдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
1.2 Ипотекалық несиенің ерекшеліктері мен иотекалық банктердің негізгі қызметтері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
1.3 Қазақстан Республикасындағы ипотекалық несиелендіруді құқықтық реттеудің дамуы ... ... ... ... ... ... ... .
II. Иотекалық несиелендіру нарығы, оның құралдары мен әлемдік тәжрибесі.
2.1 Ипотекалық несие құралдары, олар бойынша төлемдерді есептеудің әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
2.2 Ипотекалық несие тәуекелдіктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.3 Ипотекалық несиелендірудің әлемдік тәжірибесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
III. Қазақстан Республикасындағы ипотекалық несилендіру және оның даму болашағы
3.1 Қазіргі кезеңдегі Қазақстандағы ипотекалық несиелендірудің жағдайы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
3.2. Тұрғын үйді ипотекалық несиелендіру Компаниясы және оның даму болашағы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
3.3. Қазақстан Республикасында ипотекалық несиелендіруді дамыту мєселелері мен келешегі ... ... ... ... ... .
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Тіркемелер
Ипотекалық несие – бұл батыс елдерінде жоғары қарқынмен дамып келе жатқан қаржы нарғының бағыттарының бірі болып табылады. Бірақ, ол Қазақстан үшін жаңа түсінік. Қазірде мамандар ежелден келе жатқан қозғалмайтын мүлік бойынша «пәтер маселесін» шешудің бірден бір перспективті жолы ретінде ұзақ мерзімді ипотекалық несие жүйесін дамытуды есептейді.
Шетел тәжірибесінен белгілі болғандай егер, мемлекет тарапынан дұрыс және тиімді саясат жүргізілетін болса ипотекалық несие өзін өзі қамтамасыз ететін және де бұл нарықтың белгілі бір дәрежеде дамуына әкелетін жүйеге айналады.
Тақырыптың өзектілігі.
Тұрғын үй нарығының дауымен олардың құрылуы әрқашанда экономикалық өсүдің негізі болып табылады.
Біріншіден адамдар өздерінің өмір сүру жағадайын жақсарту, тамақ-ас, киім кешек және т.б. үшін ең алдымен баспана құру мәселесін алдына қояды яғни ол үшін қажетті қаражат жийнаумен айналысады.
Екіншіден, өндіріс күшін орналастыру, экономиканы құрылымдық жағынан қайта құру, осылардың бәрі мемлекет тарапынан тұрғын үй құрулысына қомақты қаржы бөлінуін талап етеді.
Үшішіден, осы тұрғын үй құрылысының дамуы құрылыс заттарын өндіретін кәсіпорындар, жобалау, инфрақұрылымды объектілер құрылысы, сауда-сатық кәсіпорындары, жол құрылысы, қалалық транспорт сияқты жәнет.б. мыңдаған адамады қамтитын салалардың дамуына алып келеді. Сондай-ақ, ұзақ мерзімді ипотекалық несиенің экономиканың нақты секторына тиімді әсері негізінде мемлекетке милиардтаған долаллардағы шетелдік тікелей инвестициялар тартылады. Сондықтан, ипетекалық несиелендіру тек қана экономиканы емес сондай-ақ онымен тығыз байланысты басқада салаларды жедел дамыту қәбілетіне ие жекелеген механизмдердің бірі болып табылады.
Ипотекалық несие тиімді салым жасаудың шынайы баламасын көрсетеді. Негізінен банктар тарапынан тартылып жатқан несиелер қысқа мерзімді болып келеді және де егер соңғы кездердегі тартылып жатқан қаражаттар бойынша проценттік ставкалар қарқынының төмендеуін есепке алсақ, онда ұзақ мерзімді ипотекалық несиені қаржыландыру ушін қажетті ұзақ мерзімді қаражаттардың құнын бағалау шын мәнінде олардың болмауына байланысты қиынға соғады. Дәл осы қысқа мерзімді қаражаттарға қарағанда ұзақ мерзімді құралдардың жетіспеуі банктердің тұрғын үй саласын несиелендірудегі жігерсіздігінің негізгі қаржылық себебін түсіндіреді.
Қазіргі кездегі мемлекеттік тұрғын үй саясаты ең алдымен халықтың әлеуметтік қорғалмаған және оның негізгі бөлігін қамтийтін орташа табысты жұмысшы халқтың тұрғын үй мәселесін шешүге бағытталуы қәжет. Яғни бұл мәселені шешудің басты жолы ипотекалық несие.
Хлестеков Л.И. “История ипотеки: как все начилось...” Киев, 1998г.
2. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі, 2-ші пункті 299б.
Астана, Фолиант,2001.
3. «Жер туралы» ҚР президетінің заңды күші бар бұрығы (22 қараша
1995ж. № 2717).
4. «Қозғалмайтын мүлік ипотекасы туралы» ҚР президетінің заңды күші бар бұрығы, (23 қараша 1995 ж. № 2723).
5. Веремейкина В. Д. Ипотека в Росси: проблемы и перспективы развития.//Банковские Услуги. - 2001. -№3 .- С. 25-28
6. «Қозғалмалы мүлік кепідігін тіркеү туралы » ҚР заңы, (30 маусым 1998.
№ 254).
7. «Программа долгосрочного финансирования жилищного строительства и развития системы ипотечного кредитования» от 28.11.2000г. №1774;
8. Методические рекомендации по организации и порядку осуществления программ ипотечного жилищного кредитования. – А, Баспа, 2002ж.
9. Сейткасимова Ж.Б. Казахстанское ипотечное кредитование/ Деловой мир Астана, 2001, №3
10. Альжакова А. Развитие системы ипотечного кредитования под залог земли и недвижимости. // РЦБК.-1998.-№3.-С.8-16.
11. Сагындыкова М.С. Способы обеспечения исполнения обязательств,
а/р, А., 2000, с.7
12. Цылина А.Г., Ипотечное кредитование и риски//Жилищное строительство. М- 2001г. - № 5., с.13
13. Бриншинова Г.Б. Ипотечное кредитование/ Гуманитарный вестник университета им. Д.А. Кунаева, 2002, №1
14.Ужегов А. Н. Квартира в кредит: ипотечная сделка. – Астана,
Экономикс, 2001ж.
15. Дюзельбаева Г. Развитие системы ипотечного кредитования в зарубежных странах/ Деловой мир Астаны, 2003
16. Кантарбаева А.К. Ипотека зарубежных стран//Финансы Казахстана, 2001,№5
17. Евтух А.Т. Жилищная ипотечная система: мировой опыт.// Деньги и Кредит.-2000.-№10.-С.47-53.
18. Молдыбаев М. Математический анализ условий ипотечного редитования/ Вестник КазГУ сер.эконом, 2002, №6
19.Цылина А.Г., Ипотечное кредитование и риски//Жилищное строительство. - 2001г. - № 5
20. Токобаев Н.Т., Ипотечные облигации//Рынок ценных бумаг Казахстана.
2002 - № 8
19. Досымов Б.С. Современные проблемы ипотеки.//Банки Казахстана.-2001.
№ 8.- С. 19-21.
20.Джаншанло Н.А. Современные проблемы ипотеки в РК//Банки Казахстана, 2003, № 6
21. Карасаев С. Перспективы развития ипотечного кредитования в РК//РЦБК.-2000. №12.-С.ЗЗ-34.
22. Краткий статистический ежегодник . А.: АСРК,2002.

23. Социально-экономическое развитие Казахстана. Статистический сборник. А.: АСРК. 2002.-№04.

24. Абдильманова Ш. Вопросы развития ипотечного жилищного кредитования //Банки Казахстана .-2000.-№3.=с.32-35.

25. Бисекова М. Жилищное кредитование: система стройсбережений и перспективы ее развития в Казахстане// АльПари.-2000.-№5.- С.73-75
26. Бисекова М. Жилищное кредитование: система стройсбережений и перспективы ее развития в Казахстане// АльПари.-2000.-№5.- С.73-75
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе................................................................
............................................................................
................
I. Ипотеканың дамуының ғылыми теориялық негіздері
1.1 Ипотекалық институттардың мәні және даму
кезеңдері...................................................................
...............
1.2 Ипотекалық несиенің ерекшеліктері мен ... ... ... ... ... ипотекалық несиелендіруді құқықтық
реттеудің дамуы.............................
II. Иотекалық несиелендіру нарығы, оның құралдары мен әлемдік
тәжрибесі.
2.1 Ипотекалық несие құралдары, олар ... ... ... ... ... ... несиелендірудің әлемдік
тәжірибесі..................................................................
.............................
III. Қазақстан Республикасындағы ипотекалық несилендіру және оның
даму болашағы
3.1 Қазіргі кезеңдегі Қазақстандағы ипотекалық несиелендірудің
жағдайы.........................................................
3.2. Тұрғын үйді ... ... ... және оның ... ... ... ипотекалық несиелендіруді дамыту мєселелері
мен келешегі.....................
Қорытынды...................................................................
............................................................................
..
Қолданылған әдебиеттер
тізімі......................................................................
.............................................................
Тіркемелер
Кіріспе
Ипотекалық несие – бұл батыс елдерінде жоғары қарқынмен дамып келе
жатқан ... ... ... бірі ... ... Бірақ, ол Қазақстан
үшін жаңа түсінік. Қазірде мамандар ежелден келе жатқан қозғалмайтын мүлік
бойынша «пәтер маселесін» шешудің бірден бір ... жолы ... ... ... ... жүйесін дамытуды есептейді.
Шетел тәжірибесінен белгілі болғандай егер, мемлекет тарапынан дұрыс
және тиімді саясат жүргізілетін болса ипотекалық несие өзін өзі ... және де бұл ... ... бір дәрежеде дамуына әкелетін ... ... үй ... ... ... құрылуы әрқашанда экономикалық
өсүдің негізі болып табылады.
Біріншіден адамдар өздерінің өмір сүру жағадайын жақсарту, ... ... және т.б. үшін ең ... баспана құру мәселесін алдына қояды
яғни ол үшін қажетті қаражат жийнаумен айналысады.
Екіншіден, өндіріс күшін орналастыру, экономиканы ... ... ... ... бәрі мемлекет тарапынан тұрғын үй құрулысына қомақты
қаржы бөлінуін талап етеді.
Үшішіден, осы ... үй ... ... ... ... ... ... инфрақұрылымды объектілер құрылысы, ... жол ... ... ... сияқты жәнет.б. мыңдаған
адамады қамтитын салалардың дамуына алып келеді. ... ұзақ ... ... ... нақты секторына тиімді әсері негізінде
мемлекетке милиардтаған долаллардағы ... ... ... ... ... несиелендіру тек қана экономиканы емес
сондай-ақ онымен тығыз байланысты басқада салаларды жедел дамыту ... ... ... бірі ... ... ... ... салым жасаудың шынайы баламасын көрсетеді.
Негізінен банктар тарапынан тартылып жатқан несиелер қысқа ... ... және де егер ... ... ... ... ... бойынша
проценттік ставкалар қарқынының төмендеуін есепке алсақ, онда ұзақ мерзімді
ипотекалық несиені қаржыландыру ушін ... ұзақ ... ... ... шын ... ... болмауына байланысты қиынға соғады. Дәл
осы қысқа ... ... ... ұзақ ... ... банктердің тұрғын үй саласын несиелендірудегі жігерсіздігінің
негізгі қаржылық себебін ... ... ... ... үй ... ең ... халықтың
әлеуметтік қорғалмаған және оның негізгі бөлігін қамтийтін орташа табысты
жұмысшы халқтың тұрғын үй мәселесін ... ... ... Яғни ... шешудің басты жолы ипотекалық несие.
Әрине бұл жүйе мемлекет экономикасының даму қарқынына байланысты ... ... ... ... қаржы нарығындағы проценттік ставканың
жоғарылығы, тұрғын үй ... ... және ... құрылысына
кететін қомақты қаржы, осылардың бәрі ипотека арқылы шешілуі қажет және де
ол туындауы мүмкін мәселелердің барлығын ... ... ... ... дамыту ҚР президентінің заң күші бар 1995 жылдың
23 қарашысындағы «Қозғалмайтын мүлік туралы» бұйрығы ... ... Осы ... негізінде ипотека кепілдікке қойылған қозғалмайтын
мүлік немесе оның бір болігі ... ... ... ... ... және ... қалатын кепил зат ретінде қарастырылады. Атап
өтілуі қажет тағы бір нәрсе, осындай несие ресурстарының жетіспеуі ... ... ... шаттарында ҚР үкіметі ұзақ мерзімді ипотекалық
несиелендірудің тиімдірек моделі ретінде малайзиялық үлгіні ... ... ... ... ... тұрғын үй нарығын жетілдіретін
институттар және де банктермен ипотекалық келісім ... ... ... облигациялар шиғару арқылы қайта ... ... ... яғни ... компания құрылды.
Мұндағы халықты ұзақ мерзімді ипотекалық несиелендіру жүйесін құрудың
алғашқы этапында ... ... рол ... ... ... ... несиелендіру жүйесін дамытудың концепциясын ... ... ... сенімді және тиімді қызмет атқаруы үшін
оның құқықтық негзін қалыптастырады және де ... ... ... ... құрайды. Ипотекалық несие нарығының
қатысушыларын ынталандырушы салық саясатын жүргізеді, ... ... үшін ... ... құру және ... ... ... кездерде ипотекалық несиелендіру проблемасы жиі көтеріліп жатыр
және де ол ... ... ... жеткілікті дәрежеде шешімін тауып
жатыр. Оның ... ... ... ... ... ) және
американдық моделдер қарастырылады.
Белгілі болғандай американдық үлгі көптеген ... бойы ... ... ... келеді және де ол тек қана дамыған экономика
жағдайында тұрғын үй ... ... ... формасы болып табылады. Көптеген
мемлекттерде осы екі модель олардың өзіндік ерекшеліктері мен ... ... ... ... ... ... сонымен қатар, Қазақстанда да
тұрғын үй мәселесін шешүде қолайлы және ... ... ... және ... ... ... перспективаларымен оларды
талдауға арналған басылымдар ... ... ... ... мен міндеттері.
Жұмыстың мақсаты ипотекалық несиелендірудің әртүрлі елдердегі түрлі
моделдері ... ... ... ... ... натижесіне сүйене
отырып ұзақ мерзімді ипотекалық несиелендірудің мүмкіндіктері мен оның
Қазакстандағы даму болашағын ашып ... ... ... Соған сәйкес оның
алдында келесідей міндеттер тұр:
- ипотека мен ипотекалық несиелендіруге анықтама беру;
- ... үйді ұзақ ... ... ... мен ... қарастыру;
- ұзақ мерзімді ипотекалық несиелендіру ұйымдастыру жүйесін қарастыру;
- Қазақстанның ипотекалық компаниясының (КИК ЖАҚ-ты) қызметін зерттеу;
- ... ... ... ... ресурстарын тартудың механизмдерін
анықтау және т.б.
Дамыған мемлекеттердің ипотекалық несиелендіруді дамытудағы сәтті
тәжірибесі ипотекалық ... ... ... ... ... қарамастан оның тек қана экономикалық емес басқа
да салалармен байланысты мәселелерді шешудің ... ... ... ... Ол ... бір ... ... экономикалық
стратегия мен қоғамнды ондаған жылдар алға дамыту бағытын анықтайды.
Жұмыстың ... мен ... Ол ... мен негізгі үш бөлімнен және
қортындыдан сондай-ақ, қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... текстпен 5 кестені және бір сүретпен 4 ... өз ... Оның ... ... 75 ... ... ИПОТЕКАНЫҢ ДАМУЫНЫҢ ҒЫЛЫМИ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗІ
1.1 Ипотекалық институттардың мәні және даму кезеңдері
Ипотека түсінігі дүниежүзілік қаржы экономика жүйесіне ... ... Оны ... ... ... VI ғ.) ... ... Ал Солонның
замандасы Драконт (б.э.д. 621 ж.) осы ... әр ... жеке ... немесе
оның басқа да қозғалмалы болігіне ... ... үшін ... ... ... ... б.э.д. 594 жылы өзінің жермен байланысты
қарыздарға өзгерту енгізу, иесіз қалған мүлкті мұрагерлер ... ... ... ... ... ... сияқты әйгілі реформаларын
жүзеге асырды [1]. Соның арқасына кез ... адам өз ... ... кешү ... мұраға қалтыру құқығына ие болды. Солон жеке меншікті
(белгілі бір ... ... ... ретінде өткізу үшін ... ... бұл ... ... бір ... ... ... болып
табылатындығын білдіретін қазық қағуды ұсынады және де ол ... ... ... қазықтар негізінде жер иесінің барлық қарыздары есептелініп
отырылған. Кейінірек бұл үшін ... ... ... ... жаңадан даму кезеңі Рим ... ... Яғни ... жүз ... онда жеке ... меншігінің
келпілдігімен несие бертін ипотекалық мекемелер құрылды. Әсіресе император
Антония Пия (б.д. II ғ.) тарапынан ипотекалық банктер үшін ... ... Сол ... ... онда 50 ... банкпен 800-ден астам
айырбастау ... ... ... ... ... ипотекалық
несиелендіру жүйесіне қолдау көрсетіп келген. Соның негізінде ... ... ... император Траян кезінде жетім –
жесірлерге қоладау көрсету мақсатында сол кездегі ең ... ... ... 5% ставкамен ипотекалық несие беруші қаржылық – қайрымдылық қорлар
құрылған.
Негізінен ипотекалық институттар қысқа ... ... үш ... ... ... фидуция, пигнус және ипотека) өтті.
Фидуция - бұл сенім немесе сенім келісемі негізінде жүзеге асырылатын
түбегейлі ... ету ... ... ежелгі рим ережелері негізінде
қалыптасты және ... ... рим ... даму ... ( яғни ... - ... ... кепіл зат ) пайда болған,
сосын ғана ипотека. ... да ... ... ... ... жүзеге
асырылатын кепіл зат туралы келісім шарт тек қана қосымша болып табылатын
еді.
Фидуцияның негізгі мәні ол ... ... шарт ... қойылған мүлік бойынша кретдиторлардың құқы ресми ... және де сол ... ... ... ... ... ... әрі қарай егер міндеттеме толығымен және де өз
уақтысында ... ... ... ... өз иесіне қайтару
міндетінен тұрады. Осылайша фидуция келісімі де ... даму ... ... даму ... ... ... ешқандай нақты бір
инструмент көзге түспейді, яғни кредитор тікелей өзіне не ... ... атап ... ... ... міндеттемені орындауын талап етті
немесе кепілдікті өзіне қалтырып отырды. Кейінірек, кредитор үшін тиімді
болып табылатын бұл ... жою ... ... туралы құжатқа
ресми бұйрық енгізілді. Дегенмен, сонда да келісімді ... ... ... үшін ... ... ... және де ... кері әсер ететін
заңдылықтар сол күйінде қалды.
Ипотекалық институттың келесі даму кезеңі ... ... ... ... ... ... өзінің айтарлықтай тиімді жақтарымен
айырмаланады.
«Пигнус» келісімі (яғни «пигнус» кезеңіндегі ... ... ... ... ... ... ретінде емес керісінше тек қана қарызгер
тарапынан міндеттемелердің орындалу ... ... ... ... ... қарызгер кредитордан кепілдікке қойылып жатқан
мүлікті пайдаланбауды тек қана ... ... ету ... ие болады.
Сүйтіп, кредитор үшін тек қана бір ... ... яғни ... ... орындамаған жағдайда ғана өз зияндарының орның толтыру үшін
кепілдікке ... ... сату ... ... ... ғана ... ... өз иелігінде қалтыру мүмкіндігіне шек қойылды. Егер осындай
жағадай ... онда ... ... ... түсткен пайдамен қарызгер
миндеттемесінен артқан болігін ... оған ... ... ... түрі ... ... ... және де оған жатпағандары тек қана ... ... ... институттың пайда болуының сонғы сатысы сол кездегі ... ... ... ... ... ... келеді. Басқаша айтқанда
Римдегі құлиелену шаруашылығының әлсіреуі мен ... ... ... ... ... ... ... болуына әкелді. Дегенмен,
сол кездегі заңдылықтарға сайкес қызмет көрсетіп жатқан ... ... ... ... ... жоқ ұсақ ... ... берүшілердің арасында жасалатын мұндай келісімді кепілдендіру үшін
сай келмеді. ... ... шешү ... ... жаңа ... өз ... ... жалға берүшінің меншігіне өткізбей-ақ
оларды кепілдікке қою арқылы ... ... ... ... кепілдіктің бұл түрі оның басқа да түрлеріне атап айтқанда
қозғалмайтын мүлік ... де ... ... ипотекалық институттың
пайда болуы біріншіден, кепілзат туралы келісім шартқа, ... өз ... ... және де бұл ... ... кредиторға кепілдікке қойылған мүлікті жузеге асыру арқылы өз
шығындарын жабу құқығын беретін кепілдік ... ... ... ... ... ... ... куәлендіру үшін алғашқыда қарызгер мен
кредитор арасында жәй ғана келісім жасалынған. ... ... ... ... және ... ... ... жасалынып отырылды. Сондай-ақ, үш және
одан да көп куәгерлер қатысуымен жасалынған жеке құжаттар да сондай ... ... ... ипотеканың классикалық бұл институты да өзінің ... ... ... ... жақтардың келісімінсіз жүзеге асырылатын әр
түрлі ресми ипотекалар енгізілді. Бұған заңды ипотека ... ... ... ... ... ... төлемейтін адам мүлкіне
жасалынатын «фиска» ипотекасы, яғни мұраға қалтырушының мүлігіне ипотека,
куеуінің мүлігі негізінде алған әйелінің ... және т.б. ... ... ... ... қорғаудағы
мемлекеттің орны ерекше болды. Айтарлықтай күрделі ... ие ... ... ... жүйе ... ... мен бақылауды
талап етті. Сүйтіп, мелекеттің осындай функцияларының әлсіреуі ... ... ... ... ... ... ... бір неше
ғасырлар бойы өмір сүруін тоқтатты.
Сосын ипотека бітіндеп орта ... ... ... ... ... XVI - ... ... ипотека өмір сүрді. Еуропа
мелекеттерінде ипотека екі түрлі сипатқа ие. ... ол тек ... ... ... екіншіден, екпілдікке қойылған мүлік
кредитор емес суд арқылы жүзеге асырылады. ... ... ... ... ... қарызгердің мүлігін өз қарамағына алмай-ақ,
және басқа да кредиторлардың бәсекелестігінен ... ең ... ... ... Яғни орта ... ... бері келе жатқан
анықтамасына көре «ипотека – бұл ... ... ол тек қана ... көрү ... ... est tota in tota, et tota in qualibet parte” - ... ... ... ... қанағаттану құқығы сол ипотекаға
қабылданған зат арқылы жузеге асырылады. ... ... ... ... сатылуы кредиторды ол бойынша міндеттемелерді ... ... ... ... ... ... мүлік негізінде жүзеге
асырылып, оның иесі ауысуынан тауелсіз ... ... ... ... ... ... ... қәтелігіне алып келеді, бірақ керісінше емес. Ипотеканың мұндай
ерекшелігі тек қана ежелгі рим ... мен ғана емес ... ... ... де ... Рим заңдылықтары бойынша ипотека
талаппен оның негізін қалайтын және кредитордың қанағаттану дәрежесін
білдіретін өз ... ... ... мен ... ... ... ... Ал XVII-XIX ғасырлардағы мемлекттердің ипотекалық
заңдылықтары бойынша талап етілетін сумманың көлемі оның ... ... ... өсіп ... ... ... ... кітаптарда
көрсетілу шартымен анықталынады. Сүйтіп, Рим ... ... ... ... да ... тапты.
Америка мен Англияда ипотека (mortgage) өзіндік ерекшеліктерге ... ... ... ... өзінің негізгі міндеттемелерін орындау
барысында ... ... ету ... титул қарызгерден кредиторға
өтеді.
Сонымен, тарихи ... ... ... ... ... етудің ең сенімді формасы ретіндегі шаруашылық
қатынастар негізінде дүниеге келді.
1.2 ... ... ... мен ипотекалық банктердің ... ... ... ... ... ... ... қатысты жерлер тек қана осы ауыл шаруашылығы өнімдерінің
жүзеге асырылуы немесе оларды дамыту мен ... ... ... ... ... ету үшін ғана ... ... құрылыс ережелеріне
сәйкес ғимараттар мен құрылыстарды биіктетуге болмайтын ... ... ... ... табылмайды. Ауыул шаруашылығы саласында
қызмет ... ... ... ... ... тән ... ... тек қана сол ұжымның мүшесі болып табылатын тұлғаның үлесі
ретіндегі ... бір ... ... ... мүмкін.
Көлемін есепке алғанда жеке учаске ретінде қолдануға жарамайтын және
мұндай категорияға ... ... ... ... ... ... несиелендіру және кепілхат бойынша келісім
шартқа сайкес кепілдікті ... ... ҚР ... ... тарапынан ипотекалық
операцияларды жүргізүге рұқсаты бар банктер табылады.
Кепілдік беруші меншігіндегі кепілдікке ... ... ... ... ... ғимараттар мен құрылыстарда сол жер мен бір уақытта
кепілдікке қойылуы мүмкін.
Ал егерде кепілдік беруші меншігіндегі ... ... ... ... ... мен ... кепілхатта қарастырылмығын
болса, онда сол келісім бойынша кепілдік ... ... ... ... ... ... ... асыру жағдайында
кепілдікке қойылған жер иесі онда ... ... мен ... ... солар орналасқан шамадағы жер көлемін пайдалану құқығын
өзінде сақтайды.
Егерде ипотеалық несиелер бойынша ... өз ... ... қарызгер тарапынан басқа да қәтеліктерге жол берілсе оның
иелігіндегі жер ... ... ... ... ... және де ... «қарыздың орнын толтыру» деп аталады
Кәсіпорын ипотекасының ерекшеліктері. ... ... ... ... бірыңғай мүліктік комплекс ретінде кәсіпорынның өзі
табылады. Заңды тұлға ретінде ... ... ... ... және материалды емес активтер, оның ішінде: ғимараттар мен
құрылыстар, құрал ... ... шикі ... мен ... ... ету ... ... және т.б. құқықтары мен қарыздары да жатады.
Сонымен бірге кәсіпорынның кепілдікке ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның өз мүліктерін жақсартуға
жұмсаған қаражаттары, сондай-ақ, ипотекалық ... ... ... қарыздары да жатады. Кәсіпорынның кепілдік туралы келісімінде
кепілдік ретінде оның барлық активтері ... ... ... бір бөлігі
де көрсетілуі мумкін.
Кәсіпорынның ипотекалық несие ... ... қою ... ... ... келісімі немесе өкілетті органның шешімі негізінде
жүзеге ... Ал ... осы ... ... ... келісім шарт жасалынған болса ол жарақсыз деп есептелінеді.
Кәсіпорын ипотекасы оның активтері көлемінің жартысынан кем ... ... ... ... ... ... ұшырап жатқан немесе ликвидациялау және қайта құру
туралы шешім қабылданып жатқан ... ... ... ... ... ... ... қойылған мүлік құрамы мен құнының бағасы
кәсіпорын мүлкін ... ... ... анықталады. Инвентаризация
актісі, бухгалтерлік баланс және ... ... ... мен ... ... ... ... міндетті турде кепілхатқа тіркелуі
қәжет.
Егерде кепілхатта көрсетілген кәсіпорын активінің жалпы соммасының
көлемі өзгермейтін болса, онда ... ... ... мүлкінің құрамын
өзгертуге, сатуға, ауыстыруға, ... ... ... ... және ... бар. Сондай-ақ, бұл ипотекалық келісім шарттың басқа да ... үй мен ... ... ... ... үй ... ... пәтер сатып алу үшін, күрделі жөндеу жүргізу үшін, құру немесе
қайта құру үшін, ... ... ... ... ету үшін ... ... ... үй немесе пәтер иесінің басқа да пәтері ... ... және де ол ... ... ... ... ... өмір сүруі үшін
толық қанағаттанарлы дәрежеде және жеткілікті көлемде болса, онда ... ... бола ... ... бір ... құрайтын бөлме ипотекалық несиенің объектісі
болып табылмайды.
Ипотекаға тек қана ... ... ... ... ... ... пәтер қойылуы мүмкін.
Тұрғын үй немесе пәтерде келісім және жәлгерлік ... ... ... ... да ... ... шарттар негізінде онда тұрып
жатқан адамның тұрғын үйдің ... ... ... ... одан ... негіз болып табылмайды. Басқаша айтқанда
олармен тұрғын жай туралы келісім, жалгерлік ... ... да ... ... ... ... ... өздері орналасып алған осындай тұрғын немесе
пәтерлерді жеңілдіктермен сатып алу құқығына ие болады.
Егерде басқа да шарттар ... ... ... ... қарастырылмаған болса кепілдік беруші кепілдік ... ... ... ... бос ... ... жалға беруге
құқылы.
Бірақ, ол кепілдік ұстаушының келісімінсіз де сондай пәтерді жалға
бере ... ... ... мен ... ... ... ... қайтару
мерзімінен бұрын бітетін болса.
Ипотекалық банктер қозғалмайтын мүлік кепілдігімен ұзақ ... ... ... ... ... ... ... Ипотекалық
несиелердің салыстырмалы ұзақ мерзімге берілуіне байланысты ол бойынша
пайыздық ... мен ... ... сомасының бір бөлігінен құралатын ... ... ... табыстар есебінен өтеуге мүмкіндік беретін
қаржыландырудың тиімді және қолайлы тәсілі болып ... ... ... ... құрылысын қаржыландыру жағдайында несие ... ... ... ... ... ... мүмкін.
Ипотекалық банктер берілетін несиелер үшін қәжетті құралдарды ... ... сату ... тартады. Олар өз иесіне тұрақты пайыздар
негізінде табыс әкелетін банктің ... ... ... ... ... банк ... ... және кепілдендірілген
ипотекалық несиелер мен қамтамасыз етіледі.
Банк тарапынан шығарылатын құнды ... ... ... ... ... ... ... түрін таңдауда және несие
көлемін белгілеуде қатаң ережелерге бағынуға міндетті. Заң бойынша несиелер
тек қана иемденушісіне ... ... ... жер ... ... ... ... берілетін несие сомасы жер учаскесінің ... ... ... ... 60 % - нан аспауы керек.
Кепілдіктің құнын ... үшін ... ... ... ... тарапынан ітелінген және мелекеттік қадағалау органдарымен
расталған арнайы инструкциялар қолданылады.
Банктің өз клиентіне ... ... ... ... ... сату мен ... қағаздар нарғындағы жағдайға байланысты ... ... ... ... қарыз міндеттемелерінің курсы
негізінде өз номиналынан төмен бағамен сатылады. Бірақ, сату ... ... ... түскен таза пайдасына сәй келмейді. Мұндағы басты
мәселе ... өз ... ... ... ... ... институттары яғни
коммерциялық банктер арқылы сатуға мәжбүр ... ... ... ... делдалдық қызметі үшін ипотекалық банк ... деп ... ... ... яғни ол ... ... ие:
Таза пайда = сату курсы - бонификация
Кепілхаттарын шығару ... ... ... ... ... ... ... пайыздар төлеу міндеттемесін алады. Бұдан басқа банктің
ағымдағы ... да ... ... ... ... тек қана ... ... төленетін пайыздарды ғана емес сонндай-ақ, банктің
ағымдағы шығындарын да жабуы тиіс.
Ипотекалық банк кепілхаттар ... ... ... ... ... ... дейін өзгертпегеніндей өзінің ... ... ... ... ... бекітуі мүмкін.
Міне осындай ерекшеліктірі арқылы кепілхаттарды сату ... ... ... ... басқа банктер тарапынан берілетін
несиелерден айырмаланады.
Қәзіргі кезде кепілхаттар 10 жыл мерзімге ... Жаңа ... ... ... ... ... ... несиелердің берілу
шарттарына өзгертүлер енгізіледі. Егерде кепілхат бойынша пайыз ... ... ... ... ... де ... ... банкпен берілетін несие үшін талап етілетін пайыздар қарызгерлер
тарапынан түсінбестікпен қарсы алынады, өйткені олар бұл пайыздардың ... ... ... түсініп жетпейді. Оның үстіне банк ұсынған
несиенің және оған ... ... ... ... оның ... ... міндетті болып табылады және де ол құнды қағаздар
нарғындағы болуы мүмкін ... ... ... ... ... ... несиені беру үшін банк өзі шығарған кепілхаттарын сатуы
қәжет. Басқа жағынан алып ... ... ... ... ... ал ... банк тек қана несиені берген соң ғана ала алады. Осы
несие бойынша өтелетін проценттер мен ... ... ... ... ... ... айырмашылығын толтыру үшін банкке айлық 0,25 % -
ын құрайтын несиені бергендігі үшін төленетін төлем қәжет.
Ипотекалық банктер ... ... ... түрде өтеү құқығын тек
қана проценттік төлемдерді өтеу бойынша келісілген мерзім ... соң ... ... ... төлемдерді өтеу мерзімі 10 жылдан кем болмайды,
яғни кепілдікхаттарын пайдалану мерзімімен бірдей етіп бекітіледі. Өйткені,
егер ... ... ... кері ... ... ие ... ... банк
несие бойынша проценттердің қарызгер тарапынан өтелмеуіне байланысты құнды
қағаздар иелеріне проценттік төлемдерді өтей ... ... ... ... еді. ... ... ... отырып банктер ... ... ... банктерімен біріге отырып жүзеге асырады. Бұл
ынтымақтастық құрылысты бірлесе отырып ... ... ... несиенің берілуі оны жинақ банкі арқылы өтеу сияқты ... ... ... ... ... ... сосын жинақ банкінің
несиесі беріледі. Ипотекалық несиенің өтелуі 15-20 жылға созылады және ... ... ... жинақ банкінің несиесі өтелініп болады.
Екінші жағдайда ипотекалық несиенің өтелуі оның жалпы сомасының 30% ... не ... ... келісімге отыру құқығын беру есебінен созылады.
Сүйтіп, ипотекалық несие ұзағымен 10-15 жыл ... ... ... бөлшектеп
жинақ банкімен жасалынған келісім негізінде өтеледі. Егер өтеу үшін қәжетті
сома толық болмаса ипотекалық несиенің мерзімі ұзартылуы мүмкін.
Ипотекаллық ... ... ... бар ... ... ... ... етілген тұрақты проценттер төленіп
отырылатын қарыз міндеттемелері болып табылады. Ол ұзақ ... ... ... және осы ... ... ұстаушысын тұрақты капиталымен қоса
белгілі мөлшерде пайдамен де қамтамасыз етіп отырады.
Басқа құнды қағаздар сияқты кепілхаттар да ... ... ... ... және де банктер олардың кепілдігімен несие бере
алады. Егер қаражат ... ... ... ... ... курспен сату емес
кепілдіке қою ұсынылады.
Барлық кепілдікке ... ... ... ... ... ... бақылауы астындағы арнайы регистрге енгізіледі және де
сол тұлғаның қол қоюымен ... ... жабу ... ... әр түрлі өзіндік ерекшеліктермен шығарылады. Олармен
бірге купондар кітапшасы да шығарылады. Ол төленетін проценттер ... ... ... ... ... тұрады, және де оларды көрсетү
арқылы оның ұстаушысы онда көрсетілген сумманы ала ... ... ... ұмытып немесе өткізіп жібермеу үшін олардың уақтылы өтелуін
қамтамасыз етіп ... ... ... ... да ... кепілхаттарды
сақтау ұсынылады.
Купондардың өз уақтысын ... ... ... ... ... олар бойынша проценттер төленіп басталғаннан 4 жыл кейін оларды
алу құқы тоқтатылады. ... ... тек қана ... ... Ол өз ... ... ипотекалық несие және кепілдік
хаттар бойынша басқарушысының яғни ... ... ... ... ... ... ... отырып кепілдік хаттарды иемденүге құқық
беретін құнды қағаз болып есептеніледі.
Бұл ... ... ... ету онің ... ... құрылу
және қызмет ету принцыптерін сақтаумен байланысты болып келеді.
1. Лицензиялау – яғни ... ... үшін ... ... Орын ... принципі.
Ипотекалық банк тарапынан шығарылған облигациялардың жалпы
суммасы әр уақытта ипотекалық несие арқылы жабылып отырылуы керек. Сондай-
ақ, ипотекалық институт тарапынан ... ... ... суммасы
олар бойынша жылжымайтын мүлік кепілдігімен ... ұзақ ... ... ... ... қажет.
3. Жабылу шегі.
Кепілдікке қойылған мүлік құнының тек қана 60-70% облигацияны қамтамасыз
ету үшін ... ... ... айтқанда банк тарапынан берілетін
ипотекалық несие көлемі кеплдіктің 60-70% ... ... ... ... де банкке кепілдікке қойылған қозғалмайтын мүлк құнының 60-
70% құрауы ... Жабу ... ... ... ... ... ... кепілдыкке қойылған
объектінің сипатын, несиенің номиналды сомасын, процент ставкасын, негізгі
қарыз бойынша төленетін соманы, кепілдіктің ... ... ... ... ... ... енгізіледі.
5. Облигация устаушылардың артықшылықтары.
Банктың банкроттық жағдайында облигация устаушыларының өз ... ... ... жабу ... ... ... болады.
6. «Қорғаныс тірегі» принципі.
Ипотекалық несие операцияларымен және кепілдік ... ... ... ... және ... ... оның басқа да
қызметтерінен қатаң тәрізде ерекшеленген болуы тиіс. ... ... ... ... ... ... оның жузеге асыратын
операцияларының саны заңмен шектелінеді.
7. Қадағалау принципі.
Дүниежузілік банктік практикада ипотекалық банктердің қызметі үстінен ... ... ... Атап айтқанда банк балансы, рентабельдігі,
меншік капиталының артып отыруы, бекітілген нормативтердің ... ... ... ішкі және ... ... ... ... отырылады. Бақылаудың құрылымдық объектісі болып жабу принципінің
сақталынуы табылады. Бұл үшін ... ... ... ... ... жабудың қамтамасыз етілуімен хабардар етіп ... ... ... ... ... жеткіліктілігімен
мәліметтердің жабу регистріне енгізудің ... ... ... ... ... ... жабылуы бойынша қәжетті
сертификаттармен қамтамасыз етеді. Оған кепіл хаттарды ... ... ... ... үшін ... ... Әдетте шығарылған кепілхат
төлемындегі банк меншік капиталының үлесі де реттелінеді.
Ипотекалық облигациялар ... ... несе үшін ... ... ... ... ету мақсатында облигациялардың
өтімділігін және өз инвесторы үшін ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасындағы ипотекалық несиелендіруді құқықтық
реттеудің дамуы
Азамаматтық Кодекстің қайта ... ... ... ... ... учаскесіне деген құқық және т.б. қозғалмайтын мүлік ... ... ... ... ... заңымен реттелетін болды [2]. ҚР
Азамаматтық ... ... ... ... ... қозғалмайтын мүлік
ипотекасы туралы арнайы заңда басқа шарттар қарастырылмаған болса, онда ... ... ... ... ... ... кодекстің 303-
ші бабына сайкес жер ... және ... да ... ресурстарға деген
құқықты кепілдікке қою жермен және ... да ... ... ... ... және шектер негізінде жүзеге асырылуы
мүмкін. Жалпы қозғалмайтын мүлікпен байланысты жүзеге асырылатын мәмілелер
белгілі бір ... ... ... заңдылық шектеулерге ұшырап келді және де
олар ҚР презинденті тарапынан 1994 жылы ... екі заң ... ... ... ... ... ... және «Аладағы
уақытта жермен байланысты қатынастарды жүзеге асыру туралы» негізінде
шешіліп ... ... бұл ... ... 99 жылға жалға беруге және де
бұл құқықты ... қою ... ... ... жаңа заңды
өзгерістер 1995 жылы 3 августта қабылданған ... жаңа ... ... ... Жер туралы бұйрықта оны жеке меншікке өткізудің
негізгі шарттары және ... ... ... ... жерге
қозғалмайтын мүлік ретінде яғни ол қозғалмайтын ... ... ... ... ... ... жер учаскесін кепілдікке қою
мүмкіндігі, оны ... ... ... және ... ... ... ... болатын жерге деген мәңгі құқыққа анықтама
берілген. Жер туралы бұйрықтың 1-ші бабына сәйкес жер учаскесін немесе ... ... ... қою ... ... немесе кепілдік беруші үшінші
тұлға тарапынан кепілзатпен ... ... ... ... ... ... келісім негізінде оған деген
құқықтың кредиторға өтетіндігін түсіндіреді.
Қозғалмайтын мүлікке деген құқықты және ... ... ... ... ... базасының әрі қарай дамуы (соның ішінде
қозғалмайтын мүлік ипотекасының да) ... екі ... ... ... ... «Қозғалмайтын мүлікке деген құқықты және олармен
жасалынатын мәмлелерді мемлекеттік тіркеу туралы» ... ... ... ... ... ... бұйрықтың қабылдану қажеттілігі
қозғалмайтын мүлікпен бйланысты мәмлелердің ерекшеліктеріне байланысты
болып келеді. ... ... ... ... ... қажетті
элементі болып табылады.
Қозғалмайтын мүлік ипотекасы туралы бұйрық ... ... ... ... ... ... ішінде тұрғын үй құрылысына
қаражаттарды тартуды, ... ... ... сферасына
инвестицияларды тартуды жылдамдатуды көздейді. Қозғалмайтын мүлік туралы
бұйрықтың кәсіпкерлік ... ... ... ... өндірісті
тұрақтандыру және бөлістіру сондай-ақ, тұрақты нарықты ... ... ... ... ... табылады.
1998 жылы 30 шілдеде ҚР-ның «Қозғалатын мүлік кепілдігін тіркеу
туралы» заңы қабылданды. Бұл заң ... ... және ... ... мүлік кепілдігін тіркеумен айналысатын мамандардың әр түрлі
тосқауылдарға ұшырауы анықталды. Сондықтанда ... жаңа ... ... ... ... ... мақсатында осы заң
қабылданды.
Жалпы ереже бойынша ... ... және оның ... тіркеу
жүргізілмейді [Азамаматтық Кодектың 3-ші пункті 117 бет]. ... ... да ... ... ... ... ... мүліктің жекелеген
түрлері мемелкеттік реттеуден міндетті түрде өткізілуі мүмкін. Егер ... ... ... ... да бір қозғалатын мүлік міндетті
мемелкеттік тіркеуге ... ... ... ... қозғалмайтын
заттарға теңестірілгендер жатады, мысалы, әуе және теңіз кемелері), онда
Азамаматтық Кодектің 307 ... ... ... ... ... де ... айналысатын органдар тарапынан міндетті түрде ... ... ... ... ... ... Кодек
нормаларының сәйкессіздігі келесі екі жағдайда қарастырылады. Қозғалатын
мүлік кепілдігі туралы ... ... ... кезінде егерде оның
шарттарында қайта кепілдікке қоюды шектеу қарастырылған ... ... ... ... ... қозғалмайтын мүлік кепілдігін
тіркеу кезінде оған ерекше құқықтық мән беру.
Қозғалатын мүлік кепілдігін ... ... заң ... ... екі ... ... ... болса немесе тіркеу қажеттілігі
мүлікті қайта кепілдіке қоюды шектеу шарттарының болуымен байланысты болса,
онда мемелкеттік тіркеуге жатпайтын ... ... ... тіркеудің
жоқтығынан туындайтын мәселелерді реттеуді жүзеге асырмайды. Сондықтан да
бұл ... ... ... ... ... тіркеу және олар
бойынша келесімге жалпы нормаларды қолдануы ... ... ... ... ... ... ... келісімді жоққа шығармайды.
Бірақ, келісімге қызығушылық тұғызатын ... ... ... ... ... ... үшін және де ... негізінде мәміленің жаңадан тіркелеу
үшін сотқа қайрылуына мүмкіндік ... ... ... ... ... ... ... Мысалы, Ресей Федерациясының Азамаматтық Кодекінің ... ... ... жер ... кәсіпорын, ғимарат және тұрғын үй
және т.б. қозғалмайтын мүлік кепілдігіне ретінде көрсетіледі [5]. ... ҚР ... ... 299-шы бабы да ... ұқсас, бірақ онда «жер
уческесі» орнына «жер ... ... ... ... қолдану арқылы
анықтама береді. Бұл екі елдің Азамаматтық Кодекі бойынша да егер ипотека
туралы ... ... ... ... ... кпілдік туралы жалпы
қағидалар ипотекаға қолданылуда.
Бірақ, ҚР-ның Азамаматтық Кодексі бойынша ипотека ... ... ... еңгізілді, яғни Қазақстан Республикасы заңы бойынша
ипотеканың ... ең ... ... болып мүлікті пайдалануы және
басқару құқығы, кепілдік беруші тұлға ... ... ... қойылған мүлікті пайдалану және иемдену
субъектісі болып кепілдік ... ... ... тұлға табылады. ТМД-нің
басқа елдерінде ипотека екі белгінің ажыралмас қатынасы ретінде түсініледі:
кепілдікке қойылған мүлікті ... және ... ... ... немесе үшінші тұлға) және кепілдік заты (қозғалмайтын
мүлік).
Қазақстанда ипотека ... ... ... ... ... тұлға
пайдалануында және иелігінде қалатын қозғалатын мүлік кепілдігі сәй келеді.
Сондай-ақ, ипотека түсінігіне кепілдік берушіде ... ... ... ... ... ҚР ... 1995 жылғы 23 желтоқсандағы
«Қозғалмайтын мүлік ипотекасы туралы» бұйрығының ... ... ... бұл ... басқа шарттар қарастырылмаған болса ҚР ... ... ... ... ережелері қозғалмайтын мүлік ипотекасына
қолданыла береді.
Ипотекалық несиеге ... ... ... ... ... және шетелдік тәжірибелерінің негізінде қалыптастырылады. Аталған
стандарттармен талаптар ... мен ... ... ... ... ұзақ ... ипотекалық тұрғын үй несиелері 3 жыл және одан да жоғары
мерзімге (қазіргі кезеңде 10-15 жыл). Оның ... ұзақ ... ... ай ... ... төлемдерінің мөлшері азаяды;
- несие арқылы сатып алынатын және де несие кепілдігі болып ... ... ... ... ... ғана ипотекалық несие беріледі;
- қарызгер өз қаржаттары есбінен сатып алынатын үйдің 30-40 ... ... ... ... ретінде өтеуге міндетті;
- несие бойынша негізгі қарыз сомасы аннуитеттік төлемдер формуласы
негізінде есептелген ай ... ... ... ... ... Бұл
тәсіл қарызгер үшін де (яғни оның өзінің жеке ... ... ... ... ... үшін де ... болып табылады;
- ай сайынғы төлемдер барлық есептік екзең ... ... ... 30-35 ... ... керек. Несиенің өтелу мүмкіндігін
бағалау кезінде кредитор қарызгердің ... ... ... ... ... мәліметтерді пайдаланады;
- несиеге алынған үй сол мезеттің өзінде ... ... ... қызметін
атқарады. Яғни бұл егерде қарызгер ... ... ... ... несие бойынша шығындары мен зияндарын
және проценттерді жабу мақсатында оның өз иелігіне алу құқығын ... ... ... ... ... және т.б. да ... шығындары
жабылғаннан кейінгі сома орнын толтыру және үйді сату тәртібі бойынша
қарызгерге ... ... ... ... ипотекалық несие негізінде сатып алынған және
кепілдікке қойылған үйді босату туралы ... және оның ... ... ... ... ... ... келісімдерін
береді;
- ипотекаға қойылған тұрғын үй әр түрлі ... ... ... да ... ... ету үшін ... қойылмаған болуы
керек;
- несиеге алынған тұрғын үй қарызгер тарапынан тиімді түрде ... ... ... ... ... ... ... тек қана несиелік
келісімде арнайы келісілген түрде кредитор рұқсатымен ... ... ... ... ... және оған ... ... қойлатын талаптар
мен нақты стандарттардың сақталуы ипотекалық несиенің екінші нарғының
сенімді қызмет ... және де бұл ... жеке ... ... оның ... ... құнды қағаздар немесе
облигациялар арқылы қаражаттар тартудың негізі болып табылады.
Қазақстандағы тұрғын үй ... ... ... табысын
есепке алаотырып Қазақстанда тұрғын үйді ... ... ... ... ... ұзақ мерзімді ипотекалық несиелерге ... ... ... мен ... ұсынылған:
- ұзақ мерзімді ипотекалық несие инфляция қарқынын есепке алаотырып
индексацияланған түрде ... ... ... ... Несие мерзімі үш
және одан жоғары жылға ( максимум 20 жыл) ... ... ... жасай отырып беріледі;
- несие сомасы оған сатып алынатын және ... ... ... ... ... 60-70 пайызынан аспауы тиіс, қарызгер кредиторға
алғашқы төлем ретінде ... үй ... 30 ... тең ... өтеуі
тиіс;
- орнатылатын сыйақы мөлшерлемесі нарықтық яғни оның өз уақтысында ... ... ... ... ... ... ... сияқты инвесторлар үшін тартымды болуы тиіс;
- негізгі ... ... ол ... ... ... ... ... есептелген ай сайынғы төлемдер түрінде өтелінеді.
Компания тарапынан банктерден алынған ипотекалық тұрғын үй ... ... мен ... ... ... ... Берілетін ипотекалық тұрғын үй несиесі, ол бойынша жүзеге асырылатын ... ... ... ... ... сондай-ақ, несие бойынша ағымдағы
мідеттемелер қалдығы ұлттық авлюта тенгеде анықталады;
2. Несиелер үш және одан артық жылға беріледі;
3. Ипотекалық тұрғын үй несиесі ... ... сий ақы ... ... ... (кейбір жағдайларда тұрақты).
4. Берілетін несиенің максималды сомасы 4,5 млн. ... (30 мың $ ... ... ... жағдайларда бұл сома компания шешімі бойынша 100 мың
$ ... ... ... ... ... көп ... үйдегі жеке бір квартираны иемдену
құқығына, жер учаскесімен бірге тұрғын үйді ... бір неше ... ... ... алу үшін беріледі.
6. Компания ай сайынғы немесе ... ... ... ... ... ... ... ипотекалық несиеледі жүзеге асырады. Оны есептеу
формуласы :
мұнда:
• A – аннуитеттік төлем ... S – ... ... P – ... бойынша проценттік ставка (улестік)
• n – кезеңдер саны.
Бұл ... ... өз ... ... мідеттемелерінін
несие төлемдерімен және тағы басқа оны мен ... ... ... ... ... сомасымен кепілдікке қойылған мүлік құнының арасындағы
қатынас жүзеге асырылған ... ... ... кем дегенде
қозғалмайтын мүліктін ... ... ... оның бағаланған құнының
қатнасы ретінде есептелінеді (КЗ).
Жоғарыда аталған талаптарға сайкес бұл ара қатнастың максималды ... ... ... сатылу бағасының немесе есептелген құның 70% -
нан аспауы тиіс. Ол келесідей формуламен ... з = И / К * ... -- ... ... коэффициенті, %
И - ипотекалық несие сомасы;
К - ... ... ... ... ... банк-кредитор және копманияның өз мойнына алатын
тәуекел ... ... ... ... Ол не ... ... ... де соғұрым жоғары болады.
Компания ипотекалық турғын үй несиесінің түріне ... ... мен және де ... факторлаға байланысты К3 корсеткішін
өзгертіп ... ең ... ... бірі ... ... несиелерді беру
және оған қызмет ету, қарызгердің ... ... ... ... ... үшін ... ... стандарттау
процедурасы табылады. Басқаша айтқанда, алғашқы және ... ... ... ... ... ... ... ипотекалық
несиелер жұмыс істеуі қажет.
Банктер тарапынан ... ... ... ... ... ... несиелер төлемқабілетті, қайтарымдылығы, мерзімділігі
шарттарында, сондай-ақ, оны пайдалану жағдайына қатаң бақылау жасау арқылы
беріледі. Бұл несиеснің ... ... ... ... ... ... қызмет етеді. Несиелік келісім шартта жақтастар ... ... ... ... мерзімі;
- несиені пайдаланғаны үшін төленетін проценттік ставка мөлшері;
- несие мен ... ... ... ... ... ... ... бузу және несие мен проценттердің ... ... ... ... ... ... шарттар қарастырылады:
- ипотека затты;
- кепілдікке қойылған үйдің бағасы;
- ипотекамен қамтамасы етілген негізгі мідеттемелердің ... ... ... ... ... ... мен ақша қаражаттарын пайдаланғаны үшін өтелетін
проценттік ... ... ... ... ... негізгі міндеттемелердің орындалу мерзімі)
- ипотекаға қойылған мүліктің қарызгер пайдалануында екендігін растайтын
көрсетме;
- ипотекаға қойылған ... ... ... ... ... ... ... қарызгер иелігінен алу және т.б. шарттар туралы негіздеме.
Несиелік және ипотекалық келісім шарт бойынша екі ... ... ... олардың мүделері мен құқықтарының қорғалуын кепілдендіруі
тиіс.
Егерде қарызгер несиені қайтармаған жағдайында ... ... ... өз ... ... ... үшін жүзеге асыра алады.
Ипотекалық несиені алудың стандарты тәртібі ... ... ... ... ... ала квалификатциға бөлу.
Қарызгер несиелік келісім шартқа отыру олдында ... ... ... ... ... ие болуы, кредиттің берілу шарттарын,
өзінің құқықтары мен міндеттемелерін білуі қажет. Оз ... ... ... ... ... алу ... бағалайды;
2) кредитор тарапынан ипотеклық несиенің отеліну иқтымалдығын бағалау
және ... ... ... ... үшін ... ... есепке алы отырып берілген несиенің максималды сомасын
анықтау, сондай-ақ, ипотека затын бағалау.
Жоғарыда аталған процедура ... ... деп ... ... тапсырған құжаттарды тексереді оның ... және де ... ... ... оны дәлелдерге сүйене ... бас ... ... ... қабылдайды. Несиені беру тұрылы шешім
қабылдаған жағдайда кредитор берілетін несие сомасын ... және ... мен ... басқада қажетті шарттарды (мерзімін, ... ... ... ... ... ... мен ... қаржылық жағдайына сәй келетін
пәтер тандау. Мұнда қарызгер ... ... ... ... ... да ... де ... құқығына ие. Бірінші жағдайда
қарызгер үй иесімен өзіне белгілі бір мерзім аралығында келісілген
сомаға үйді ... ... ... ... алдынала сату-сатып алу
келісімен жайды. Мұдай жағдайда кредитор несиенің ... ... ... ... үйді ... және де алдағы уақытта
алғашқы төлем мен үйдің құны ... ... ... ... ... ... ... потенциалды қарызгер кредитордың есептеген және
берілүі мумкін несие сомасын үйрене отырып өзіне ... үй ... ... оны ... ... ете алады деп есептеген жағдайда ғана) сату-
сатып алу туралы алыдан ала келісім шарт ... ... ... ... ... затын яғни үйді оның нарықтық құнын аныктау арқылы ... ... ... соң оны ... ... сатып алу үшін ақы
төлеп ... оған ... ... ... Ал кредитор оны
берілетін несие көлемімен салыстырады.
5) Мұнда, қарызгер мен үй иесі ... ... алу ... келісім
шарт және қарызгер мен кредитор арасында келісім шарт жасалынады,
сондай-ақ ... үйді ... және оның ... ... ... ... заң ... кепілдің ретінде кредиторға ... ... ... ... ... ... несиелік келісім
шартқа қол қояды. Ал қарызгер өз кезгінде алғашқы төлемде ... ... жеке ... мен т.б. құралдарын банкте ашалған есеп шатына
тапсырады.
Нисенің қамтамасыз етілуі келесі ... ... ... ... ... мәміленін нотериалды түрде расталғандығын білдіретін тұрғын
үй ... ... ... ... ... ... асырылған
ипотеканы мемлектеттік тіркеумен;
- сату-сатып алу және тұрғын үй ипотекасы туралы үш жақты яғни үшеуі де ... ... ... ... ... иесінен сатып алушыға
(қарызгерге) сондай-ақ, оны ипотека арқылы кредиторға өтүін нотариалды
туроде растап, ... ... ... келісім шартпен;
- сату-сатып алу келісім шартын ... ... ... ... үй
ипотекасы заң күшіне енсе оның несиелік қаражаттар есебінен ... ... ... ... үй ... ... есеп айырысу. Қарызгер алдын ала
жасалынған сату-сатып алу келісім шарты негізінде үй ... ... ... мен несиені пайдалана отырып оның құнын өтейді.
Кредитордың сату-сатып алу ... ... ... ... ... ... ... жене оған тікелей қатысыу мақсатқа сәй
болып табылады.
7) Ипотека заттын, қарызгердің өміргер, ... ... ... деген ел қүқығын сақтандыру. Әріғарай кредитор несиеге қызмет
көсетеді яңни қарызгерден ... ... ... ... ... өтелінуімен байланысты бухгалтерлік есептеулер
жүргізеді. Берілген ипотеклық несиеге қызмет көсету байынша барлық
қажетті іс ... ... ... тарапынан міндетемелер орындалмаған жағдайда ... ... ... ... иелігінен алуды сот шешімі бойынша
немесе одан тыс шашарлар арқылы жузеге ... ... ... асырылған соң алынған сома кредитор қарызын
жабу үшін, ... ... сату ... ... ... процесін жузеге
асыру үшін жумсалынған шығындарды жабуға пайдаланады. Ал одан қалған ... ... ... ... үшін ... ... жузеге асырылуы
қажет:
- кредиторды қарызды ... және ... ... мүлікті жузеге
асырудың нақты мүмкіндігі мен қамтамасыз ету керек. Сондай-ақ, кепілдік
мүлкі бойынша ... ... ... сот ... ... ... керек;
- қарастырылған құықтардың келіп шығу тәуекелін төмендету үшін ... ... ... сенімді жүйемен қамтамасыз ету;
- ипотекалық несиелер андеррайтингінің механизимін қайта жасау (жақсарту);
- ипотекалық несиелерге ... ... ... ... сенімді
процедурасын істеп шығу.
Проценттік тәуекелді төмендету үшін кредиторлар тарапынан несие бойынша
төлемдерді ... ... ... мен инфилиятцияның есепке алып
отырып олардың идексацияланған әр түрлі әдістерін пайдалануға болады.
Мұндай тәуекелді төмендетудің негізгі ... бірі ... ... ... ... ... сенімді көрсеткіщтер жүйесін құру
болып табылады.
Өтімділік тәуекелін ... ... ... ... үй
ипотекалық несиелерін қайта қаржыландыруды қамтамасыз ету, сол ... ... ... ... үшін ... ... мен ... ипотекалық несиелердің екінші ретті нарығының дамуымен ... ... ... ИОТЕКАЛЫҚ НЕСИЕЛЕНДІРУ НАРЫҒЫ, ОНЫҢ ҚҰРАЛДАРЫ МЕН ӘЛЕМДІК ... 1 ... ... ... олар ... ... ... практикада ипотекалық тұрғын үй несиесінің дамуы және кеңінен
таралуымен бірге ол ... ... ... ... ... ... орын алады.
Ипотекалық несиелендіру институттары ұзақ мерзімді ипотекалық несие
бойынша ақша ... ... ... айқындайды. Олар қарызгер мен
кредитор мүдделерін келесідей жолдар арқылы өзара байланыстырады:
- ипотекалық несиенін табыстылығы мен ... ... ... ету, ... ... ... ... ипотекалық несиемен байланысты тәуекелді төмендету;
- ипотекалық несиені қол ... оңай ... ... ... ... ... ... инструменттерін таңдау төмендегі фаторларға негізделеді:
- экономика жағдайы (яғни, инфляция қарқыны, ... ... ... ... т.б.) ... ... асыру үшін тартылатын қажетті
қаражаттар бағасы мен оның көздері;
- несие бойынша есептердің қолайлылығы және ... ... ... ... ... ... ... қаржыландыратын
(бірқалыпты төлемдер негізінде жузеге асырылатын тұрақты ипотекалық несие),
сондай-ақ, «көлденең» төлемдермен, негізге қарыз сомасының ... өсіп ... ... және де ... ... жүзеге асырылатын болып келеді.
Несиелердің бірінші тобы – ... ... ... ... ай ... ... ... және бірдей көлемде жүзеге асыру
арқылы ақша ағымын қалыптастыруды көздейді және де ол ... ... деп ... Ол ... ... ... асыру бірдей
уақыт қашықтығымен кезең басында (немесе соңында) жүргізіледі.
Несие бойынша төлемдерді есептеу үшін келесі формула қолданылады:
мұнда:
Pn - несие ... ... ай ... ... ... - ... несие сомасы;
n - несие бойынша төленуі тиіс төлемдер саны (айлар саны);
r - ... ... ... процентік ставка.
Несие бойынша төлемдер ай сайын жүзеге асырылады. ... ... ... және ол ... ... ... ... сомасынан туратын
бірқалыпты төлемдерді жүзеге асырып отырады. Ал бұл өз ... ... ... ... болуына, екіншеден,
қарызгердің тек қана өтелінбеген негізгі қарыз ... ... ... ... ... мүмкіндік береді. Айтпесе ол негізге
қарыз ... ай ... ... және де процентер алынған несие сомасының
барлығына есептелінгенде қарызгер оданда көп өтеген болар еді. ... банк те ... ... төлемдермен бірге негізгі қарыз
сомасының бір ... ... алып ... дәл осы ... ... үшін
де тиімді болып табылады.
Айсайынғы төлемдермен жүзеге асырылатын стандартты аннуитеттік несиенің
басқа бір түрі болып несие ... мен ол ... ... ... ... ... ... мүмкіндік беретін, төлемдері екі
апталық арақашықтықпен жүзеге асырылатын ... ... ... ... тобы - яғни ... өзгертіліп отырылатын
ипотекалық несиелер үлкен екі топқа бөлінеді:
1) төлемдер көлемі ... ... ... ... ... бірден
анықталытын несиелер;
2) индексацияланған коэффициенттер қолданылатын ипотекалық несиенің
салыстырмалы инструменттерімен берілетін несиелер.
Екінші топ ... ... ең кең ... ... ... ... ... қарыз сомасының бекітілген көлемінің
жүзеге асырылатын төлемдер негізінде ... ... ... жүзеге асырылатын несие, төлемдердің өсіп отыруымен берілетін
несие және индексацияланған несиелер жатады.
Тұрақсыз ... ... ... үшін ... ... жүзеге асырылатын несиелер қолайлы болып табылады.Оның мәні
болып несиеге тартылған қаражаттар ... ... ... жағдайдың
өзгерісіне байланысты просенттік ставканың өзгертіліп отырылуы табылады.
Алғашында ... ... ... несие формасы негізінде
жүргізіледі. Бұл сома проценттік ставка ... ... ... ... сосын жаңа проценттік ставка негізінде ... ... ... ... де ... ... ... және де бұл
өзгермелі ... ... ... ... институтті пайдалануда несие бойынша проценттік ... ... ... жатқан индекстің таңдалыну барысына назар аудару
қажет. ... ... ... мемлекеттік құнды ... ... ... ... проценттік ставка, LIBOR «Лондондық
банкаралық несиелердің АҚШ ... ... ... ... ... депозиттік сертификаттары бойынша ... ... және т.б. ... ... Индекс таңдау көбінесе несиені
беру үшін қажетті болып табылатын қаражаттар ... ... ... ... жүзеге асырылады.
Өзгермелі проценттік ставкамен берілетін несиені пайдалануда келесідей
тосқауылдарға тап боламыз:
- проценттік ставканы қайта ... үшін ... ... индекстерде
инфляциямен ресустардың нақты құнын көрсетпейді;
- проценттік ставкалардың жиі қайта қарастырылуы ... ... ... несие бойынша төлемдермен қарызгер табысының сәйкессіздігін тудыру
мүмкіндігі;
- инструменттің салыстырмалы күрделілігі және ... ... ... ... ... ... ... проценттік
ставкаға қарағанда 1,5-2% ға төмен етіп бекітіледі.
Өзгермелі проценттік ставкамен берілетін ... ... ... ... мақсатында проценттік ставканы реттеу механизмі
қолданылады. Реттеудің мәні болып проценттік ставканың ... ... ... ... бір уақыттың өзінде бір жыл ішінде процентті өсіруге
болатын максималды шегін анықтауға болады.
Бірақ, банк пайдасын қорғау мақсатында проценттік ставканың ең ... де ... ... ... ... ... төлемдерімен жүзеге
асырылатын несие банктер тарапынан ... ... ... ... ... Мұнда қарызгер негізгі қарыз соммасы бойынша өтелетін
бірдей ... ... ... Ал ... ... қалған сомасына
есептелінеді және де жалпы төлемдер құрамына енгізіледі. Осылайша айсайынғы
төлем мөлшері азайып отрады. Бұл инстурменттің кемшілігі болып оның ... ... ... ... яғни ... ... ... табылады. Бұдан басқа клиент төлемқәбілеттілігіне
қойылатын талаптар артады, ... ... ... саны ... ... ескерып отырып бұл ... ... ... онша сәй ... көреміз.
Соңғы кездері шетел банктері тарапынан банктік проктикада егер
негізгі ... ... ... ... ірі ... (шаровой) төлем
қарастырылып жатса онда ... ... ... ... ... несие турлеріне келесілерді жатқызуға болады:
- несие мерзімі ішінде тек қана проценттердің, ал мерзім соңында ... ... ... жиынтық төлемдер өтелетін несиелер;
- несиенің жиынтық төлеммен бірге бөліктеп аударылуы басқаша айтқанда,
несие мерзімі ... ... ... ... соммасы бөліктеп
өтелінеді ал мерзім соңында қарыздың ... ... ... ... ... ... ... төлемдер жүргізілмейтін және де мерзім
бітуімен негізгі қарыз ... ... ... күрделі проценттер
өтелетін несие.
Жиынтық төлеммен жүзеге асырылатын несиенің негізгі кемшілігі ... ... ... ... ... айтқанда, несиелік
тәукелдің жоғару болуы табылады. Бұл негізгі соманың қайтарылуы ... ... ... ... да ... ... алып ... қарызгердің қаржылық
жағдайын өзгеру иқтымалдығы жоғары.
Бұдан басқа уақыт өтуімен кнпілдік құнының өзгеру тәукелдігі ... ... ... ... ... ... ... негізгі
қарыз сомасын қайтаруда маңызды рол атқарады.
Ипотекалық несиенің индексацияланған инструменттері инфляция қарқыны
жоғары ... үшін ... ... бірі ... қарыз сомасы
өтелмеген индексацияланған несие мен қос ... ... ... сомасы индексацияланған несие ... ... ... ... ... ... тексеруді көздейді. Индекс ретінде
экономика жағдайына байланысты әр ... ... ... ... асыру үшін қажетті ресурстар мен олардың алыну көздеріне байланысты,
тұтыну бағасын индексі, АҚШ долларының курсы, ең төменгі ... ... ... және т.б. ... ... ... инструмент төлемдердің
номиналды көлемінің өзгеруі жағдайында несиенің ... ... ... ... ... береді. Мұнда инфляциямен ... ... ... ... Сол ... ... ... тәуекел де артады.
Өйткені, индекстің артуы қарызгер табысына қарағанда ... ... ... ... мен ... арасындағы тәуекелді теңдей етіп
болуге мүмкіндік береді. Мұнда негізгі екі индекс қолданылады:
1) төлемдер ... ... мен ... ... етіп ... бір ... көрсеткіші бойынша индексацияланад;
2) несиенің өтелмеген ... ... ... ... ... ... және т.б.) көрсететін ... ... яғни ол ... капиталының нақты құнын қорғауға
мүмкіндік береді.
Сонымен алдынала келісілген уақыт ... ... ... ... ... көп) ... көрсеткішінің өзгеруіне байланысты төлемдердің
номиналды құны да өзгереді, ал өтелмеген қарыз ... ... ... индексінің өзгеруіне байланысты.
Қос индексті несиенің түрлерінен бірі болып екі ... ... ... ... өтеліну мерзімінің созылуы реттелініп несие табылады.
Проценттік ставканың біреуі банк үшін несиелік ... ... етуі ... ал ... бойынша несиені қарызгер үшін ыңғайлы
етуі керек. Алғашқы ставка жоғарырақ болып келеді және де ... ... деп ... Ол банк үшін ... ... ... ететін
және де клиенттің банкке өтеуі тиіс болған төлем көлемін анықтайды. Бұл
проценттің көлемі банкаралық ... ... ... ... ... шін мәнінде қарызгер айсайынғы бірынғай төлемдерді «төлемдік» деп
аталатын барынша ... ... ... ... ... ... ... бойынша өтеуге тиіс мөшерлер мен ... ... ... ... ... ... ... қарыз соммасы бойынша
міндеттемесіне жүйелі түрде ... ... ... ... ... ... бойынша төлемдер өте ұзақ мерзімдерде жүзеге асырылады.
Сол уақыттың өзінде негізгі қарыз сомасының ... ... ... ... ... ... реттелініп отырылатын
несие) пайдалану несиелік міндеттемелердің өсу ... ... ... ... өтелетін төлемдер төлемімен салыстырғандағы
нақтылай қаражаттардың банкке ағылуының ... ... ... жоғарлауына себеп болатын тиімсіз аударыммен тығыз
байланысты болып келеді.
Жоғары да ... ... ... ... ... мерзімді
депозиттерімен ал активтері ұзақ мерзімді несиелермен қамтамасыз етілген
(сәйкестендірілген) банктерде жоғары болып келеді.
Ипотекалық ... ... түрі ... асырылмасын (олардың кейбіреулері
бірдей төлемдерді сол уақыттың өзінде басқалар ... ... ... және де ол ... ... сомасы әр түрлі болса да талап
етілген ставка мен тәуекелді бағалау ... ... ... асыру
уақытысы мен сомасын анықтау барысына сақтықпен мәміле жасау қажет.
2.2 ... ... ... және ... ... – бұл ... ... да бір факторлардың ... ... ала ... қалу ... Ипотекалық несие тәуекелі дегеніміз – бұл
ұзақ мерзімді кезеңде ... ... ... ... ... ... ... қалу қауіпі.
Тәукелдер жүйелі және жүйесіз болып болып екіге ... ... ... бір ... ... ... ерекшелікке ие болып
табылмайды.
Ал ... ... – бұл ... ... ... ... Ипотекалық несие тәуекелдерінің көбісі осы
жүйесіз тәуекелге жатады. Ипотекалық несиелендіру жүйесіне қатысушылардың
көбінесе тап болатын тәуекелдердің саны өте көп және де ... ... ... ... ... ... ... тәукелдер
Ипотекалық тәуекелдер әр түрлі экономикалық, инфляциямен байланысты,
валюталық, салықтық, саяси, құнды ... ... ... ... ... ... банк ликвиттілігінің тәуекелімен
байланысты, клиенттің төлемқәбілетсіздігімен және т.б. ... ... ... ... Оның ең кең ... түрлеріне инфляциялық, нарықтық
тәуекелдер жатады. Ал қалғандарына кедендік,бір біріне жанама ... әсер ... ... ... жатады.
Ұзақ мерзімді ипотекалық тұрғын үй несиесін жүзеге асыру банктер алдында
онымен байланысты тәуекелдерді басқару бойынша ... ... ... ... Сондай-ақ, бұл несиенің құрылымдық ерекшеліктеріне тән
келесідей мәселелер кездеседі:
- несиенің ұзақ ... ... ... несие есебінен алынған үймен қамтамасыз етілуі;
- несие бойынша ... тиіс ... ... мерзімінің соңына дейін
бірдей көлемде өтелінуі.
Ипотекалық несиенің ең маңызды мәнге ие ... ... ... ... және ... тәуекелдері табылады.
Несиелік тәуекел – бұл төлемсіздік тәуекелі яғни қарызгер тарапынан өз
міндеттемелерін орындай ... ... ... ... деңгейіне
әсер ететін негізгі себептер ретінде келесілерді қрастыруға болады:
- халықты ... ... үй ... ... ету ... ... шешу үшін заң ... жетіспеуі мен оны дамыту денгейі;
- елдегі әлуеметті-экономикалық тұрақтылық, тұрғын үй нарығын ... ... ... ... ... ... көлемі.
Несиелік тәуекел мемлекет пен ... ... ... ... ... ... ... отырып шешіледі. Мұндағы ең маңызды
ролді несиені жүзеге асыру технологиясы мен ... ... ... ... бөлігі болып табылатын инструментті дұрыс таңдау
ойнайды.
Ипотекалық несиенің несие ... ... ... ... ... оның ... ... анықтайды. Бұл кепілзат ретінде қойылған
мүліктің өтімділік ... ... ... ... ... ... ... Несие бойынша өтелетін алғашқы төлем көлемі немесе
оның бір бөлігі қаншалықты ... ... ол ... ... ... ... ... Осылайша, тәуекел деңгейі алғашқы төлем көлеміне және ... ... ... ... ... да ... ... түрде азайып
отырады.
Көптеген шет мемлекеттерде ипотекалық несие бойынша ... ... ... (заемдық капиталдың кепілдікке қойылған
мүлік құнына пайыздық ... ... және де ол 70% ... бұл ... 50-60% тең, ал ... 75% (яғни бұл кепілдік
құнымен берілетін несие арасындағы қатынас) құрайды. Ал ... 25-40 ... ... ... ... ... ... жеке қаражаттары (немесе
меншік капиталының үлесі) құрайды. Осылайша, берілетін несие сомасы ... ... ... ... ... ... болып келеді және де оның
максималды сомасы осы көрсеткіштер негізінде анықталынып отырады.
Сондай-ақ, ... ... ... де ... максималды сомасын
шектеуі мүмкін. Осы жерде несие бойынша өтелетін процент несие сомасына
әсер ... ... ... түрде яғни қарыздың максималды сомасы немесе ... ... және де оның ... ... ... несие бойынша
төленетін максималды төлемдер арқылы.
Тәуекелдігі жоғары ипотекалық несиелер бойынша ... ... ... ... 30% төмен болуы керек және де ол ... ... құны ... ... ... керек.
Несиенің стандартты көрсеткіштерінің барлығы (көлемі, мерзімі, ставкасы)
ипотека заты (кепілзат) ... ... ... байланысты ол бойынша
тәуекелдің пайда болуымен оны жоюда қозғалмайтын ... құны мен ... рол ... ең ... ролді қозғалмайтын мүліктің құнын бағалау ойнайды.
Біріншіден, несиенің барлық стандартты көрсеткіштері соған байланысты болып
келеді. Мүлік ... ... ... ... несие сомасы, ол бойынша
өтелетін алғашқы төлем көлемінің, сондай-ақ, несие бойынша өтелетін ... ... ... алып ... ... несие құнының дұрыс
бағалануы – бұл несиенің освы нарық қатысушылары болып табылатын ... мен ... үшін ... білдіреді.
Әлемдік практикада ипотекалық несиенің тағыда бір маңызды мүлік ... ... ... ... ретінде анықталатын қолайлылық және
сенімділік ... ... ... ... бұл ... 3-4 арасында, ал дамыған
елдерде 2-3,5 тең.
Егерде осы ... ... ... ... ... үй мен ... ... тұрақты қызмет ете алады деп есептелінеді.
Дәл осы коэффициент Қазақстандағы тұрғын үй құнының дұрыс бағаланбауына,
сондай-ақ, оның батыс елдеріндегі үй бағаларымен ... ... және ... ... ... табысының төмен болуына байланысты өте төмен болып
келеді. Бұл көрсеткіш қәзіргі жағдайда ешқандай сынға ... ... ол ... ... ... ... ... есе артық
болып отыр.
Несиелік тәукелді басқару үшін банк ... ... ... ... кредиттердің құрылымы бойынша ... жеке ... ... ... мен ... бойынша тұрақты бақылау жүргізіліп отырылады.
Несиелік портфелді бақылау және реттеу келесілерден тұрады:
- берілген несиелердің сапасын тексеру;
- несиелерге тәуекелділік деңгейі бойынша ҚР ... және де ... ... негізінде мониторинг жүргізу және оларды бөлістіру;
- несиелер бойынша болуы мүмкін жоғалтулар үшін резервтік қорлар
құрұ;
- сапасыз несиелерді (проблемный) өз уақтысында ... және ... ... жоспарларының жасалынуы;
- несиелердің қайтарылу бағдарламасын құру.
Банктердің ең негізгі мәселесі болып қажетті ... ... ... ... ... ... несиелер беруінде емес, ал
банкке кем дегенде минималды түрде пайда түсіретін және де оның ... ... ... үшін ... сома мен ... қарыз
сомасының қайтарылуында (бұл үшін әрине мемлекеттің кепілдігі қажет).
Проценттік ставка тәуекелі. Банк ... ... ... ... ... ... бойынша өтелетін проценттер арасындағы айырмашылық
есебінен қалыптасады. ... ... ... – бұл банк ... ... пайданың проценттік ставкалардың өзгеруіне байланысты
алынбай қалынуы болып табылады ... ол ... ... ... да
жағдайлармен байланысты, тиімсіз банк саясатын, инвестициялық инструментті
дұрыс таңдамаумен байланысты ... ... ... банк тарапынан
берілген несиелер бойынша проценттар банк тарапынан сол ... ... ... ... ... ... проценттік ставка
мөлшерінен болса жүзеге келеді. Ұзақ мерзімдегі несиелендірудегі негізгі
мәселе банк активтері мен ... ... ... да ... да тепе ... ... ... Көбінесе депозиттік
құралдардың күтілмегенде алынуымен ... ... ... айқындалмауымен және т.б. байланысты болвптабылады.
Ипотекалық несиелер берумен айналысатын банктер проценттік ... жаңа ... ... ... ... ... ... жылдары осындай инструменттердің бір қатары пайда болды. ... ... ... ... ... ... несиелерді орталық банктің
есептік ставкаларының деңгейімен өзара байланысқан өзгермелі ... ... ... ал ... ... ... қарыз сомасы ең төменгі
жалақының ресми орнатылған деңгейінің ... ... ... ... көп ... ... ... несие шарттарының барлығы несиенің ... ... ... ... ... АҚШ ... асырылатын несиелер жатқызылады. Дегенмен, қарызгер жүелі төлемдерді
ағымдағы курс бойынша ... ... ... ... пайдалана отырып берілген несиелер
бойынша проценттік ставкалардың өзгеруіне байланысты өз қорларының құнының
өзгерісін тепе ... ... ... Басқа жағынан алып қарағанда
нарықтық несие ставкалары көрсеткіштерінің ... ... ... ... ... ... халыққа түсінікті болуы үшін басқа
көрсеткіштермен ауыстырып отырады. Бірақ, мұндай аппраксимация ... ... ... жоюға мүмкіндік бермейды. ... ... ... және де ең ... ... мөлшерін өзгерту бойынша
саяси үзілкесіл шешімдері ... ... ... ... сәйкес
келмейді.
Проценттік ставка тәуекелі төмендеп отыратын тиімдірек несие түріне
нарықтық ... ... ... ... ... ... берілетін несиелер жатады.
Ликвиттілік тәуекелі. Тәуекелдің бұл түрі ликвитті ресурстардың жетіспеу
жағдайында және де банк ... мен ... ... ... ... төлемдер мерзімінің аяқталу жағдайында
пайда болады. Ұзақ мерзімді ипотекалық несиелеу кезінде банк ... ... ету ... ... түседі. Бұл яғни ипотекалық
несие үшін қажетті ресурстардың ... ... ... және депозит
салымдарының есебінен қалыптастырылуына ... ... ... ... ... төлемқәбілетсіздігінің
тұындау иктималдылығы ұзақ мерзімді несиеге жұмсалынатын қаражаттардың
тартылған ұзақ мерзімді ... ... жабу ... ... ... ... операциялары бойынша шуғыл ... жабу ... ... ... ... ... үшін ... ... ... талаб етіледі. Біріншіден,банктің нақты қаражатарға
деген иқтималды қажеттілігін анықтау үшін ... ... ... ... алу ... ... ... ресурстар көзімен олардың жұмсалуын
анықтау арқылы нақты қаражаттарды тарту стратегиясын жасау талап ... ... ... сату, өтімділік портфелі, депозиттер,
мүлік кепілдігімен және ... ... ... ... ... желілері, ҰБ-тен
несиелер тартуға деген құқық және т.б. ... ... ... ... ... ... ... азайтуы мүмкін.
Резервті қаражаттар көлеміне қойылатын талаптар әр мемлекетте әр
түрлі көлемде болып келеді. Яғни олар ... ... ... Кейбір мемлекеттерде (Бельгия, Канада) 0%-дан басталады, ... ... ... ... көлемінің 6,6% дейін, және де жедел
депозиттер көлемінің 4,5%-на дейін ... ... ... қойылатын
талаптар мемлекеттен мемлекетке өткен сайын және де несие мекемесінің
типіне қарай ... ... ... 5 – 15% ... ... ... ... жиі қолданылмайды (олар негізінен нақты ... және де ... ... ... ... болып келеді.
Мысалы, егерде қысқа мерзімді ... ... ... ... ... ... жоғарылап кететін болса, онда несие мекемесіне
өтімділікті жоғарлату ұсынылған болуы мүмкін.
2.3 Ипотекалық ... ... ... ... ... ... әртүрлі жолдарын
салыстыру дамыған елдердегі ипотека ... ... ... ... несилерді беру үшін қажетті ресурстарды тартудың
әртүрлі ... ... ... көрсетеді. Сондай-ақ,
Қазақстанда ипотекалық тұрғын үй несиесінің жүйесін қалыптастыру ... ... ... ... ... жатыр. Бірақ, тұрғын үйді
ипотекалық несиелендірудің ұлттық жүйесін ... ... ... ... ... ... қолдану қажеттілігі туралы айтылып жүр (осы жерде
оның АҚШ-тағы несие – ... ... кем ... айта ... ресурстарының көзі ретінде негізінен талап ... ... жеке ... ... ... сондай-ақ, заңды тұлғалардың
салымдары қызмет етеді. Адамдардың болашақта үй ... алу ... ... ... ... депозиттік шоттарында жинақталған
қаражаттары сол мезетте үй алу үшін ... ... ... ... ... ... үшін ... мамандар әдетте екінші ретті нарық институтын құру арқылы ғана
капитал нарығынан қажетті ... ... ... ... ... ... ... талапқа сай екінші ретті нарығын
құру қажеттілігі туралы өз ... ... жүр. Оның ... мақсаты болып
банктер тарапынан берілген ипотекалық несилерді иемдену немесе ... да бір ... ... ... қаржыландыру табылады. Осылайша,
мәселенің мәні алдағы жүйелердің ... яғни ... ... ... ... ма әлде ... рет ... институттары қазірдегі ... ... ... есепке ала отырып Қазақстанда дамыту үшін
көбірек сәй ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етудің американдық жүйесі екінші ретті ипотекалық
нарыққа сүйенеді. Ол АҚШ-та ... ... ... ... ... алу және солардың негізінде меншік құнды қағаздарын шығару
болып табылатын үш ипотекалық агенттік негізінде құрылған.
Бұл жүйе 1938 жылы алғашқы ... ... Мей (Fannie Mae яғни ... Mortgage ... ... ... ... бастаған
болатын. Ол халықтың жақсы қамтамасыз етілмеген бөлігіне берілетін және
федералды ... ... ... ... ... ... ... сатып алу үшін көзделген мемлекеттік
құрылым болатын. Агенттіктің қызмет ету көлемі ұзақ уақытқа дейін ... ... жылы оның ... ... ... ... ... болып 7
млрд. долларды ғана құрады және де оның ипотекалық нарықтағы ... 2,5 ... ... ғана артық болды.
1968 жылы ол негізгі екі құрылымға, мемлекеттік статусы бар Ginnie Mae
(Government National Mortgage ... және Fannie Maе яғни 1970 ... ... ... етілмеген бөлігіне берілетін барлық несилерді
сатып алу құқығына ие мемлекеттік бақылау астына ... ... ... ... ... Freddie Mac-қа ... ... бастап бұл екеуінін де қызмет көрсету сферасы кеңейтіледі,
яғни оларға үйдің орташа құнының 40 %-нан асатын көлімдегі ... ... үшін ... ... еді. Бұл екі ... ... ... олардың қызметтерінің үкімет тарапынан реттелініп отырылуына алып
келеді (яғни директорлар кеңесінің 18 мүшесінен 5-і Ақ үй ... және де ... ... ... ... ... ... 2,25 млрд. долларға дейін қарыз ала алуы ... ... ... ... ... бойынша түсімдері де салықтардан
босатылған.
Ипотекалық несилер бойынша проценттік ... ... ... ... ... ... Банк ... ипотекалық несиені береді
(дәлірегі, оның атынан үй иесінің атына аударады). ... ... ... ... ... сомадағы төлемдерді айсайын белгілі уақыт
мерзімі аралығында аударып отыру міндеттемесіне ... ... ... бұл ... ... үй кепілдігімен қамтамасыз етіледі.
Банк агенттіктердің біріне ... ... ... ... қоса отырып сатады. Ал агенттік өз кезегінде ол бойынша
төлемдерді жүзеге ... және ... ... тарапынан өтелініп отырылатын
айсайынғы төлемдерді өз маржасын алып қала отырып аударуын ... ... өзі ... ... ... ... ипотекалық несиелер
бойынша проценттік ставканы яғни айсайын өтелетін төлемдер ... ... Бұл ... ... ... ... және де 60 ... дейін
жарамды болып табылады. Осылайша банк клиентпен келесімге отырып жатқанда
оған сол агенттік ставкасы мен өз ... ... ... ... ипотекалық несиелер бойынша ставкалар басқа банктердегі
несие ставкаларынан немесе депозит бойынша ... ... ... Оларды тек қана сол агенттіктер тарапынан сатып алынатын
ипотекалық несие ... ... ... ... жерде агенттіктер ставкасы қалай анықталады деген сұрақ тұындайды,
олар 60-шы ... ... ... ... ... тарапынан
қаржыландырылып отырылуына байлансыты ипотекалық несилер бойынша ставкалар
мемлекет тарапынан ... ... 1970 ... ... Ginnie Mae ... рет құнды қағаздар нарығына
өзінің ипотекалық несиелермен қамтамасыз етіген құнды қағаздарын шығарған
соң жағдай ... ... ... ... ... ... үшінші ретті
ипотекалық несие нарығы пайда болды.
Барлық агенттіктер ... ... ... коммерциялық
банктерден сатып ала отырып ... ... ... және де ... өз құнды қағаздарын шығарады. Құнды қағаздардың кеңінен
тарағандарына осы ... ... ... етілгендері жатады,
яғни MBS (Mortgage Backed Securities). MBS бойынша төлемдердің негізгі көзі
болып қарызгерлердің құнды қағазы ... және олар ... ... ... мүлік кепілдігімен емес сол құрылымның (агенттіктің)
өзімен ... ... ... ... ... ... ... және одан кейін де делдал ретінде агенттікке өз маржасын ала
отырып төлемдерді жүзеге ... ... ... сатып алынған құнды
қағаздарды өткізу арқылы қатысаты.
Сүйтіп, агенттіктер сатып алатын ... ... ... ... ... келісім білдіретін агенттік құнды
қағаздарының табыстылық ставкасына ... ... ... осы ... ... ... ставкалар сенімділігі ең жоғары
ұйымдардың (ААА) қарыз міндеттемелері бойынша ставкалардан ... ... ... ... ... 100 – 150 базистік пунктқа жоғары
болады.
Бұл құнды қағаздар бойынша ставкалардың ... ... ... ... ... ретінде қозғалмайтын мүлік қызмет ететіндігімен
түсіндіріледі. Бірақ тұрғын үйдің ликвидтілігі өте ... Егер ... ... сол үйден көшіріп жібере алғанда да (АҚШ-тың
өзінде ол 2 жылға созылады) оның нарықтық ... сол ... ... де оны ... асыру арқылы өз шығындарын өтей алуына деген сенімі жоқ
ал қозғалмайтын мүлік құны экономикалық жағдайдың төмендеу барысында ... ... өз ... ... жоғалтып, төлем қабілеттілігі
нашарлаған кезде төмендей береді.
Инвесторлардың төмен ... ... MBS-ті ... ... ... қамтамасыз етілуі қарызгер міндеттемелерінін есебінен емес ал
мемлекеттік кепілдендірілген агенттік ... ... ... ... табылады. Инвесторлар қарызгерлердің ипотекалық несие
бойынша жүзеге асырып жатқан төлемдерінің жағдайына қарамастан ... ... ... ... өтейтінін біледі. Дәл осы
агенттіктерге ипотекалық құнды қағаздарды тәуекелсіз деп есептеуге және ... ең ... ... ... ... қоры ... ресурстар
нарығында ең арзаң қаражаттардың ... ... ... ... ... ипотеканың американдық моделінде ипотекалық несиелер
бойынша төмен ставкалар бюджет яғни салық ... ... ... ... ... ... қарайды. Сондықтан да, өте үлкен және
қымбат үйлерді сатып алатын адамдар осындай ... ... ... ... жасалынады. Сол мақсатта агенттіктер тарапынан сатып
алынатын несиелердің максималды көлеміне шек қойылған. АҚШ-та ипотекалық
несиелер ... 20 %-нан ... ... ... ... ... жатқызылады (1999 жылы ол 240 мың доллар көлемінде бекітілген).
Мұндай несиелерді алуға агенттіктердің қолы жетпейді және де олар ... ... өте ... ... келеді.
Ипотекалық несиелендірудің немістік моделі. Ипотекалық несиелендіруді
ұзақ ... ... ... ... ... ... ... мәні
болып тұтас ипотекалық ... ... ... табылады. Ол
мамандандырылған ипотекалық-жинақ ... ... яғни ... ... құралады және де ол bausparkasse деп аталады.
Кассалар қажетті ресурстарды нарықтық ставкадан төмен ... ... ... ... ... несие беру мүмкіндігіне ие
болып келеді. оның ... ... ... ... ... одан ... алушылар болып та сол касса мүшерелі табылады. Депозиттер
бойынша ... ... ... ... ... ... төмен
проценттік ставкалармен алу құқығына ие болу ... ... ... өте ... ... ... Дәл осыған ұқсас
ипотекалық-жинақ несие мекемелері басқа да көптеген мемелекеттерде ... ... ... Caisse ... ... Англияда «құрылыс
қоғамы» (building sosieties), ал АҚШ-та несиелік-жинақ ассоциациялары және
де өзара ... ... MSB (Mutual savings banks) деп ... арасындағы өзара қатынастар екі кезеңге жинақ және ... ... ... яғни ... мүшесі белгілі уақыт мерзімі ... ақша ... және де олар ... ... ... ... табыс алып отыру туралы келісімге отырады (бұл жерде ол келісімді
жинақ жүйесі деп аталады). Айсайынғы салым ... мен ... ... ... өз мүмкіндігіне және қажеттілігіне байлансыты ... Ал ... өз ... оған ... ... соңында ипотекалық
несиені төмен проценттік ставкамен беру міндеттемесін алады. Германияда ... бері ... 3 %-пен ... ... ... ... ... және
де нарықта ипотекалық несиелер бойынша ... ... ... ... банктермен 7 – 12 %-пен беріліп жатуына қарамастан ... ... ... ... ... ... сатып алынатын үй үшін қажетті соманың шамамен
жартысы касса мүшесі ... ... ... соң ... ... ол ... алады және де соншама көлемде несие де алады. Осы ... ол ... ... ... оны ... ... рәсімдейді және де
ары қарай несие бойынша ... ... ... ... ... ... ... несие бойынша ай сайын төлемдердің
көлемі оның айсайынғы жинақ төлемдерінің көлеміне жақын болып келеді.
Келісім шарттары касса ... ... ... және ... сәйкестігінің қамтамасыз етілуін есептеп отыруға негізелген
сондықтан да келісімшарт ең ... ... ... (ол ... ипотекалық
несиелердің-терді жарты жылдан 2 жылға дейін ... ... ... жинақ сомасы бағалау саны деп аталатын көлемге жету керек. Ең соңғы
шарт болып жинақтардың бірқалыпты жүзеге асырылуы табылады.
Бұл жүйенің ... ... ... оның ашық және ... табылады.
Немістердің құрылыс-жинақ кассалары туралы заңдарына сәйкес бұл ... өз ... ... ... ... ... активті
операцияларды жүзеге асыра алмайды осылайша, басқа коммерциялық банктердің
өз қаражттардың кім қалай және қандай мақсатта ... ... ... ... ... ... айырмашылығы
олардың ақшаларын кімдер және қалай қолданып жатқандығын анық ... ... ... ... ... ... онда бұл ... мүшелерінің
біреуі заңсыз әрекеттер арқылы пайда көруді көздеп жатқандығын білдіреді
және де оның ... ... ... жол ... Оған тек қана сот ... сондай-ақ, олардың ақшасын ұрлағаны жатқан адам деп санайтын кассаның
басқа мүшелеріне де жауап беруіне де тұра ... ... ең ... артықшылығы болып болашақ қарыз алушыдан оның
төлем қабілеттілігін талап ету жоқтығы табылады. ... де ... ... ... 200$ ... ... бір адам 1,5 жыл бойы ... айсайын
толық 500$-дан салым жасап отырған болса, онда ол бұдан кейін де ... ... ... болады.
Сүйтіп, ипотекалық несиелерді арзан қаражаттармен қамтамасыз ету
мүмкіндігін ... ... ... ҚР-ға оңай ғана еңгізілуі мүмкін. Оның
үстіне оны пайдалануда ... ... және ... ... ... ... ... Мысалы, Венгрияда ипотекалық ... 5 жыл ... ... 20% ... ... ... бұл ... келісімді-жинақ моделі оның ең шынайы модель
екендігін білдірмейді. Біріншіден егерде нарықтық проценттік ... ... ... ... онда ... мүшерелінің төмен процентті
несиені алу құқығынан кешіп болса да ... ... ... ... ... табыс түсіретін басқа активтерге салып жіберу ... ... ... ... ... ... ... 1978 – 1980 жылдар арасындағы
депозиттер бойынша орташа нарықтық ставкалардың 8%-дан 20%-ға ... ... Savings & Loan ... ... ... ағып ... де ... көбісінің жабылып қалуына себеп болған.
Тәуекелдердің екінші тобы касса мүшелерінің нақты ... ... ... ... ... ... де ... мүмкіндігінен тұрады. Бұл мәселе келісімшарт жинақ ... ... ... ... ... ... ие. Себебі, ипотекалық-жинақ
мекемесі жинақ кезеңінің басында-ақ, ипотекалық ... беру ... ... ... ... айтқанда, 1 – 1,5 жылдан кейін несиенің берілуі
туралы амал жоқ, егер де осы ... ... ... ... ... ... өте төмендеп кететін болса, арығарай не болатыны белгісіз!
Үшінші проблема бұл мемлекеттің заң шығарушы органы келісімді жинақ
схемасымен ... ... ... ... ерекше формасын қарастырып
жатқан жоқ. Мұндай мекемені коммерциялық банктің бөлімшесі ретінде құруға
болмайды, себебі, ... ... ... ... деп ... беруге болмайды.
Бүгінгі таңда ипотеканың жинақ жүйесін бастау үшін ... ... ... ... ... ... олардың салымшылары алдындағы
міндеттемелерінің өтелінбеуі сияқты мәселелердің ... ... ... да бір несие мекемесіне бір неше жыл айсайын ... ... ... ... ... ... болмайды. Егер «немістік»
жүйеге біртіндеп өткен жағдайда да ол тек қана егер ... ... ... ғана ... ол ... ... ... болса
ғана тұрақты жұмыс істей алады.
III. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ... ... ЖӘНЕ ОНЫҢ ... ... ... Қазақстандағы ипотекалық несиелендірудің жағдайы
Бұрыңғы КСРО кезіндегі тұрғын үймен қамтамасыз ету ... ... ... ол ... ... үй ... жақсарту үшін кезекте тұрған
азаматтарға мемлекет тарапынан тегін беріліп отырылды және де ... ... ... ... ... ... ... сандық көрсеткіштерді сүйенетін болсақ ҚР-дағы тұрғын үй ахуалы
ойдағыдай болып көрінеді, яғни ҚР статистикалық ... 2003 ... ... 15 млн. ... 239,4 млн.кв.метр көлемдегі тұрғын үй
сәйкес келеді. Басқаша айтқанда, әр адамға ... 17 ... ... ... ... ... ... болсақ бұл сферада біршама
кемшіліктердің бар екендігіне көз жеткіземіз. ... ... ... ... үй ... ... үшін есепте тұрған 264 мың отбасына ... үшін ... 3 – 3,5 ... кем ... ... үй құру ... ... осы уақытқа дейін салынып біткізілген тұрғын үй көлемі тұрғын
үй ... 0,5 % - ына ғана сәй ... және де ... ... және тұруға
болмайтын үйлер көлемі ғана қамтиды. Егерде тұрғын үйлердің көбісінің
сейсмикалық ... ... ... ... есепке алатын
болсақ, онда жүргізіліп жатқан мұндай саясаттың тығырыққа ... ... ... ... ... нашарлауы көптеген кәсіпорындардың
экономикасына әсер етті және де соның негізінде ондағы ... ... ... азая бастады. Мұндай кезде құрылыс саласына оның
құлдырауының алдын алатын, жұмыспен қамтылғандардың ... ... ... әлеуметтік жағдайды жақсарту үшін қызмет ететін бюджеттік ... ... ... ... сияқты инструменттерін еңгізу
маңыздылығы ... үйге ... ... пен ... ... тұрғын үй деген
сұраныс пен ұсыныстың құрылымы мен деңгейі ... ... ие. ... ... сұраныс деңгейі болып келеді, тек қана бұл көрсеткіш екі
астанада ғана яғни бизнес қана емес сондай-ақ, ... ... ... ... пен қайта өңдеуші кәсіпорындар шоғырланған
Астана мен Алматыда жоғары болып келеді. ... ... әсер ... бірі ... ... табысы есептелінеді. Қазақстан Республикасы
Статистикалық Агентігінің мәліметі бойынша 2003 жылы ... ... ... мүлшері 8401 тг. немесе 57$ құраған. ... ... ... ... 3,5 ... ... және де республика бойынша
олардың орташа айлық табысы 29404 тг. немесе 199,5$ құраған.
Соңғы 4 жыл ішіндегі ... өмір сүру ... ... ... ... ... халықтың тұрмыс денгейін сипаттайтын негізгі
әлеуметтік-экономикалық көрсеткіштер*.
| |2000ж. |2001ж. |2002ж. ... ... ... | | | | ... ... ... |1367,9 |1583,5 |1677,8 | |
| ... жан ... ... |90,8 |106,1 |112,8 | ... тенге. | | | | ... ... ... |78,9 |78,5 |64,5 | ... ... соңғы | | | | ... ... ... ... |1370,4 |1592,4 |1831,2 | ... жан ... шаққанда, |90,9 |106,7 |123,2 | ... ... | | | | ... ... | | | | ... ... ... |79,1 |79,0 |70,4 | |
| | | | | ... жан ... ... | | | | ... орташа ақшалай табыстары, тенге.|3224 |5539 |6499 |8401 ... ... ... ... ... | | | | ... ... |9683 |11864 |14374 |17364 ... ... айлық ең | |3394 |4007 |4596 ... ... ... тенге. |3336 | | | ... ең аз ... ... | | |2680 |3484 ... орташа жан басына шаққанда, |2395 |2605 | | ... | | | | ... ... ... цифрларда 2004ж. статистикалық журналы
(149б.)
Кестеден көріп ... ... ... бөлігінің өз
қаражаттарының бір бөлігін салым ... ... ... жоқ.
Өйткені, олардың барлығы ағымдаға қажеттіліктеріне жұмсалады. (Мысалы, 2003
жылы олардың 86% ... ... ... ... тұрғын үйге деген
сұранысы демографиялық ... де яғни жаңа ... ... ... және т.б. мен ... ... ҚР ... жөніндегі Агенттіктің мәліметтері бойынша,
1997 жылы адамдардың көптеген бөлігінің Алматыдан Астанаға көшуі сұраныстың
жоғары дәрежеде ... ... ... ... мүлік бағасының да
өзгеруіне алып ... Сол ... ... адамдардың ағылуына байланысты
тұрғын үйдің сондай-ақ, басқа да ... ... ... 2 ... ... ... 10 – 15%-ға ... кетті. Ал Астанада
болса дәл сол кездері Алматаға қарағанда 10 – 20% арзаң бағада ... ... ... және қайта өңдеуіші кәсіпорындар шоғырланған
және табыс мөлшері жоғары қалаларда (Қостанай, Атырау, Павлодар) ... ... ... ... түрде жоғары, ал ... ... ... ... жерлерде төмен болып келді. Соңғы 2 – 3 жыл
ішінде жеке тұрғын үймен ... көп ... ... орналасқан
пәтерлерге деген сұраныс артуда.
Ал тұрғын үй ұсынысына келетін болсақ, республика бойынша ол бірдей болып
келеді. ... ... ... жаңа ... үй ... нарығының жақсы
дамымағандығына байланысты екінші ретті нарықта ұсынылады. Сондай-ақ, соңғы
өткен 5 жыл ... ... ... сұраныстың әсерінен құрылыс саласындағы
жағдай айтарлықтай нашарылады. Алғашқы нарықтағы ұсыныс ... ... ... ... ... бірі ретінде жаңа
құрылыстардың көлемінің күрт төмендеуін айтуға болады. Бұл тұралы толығырақ
талдау жасау үшін ... ... ... ... ... ... ... іске қосу (жалпы көлемі мың шаршы метр.)*
| ... іске ... ... ... |
| ... | ... ... ... | |
| | | | ... |
| | ... ... |қаражаттары-ны|
| | | ...... ... |5046 |3308 |1738 |1122 ... |3956 |2202 |1654 |1057 ... |2322 |925 |1397 |764 ... |1663 |556 |1107 |628 ... |1407 |293 |1114 |699 ... |1344 |229 |1115 |851 ... |1132 |174 |958 |803 ... |1105 |108 |997 |843 ... |1110 |100 |1010 |958 ... |1143 |86 |1057 |1004 ... ... 2004ж. Статистикалық журнал (227б.)
Сүйтіп 1999 жылы тұрғын үй құрылысының көлемі 1994 жылмен салыстырғанда
4,5 есеге азайған. Бірақ, 2000 жылы жаңа ... үй ... ... ... ... оның ... біршама жоғарылағанын
көреміз. Сондай-ақ, бұл тенденция осы көрсеткішті республикадағы халық
санына салыстырмалы есептеу кезінде де көруге болады.
3-кесте
Салынған ... ... |2000г. |2001г. |2002г. |2003ж. ... ... ... |75,7 |73,6 |82,0 |100,7 ... ш.м. (1000 адамға.) | | | | ... ... саны |0,7 |0,6 |0,7 |0,8 |
|( 1000 ... | | | | ... ... ... ... |90,6 |10,9 |12,4 ... ... ... |107,8 |114,9 |111,5 |120,9 ... | | | | ... ... ... | | | | | ... ... |100 |100 |100 |100 | ... тыс). | | | | | ... түрі ... | | | | ... ... %-бен | | | | ... ... |7 |6,1 |8,6 |6,2 ... ... |20 |16,3 |17,2 |18,3 ... ... |32 |32,7 |36,2 |37, 2 ... ... және одан көп |41 |44,9 |38,0 |38, 3 ... цифрларда 2004ж. Статистикалық журнал (228б.)
Сонымен, құрылыс саласы бойынша статистикалық көрсеткіштердің ... ... ... ... ... ... ... оңтайлы деп
болып айтуға болады.
Біріншісі жеке және жеке меншік өз бетінше үй құрушылардың үйлесі ... ... ... емес ... тәң ... үй ... ... – бұл құрылып жатқан пәтерлердің орташа көлемінің ... ... ... үй жағдайына толық талдау жүргізу үшін Алматы
қаласындағы ... құны ... ... ... ... ... үй құны ... ... ... ... құны |
| ... үйдің екінші ... ... ... ... |
| ... нарығы | |
| Бір ... ... ... |
| Екі ... ... ... |
| | | |
| Үш ... ... ... |
| | | |
| Төрт ... ... ... ... одан көп | | ... ... талдауға сәйкес, тұрғын үй құрылысы жыл ... өсіп ... ... ... пәтерлердің бағасының қымбат болуына байланысты (1,5
– 2,5 есе) халықтың көп бөлігі үйді ... ... ... ... ... ... үйге деген сұраныс көлемі оншалықты жоғары емес ... ... ... ... ағымдағы қажеттіліктеріне жұмысалады. Жалпы
адамдардың көбісінің осы екінші ретті нарықтан да үй ... ... ... ... ипотекалық несиелендіру механизмі – бұл төлем қабілетті
сұранысты және де тұрғын үйде ... ... ... қол ... ... ... ... нарық инструменті болып табылады.
3.2 Тұрғын үйді ипотекалық несиелендіру ... және оның ... ... несиелендіру жүйесінің қызмет атқарып жатқанына 10
жылдай болып қалды. Дегенмен, банк қызметінің осындай түрі тек 2000 ... ... ... ... ... ... ... актілер жинағы шығарылып болған соң ғана ... ... ҚР ... ... ... және ... ... 27.12.1994ж.);
- «Қозғалмайтын мүлік кепілдігін тіркеу туралы» 1998ж. 30 июндағы ҚР заңы;
- «ҚР банктері мен банктік қызметтер туралы» ҚР президентінің ... ... );
- ... ... ... туралы» заңды күші бар ҚР президентінің
бұйрығы(23.12.1995жыл.) Осы бұйрық қозғалмайтын мүлікті немесе оның бір
бөлігін ... ... ... ... ... мен ... ... ретінде қарастырады;
Өз кезегінде 2000 жылдың 25 августында «Тұрғын үй құрылысын дамытуды ұзақ
мерзімді қаржыландыру концепциясы». Бұл құжатта ... ... ... ... ипотекалық несиелендіру жүйесін дамытуға кедергі
келтіретін негізгі мәселелер анықталды, сондай-ақ, ҚР-да ... ... ... ... ... ... қатар бұл концепцияда халықаралық
практикада қолданылып ... ... ... ... ҚР үшін ең ... қолайлылары қарастырылды. Былай ашып ... ... ... екі ... ... ... ... құнды қағаздар
нарығы дамыған мемлекеттерде қолданылып ... және де ол ... ... ... ... ... етеді. Ал немистердің
моделіне келетін болсақ, ол да ... үшін ... сәй ... ... көп ... ... деген сенімі жоқ және де оларда
тұрғын үй сатып алу үшін 3-6 ... өз ... ... ... ... ... ... мемлекет тарапынан қатаң және тиімді түрде
бақылау жүргізілуін талап етеді.
Осылайша, экопомикалық тұрақсыз ... яғни ... ... ... ... ... асыратын мемлекеттік емес ұйымдар жоқ
кезінде осындай шаруамен айналысатын ... ... құру оңай ... ... ... шығып Қазақстан үшін ең тиімді модель Малайзиялық модель
екндігіне ҚР үкіметі ... көз ... ... ... компания атауы) ҰБ-пен көптеген ірі коммерциялық банктер және
басқа да қаржылық ... ... ЖАҚ ... ... ... ... ... етеді. Бұл компания алдымен коммерциялық банктерден
пиотекалық несиелерді сатып алады ... ... ... ... ... ... ... қағаздарды – ипотекалық облигацияларды
шығарады. Компания шығарған облигацияларын сату ... өз ... ал ... өз ... жаңа ... ... жүзеге асыру
үшін қажетті қаражаттарға ие болады, сүйтіп, жалпы ... үй ... ... ... Бұл модель де көптеген елдерде ... ... Мей мен ... Мак сияқты ипотекалық компаниялар қатысатын
американдық моделге ... ... ... келеді. Бірақ одан ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етілген құнды қағаздар» ретінде сату үшін сатып
аларда олардың тек қана белгілі бір сападағысын ... ... және де ... портфелінде сақтай отырып олардың сатылып ... ... ... ... шығарады. Бұл моделдің негізгі
артықшылығы мемлекеттің компания капиталына қатысуы арқылы оны ... ... оның ... мен ... ... ... ... беретін ипотекалық несиелерді сатып алу ... ... ... ... ... ... және Кагамас пен банк
арасында жасалынған келісім түріне ... банк ... ... ... ... міндеттемелерді өз мойнына алады. Егер несиелер компания
талаптарына жауап ... ... банк ... ... сатып алу
міндеттемесіне сәйкес келісім ... өз ... ... ... ... ... табылады.
Егерде қайта сатып алу міндеттемесінсіз келісім жасалынған болса ол
бойынша туындайтын тауекелдің барлығын компания өз ... ... ал ... ... ... ... көрсетеді, яғни ол компанияға қарызгер аударып
жатқан төлемдерден өз ... алып ... ... ... ... ... 2000 жылдың 20 декабырында ҚР ҰБ-кі басқармасы
тарапынан дербес қаржылық институт ретіндегі ... ... ... құру ... ... ... (жарғылық қоры 2,5
млрд.тг.). Компанияның ипотекалық ... ... ... банктерге
талаптар қоюға құқығы бар, сонда-ақ осы ... ... ... ... ... ... ... негізгі қызмет түрлеріне келесілер жатады:
- өз құқығына суйене отырып орнатылған стандарттар мен ... ... ... ... ... және ... проценттік ставкалармен құнды қағаздар шығару;
- тұрғын үй ... ... ... қаражаттарын тарту;
- КБ-тердің қаржылық жағдайы туралы мәліметтер алып ... ... ... ... ... ... ... бойынша әдістемелік насихаттамалар
дайындау;
- ипотекалық несиетуралы банктерге ... ... ... ... ... ... ... және мақсатты жолдарын ұсыну т.с.с.
Компания келесідей құқықтарға ие:
- банктер әкелген ... ... ... ... ... ... сапасын тексеру;
- мемлекеттік және басқа да мекемелерден қарызгер туралы мәліметтер
алу туралы келісім жасау;
- ... ... ... ... ... ... оларды қайта оқыту.
Компанияның ұйымдық құрылымынан басқа оның қызмет ету ... ... ... ... ... ... Бірақ, Қазақстандық нарықтың өзіне
тән ерекшелігі дәл Кагамастың өзін енгізуге жол ... ... ... тәртібімен оның ипотекалық несиелендіру жүйесіндегі ролін анықтауға
кірісуден ... ... ... ... ... мен
облигациялық нарықтың құрылымына тоқталып өтейік.
Ипотекалық несиелер – бұл ұзақ мерзімді ... ... ... ... ... қамтамасыз етілген және де ... ... ... ... ... ... облигациялар
ипотекалық банктер тарапынан шығарылып келген, ал ... ... ... ... ... ... оларды шығарумен КИК айналысады.
Екінші ретті ипотекалық ... ... ... ... ... екі моделі бар.
Европалық моделге сәйкес банктер облигациялар шығаруды өз бетінше асырады
және көптеген бөлігі ққандайда бір ... ... ... ... қарапайым болып келеді. Банктер ... ... ... ... ... төмен бағамен несие тарту қәжеттіліктері
мен инвесторлардың ликвитті және ... ... ... ... ... талаптарын есепке алаотырып қызмет етеді. Баста банк
жоғары сапалы кепілхаттармен қамтамасыз ... ... ... ... олар сол қәсиеттері бойынша бір топқа топтастырылады.
Келесі саты ипотекалық облигацияларды шығару – яғни осы ... ... және осы банк ... ... ... ... шығару болып табылады. Сүйтіп, ипотекалық ... ... және де ... ... ... қаржыландыруға қызмет етеді.
Ол үшін келесі принциптердің орындалуын қамтамасыз ету керек:
Жабу принципі (орнын толтыру) – кепілхат ... ... ... құны солардың негізінде шығарылған құнына сәйкес болуы ... ... ... құны кем ... осы ... ... тең болуы керек.
Сәйкестік принципі – активтер мен тартылған ... ... бір ... ... керек. Банк активтер мен міндеттемелер бойынша төлемдердің
мерзімі бір ... ... ... ... ... ... модель екінші ретті ипотекалық нарықтың екі денгейлі моделі
болып ... ... ... де ... ұқсас, бірақ, ол біраз
қарапайымдау. Оның ... ету ... ... көрейік. Компанияның
ққызмет келесідей көрініске ие.
Алғашқы ... ... жеке ... үй ... алу үшін ... берумен айналысады. Келісім жасалынуымен қарызгер қозғалмайтын
мүлік иесіне айналады және де оны банкке ... ... ... ... банк ... несие жүзеге асырылған соң жүргізіледі.
Ипотекалық несие көрсеткіштері (пйыз, мерзім, несие көлемі) компания мен
банктер арасында алдынала бекітіледі. ... ... тек ... ... ... ... несиелер бойынша ғана талап ету құқығымен
қамтамасыз етіледі:
- несие ҚР ҰБ-і ... ... ... ... ... ... несие көлемі алынатын үй құнының 70%-нан аспаған көлемде
берілуі керек;
- қарызгер үй құнының ... кем ... ... ... төлемді
жүзеге асыруы керек. Егер үй құнының 15% алғашқы төлем ретінде аударылатын
болса, онда қалған 15% ... ... пен ... ... ... ... үй ... кепілдігі ретінде қызмет етеді;
- кепілдік пен қарызгердің өмірі сондай-ақ, жұмысбастылығы міндетті
түрде сақтандырылуы қажет.
Егерде банк ипотекалық ... ... ... ... онда ... ... ... андеррайтингнің кейбір критерийлерін яғни несиенің
қайтарылу иқтималдылығын ... ... ... ... ... тарихына және жеке қаражаттарына талдау жүргізу ... ... ... ... ... ... ... қызметтерді
жүзеге асыруды өз мойнына алуы қажет.
Екінші кезеңде компания коммерциялық банктерге ипотекалық несиелерді
сату мүмкіндігін ... ... ... ... ипотекалық нарықта оператор
ретінде қатыса отырып ипотекалық кепілхаттарды сатып алу арқылы ақылы түрде
ипотекалық ... ... ... ету ... ие ... ... ипотекалық
несиеге қызмет ету міндеттемесі банкте қалады. Сосын компания өз құнды
қағаздарын яғни ... ... ... ... эмиссия үшін
талаптарға сәй келетін ипотекалық ... жеке ... ... ... қағаздары қалыптастырылады. Талап ету құығының
төмендетілуі заң ... ... және ... ... басқа банк
пен компания арасында сатып алуды ... ету ... ... ... басқару
келісімі жасалынады. Бұл кредитордың қарызгермен кепілдік ... ... ... ... үшін комиссиондық төлем алуына және компаниядан
алған қаражаттарын несиелендіру саласын кеңейту үшін қолдануына ... ... ... ... ... өздеріне алып қалады. Егерде
стандарттарға жауап бермейтін несиелер кездесетін болса, онда банк ... ... ... ... ... қайта сатып алуы қажет. Сондай-
ақ, егерде ... ... ... ... ... ... банк ... банк кепілдігімен жабылуы тиіс. ... ... ... деп танылса, онда банк бұл несиені ... ... ... және ... ... негізгі қарыз сомасы бойынша
төлемдерді жүзеге асыру туралы өзі келіседі. Несиенің ... оның ... ... ... ... ... ... және де
компания мен оның инвесторларына бөлістірілмейді.
Компанияның ипотекалық облигациялардың келесі негізгі екі түрін шығару
және орналастыруға құқығы бар.
1) ... ...... ... сәйкес процентпен
есептелетін бірқалыпты төлемдер түрінде табыс түсіретін құнды қағаздарға
жатады. Олар бойынша ... ... ... және де ... ... ... номиналды құны мерзімі аяқталған соң ... ... ... 15 жыл. ... ... ... ... ставка
бойынша әр 6 ай сайын нарықтық ставканы есепке алаотырып қайта бекітіледі.
2) Дисконтты ипотекалық облигациялар – бұл табыс көзі ... ... және сату ... ... ... ... табылатын құнды қағаздар.
Дисконтты облигациялар өте қысқа мерзімге шығарылады (3-12 айға ... ... ... ... ... ... компаниялары) екінші ретті нарықтан осы ... ... ... және де ... үйді ... ақшалай
қаражаттардың ағылуын қамтамасыз ете отырып талап ету ққұқығымен қамтамасыз
етілген ипотекалық несиелерді сатып алады.
Жалпы ипотекалық ... ... ... келесідей болып
келеді:
1- тұрғын үй үшін ақшалай қаражаттардың өткізілуі;
2- тұрғын үйге деген құқықтың берілуі;
3- ипотекалық несиені ... ... қою ... ... ... ... пен қарызгер өмірінің сақтандырылуы;
10 - сақтандыру жағдайы жүзеге келгенде сақтандыру көлемінің өтелінуі;
11 - ... ... ... ... түрде бағалау;
12 - мүліктің құқықтық статусын тексеру және ... ... ... ... өз міндеттемелерін орындамаған ... ... ... ... ... ретті нарық
5 – ипотекалық несие бойынша талап ету құқын төмендету;
6 – ипотекалық несие үшін ақшалай қаражаттар;
7 – ... ... ...... ... үшін ... қаражаттар.
Компания қызмет ету барысының алғашқы кезеңінде-ақ, негізінен тұрақты
проценттік ставкамен 3-10 ... ... ... ... ... ... тәжірибелік жобасы негізінде жүзеге асырылатын несиелер бойынша
сыйақы мөлшерлемесі 3 жыл мерзімге берілгендер үшін 13,9% ал, 10 ... ... ... 18,8% ... ... ең ... мөлшері 3 мың доллар, ал оның максималды көлемі
4,5 млн.тг-ден ... 30 мың $) ... ... ... кезде бұл сома
компания шешімі бойынша 100 мың долларға жетуі мүмкін. Сүйтіп, пәтер құны
4300-43000$ ... ... ... ... тек қана ... ... 2001жылдың июлінен бастап өз жобасын Алматы және Астана
қалаларында жүзеге асыра ... ... ... қала ... тиімді
шарттармен несиеге үй сатып алу мүмкіншілігіне ие болды. Бұл жобаның ... ... ... үшін компания тарапынан бес банкпен және бір ... ... ... АТФ банк Банк Центр Кредит, Бта Ипотека,
Халық банкі және ... ... оны ... ... ... туралы келімге қол
қойылған. Бұл тәжірибелік жобаның негізгі ... ... ... процедурасын, ипотекалық тұрғын үй несиесін беру және ... ету, ... ... ... алған несиелері бойнша талап ету
құқын шегеру, өңдеу сондай-ақ, ипотекалық облигацияларды эмиссияллау болып
табылады. Қәзірде ... ... ... бес банк және бес ... ... ... табылады. Осы қарастырылған банктердің барлығы КИК
шарттарымен несиелер береді және де ... ... ... ... ... бар. ... қатар басқа да банктер КИК-тен тәуелсіз
ипотекалық несиелерді берумен ... ... ... ... ... үшін ... тиімді немесе тиімсіз
екендігін тек қана уақыт көрсетеді.
3.3. ... ... ... ... ... мәселелері
мен келешегі
2000 жылы Қазакстанда ұзақ мерзімді тұрғын үйді ... ... ... мен ... ... дамытудың негізі
қаланып, келешекте ипотеканы дамыту арқылы әр түрлі ... ... ... ауыл ... ... шағын кәсіпкерлік
пен қызмет салаларына қаржылай ... ... ... ... ... ... ... тәжірибесі көрсеткендей, мемлекетіміздегі тұрғын
үй саласының дәл қазіргі ахуалы тұрғын үй құрылысында ... ... қол ... болатынын пайымдайды. Себебі, Қазақстанда жаңа
тұрғын үйге деген қажеттілік өте жоғары, бірақ халықтың ... ... өз ... ... осы ... ... тіпті
қиынға соғып отыр. Сондықтан, тұрғын үй құрылысына баса мән беріп, өндіріс
алаңдарының да құрылысын жүзеге асыруға бағдарлану ... ... ... ... ... ең ... жетістікке 2000 жылы ... ... ... несиелеу жүйесін дамыту және ұзақ ... үй ... ... туралы Тұжырымдаманы» қабылдау нәтижесінде
қол жеткізілді. Аталмыш ... ... ... ... ... дамытуда жоғарыда жұмыс істеу қағидалары айтылып өтілген
малайзиялық үлгі негізгі алынатын ... ... ...... оның ... ... республикамызда қолдану мүмкін емес.
Әлемдік елдердің тәжірибелері қаншалықты ... ... ... нарықтың ерекшеліктері ипотекалық несиелеуді жүзеге асыратын
банктердің алдына әр ... ... ... жою ... ... ... отыр. Банктер де өз мүмкіншіліктерінің шегінде осы
міндеттер мен ... ... ... ... берудің халықаралық тәжірибесімен және Қазақстандағы
банктердің осындай несие беру қызметтерімен таныса ... ... ... ... ... сараптап, ең үлкен кемшіліктің ипотекалық
несиелер бойынша ... ... ... ... тым ... көз жеткізуге болады. ... ҚР ... ... мәліметтеріне сәйкес 2002 жылдың соңында 3 адамнан ... ... ... ... 199,5 АҚШ ... ... ... несие
берудің шарты бойынша отбасының айлық төлемдерін төлегеннен кейін әр ... ... үшін 100, ал ... ... мүшесі үшін 50 АҚШ долларынан
қалуға тиіс.
Олай болса, 3 адамнан тұратын отбасының орташа айлық табысы ең ... 350 $ болу ... ... ... ... алатын бюджеттік
мекемелердің жұмысшылары үшін ипотекалық ... алу ... ... Олар ... үй ... ... ... мемлекеттік жәрдемақы және дотация берілуі
қажет. Мысалы, Еуропа елдерінде ипотекалық несиелеу ... ... ... үй ... 10 ... мөлшерінде ақшалай көмек беріледі.
Алайда, ҚР Үкіметі әзірге ипотекалық ... ... ... ... ... ... локомотив екенін ұғынбай отырған ... ... ... ... алушыларға ешқандай дотация да, салық
жеңілдіктері де көрсетілмейді. Сол ... ... ... ... ... алу ... ... бірден-бір жолы – өсімақы
мөлшерін төмендету болып табылады.
Сондықтан, ипотекалық несие беру шарттарының біркелкілігі – ... ... ... ... ... ... несиелер, негізінен,
дайын тұрғын үйді сатып алуға беріледі. Тек кейбір банктер ғана тұрғын үй
құрылысын ... және ... ... ... ипотекалық несие беріп
отыр.
Дамыған елдердегі ипотекалық несиенің ... ... ... ... ... негізге алынды:
- жер телімдерін сатып алу;
- жер телімдерін игеру немесе пайдалану;
- тұрғын үй құрылысын жүзеге асыру;
- тұрғын үйге ... ... ... ... ... ... түрлерінің ішіндегілерден тұрғын
үй құрылысына, яғни дайын тұрғын үй сатып алуға немесе тұрғын үй ... ... беру ... ... ... ... есебінен жер телімдерін сатып алу жер ... ... ... мүмкін емес. «Жылжымайтын мүлік ипотекасы
туралы» заңға сәйкес кепілдікке қойылатын жылжымайтын мүлік ... ... ... ... Ал, Қазақстанда жер жеке меншікке берілмейді. Ипотекалық
несие беру ... ... ... ... де ... ... ... Коммерциялық банктер 1970 жылға дейін салынған
жылжымайтын мүлікті сатып алуға несие бермейді, ... де ... ... ... ... ... қатар, ипотекалық несиелеудің тағы бір
кемшілігіне несие ... ... ... ... ... өтеу ... ... берілмеуін жатқызуға болады. Тіпті, таңдайтындай кестеде
де жоқ. Банк несиелері аннуитеттік төлемдер кестесіне сай, ... ... ... ... ... ... жасау арқылы өтеліп келеді.
Сөзсіз, мұндай есеп айырысу банк үшін де, несие ... үшін де ... ... ... несиені өтеу барысында бірнеше кестенің қолданылғаны жөн.
¤йткені, кейбір несие алушылар үшін ... жыл бойы ... ... ... ... соңғы несие өтеу мерзімі жақындағанда бірден негізгі
несие сомасын ... ... ... ... ... ... ... алушылар
қарызының едәуір бөлігін бастапқы кезде, ал қалған бөлігін ... ... жөн ... мүмкін. Халықаралық тәжірибеде ипотекалық
несиелерді ... ... ... ... Қазақстандағы банктерде
несие өтеудің кедергісі анағұрлым аз, әрі ... ... ең ... ... ... ... Себебі, қалған кестелерді жүзеге
асыру тәуекелді басқару саласы бойынша ... ... ... ... ... ... бас ... бастапқы жарна мөлшері тұрғын үй
құнының 30 пайызын құрады. ... ... ... ... мөлшерін 15
пайызға дейін төмендету бағытында жұмыстар ... Бұл, өз ... ... ... ... деген қабілеті мен талпынысын арттырары анық.
Ал, халықтың тұрғын үй құнының 15 пайызына тең ... ... ... ... ... Ресейде және батыстық елдерде «аралық несиелер» ... жүйе іске ... ... ... – ескі ... үйді ... ала
отырып, 90 күнге берілетін және оны сату арқылы несие сомасы өтелетін несие
түрі ... ... ... ... мәні ... банк ... ... түзіп, келісімшартқа сай оған ескі тұрғын үй құнының 70 ... ... ... ... ... Бұл ... жаңа тұрғын үйді
сатып алуға қажетті ипотекалық несиенің бастапқы жарна ... ... Ал, ... ... 90 күн ... ескі ... сатып, аралық несиені
толығымен өтеуге міндеттенеді.
Аралық несиелер бойынша төленетін өсімақы мөлшерінің өте төмен екендігіне
мән берген жөн. ... ... ... ... беру ... ... ... жарна мөлшерін төлейтін қаржының жетіспеушілік
мәселесі де басқаша ... ... де ... ... шешіледі.
Ипотекалық несие беретін кейбір банктер жылжымайтын ... ... ... ... ... ... ... фирмалар тұрғын үй
жағдайын жақсартуға ниет білдірген пәтер ... ... ... ... Содан кейін несие алушының ескі пәтерін оның нақты
құнының 70-65% мөлшеріне тең ... ... ескі ... ... ... ... ... ақы шегерілгеннен соң) несие алушыға береді.
Несие алушы ипотека шарттарына сай жаңа ... ... ... ... ... шығарылады. Мұны ипотекалық несиелеу саласындағы қазақстандық
тәжірибенің оң тұстарының бірі деп ... ... – егер ... ... ... ... ... төлеу
мүмкіндігінен айрылса ше? Қазақстан Республикасы заңнамасына ... ... ... ... ... ... одан 30 күн ... банк кепілге қойылған мүлікті сот шешімінсіз сатуға толық құқылы.
Сөзсіз, бұл ... де, ... ... да қиын жағдайға душар етеді.
Шетелдерде және Ресейде осындай жағдайлардың алдын алу ... ... ... ... беру ... ... ... несие кезінде
несие алушы сатып алатын жылжымайтын мүлік құнының 20% мөлшерінде бастапқы
жарна мен 10% ... ... ... ... Дәл осы 10%
мөлше-ріндегі депозит қосымша кепілдік ... ... ... алушы
уақытша төлем қабілетсіздік жағдайға ұшыраған жағдайда, осы ... ... ... төлемақысы төленеді.
Бастапқы жарна мөлшерін төмендетуге мүмкіндік беретін аса ... бірі – ... ... ... ... ... ... табылады. Ипотекалық несиені сақтандыру әдетте 10 жылға
жасалады. Осы мерзім аяқталғаннан соң ... ... ... зиян ... оған ... ... дейін азаяды. Негізінен, банк
несие алушының несие сомасын толығымен немесе ... ... ... ... құны мен ... мөлшерінің арақатынасы
артқан сайын сақтандыру ... да арта ... ... ... ... ... 12-22 ... аралығында ауытқып отырады.
Бізде неліктен қосымша ... ... ... беру жүйесінің
қолданылмайтынына түсінбеймін. Сақтандыру мәселесі ... да ... ... ... ... ... ... бағасын
көтерсе; екіншіден, елімізде сақтандыру нарығының жеткілікті дәрежеде
дамымағандығы соншалықты ... ... ... ... әлі де болса дайын емес. Бұрын ... да ... ... ... беру ... ... ... заттың, пәтердің бағасын
анықтау өте маңызды кезеңдердің бірінен саналады. Мысалы, банк ... ... мың $ ... 100 мың $-ға ... пәтердің бағаланған құнының
80% мөлшерінде несие беруге келіссе, онда 80 мың $ ... ... ... ... ... толық нарықтық құнына тең мөлшерде несие береді
деген сөз. Қарыз төленбей, жылжымайтын ... ... ... ... ... банктің аталмыш мүлікті сатудан белгілі бір мөлшерде
зиян ... ... ... ... ... мүлік нарығының
тұрақсыздығына және бір жыл ішінде ... ... 10000 АҚШ ... ... ... ... ... банк кінәлі емес. Мұндай жағдайда
пәтердің келешектегі бағасын нақты пішіп айту өте ... ... ... ... емес, несие алушының ауыр ... ... ... ... зияннан қашу үшін банк несие алушының сатып
алатын ... оның ... ... 20-30% ... мөлшерде бағалайды.
Осылайша, несие мөлшері пәтер сатушының сұраған бағасынан да ... ... ... ... ... кері әсер тиері сөзсіз. ... ... ... мүлікті бағалауда қолданылып ... ... ... ... ... көрсетеді.
Меншік иелерін банктермен бірігіп жұмыс істейтін ипотекалық компаниялармен
ортақтаса отырып, сенімді ... құру ... ... бар жылжымайтын
мүлікке деген ... ... ... ... ... ... ұзақ мерзімді ипотекалық несиелеу көлемін ұлғайтуға
және тұрғын үй мен коммерциялық ... ... ... ... қабілетті сұранысын арттыруға оңтайлы жағдай қалыптастыруға болады.
Осылайша, ипотекалық жүйенің қатысушылары ... ... ... ... ... ... ... отырып, өз салымдарынан
инвестициялық кіріс ... ... ... ... Азаматтық Кодексіне сай тұрғын үй немесе коммерциялық
жылжымайтын мүлік иесі ... жеке ... ... ... ... ... ... сенімді басқару жөнінде келісім түзе алады.
Ипотекалық куәлікті ... ... ... ... меншік құқығын
тоқтатпайды немесе ауыстырмайды. Меншік иесі сенімді басқарудан тікелей ... ... ... одан ... ... тұлғаны анықтауға құқылы. Сенімді
басқару бойынша өкілеттілік, яғни ипотекалық ... ... әрі ... және ... ... ... ... құқығы меншік иесінің
бақылауында ... ... ... ҚР ... ... өз ... емес, меншік иесінің мүддесі үшін әрекет етеді.
Қарыздық міндеттемелердің сомасы мен өсімақы ... және ... ... ... ... кіріс жылжымайтын мүлік иелерінің
жекелеген банктік ... ... ... ... куәлікті сенімді басқару жөнінде келісім жасаған, жылжымайтын
мүліктің меншік иесіне ... үй ... алу үшін ең ... ... 3 ... 10 жылға дейінгі мерзімге ипотекалық несие беріледі.
Басқару нысаны меншік ... ... ... берілгеннен кейін де
ипотекалық ... ... ... қала ... ... ... және ... келісімшарты бойынша меншік иесіне төлем жасаудың көзіне
айналады. Себебі, берілген ипотекалық несиенің кепілі ретінде ... ... ... ... ... ... мұндай қызметтерді көрсетумен
«ЦКН Ипотека» ЖШС айналысады. Ипотекалық несиелер көмегімен ... ... ... де ... 2001 жылдың ақпанынан
«Казкоммерцбанк» ААҚ өндірістік ғимараттар мен кеңселерді ... алу ... ... ... ... ... бір мөлшерін алдын ала төлеу
шартымен ипотекалық несие бере ... Банк ... ... ... бұл
мөлшер жалпы мүлік құнының 30-50%, ал 3 ... ... ... ... ... (өсімақы) 17-20% аралығында ауытқып отырады.
«Ипотекалық несиелеу жүйесін дамыту және ұзақ ... ... үй ... ... ... ... мекемелердің ұзақ мерзімді несие
ресурстарын тартудың келесі үлгілері ... ... ... ... ... шығару және оларды
қаржы нарығында өткізу;
- ... ... ... ... ... ... қайта
қаржыландыру;
- несие берушіні ипотекалық несиелердің екінші нарығының операторлары
арқылы қайта қаржыландыру;
- банктер мен өзге де ... ... ... ... ... күні ... несиелеуге ұзақ мерзімді ресурстар банктердің
пассивті мәмілелері және ... мен ... ... ... ... ... ресурстарды тартудың жоғарыда аталған үлгілерінен ең тиімдірегі
және әлемдік тәжірибеде дәлелденгені – ... ... ... ... мақсатында кредиторлар тарапынан ипотекалық облигациялар шығару
(Германия ... және ... ... ... несиелердің екінші
нарығының операторлары арқылы ... ... (АҚШ ... ... құралдарды шығару арқылы капитал тартудың өзіндік ерекшелігі бар.
Қазақстанда капитал нарығын ұйымдастырудың өзіндік ерекшелігіне ... ... ... ... ... және ... банктер, негізінен инвесторлар ретінде қызмет атқарып келеді.
Олардың ... ... «А» ... ... ... ... ... енгізілген эмитенттердің эмиссиялық құнды
қағаздарын сатып алуға құштарлық танытып ... «А» ... ... ... ... талаптарына сай құнды қағаздар шығарушы
эмитенттерге ұлттық мемлекеттік ... мен ... ... деңгейдегі
банктер жатады. Қор нарығымыз дамыған деп айта алмасақ та, ... ... оң ... ... атап ... болады. Мысалы, 2001 жылы
мемлекеттік құнды қағаздар көлемі 2 есе, ал ... ... ... 3,5 есе ... ... ... ... – «Қазақстандық
ипотекалық компания» арқылы несие берушіні қайта ... ... Бұл ... ... облигациялар шығаратын болады.
Қазақстандық ипотекалық компания ипотекалық облигацияларды 2002 ... үш ... ... ... ... ... өздері арқылы
ипотекалық облигацияларды шығару дәл қазіргі ... ... ... өз ... ... аз, ... ... табысы мол,
сенімді мемлекеттік құнды қағаздарды ... ... ... ... ... ... жуыр ... бәсекелестікке түсе алмайды.
Бұған дәлел ретінде «СБ ЛАРИБА-БАНК» ААҚ-ның 2000 жылы шығарылғанымен, күні
бүгінге дейін небәрі 7,7 ... ... және әр ... ... 1000$, ... эмиссия көлемі 1000000$ тұратын атаулы купондық
ипотекалық облицияларын келтіруге болады.
Менің ... ... ... ... ... ... ... облигациялар нарығы дамитын болады:
- қолданыстағы заңнамаға кейбір өзгерістер ... ... ... ... ... ... ... қатысушылар арасында өз міндеттерін қайта қарастыру
керектігі ... ... қол ... ипотекалық несиелеу саласында американдық үлгінің бір түрінен
саналатын малайзиялық үлгі жүзеге асырылады. Мұнымен қоса, ... ... ... ... ... оның ... ... Кредит» банкпен
ынтымақтаса отырып, 2002 жылдың екінші жартысынан ... ... ... ... ... ... енгізуді және Тұрғын үй құрылысы
жинақ банкісін құруды ... ... осы ... ... ... ... ... жинақтаушы екі неміс банкісі – SCHWABISH BANK ... BANK ... ... кетті. Бұл жүйе бойынша жеке тұлға белгілі
бір мерзім (ең кемінде 3 жыл) бойы ... ... ... ... ... жинақтап, қалған жартысын сол банктен ... ... ... бюджеттен әр салымшыға жыл сайын салым сомасының 30% мөлшерінде
сыйақы тағайындап, осы сыйақыны жинақ есебіндегі жинақталған негізгі ... ... да ... ... бастама халықты өз қаржыларын банктерде
сақтауға ынталандырып (дәл қазір ... ... ... ірі ... ... ... ... Сонымен қатар, халықтың басым бөлігі
тұрғын үй жағдайын жақсартуға ... ... ... үй ... ... септігін тигізеді. Осының арқасында экономиканың аталмыш саламен
байланысты ... да ... дами ... ... бірқатар мәселелердің
шешімін табады. Жүргізілген есептеулер бойынша тұрғын үй құрылысын дамытуға
жұмсалатын әр бір теңгеден салық және өзге де ... ... ел ... ... ... ... ... Кейбір мамандардың пайымдауынша, несие
жинақтау жүйесі ипотекалық несиелеу жүйесінен гөрі ... ... ... – оның ... мөлшері ипотекалық несиеге ... ... ... ішкі капитал ... ... яғни ... түзу ... белгіленіп, келісім мерзімі
бойына өзгертілмейді. Банктер үшін бұл жүйе өте тиімді. Аталмыш ... ... ... ... ... өте ... (50%) болуы оның төлем
қабілеттілігінің жақсы екендігін де көрсетеді. Ал, кепіл ... ... екі есе көп ... ... ... ... ... түскеннің өзінде де несие мөлшері 100 пайыз ... ... ... бұл жүйе ... мөлешерінің төмен әрі нарықтық капиталдан
тәуелсіз болуына байланысты ... және ... үй ... жағымды әсерін тигізуі мүмкін.
Қандай болса да Қазақстан аумағында қос жүйенің қызмет етуі ... ... ... ... ел ... ... ... оң ықпалын
тигізеді.
ҚР Статистика жөніндегі агенттігінің мәліметтеріне жүгінсек, 2002 жылдың
бірінші үш ... ... ... ... ... ... несиелеу
нысандары бойынша несие салымдарының динамикасы келесі 5-кестеде берілген.
5-кесте
| ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... |
| | |1997 |1998 |1999 |2000 |2001 |2002 |2003 |
| ... ... |57991 |85992 |139070 |271403 |481475 |656913 |978128 ... |(млн. тг) | | | | | | | |ық ... | | | | | | | | |%-ға) |
| | | | | | | | | ... |
| ... ішінде: |  |  |  |  |  |  |  | |
| ... |30852 |50840 |73578 |166941 |319684 |435658 |510022 |52,14 |
| ... ... | | | | | | | | |
| ... | | | | | | | | |
| ... |3842 |8739 |14749 |27718 |40955 |54624 |116332 |12,0 |
| ... ... | | | | | | | | |
| ... | | | | | | | | |
| ... |617 |1215 |978 |405 |62 |383 |0,03 |
| ... | | | | | | | | |
| ... | | | | | | | | |
| ... ... | | | | | | | | |
| ... ... ... |4530 |7874 |14879 |27295 |30831 |106781 |11,0 |
| ... ... | | | | | | | | |
| ... | | | | | | | | |
| ... |1818 |1801 |2486 |3097 |5571 |10774 |37339 |3,8 |
| ... үй ... | | | | | | | | |
| |мен ... ... | | | | | | | | |
| ... |1105 |1794 |3021 |6599 |15251 |31475 |63306 |6,5 |
| ... | | | | | | | | |
| ... | | | | | | | | |
| ... қағаздар |454 |1120 |1317 |7924 |20165 |16932 |20010 |2,0 |
| ... ... | | | | | | | | |
| ... да |11329 |16551 |34830 |43267 |52148 |76557 |123955 |12,6 |
| ... | | | | | | | | ... ... ... жылнама 1990-2003жж. (249б.)
5-кестеден байқалғандай, 2002 жылға қарағанда тұрғын үй ... ... ... ... ... ... 3,5 есе ... бұл көрсеткіш осы несие
түрінің Қазақстанда сәтті жүзеге асырылып ... ... ... ... ... одан әрі дамыту үшін мынадай
міндеттердің шешімін тапқан ... ... үй ... несиелер нарығына ұзақ мерзімді бюджеттен тыс
қаржы ресурстарын тартудың әмбебап тетіктерін құру және енгізу;
- барлық ... ... ... ... ... ... инфрақұрылымын және ипотеканың тармақ-талған
құрылымын қалыптастыру;
- ипотекалық банктерді, ипотекалық компанияларды, сақтандыру ... ... ... ... үй ... ... жүргізу барысында табыс салығына
қатысты жеңілдіктер беретін және ҚҚС алып ... ... ... іске қосу, сондай-ақ, ипотекалық несие беруші
банктерге салықтық жеңілдіктер ұсыну;
- мемлекет тарапынан ... ... ... ... ... ипотекалық несиелеу субъектілері арасында еркін бәсекенің дамуы
үшін тең жағдай қалыптастыру;
- қарызгерлерді ... ... ... ... өтей ... ... ... үйдің жүзеге асырылуына
байланысты әлеуметтік қорғау механизмдерін құру және ... ... ең ... ... ... туралы түсінігін кеңейту,
банктің бұл қызмет түрінің адамдар үшін тиімді жақтарын ашып ... ... ... ... зерттеп және оған талдау
жасау арқылы мынадай қорытындыға келуге болады:
1. Халықаралық ... ... ... ... ... ... ... әкеледі. Сондай-ақ, ол ... ... ... жасайды. Ал бұл өз кезегінде әлеуметтік саясат
түрғысынан қарағанда маңызды нәрсе. Ол ... жеке ... ... ... ... үшін қажетті ішкі инвестициялар
яғни халықтың ... ... мен ... ... қаржылары
тартылады. Халықтың соның негізінде ... ... ... атап
айтқанда, құрылыс пен оның ... ... ... ... ... ... араласуынсыз түрғын үй қорының
ескіргенін жаңарту, орнына ... салу ... ... ... табады, инфрақүрылым дамиды. Мұның бәрі салық салынатын базаны
кеңейтеді, соның негізінде бюджетке ... ... ... мен төлемдердің
көлемі ұлғаяюы. Әлемдік тәжірибеде ... ... ... ел ... ... ... ... бірі болып табылады.
2. Қазақстандағы ипотекалық несиелендіруді ... алғы ... ... үйге деген сүраныстың жоғарлығы, миграциялық процесстер, банк
операциялары қүрылымының өзгеруі табылады.
3.Қазақстанда ипотекалық ... ... ... ... жыл ... ... ... әлі де ктеген адамдарда жоғары бағалы
заттарды ұзақ мерзімді ... ... ... ... алу ... жоқ.
Олардың көбісі қарызданудан қорқады, әліге дейін керекті қаржыны ... ... ... ... ... болып келеді. Ал әлемдік тәжірибеде
өзінің алдына қойған мақсатын болашақтағы табысы есебінен ... ... ... ретінде қарстырылады. Соған қарамастан, ... ... ... ... ... бір ... сөз ... емес ал
турақты табысқа ие қазақстандықтар үшін ... ... ... ... ... болып келеді. Бүған соңғы кездері ... ... ... төлем көлемінің 30%-дан 10-15% ... ... ... 3 ... 20 ... ұзартылуы, ал
проценттік ... ... ... 12% -ға ... дейін төмендеуі
дәлел болып отыр. Оның ... ... ... ... ... ... толығымен есептесіп болған соң ғана барып несиеге
алған үйін меншіктенсе, қазір несиенің басында-ақ үй оның меншігіне ... ... мен ... ... тек қана ... үйді емес
сонымен қатар, басқа да қозғалмайтын ... ... ... ... ... ... келтіру және жөнде үшін несие
алу мүмкіндігі туындады.
4.Қазақстанда ипотекалық несиелендіру жүйесін ... ... ... ... шараларын ҚР ҰБ-і өз қолына алды. Оның негізінде
батыстық ... яғни екі ... ... ... ... Сол арқылы банктер құнды ... ... ... ... ұзақ ... ... қаражаттар жинақтайды жене де соншалықты
«ұзақ» және «жұмсақ» (яғни онша ... ... ... ... ... жүзеге асыру мүмкіндігіне ие болады. Алғашқы деңгей дегеніміз-
несиенің өзі, ал екінші денгей - несиелеуші ... ... ... ипотекалық құнды қағаздар (облигациялар, кепілхаттар).
5. Ипотекалық ұсыныстардың кеңеюімен, ұзақ ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін қаржы институттарын құру қажеттілігі ткындады.
Қәзірде бұл мәселелерді ... ... ... ... ... ... бұл ... мемлекет тарапынан толығымен тікелей
қаржыландыру ... ... ... ... ... маңызды орынды басқа да көздерден тартылатын қаражаттар алады.
Нарықтық ... ... қор ... ... ... ... жатады. Қазақстанның Ипотекалық Компаниясы
қажетті қаржаттарды ипотекалық несиелер ... ... ету ... етілген ипотекалық құнды қағаздарды шығару жолымен тартуды
жоспарлап ... Бұл ... ... ... басқа да елдерінде
қолданылады, сондай-ақ, шетелдік инвесторлар арасында үлкен ... ... ол ... пен ... және де ... ең ... болып табылады.
6.Өте жоғары бағалы үйлерді несиелендіру нарығы шектеулі, өйткені
мұндай түрғын үйді ... ... әр ... де шамасы келе бермейді. Сондай-
ақ, бұл ... ... ... ... ... болып келеді,
яғни қарызгер міндеттемелерінің көлемі өте жоғары. Тәуекелдің тағыда бір
факторы болып сұраныс көлемінің шектелуіне ... ... үй ... ... ... ... кетуі табылады. Қазіргі кезде екінші деңгейдегі
нарықта орта сапалы ... үйге ... ... ... өсіп жатыр,
алдағы уақытта бұл жағдай тепе теңдік дәрежесіне өзгереді деп сенеміз.
7. ... ең ... ... ... қажеттілігін
қамтамасыз ететін ипотекалық несиелендіру жүйесі қызмет етуі ... ... ... ... ... ... ... үшін
несиелендіруді басқа эквивалентісіз тенгеде және де онша жоғары болмаған
сыйақы мөлшерлемесімен ... ... ... арқылы жүзеге асыру
керек.
8. Түрғын үйді несиелендіру жүйесінің концепциясы қадылдануымен ол
республика ... өте тез ... ... келуде. КИК-тің болжамы бойынша
2004 жылдың соңында берілген ... 5,4 ... ... осы жылы ... ол 8,6 ... ... қүрайды. Қазір халық
ипотека жайында жақсы хабардар, тек ол нақты шарттармен өзі үшін ... ... ... ... ... ... ... ипотека адамдарға
қандай да бір мәселе туғызбай керісінше, ... ... ... ... ... Л.И. ... ипотеки: как все начилось...” Киев, 1998г.
2. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі, 2-ші пункті 299б.
Астана, Фолиант,2001.
3. «Жер ... ҚР ... ... күші бар ... (22 ...... «Қозғалмайтын мүлік ипотекасы туралы» ҚР президетінің ... күші ... (23 ... 1995 ж. № 2723).
5. Веремейкина В. Д. Ипотека в ... ... и ... ... - 2001. -№3 .- С. 25-28
6. «Қозғалмалы мүлік кепідігін тіркеү туралы » ҚР заңы, (30 маусым ... ... ... долгосрочного финансирования жилищного строительства ... ... ... ... от ... №1774;
8. Методические рекомендации по организации и порядку осуществления
программ ипотечного жилищного кредитования. – А, ... ... ... Ж.Б. ... ... ... Деловой мир
Астана, 2001, №3
10. Альжакова А. ... ... ... ... под ... земли
и ... // ... ... М.С. Способы обеспечения исполнения обязательств,
а/р, А., 2000, с.7
12. Цылина А.Г., ... ... и ... М- 2001г. - № 5., с.13
13. Бриншинова Г.Б. ... ... ... ... им. Д.А. ... 2002, №1
14.Ужегов А. Н. Квартира в кредит: ипотечная сделка. – ... ... ... Г. ... системы ипотечного кредитования в зарубежных
странах/ Деловой мир ... ... ... А.К. ... зарубежных стран//Финансы Казахстана,
2001,№5
17. Евтух А.Т. Жилищная ипотечная система: мировой опыт.// Деньги и ... ... М. ... ... ... ... редитования/
Вестник КазГУ сер.эконом, 2002, №6
19.Цылина А.Г., Ипотечное ... и ... - 2001г. - № ... ... Н.Т., Ипотечные облигации//Рынок ценных бумаг Казахстана.
2002 - № 8
19. Досымов Б.С. ... ... ... ... 8.- С. ... Н.А. ... ... ипотеки в РК//Банки Казахстана,
2003, № 6
21. ... С. ... ... ... ... в ... №12.-С.ЗЗ-34.
22. Краткий статистический ежегодник . А.: АСРК,2002.
23. Социально-экономическое развитие Казахстана. Статистический сборник.
А.: АСРК. 2002.-№04.
24. ... Ш. ... ... ... ... кредитования
//Банки Казахстана .-2000.-№3.=с.32-35.
25. Бисекова М. Жилищное кредитование: система ... ... ее ... в Казахстане// АльПари.-2000.-№5.- С.73-75
26. Бисекова М. Жилищное кредитование: система ... ... ее ... в ... ... ... ... ipoteka.kz
29. bta.kz
30. af.kz
-----------------------
Проценттік ставка
тәуекелі
Ликвидтілік тәуекелі
Шығындану немесе
түсімнің төмендеу тәуекелі
Несиелік тәекелдер
Банктік тәуекелдер
Мүліктік тәуекелдер
Кредитортәуекелі
Қарызгер тәуекелі
Ипотекалық ... ... ...

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 72 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ипотекалық несие жайлы43 бет
Ипотекалық несиелеу және оның ерекшеліктері71 бет
ҚР-ғы екінші деңгейлі банктердің ипотекалық несиелеу қызметіне талдау78 бет
«Қазақстан Республикасында ипотекалық несиелеуді дамытудың негізгі бағыттары»32 бет
Жылжымайтын мүлік ипотекасы18 бет
Жылжымайтын мүлік ипотекасының ұғымы және заңдық базасы49 бет
Ипотека-кепілдің бір түрі ретінде65 бет
Ипотекалық банктердің құрылуы19 бет
Ипотекалық және тұрғын үй несиесі нарығының қазіргі кездегі жағдайы49 бет
Ипотекалық компания ТОО «нур-риэлти эстейт»38 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь