Голощекин тұлғасы, саяси портреті

КІРІСПЕ 3

Тақырыптың зерттелу дәрежесі: 4
ГОЛОЩЕКИН ТҰЛҒАСЫ, САЯСИ ПОРТРЕТІ 6
2.ЗҰЛМАТ ЖЫЛДАРДЫҢ ЗАПЫРАНЫ 18

ҚОРЫТЫНДЫ 34
КІРІСПЕ
Тақырыптың өзектілігі: Соңғы кезеңнің өзекті проблемаларының бірі- ұлттың сақталуы, халықтың саулығы. Бұл мәселенің көтерілуі кездейсоқ та емес. Адамзат тарихында тұтас бір халықтардың жойылып кеткен кездері де аз болмаған. Оның басты себептерінің бірі-зорлық-зомбылық. Ол ғылым тілінде геноцид деп аталады. Геноцид дегеніміздің өзі –адамзатқа қарсы жасалатын ең ауыр қылмыстардың бірі болып табылады. Ол - халықты нәсілдік, ұлттық, этникалық немесе діни белгілеріне байланысты жаппай қырғынға ұшырату арқылы жүзеге асырылады. Сонымен қатар геноцид саясаты кезінде белгілі бір халықтың құрып кетуі үшін адам айтқысыз аса ауыр жағдайлар әдейі қолдан жасалады. Қазақстанның осы заманғы тарихы- халықтың басына түскен міне нақ осындай қасақана зұлматтың куәсі. Сондықтан бұл мәселені зерттеу бүгінгі таңда зерттеу өзекті болып табылады. Жариялылық бола тұрса да, партократияның қаһары қайтпай тұрғанда Қазақстандағы қызыл қырғында ғайып болған адамдардың көп санын жариялауға мүмкіншілік берілмеді. Бұрынғы коммунистік идеологияның қателікті жуып-шайып, кемшілікті жасырып, азайтып көрсетуге тырысқан. Бұл мәселені толық жіліктеп, шындықтың шынайы бет-пердесін ашу алдағы күннің кезекті тауқыметі, өзекті мәселе болып табылады. Тарих жетістіктерімен ғана емес, ауыр да қатал сабақтарымен зердеде үнемі жатталынып, жаңғырып отыруға тиіс. Осы тұрғыдан алғанда тәуелсіз мемлекетіміздің халқы үшін сонау ауыр жылдардағы саяси-қуғын-сүргінді дұрыс зерделеудің маңызы ерекше. Тоталитарлық режимнің толық көрініс том-том болып жатқан архивтердегі қылмыстық істерді қайта қарап, келер ұрпаққа толық шындықты жеткізу–баршамызға парыз. Бұл мәселенің өзектілігін айғақтайды. 30-жылдар қасіретінен бері талай жылдар өтсе де, сол кезеңде жүргізілген саясаттың салдарлары бүгінгі ұрпақ алдындағы мемлекеттік деңгейде шешімін табуға тиісті өзекті мәселеге айналып отыр.
        
        СОДЕРЖАНИЕ
КІРІСПЕ 3
Тақырыптың зерттелу дәрежесі: 4
ГОЛОЩЕКИН ТҰЛҒАСЫ, САЯСИ ПОРТРЕТІ 6
2.ЗҰЛМАТ ... ... ... ... ... Соңғы кезеңнің өзекті проблемаларының бірі- ұлттың
сақталуы, халықтың саулығы. Бұл мәселенің көтерілуі кездейсоқ та ... ... ... бір ... ... ... кездері де аз
болмаған. Оның басты ... ... Ол ... ... деп ... ... ... өзі –адамзатқа қарсы жасалатын
ең ауыр қылмыстардың бірі ... ... Ол - ... нәсілдік, ұлттық,
этникалық немесе діни белгілеріне байланысты жаппай қырғынға ұшырату арқылы
жүзеге асырылады. Сонымен ... ... ... кезінде белгілі бір
халықтың құрып кетуі үшін адам айтқысыз аса ауыр ... ... ... ... осы ... ... ... басына түскен міне нақ
осындай қасақана зұлматтың куәсі. Сондықтан бұл мәселені зерттеу бүгінгі
таңда ... ... ... табылады. Жариялылық бола ... ... ... ... тұрғанда Қазақстандағы қызыл қырғында ғайып
болған адамдардың көп ... ... ... ... ... ... қателікті жуып-шайып, кемшілікті жасырып, азайтып
көрсетуге тырысқан. Бұл мәселені толық жіліктеп, ... ... ... ашу алдағы күннің кезекті тауқыметі, өзекті мәселе болып табылады.
Тарих жетістіктерімен ғана емес, ауыр да қатал сабақтарымен зердеде ... ... ... ... Осы ... ... ... халқы үшін сонау ауыр жылдардағы саяси-қуғын-сүргінді
дұрыс ... ... ... ... ... толық көрініс том-
том болып жатқан ... ... ... ... қарап, келер
ұрпаққа толық шындықты жеткізу–баршамызға парыз. Бұл ... ... ... ... бері ... ... өтсе де,
сол кезеңде жүргізілген саясаттың салдарлары бүгінгі ұрпақ ... ... ... ... ... ... ... айналып отыр.
Тақырыптың зерттелу дәрежесі:
Қоғамдағы құбылыстар мен қатынастарды ... ... ... ... тиіс ... ғылымның, соның ішінде ең алдымен, тарих ғылымының
сол бір қуғын-сүргін зобалаң тұсындағы, одан ... ... ... ... алған кезден бастан кешкенін түсіну керек. ... ... ... ... ... ғылымдар жоқ емес. Бұл тұрғыда,
С.Аспандияровтың, П.Галузоның, Ә.Марғұланның есімдерін ... ... ... ... демограф-ғалымдарымыздың бірі Тәтімов Манаш зерттеді.
Халықтардың өсімі мен орналасуын ... ... мен ... ... ... ... ... мәселелеріне арнаған. Өзінің
«Дербестігіміз-демографияда», «Қазақ әлемі» деген еңбегінде ... ... ... ... бар және ... болатын аса күрделі демографиялық
ахуалы туралы саяси, әлеуметтік және ... ... мен ... ... ... ... ... тұрмыстық-әлеуметтік және
табиғи-экологиялық мәселелеріне тікелей арналған. Ондағы арнаулы тараулар
бұрын-соңды ... ... тың ... «Голощекиндік геноцид»
мәселесіне тарих ғылымдарының докторы, ... ... ... аса ... ... Оның ... ... «Қызыл қырғын қасіреті» атты
мақалаларында геноцид мәселесіне ден қойылып, Голощекинге саяси портрет
жасалынып, оның ... ... ... ... баға ... саясат, ашаршылық барысында қаза ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының академигі Манаш
Қозыбаев «Ақтаңдақтар ақиқаты» деген ... 30 ... ... ... Қазан» тығырының қазақ халқына қаншалықты қасірет
әкелгенін сөз етеді. Еңбекте Голощекиннің ... ... ... ... «История и современность» деген еңбегінде ... ... ... сипаттама берген, Голощекиннің жеке тұлға ретінде
қарастырылып, тарихтағы тұлғаның рөліне аса маңызды ... ... ... ... және ... кездегі көзқарас тұрғысынан баға берілген.
Т.Омарбеков «20-30 жылдардағы Қазақстан қасіреті» деген еңбегінде ... ... ... ... ... ... ... шындығын көрсете білді. 20-30 ... ... ... ... ... саясатына талдау жасалынып,
сынға шалынды. ... 1930-33 ... ... ... саны
қаншалықты кеміп кеткені нақты тарихи құжаттар ... ... ... ... ... ... ... Голощекиннің кезінде
болған ашаршылық-жұт мәселесіне жан-жақты талдау жүргізілді. Жұт ... ... ... саны, жылдары зерделеніп, бір жүйеге келтірілген.
Еңбек құжаттармен бекітілген. Бұл мәселені ... ... ... ... ... ... Казахстана» деген
еңбектерінде 20-30 ... ... ... ... ... ... миграциялар, ұлттық құрамы, халықтың білімдік деңгейіне зейін
қойылып, жүйеленіп, зерделеніп жазылған.
Тақырыптың ... ... ... ... ... бірге Шығыс Қазақстанға тигізген ықпалына сиапттама беру.
Курстық жұмыстың мақсаты: 1. «Голощекиндік геноцид» ... ... ... ой ... ... ... ... саясатына, оның салдарына тарихи тұрғыдан баға
беру.
Курстық ... ... 1. ... ... ... портрет жасау.
2. «Кіші Қазан» қырғынына сипаттама беру. 3. 20 ғасырдың 20-30 жылдардағы
индустриалдық даму жолдарын, қайшылықтарын мен ... ... ... ... ... нәтижесін көрсету. Курстық ... ... ... ... 2 ... ... ... пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
ГОЛОЩЕКИН ТҰЛҒАСЫ, САЯСИ ПОРТРЕТІ
Жиырмасыншы жылдардың екінші жартысынан бастап ... ... бір ... ... ... Ол бірте-бірте қоюлана, бірте-бірте түйіле келе
отызыншы жылдардың басында ызғарлы қара дауылға ұласты. Алапат күш ... ... ... айырды. Ұл-Ұрымға, қыз –Қырымға адасқан,
қарындастардың ... көз ... ... ... ... ... шаңырақтар шарт сынып, керегелер қирап, түңліктер қақ ... ... ... айналып кете барды.
Даланы, қазақ сахарасын үрей биледі. Ұлы үрей! Содан да ... ... ... ... ... қарай босты. Сіңіріне ілінген
сорлылардың көбі-ақ ажалдың ащы ... ... ... мен ... мәйіті көмусіз қалды. Тобылғалы сайларда аналар
мен арулардың сүйектері шашылды. Бетпақтың шөлі мен ... ... ... ... ... Кәдуілгі тарихта айтыла
беретін «ақтабан шұбырынды, алқакөл ... тап өзі. ... ... ... өз ... ... көрмеген ұлы қырғынға
ұшырағаны ғой. Сонда тұтас бір халықтың тоз-тозын шығарып, ұлы сүргінге
душар еткен кім ? Ол ел ... аса бір ... ... ... лақап атпен
жатталып қалған, жұрт аузында әлі сан ғасырлар бойы Қужақ аталып кете
баратын кәдімгі Филипп ... ... еді ... ... ... (Шая ... 1876 жылы 26 ақпанда Псков губерниясының Невель
деген шағын қаладағы ұсақ буржуазиялық еврей отбасында дүниеге ... ... ... ... 6 ... ... курсы бар. 1901 жылдан
1903 жылға ... ... ... ... ... ... ... қағаз сататын дүкенде приказчик қызметін атқарды. Жастайынан
өте көп кітап ... ... ... және ... ... философия,
кейін қоғамдық ғылымдарына қызығушылығы артты. 1900 жылдан ... ... ... оқи бастады. Голощекин 1903 жылы Ригада РСДРП
қатарына кірді. Оның бұдан ... ... ... ... ... ... өтеді. Небәрі алты жылдың ішінде 1905 жылдан 1912 жылға дейін
7 рет ... ... ... ... ... Тобыл губерниясына
жіберіледі. Кейін жер аударудан қашып, Екатеринбургке ... Бір ... ... ... ... жіберіледі. Бұл кезең Голощекин үшін
өте ауыр кезең болып ... ... ... ... ... ... Голощекин жазасын өтеді, соның ішінде И.Сталин,
Я.Свердлов болды. Нәтижесінде Ресейге ... ... ... ... губерниялық комитетін басқарды. Ақпан төңкерісінен кейін
РСДРП-ның VI,VII ... ... ... ... ... ... 1917 жылдың желтоқсанынан бастап
Екатеринбургтік РСДРП комитетінің ... ... Бұл ... ... ... ... ... 1912 жылы Праж партиялық
конференциясына ... ... ... ... делегат қылып
жібереді, бұл конференцияда Лениннің баяндамасын сынға алады. 1918 жылдың
ақпанынан бастап Уральск әскери комиссары болды. 1919 ... ... ... ... ... фронттың Революциялық әскери кеңестің
мүшесі болды. Голощекин ... ... жек ... ... пайда болды. Сол жылдың шілде айында Екатеринбург ақ казактар
мен ақ ... ... ... Урал ... ... құрамындағы
солшыл есерлер, анархисттер, әсіресе қызыл революционерлер ... ... ... ... ... ... де болды. Осы кезде
Урал облыстық ... ... ... 17 ... ... ... ІІ ... патша ұсталды. Голощекин 1929 жылдың сәуір-маусым
айларында Түркістан әскери-революциялық советінің ... ал ... ... ... ревкомының төрағасы, 1920-22 ... ... ... ... ... ... 1923 ... қазанға келгенге дейін Самара губерниялық атқару комитетінің
төрағасы болып жұмыс істейді. [11,231 ... ... ... ... жылы 12 қыркүйекте Филипп Исаевия Голощекин Қазақстан астанасы
Қызылордаға келді. 19 ақпанда РКП(б) Орталық ... ... ... деп атау ... ... ... Осы айда астана Қызылордаға
көшті. 15-19 сәуірде болып өткен Қазақ АССР-нің және ... ... ... ... ... ... Голощекин Қазақстан өлкелік
партия комитетінің 1925-1933 жылдары аралығындағы бірінші хатшы қызметін
атқарды. Қазақстанға келе сала ... ... ... тән ... шұғыл кірісті.Ол ең алдымен 1917 жыл ... 1925 жыл ... ... сахарасында Совет үкіметі болмады, коммунистік партия
ұйымы жоқ деген шешімге келді. Голощекиннің командалық-әкімшілік ... етек ... ... ... ... республикалық совет активі оған
қарсылық көрсете бастады. Дүмбілез Голощекин Өлкелік партия комитетінің
VI конференциясында 7 ... ... ... ... ... Кеңес
үкіметі жоқ, тек байдың үстемдігі мен ру билігі бар» деп ... ... осы ... атылған бірақ сөзбен екі қоянды соғып алмақшы болды.
Біріншіден, ол ... ... ... ... бұған дейінгі
жұмысының бәрін мансұқ етті. Екіншіден,қазақ сахарасында «Кіші ... ... ... ... ... Қазақ Орталық Атқару Комитетнің
төрағасы Е.Ерназаров, Өлкелік ... ... ... ... ... ... Советінің төрағасы О.Исаев Голощекиннің
саясатын толық жақтап шықты. Оның белең алып бара ... ... дем ... кемшіліктерді көне көрнеу бүркемеледі. «Әпкеме
жездем сай» болған соң партия ... ... ... ... дінге сенушілермен күрес қыза түсті. Міне, осы ... ... ... ... ... ... ... жала жабылды. Т.Рысқұлов, Н.Төреқұлов, С.Сейфуллин, ... ... ... ... А.Әйтиев сияқты партия,
совет қайраткерлерінің атына ... ... ... ... ... ... және басқалардың соңына шам алып
түсушілер көбейді.
1928-30 жылдарда Қазақстанда, әсірсе солтүстіктегі аудандарда егін шықпай
қалды, астық ... ... Ал осы ... қысы да ... ... қырып салды. Астық жинау, ет ... ... ... ... ... жоқ. Мұның бәрі шаруаның тұрмысын күйзелте берді.
Дегенмен, халыққа, әсіресе қазақ ... ауыл ... ... ... ... бірден отырықшыландыру жөніндегі соқыр
саясат тым ауыр тиді. ... ... ... ... ... ... «Кіші Қазанды» жүзеге асыру ниетімен
әуелі әуелі 700-ге жуық ... бар ... ... ... [8, 14 б].
Қазан төңкерісінің 10 жылдық мерейтойына Голощекин 2 жұмыстың авторы
ретінде шығады: «Қазандық байқаудағы ... ... ... ... ... ... ... «ауылда азаматтық соғыс» идеясына
шақырады. Бұл ... ... ... ... «Ауыл Қазан демін
сезінген жоқ», «қазақ ауылында кеңес үкіметі жоқ» ... ... ... ... ... ... ретінде өзінің пікіріне қайшы
келетін пікірлерді ... жоқ. ... ... қоғамдық
қайраткерлер, танымал коммунисттер 1 хатшы курсымен келіспегендер «зиян»
идеялық ағымға ... ... ... кездерінде
Қазақстандағы республикалық партиялық организацияларда белгілі большевик-
националдар болды, оларда өздерінің ... ... ... ... ... Голощекин олардың тұлғаларында жұмыс
бойынша әріптес емес, өзінің шексіз диктатурасына қауіпті жау ... ... ... партиялық белсенділеріне тұлғалық қарым-
қатынастары Сталиндік көзқарасымен сәйкес келді. Қазақстан алғашқы хатшы
Сталин-Голощекиндік ... ... ... ... қайраткерлермен күрес
жүргізе бастады. Бұл күресте толығымен Орталық қолдауына арқа ... ... ... ... ... ... түбірімен жоюға талпынды. Міне осы тұста әккі әкімшіл,
өктем Ф.Голощекин ... ... ... ... үшін, жаңа саяси бағытты
дәлелдеп, Сталинге хат жолдады. Голощекин Сталиннен бағытты жүзеге
асыруға қаражат ... б]. ... ... ... орнатылған
режимнің қаһарлы орындаушысына айналды. Сталиндік социализмнің теория
және тәжірибе жүргізу барысында өзінің өнерінің шыңына жетті, ... ... ... ... ... ... шәкірті
Голощекин қатыгездік жағынан ұстазынан асып түсер басбұзардың өзі еді.
Бұған Екатеринбургта оның Романовтың бүкіл отбасын, оған ... ... ... ... ... 11 ... атып ... бұйрыққа қол қойғаны куә. Тіпті қылмысының ізін жасыру үшін
терең шахтаға тасталған ... ... оның ... мен ... ... ... ... өліктердің үстіне жермай, күкірт
қышқылын құйдырып, өртеткен де осы Голощекин ғой. Сондықтан да ... ... ... ... ... И.Непеин өз
естеліктерінің бірінде былай деп ... ... ... тән еді, ... ... ... қамалғанға дейін ол талай
тағдырдың түбіне жетті». Солай бола тұрса да ... ... ... ... жеңісін «жырлаумен» болды. «Кіші Қазан» ауылға
мәдениет, білім әкеледі, партия, ... ... ... ... ел ... пен ... ... болады деп даурыққан
Ф.Голощекин халықтардың ұлы көсемінің атына арнайы хат та жазады. Өзіне
бар билік пен ерік ... ... ... ұжымдастыру саясатын
халықты қорқытып, үркітумен жүргізе ... ... ... ... деп ... малы ... ... Қалың ел көшіп келе ... ... ... ... қоныстандырылды. [9,13 б].
Голощекин патша отаршылдығын кеңестік тәсіл арқылы пәрменді ... ... кіші ... еді . ... ... екі ... ... асыра алмаған арманын коммунистік жүйе он-ақ жыл ішінде жүзеге
асырды. [12,4 б]
2. 20 ... ... ... ... даму
жолдары, күштеп ұжымдастыру науқаны
20-30 жылдары экономикалық даму жолындағы өнеркәсіп өндірісін қалпына
келтіру, құлдырауды ... ... ... ... мәселе болды.
Қазақстан өнеркәсібі 3 категорияға бөлінді: шеткі, ... 80 ... ... оның ... ... 18-шеткі, 50
жергіліктік маңызы болды. Жергілікті өнеркәсіпке келетін ... 50 % ... ... жоқ. ... ... тас-көмір,
мыс-қалайы, тұздық, текстильді, тері-жүндік, силикаттық, ... ... ... ... ... 1925 жылы ... 92 %-і ... айналысты. Голощекин капиталды жинақтауды тауардың
экспортында көрді. Голощекин ірі, ұсақ өнеркәсіпке көңіл ... [5,26 ... ... ... ... ... адам айтқысыз ауыр
болды. Зорлап ... мен ... ... орын алған
аштық пен асыра сілтеулердің кесірінен қазақтардың тең жарымына жуығының
аштан қырылып, үлкен бөлігінің ... ... ... ... ... ... мәжбүр болды. Бұл нағыз «қызыл табан шұбырынды» еді. ... ... жат ... ... айналып өмір сүруіне алып келді.
[6,131 б]
20-30 жылдардың түйісу аралығында ... ... ... ... қоғамдық саяси өмірінде жаппай салтанат құрған «қысым көрсету»
саясаты ұзақ уақыт бойы ... ... ... Бұл ... ауыл ... ... ... айрықша ауыр болды.
Ауыл шаруашылығындағы саясаттың экономикаға «үш қайнаса ... ... ... шаруаларды кооперативтендірудің лениндік
идеясының өңін айналдырып, оны социализмнің рухына жат тәсілдермен
алмастырып, мейлінше ... ... ... ... ... ... ауыл ... құрылымының «сілікпесін шығарып»,
қоғамының алдағы проблемаларын түкпірден қозғады. ... ... ... процесінің негізгі қозғаушы кұші ... ... ... ... экономикалық қажеттілік емес,
«жоғарыдан түсірілген», заңға қайшы келетін ... ... ... ... ... ... Ауыл ... немесе ұжымдастырудың аймақаралық мерзімінен бұрын
жүргізу қарқынын белгілеу, оның нақты айғақтарының бірі. ... ... ... ... екпінді және қатардағы ... ... ... ... ... ... ... 1932 жылдың көктеміне қарай аяқталуы тиіс жәй қатардың қатарына
енгізілген-ді. Ал, республика «қотыр белсенді» ... ... ... ... ... ... ұмтылды. Ұжымдастыру кезекті
науқан ретінде қарастырылды, сондықтан шаруаны тезірек тәркілеп рапорт
беруге тырысты . ... ... ... ... мен ... ... басты ... де- ... ... ... ... ... ... танытқандар
«оңшыл оппортунистер», «ұлтшылдықпен уланғандар» немесе ... ... ... атқа ие болып, жаппай қуғын-сүргінге ұшырады.
Науқанды өткізу қарқыны күннен–күнге артты. Егер 1922 жылы Қазақстанда
барлық шаруашылықтардың 2 ... ... 1930 ... 1
сәуірінде 50,4 % ; ал 1931 жылдың қазанға ... -65 ... ... ... ... 1931 ... күзіне қарай республикада 122 ауданның 78-
інде шаруашылықтардың 70-100 проценті коллективтендірілді. Еріктілік
принципі пен ... әу ... ... ... сипат алды. Шаруалар
еркімен колхозға енуге ниет білдірмеген жағдайда, ... ... ... кең ... ... ... ... жер аудару, «тәрбиелеу
мақсатымен қамау» сияқты әдіс-тәсілдер шектен тыс пайдаланылды. ... ... ... ... ... ал ол ... даласында кәдімгі
тайпа күресіне айналып отырған. «Шолақ белсенділер» әрі-сәрі күйде дал
болған, толқыған орташа ... ... ... ... ... ... ... ұнамағандарды немесе қарсы
келгендерге осындай атқа беріп, ... ... ... ... ... әсіресе, дөкей дүрбелең-«кәмпеске», яғни тәркілеу
барысында айрықша жылдам ... ... ... ... едәуір бөлігінің мал-мүлкі тәркілеуге қамтылды.Осылайша «шаш
ал десе-бас алуға» кеңінен жол берілді. Ауыл шаруашылығы өнімдерін жинау
шаруаларға ... ... ... ... ала ... болды. Бұл
науқанның кезінде қысым көрсетудің ... ... да көп ... ... Бұл атақты голощекиндік геноцидтің басталуы ғана еді...
Осы науқанға жаңа құрылған колхоздар да қатты наразылық білдірді. Көптеген
коммунист басшылар ол ... ... ауыл ... ... ... енгізу ауыл шаруашылығындағы қосымша ... ... ... ... формасы болып табылғанын түсінген жоқ-ты. 1932 жылы 7
тамызда ... ... ... ... мен ... сақтау және қоғамдық меншікті нығайту туралы» заң ... ... үшін ату ... ... жағдайда» ғана дүние-мүлкін кәмпескеленіп,
10жылға бас бостандығынан айыру белгіленген. Конституцияға қайшы осы бір
заң ... ... жылы ғана ... 33345 адам ... ... 7728-і ... және 5315-і жеке ... шаруашылығы бар адамдар.
1931 жылдың екінші жартысында заң әлі қабылданбаған кезде, ... ... 79 адам ату ... кесілді. Кейінірек, кең етек алған жазалау
науқанымен бұл сан көлдің тамшысындай ғана. ... ... ... 1933 ... қорытыныдысы бойынша есепті баяндамасында былай
делінген: «1933 жылдың 5 ... ... ... ату ... ... 44,5 ... ... толымды көрсеткіш деп бағалауға болмайды».
Одан кейін баяндамада ... 163 ... 18-і ғана тап жау ... ... Кәмпескелеу науқанының зардабы қолдан жасалған зұлмат болып
табылады. ... ... ... ... саны ... ... 3-5 ... аспауы тиіс
деп көрсетілген. 1930 жылдың жазында Қазақстандағы колхоздардың ... ... ... ... ... 25,2 ... ал оның бір бөлігі ғана кедейлерге ... ... ... ... ... ... ... азғындардың қоздыруымен
«Социализм тұсында тап күресі өрши ... ... ... ... ... қыспағына түсіп, бекерден бекер құрбандыққа шалынған еді. Ал, ол
кезде бас ... ... ... арам ... ... ... ... сауатсыз қара халықтың тобырын бастауға бейімделіп ... ... ... ... ... ... ғылыми
деректер жоқ. 1930 жылдың 15 наурызында, яғни, Қазақ АССР ... ... мен ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығын социалистік қайта құруды нығайту және бай-
кулактармен күрес» жөніндегі шаралар туралы қаулысы қабылданғаннан ... бір ... соң ғана ... 3113 адам ... ... түгелімен
сотталды, ал 450 отбасы жер аударылды. 1930 жылдың орта ... ... ... ... ... нәтижесінде 4073 адам түрмеден
босатылып, 1160 отбасы «сотпен» аударылған жерлерінен қайтарылған. ... ісі ... 1618 ... ... ... қайтарылынып берілген;
1226 шаруашылықтың ... ... ... 9533 ... ... ... Бірталай орташа шаруашылықтар 1932-
33 жылдары одан кейін де түп тамырымен жойылды. ... ... ... аса ... әкімшілік зобалаң қысымға алды. Орташалар мен ауқатты
шаруалар тағдыр-талайдың тауқыметінен ... ... ... ... де, ауыл шаруашылығынан біржолата қол үзді. Қазақ аулын қан
қақсатып, зар жылатқан ұлы нәубетті де ... ... және ұлы ... ... да ... ... әзірлеген еді. Мәскеуден әдей жіберілген
қызыл миссионер Филипп Голощекиннің ... сор ... ... ... ... казармалық социализмнің құрбандығына аяусыз шалынды. Бұл
тақсырет те ... ... ... ... ... Ауыл ... өнімдерін жинау және көшпелі ... ... жол ... ... ... нәтижесінде оның зардабы орасан зор аумақты қамтыды.
Көп ұзамай өлкенің әмірші басшы органдарына шағым жаңбырдай ... ... ... ... ... ... ... органдарда шығарылған
үкімдердің ... ... ... да қою ... ... Кеңестік
Қазақстанның «табысты» социалистік тарихындағы маңызды кезеңдердің бірі-
көшпелі шаруашылықтарды күшпен отырықшыландыру. Бұл процесс қазақ ... ... рөл ... ... бұл процесс те волюнтаризмнің бір
күнгі табысы үшін бәрін де ... ... ... ... ... ... ... Алдын ала шала жансар жасалған дайындық
шаралары науқанның жоспарланған қарқынын қамтамасыз ете ... ... ... ... ... жалпы көлемін белгілеуден аспады. Осы бір
маңызды іске кіріспес ... ... ... ... заманнан
қалыптасқан өзіндік ерекшеліктерін зерделеу керек еді, іс ... ... ... және ... ... ... ... көшпенді қазақтардың өмір салтын түбегейлі бұзу
болғандықтан, бұл екі саяси ... ... ... тәркілеумен бірге,
халқымызға жасалған зұлмат геноцид болып ... ... ... ... теріс түсініктерді жою үшін орасан зор үгіт-насихат жұмысын
жүргізуге тура келді. Колхоз ... ... ... жаратудың неғұрлым
қарабайыр формасы екені мәлім. Ақылға симайтын шешімдер заңды ... ... зор ... ... мал ... ... 1928 ... 6505 мың бас ірі қара болса, 1932 жылы -965 мың бас ... 1932 жылы 1386 мың ... бас қана ... 1928 жылы ... ... 3516 бас ... 1941 жылы 885 мың бас қана ... шақырылды.
[тәтімов,200 б] 1928 жылдың күз айында ... ... ірі ... ... ... ... ... шапты. 1928 жылдың 31
тамызындағы Голощекиннің 562 ірі ... бай ... ... ... ... зобалаңға жол ашып берді. Ірі байлардың көзі құртылған соң
қазақ қоғамы жік-жікке ... ... ... ... ... 1932 ... ... пен жұтты әкелді, 1937-38-дегі қуғын-сүргінге
жол ашты. 1928 жыл-қазақ ... ... ... ... ... ... алғашқы бастамасы -осы 1928 жыл. Ірі байларды ... ... ана, ... ... ... қоғамын аздыру саясаты жатты.
Қазақтың тамыры-дәулетті ақсүйегі. Оған балта шапса, ел ... ... ... ... ... ... ... әкелді [12, 2 б]. Бұрын бірқалыпты күн көріп отырған елдің іші
алағай-бұлағай, қаптаған ... ... ... қолындағы малынан
сәтте айрылып, антарылған шаруа, ешбір дайындықсыз ортаға жиналған ... мал, оның ... ... ... ... ... «жоспар
орындау» елдің әбден берекесін қашырды, ... ... ... ... ... де қалды. Партия мен үкімет революциялық әдіспен жүргізілген
осы шаралардың салдарынан елдің әбден күйзелгені, ... ... ... ... ... ... шетелдерге шығып кеткені, содан әлі қайта орала
алмай ... бұл ... ... мәлім.[4,12 б]. Голощекин өзін
қателеспейтін құдайдай ұлы адам санап, басқаның пікіріне құлақ ... жат ... ... ... ... зобалаң, жазалау
шараларының көмегімен көптеген адамдарды құрбан етті. Қазақстанның бірқатар
жерлерінде ... ... ... қару ... ... ереуілге де
шықты. Әсіресе, Семей дуанындағы Абралыда аса ірі дүрбелең көтерілді. Мұнда
1930 ... ... ... ... ... ... ... Катон-Қарағай аудандары бас көтерді. 1929 жылдың күзінде
Сырдария дуанының ... ... ... ... ... бой ... орын ... 1930жылдың ақпан-наурыз айларында
Сырдария дуанының Сарысу және Созақ аудандарында ереуілдер елді ... б]. Ұзақ ... бойы бұл ... «жабулы қазан күйінде»
қалдырылған болатын. Қазақстанда жіберілген саяси қателіктен жәй ... ... ... ... геноцидке айналып кеткенін ашық ... ... ... ... ... 1932 ... 372 көтеріліс болды,
оларға 80 мыңға жуық адам қатысты. ... ... ... ... Қазалы, Абыралы, Ақсу, Қастек, Балқаш, Шұбартау, Маңғыстау ауданының
шаруа қозғалыстары ... ... ... ... жазалау шаралары
жүргізілді. 1929-1932 жылы көтерілістер мен толқуларға қатысқаны үшін 5551
адам ... 88-і ... б]. ... ... қарулы бас
көрстулерге ұласқан, ауқымы бүкіл Қазақстанды шарпыған бұл көтерілістер
Голощекин ... ... арқа ... ... қатты алаңдатады. Қазақ
ауылдарында қалыптасқан ауыр ... ... ... партия комитетінің күн
тәртібінен түспейтін ... ... [9,47 б]. Ал ... елге 1 млн ... адам жер ... 70 мыңға жуық қазақ қайраткерлері қуғын –сүргінге
ілінді. Голощекин ... ... ... ... іс
жүзінде асырып, коллективтендіруді қан жосаға бояды.
2.ЗҰЛМАТ ЖЫЛДАРДЫҢ ЗАПЫРАНЫ
Голощекиншілдіктің республикадағы ... ... да ... ... ... даму негіздерін өрістеткен, жаңа тұрмысқа айрықша құлшыныспен қол
созған халқының ... ең ... ... түсті. Бас көтерер
азаматтардың бәрі қуғын-сүргінге ұшыратылды, не ... ... Не ... ... Ф.И.Голощекин азамат соғысының ... ... ... ... әкімшілік- командалық әдіске басты. Ф.И.
Голощекин өзін қателеспейтін құдайдай ұлы адам ... ... ... ... Іс ... ... ... пікір айтқандардың бәріне бірдей
ұлтшылдық айдарын тақты.[ 7, 21б]. 1930жылы аштықтан 313 мыңнан ... ... 1931 жылы ... өлім 755 ... жетті. 1932 жылы 769 мыңнан адам өлді
немесе ата ... ... ... кетті. Аштық, індет және басқа жоқшылықтар
салдарынан толық емес деректер бойынша 1 млн 750 мың ... ... ... 40 ... ... ... ... Тек 1930 жылғы қаңтардан 1931
жылғы маусым аралығында 280 ... ... ... 1 млн 70 ... ... ... [7,112 б]. Киіз ... қаңырап бос қалды.Қалада да , далада да
алба-жұлба, аш-жалаңаш босқындар көбейіп кетті. Баяғы қоғамдастырылған 40
миллион мал ... ... ... болмағандықтан жаппай
ақсүйекке ұшырап, 1932 жылдың ... оның 4 ... ғана ... ... ... ... этнос ретінде жойылып кету қатері төнгенде
оның азамат ұлдары бас ... ... ... көршілес өлкелерге
көшіп барғандардың жерлерінен шамамен алынған соңғы деректер бойынша қазір:
Орта Волгада-40 мың, ... мың, ... ... -50 ... -10 мың, Орта ... -30 мың қазақ бар. Көшіп кетушілер тіпті
Калмыкия, Тәжікстан, Солтүстік өлке және ... ... алыс ... ... ... ... пен ... күйзелісін нақты деректер келтіре
отырып ВКП(б) ... ... хат ... ... М.Ғатаулин,
М.Дәулетқалиев, К.Қуанышев, Е.Алтынбеков сияқты азаматтар ұзақ жылдар бойы
қуғындалды. Осы хаттың бес ... ... 1937 жылы ... жауы ... алып ... кейін ату жазасына кесілген Мансұр Ғатаулин сотқа
тұтылғандар орындығында отырып, былай деді :
-«Мыналар халық жауы ... Жау ... ... да бір мені ... мен де халық жауы емеспін, халық жауларының жауымын. Ал ондай жау
болуым 1932 жылы ... ... ... ... ... ... ... Машинадан түстім, айналада тірі пенде көрінбейді.
Ештеңе жоқ, ... ... қора ғана тұр. ... ... ... ... ... қораның іші қатар-қатар жиналған мәйіттерге ... ... ... ашық жатыр, бірақ әне-міне өлетіні көрініп тұр. Айғай-
шуды естіп, сыртқа шықтым. Шаштары жалбырап, көздері қанталаған, ... бар ... ... ... бас салып, оны бауыздамаққа
әрекеттенуде. Әуеге оқ аттым, олар тұра қашты. Жан-жағыма көз салсам, ... ... ... отта қайнап тұр. Бірдеме пісіп жатыр. ... ... ... судың ішінен жас баланың бірде аяғы, ... ... ... ... Міне сол ... ... мен халық жауларының жауы болдым »
. («Жалын журналы » ,1993 , 7,47 б) . ... ... ... мен ... аштық туралы жеделхаттар ағыла бастады. Ашаршылыққа ұшырап, босқындық
күй кешкен халықтың ... жан ... ... ... аспады. Қайта
елінен, жерінен ауғандарды «колхозға барасың, не өмірмен қош ... ... ... ... одан тап, қаптың түбін қақ!» деген қиқулы ұран
атарман шабармандардың ... ... ... ... ... әрине
халық Кеңес үкіметінен үміт үзді. Ел Өзбекстанға, Қырғызстанға, ... ... ... Астраханьға, Еділ бойына қарай бет түзеді.
Шекарада атысып-шабысып қанды қырғынға ... ... ... ... ... «Голощекин геноциді» дегенге ден қоятындар ... ... ... басқара отырып, қазақтарды жек ... ... ... ... Батыс Сібір өлкелік комитеттің, Еділ ... ... ... ... ... ... қазақтар қырылып
жатыр» деген суыт хабарға Қужақтың бүйрегі бүлк еткен жоқ. Алматы, Шымкент,
Қызылорда, ... ... ... ... өліп жатқандар көп болды.
Оларды ... ... ... жасақтар құрылды. Алыс ауылдардан қалалы жерге
жете алмаған аналар балаларын суға лақтыруға, тастап ... ... ... ... 5-6 ... Әулиеатада бір шайханада үсіп өліп 20 баланың,
қаладан 84 ересек адамның денесі табылды. ... ... ... 20-30 ... ... қалғандары бас сауғалап безіп кетті. Шалқар
ауданындағы кейбір ауылдарда адамдардың 30-35 пайызы ... ... ... ... 190 ... 1 ... 125 мың ... 1932 жылы 725800-і ғана
қалды. [қ.тарихы,98,7б] Осында келтірілген деректің ұлтаралық ... ... ... ... бар. ... ... озбыр саясатынан ашаршылық болып, ең алдымен ... ... ... ... ... ... ... оларға алыстағы батыс
Сібір өлкелік партия ... ... ... ... ара ... ... оларға жәрдем берудің орнына оларды бай-кулактар деп кінәлады.
Ол ең алдымен, қазақтарды, қазақ ұлтын ... ... ... ешқандай да жаны ашымайтындығын,
керісінше, қазақтардың малын кері қайтаруды талап ... Ал мал ... ... ... ... үшін ... еді. Ф.Голощекин үшін «адам өлігі
қан сасығын қазақ даласында адам ... мал ... ... ... »-
деген белгілі ғалым Т.Омарбековтың пікірі өте орынды.
[6,132б]. 1926 жылғы ... ... ... АКСР-нің территорияларында
3,628 мың жергілікті ұлт өкілі тұрған. 12 ... ... 1939 жылы ... ... 1,321 мың адам деп көрсетілген, яғни 36,7 % ... ... ... ... балаларды,әсіресе, емшек
жасындағылардың, әйелдердің есепке алу дұрыс жүрмегенін ... ... ... 15 жастағылар тобында әрбір 100 бозбалаға небары 60 қыздан
келген. Сонымен қатар империалистік одан ... ... ... ... кіндіктерді күшпен зорлап алып кету жиі кездескен. Жас және ... ... ... барысында көпшілік халық жасырып отырған. ... ... ... ... мен ... ... еместігі мен ауылдардың арасының алшақтығы санақты дұрыс жүргізуге
мүмкіндік ... ... ... ... ... ... санынан алынған
нәтижесі 6,1 % -ін қосу керектігін анықтады. Сонымен 1926 ... ... ... ... 12,3 % ... ... енгізсек, 1930
жылы орта шенінде ... саны ... ... өсіп ... кезде байырғы
тұрғындардың саны республиканың шекараларын 4,120 мың адам ... ... ... ... ұлы ... ... орны
толмас шығынының мөлшері 2 миллионға жуық ... оның ... ... % ... Сол кездегі табиғи шығын деңгейі 1000 адамға 25-ке жеткен.
Бұл мәліметке ... 1931-33 ... адам ... ... ... тиіс ... жұт пен оның ... сүзек індетінен аталмыш 1,750 мың адам құрбанға
айналғаны, яғни ... ... ... 42 % ... ... Бұл кезеңде Қазақстандағы басқа халықтардың да зұлым ... аман ... жоқ: ... 850,4 ... 658,1 ... ... саны 282,1 ... 103,6 мыңға, ұйғырлар 62,3 мыңнан 36,6 ... Бұл ... ... бас сауғалап, әл-ауқаты тәуірлеу Сібір,
Өзбекстан сияқты аймақтарға шұбырды. Аман қалуға тырысып, тырмысып ... жаны бар, етті ... көзі ашық ... ... ... жан себілдей ұшырды. Шоғырланған ... ... ... жайлады. Босқындар 200 мыңы шет елдерге ... ... ... Түркияға ауып кеткен. Қазақстанның
көршілес аймақтарға, апат ... ... ... зор ... ... 1926 және 1939 жылы ... даусыз айғақтайды. Егер 1926 жылы көршілес республикаларда 314
мың қазақ тұрып жатса, 1939 ... ... 194 мың ... ... ... мың адам бұл кезеңде ауып кеткен. 1926-39 жылдары шұбырындының есебінен
қазақ саны Ресейде-2,3 есе, Өзбекстанда 6 есе, ... -7 ... 10 есе ... ... апат жұт ... демографиялық
процестің қалыпты арнасын
бұзумен қатар,қазіргі жыныстық жас ... ... ... ... ... 1930-34 ... туылған ұрпақтың қатары тым сирек екені
бүгінде күллі ... ... ... ... және темір жол
станцияларында олардың мүрделеріне күн ... ... ... ... ... облысындағы Шу ауданында аудан ... ... ... 10-12 ... ... үзілуде. Әулиеатада 5-6 қаңтар күндері
шайханаларда балалардың 20 мүрдесі табылған, осы ... ... 4 ... ... ... ... Ақтөбе облысында Қызыл Кресттің ... ... ... ... ... ... ... пен
індет жайланғаны хабарланған. Аш адамдар күл-тоқысты, аршып ... ... ... күрт-құмырсқаларды, тышқандарды қорек
етуде. Иттер мен ... көбі ... ... Олар ... ... ... тышқандардың, сарышұнақтың сүйектерінен ... ... ... ... ... етін жеушілер де
кездеседі.Жергілікті органдардың деректеріне қарағанда, ... ... ... ... 20-30 % ... аман қалғандардың
басым көпшілігі босып кеткен. Шалқар ауданында ... ... ... ... төрағасы Иванов жолдастың Кеңестің облыстық съезіндегі
баяндамада Ақтөбе облысында 1930 жылы 1012500 ... ... 1932 ... адам 71 % ... аман ... деп хабарланған. Қызылорда аудандық
атқару комитетінің председателі бұл ауданның басым ... ... ... 15-20 % ... шыққанын хабарлайды. Балқаш ауданында
60 мың ... 30 мыңы ... ... 12 мыңы ауып ... Қаратал
ауданында зорлықпен қоныс ... 3 ... аулы ... ... халықтың жартысы аштан қырылған. Үштөбе станцияларында «Қаратал-
Строй» тресі мен ... ... ... ... ... өлік жиналған.
Шұбартау ауданында 5300 шаруашылық болса, 1939 жылы 1491-і ғана ... ... 1932 жылы ... ... 50400 ... болса, қараша
айында 15900 адам тірі жүрді. Сергиополь қаласында қаңтар айында 300-ге
жуық адам бұл ... ... [7,79 ... ... ... ... ... көзі бірінші (1926 ж ... және ... (1939 ... 15 ... ... ... ... отыр. 1926 жылғы санақ бойынша Қаазқ ... ... ... ... ұл ... тұрған. 12 жылдан кейін 1939 жылы ... саны 2321 мың ... ... көрсетілген. Саяси зұлматта аштықтан
қырылған аяулы жандардың есеп-қисабын жүргізу әлі аяқталған жоқ. ... ... ... ... республикадағы зұлматты өлім-жітімін
ең төменгі варианттарымен бірге (42 % ... 1 млн. 750 мың ... ... да (47 % 2 млн. ... ... ... ... да (52 %,
2 млн. 700 мың адам). Ауыл-село халқының халқының ... осы ... ... күрт ... 1930 ж -5873 мың, 1931 ж -5114 мың, 1932 ... мың, 1933 ж -2493,5 мың, Осы зұлматты үш жылда ауыл-село халқы ... ... ... ... бола ... да, партократияның қаһары
әлі қайтпай тұрғанда Қазақстандағы қызыл қырғында ... ... ... көп ... ... ... мүмкіншілік берілмеді. Содан барып
қолдан жасалған ашаршылық–голощекиндік ... ... ... саны анық ... ... ... жылдары кеміте көрсетушілік
болды. Ашаршылықтан қырылғандар сол кездегі республикамыздағы ... ... 52-53 ... ... ал ... ... ... 9-10
процентен артпаған. Осы ашаршылық жылдары, демограф ... ... ... қаза ... оның 2,3 ... тек ... ... [14,9 б]. КСРО
кезеңінде қазақ халқына байланысты ... ... ... геноцидтің құрамдас бөлігі болды. Аштықтан ең көп ... ... ... ... болды, ол қазіргі Шығыс
Қазақстан облысы. Бұл аймақтағы шығын 370,8 мың ... ... 1930 ... 63,5 % ... Сондықтан, бұл аймақта басқа жаққа ауа көшу
басым болды, ең бірінші ... ... ... және ... ... ... ... жартысынан астамы ... ... ... ... онда 400,9 мың дам ... 51,4 % ол ... Қостанай, Павлодар және Солтүстік ... ... ... 385,5 мың ... немесе 44,3 % халқын ... ... 618,4 мың ... 42,2 % ... айрылды. Орталық Қазақстан
22,5 мың адам немесе 15,6 % шығын болды ... ... 1929-33 ... демографиялық апат жылдары деп ... ... ... ... ... ... 20 ... орын алған барлық
геноцид атаулыларынан асып түскен екен[14,205 ... ... ... қасіреті», саяси қуғын-сүргінге ұшырағандар
Голощекиндік геноцид қарапайым тілде тек ... ... деп дәл ... ғана ... ... ... әрекетімен туып-өскен жерінен ауа
көшкен «қызылтабан шұбырындысымен» атағы шыққан. Қазақстанда Голощекин
геноцидінен ... аман ... ... ... саны 30 ... ... 1926 ... жүргізілген халық санағы бойынша барлық тұрғындар саны
-6 073 979. Оның ... ... ... ... ауылды
жерлерде тұратындар-5 554 905 адам болды. Соның ішінде бұл санақ бойынша
Қазақстан тұрғындарының ... ... ... 58,5 ... 20,6 %
немістер-51094 0,8 ... 13,9 ... 2,1 ... 758 1,3 ... 0,4 %
ұйғырлар-62 313 1,0 ... 0,0 ... 0,0 ... ... ... ... бойынша халқының ең көп облыс Алматы облысы,
онда 681 355 тұрғын болды. Екінші орында Оңтүстік Қазақстан ... ... ... Ал ... саны ең аз ... сол ... ... облысы, онда
253 886 тұрғын халық болды. 1939 жылы КСРО-да санақ жүргізілген тарихтан
жақсы мәлім. Сол ... ... ... ... ... ... ... 150, ал ауылды жерлерде тұратындар саны-
4 439 787 адам ... ... ... ... ... ұлттық
құрамы :
қазақтар-2 327 652 38,8 ... 40,0 ... 1,5 ... 10,7 %
өзбектер -120 655 2,0 ... 127 1,8 ... 14 0,5 ... 0,6 ... 12 996 0,2 %
корейлер-96 453 1,6 ... ... ... ... ... халқының саны бойынша ең көбі Оңтүстік
Қазқстан облысы, онда 745 303 ... ... ... ... ... облысы
-568 270 тұрғын. Ал халқының ең аз Павлодар облысы, онда 249 994 тұрғын
болды.Ауыл халқының ең көп ... ... ... ... онда 558 760
тұрғын болды. Ал ауыл ... саны ең аз ... сол ... ... облысы,
онда-174 298 тұрғын халық тұрды.[9, 65 б]
Шығыс Қазақстан халқының саны берілген мәліметтер бойынша Шығыс ... мың адам ... куә ... табылады. 20-30 жылдар КСРО халқы ең ауыр
кезең боллып табылады. ... ... ... ... депортацияның бастапқы кезеңдері- осының ... ... ... ... әсер ... 1931-32 ... аштық халық тарихындағы ең
қатерлі беті болып табылады. 1926-1939 жыл аралығында қазақ халқының саны
азайды. 1939 жылы 60 ... ... ... және ... ... ... ... 45,8 % адамды жоғалтты. ... ... ... 28,8 %-ке азайды. 1926-1939 жылы облыс халқы 7,3% -ке өсті.
Бұған себеп орыс халқының өсу ... ... ... саны 97,3 ... ... ... ... басқа этностардың саны ұлғайды. ... ... 21,9 % -ке ... 13 ... он ... ... орыс
халықтары мекен етті. Көбінесе қазақтар Зайсан, ... ... ... Қазақтар 684 немесе 4,9 % адам, орыстар 11831
немесе 81,8 % адам, украиндықтар 621 ... 4,5 % ... ... 18 ... адам, татарлар 801 немесе 5,8 % адам, басқалар 404 ... 2,9 ... ... 491974 адам ... [3,7 ... жас-жыныстық құрамы.
|Жасы |1926 ж (%) ... |16,3 ... |10,5 ... |11,1 ... |10,0 ... |7,9 ... |8,7 ... |7,2 ... |6,6 ... |5,1 ... |4,1 ... |3,5 ... |2,7 ... ... |6,3 ... мен әйелдердің ара қатынасы және саны
|Жылдар |Барлық |ерлер |әйелдер ... ... |
| ... | | ... ара |
| | | | ... |
| | | | ... |әйелдер |
|1926 |6025 |3084 |2941 |51,2 |48,8 ... ... ... және оның ... ... ... ... өрістеткен, жаңа ... ... қол ... ... ... ең алдымен, сергелдеңге
түсті. Қазақстан түрмелер мен лагерьлер жеріне айналды.Қазақстан мен Орта
Азиядағы сталиндік лагерьдің жалпы саны 33 ... ... ... ... Бұл ... орталығы – Долинка поселкесі еді. ... мен Орта ... ... ... ... ... ... лагерьдің бастығы өкімет құрамына
енгізілді де, басқару жүйесі Мәскеудегі лагерьлер басқармасына ... ... 2 ... адам отырып, 2,5 мың адам атылды. КарЛаг құпиясы
әлі толығымен ашылған жоқ. [10,4б] Бас ... ... бәрі ... ... ... осы ... ... әкімшілік-әкімгер
басшылық әдісіне қарсы шыққандарға неше түрлі жала жабылды. ... ... ... ... ... С. ... А.Әйтиев сияқты партия,совет қайраткерлерінің ... ... ... ... ... М.Жұмабаев, Ж. Аймауытов және
басқалардың соңына шам алып түсушілер ... ... ... Әлихан Бөкейхановтың, Ахмет Байтұрсыновтың, Мағжан Жұмабаевтың,
Сәкен Сейфуллиннің, Ораз ... ... ... Ілияс
Жансүгіровтың, Санжар ... ... және ... аса ... мемлекет қайраткерлері Тұрар Рысқұловтың,
Л.Мирзоянның, О.Исаевтың, В.Ивановтың, Н.Нұрпейісовтың, ... ... ... сан ... ұлы ... мыңдаған басқа да өзімізге мәлім және беймәлім жандардың өмірі ... ... ... ... ... ... тобын құрайтын
бұл топ республикалық деңгейдегі басшы және жауапты қызметте болды. ... ... ... ... ... ... ... қазақ шаруаларын күштеп меншігінен ... ... ... ашық ... ... Бұл топтың негізгі өкілдері
С.Садуақасов, ... ... тағы ... ... бір топ ... ... ... Голощекиндік зорлық-
зомбылық саясатының қарсыластары ғана емес, оны айыптаушылар да. Сондықтан
да бұл кісілердің дербес көзқарастарын ... ... ... ... ... ... «рысқұловшылдық», «қожановшылдық»,
«меңдешовшілдік» деген негізсіз айыптар тақты.Сталиндік авторитарлық
жүйенің орнығуы ... оның ... ... Ф.Голощекиннің
төңірегіне топтасқан қайраткерлердің тағы бір тобы ... ... ... ... ... ... М.Жүнісов, Е.Ерназаров Х.Жүсіпбеков, М.Оспанов және ... ... ... ... әр ... «үштіктер» мен
«бестіктер» көп жағдайда күнәсіз адамдарды ұлтшылдыққа, ... ... ... айыптап,оларды соттаған қуғындаған
органдардың өкілдері болды: Олар-И.Данилевский, И.Шелехманов, С.Голюзов,
П.Варламов, ... ... ... ... В.Павлов, И.Богданов,
И.Флиманов, М.Абрамчук, А.Волюмберг, Л.Идельсон және т.б.
Қарамағындағы қазақ зиялыларына Голощекин қатаң қарады. Сәл ... ... ... ... ... 4 ... болды.
Олар:Т.Рысқұлов,С.Сәдуақасов,С.Қожанов, М.Ғатаулин. Ал ол аазматтардың
тағдыр не ... ... ... Голощекиншілдік бір адамның ғана қатесі
емес, ол Ф.И.Голощекин, І.Құрамысов, ... ... ... ... ... ... ... қателіктердің
жүйесі бірақ оның бәрі бір адамның-Голощекиннің ... ... ... ... ... ... ұйымының штабында Голощекин бірінші
скрипкада ойнады, ал қалғандары болса оның салған ойранына куә ... ... жылы 29 ... ... ... өлкелік партия комитетінің
бюросына өлкелік «Ақ жол» ... ... ... ... ... арнайы
хат жолдады.
Онда газетте (И.Сталин шатасын газетті журнал деп ... ... ... ... ... бұл ... шет елде ... жүрген
М.Шоқай пен «үндес» және пікірлес екенін, яғни «алашордашыл», ұлтшыл
идеяларды ... атап ... ... ... ... ... ... өкілдерін жастарды тәрбиелеуге жібермей, ... ... жазу ... жұмыстарда ғана пайдалану қажеттігін ескерді. Көп
кешікпей-ақ ... осы ... ... ... ... ... Отқа май ... «Степная правда» тәрізді партиялық ... ... ... ... ... дәлелдейтін мақалаларда
бірінен соң бірін жариялауға көшті. Осылайша Алаш қозғалысының ... ... ... ... ... ... сот процесі 1930
жылғы 4 сәуірде болып ОГПУ-дің үкімімен 35 адамға әр түрілі жаза ... ... ... ... он адам ... өлім ... бірақ, кейін ол үкім онжылдық мерзімге жазалау лагерінде отырумен
алмастырылды. 1932 ... 28 ... ... сот ... үкімімен
Мұхамеджан Тынышбаев, Халел Досмұхамедов, ... ... ... ... басшыларының екінші тобы бес жылдық мерзімге ... қара ... ... жер ... ... осы екі ... тірі ... елге оралғандары 1937-1938 жылдары түгелге
дерлік ... ... ... ату ... ... ... ... қарсы қызмет» дегенді бүлдіретін 58-бап бойынша айып таққан.
1928 жылы жала жабылған айыптар бойынша ... ... ... ... қайраткерлерінің 44 адамы тұтқындалды. Соның ... ... ... ... болды. Кейін
Ж.Аймауытов, А.Байділдин, Г.Бірімжанов, Д,Әділов атылды, қалғандары әр
түрлі мерзімге сотталды. ... ... ... ... ... ... ... 1937 жылы «Алаш-Орда» қызметіне қатысқаны үшін
жауапқа ... ... жылы ату ... ... ... ... тобы ... М.Тынышбаев, Х.Досмұхамедов,
Ж.Досмұхамедов, Ж.Ақпаев 1930 жылы ... ... ... Ресейдің Орталық-Қаратопырақты облысына жер аударылды.
Нәтижесінде ұлттық интеллигенцияның ... ... ... ... ... ... ... халқының болшағы үшін аянбай қызмет жасаған,
еліміздің мақтаныштары еді. ... қара бұлт ... қазқ ... ... ... ... мәжбүр еткен, Ұлт араздығын
қоздырған, ұлы державалық шовинизмнің отына май ... ... ... ... ... 8 жыл сергелдеңге салып барып 1930 жылғы
қаңтардың 21-інде орнынан алынды. Соңғы сөзінде ол ... ... ... ... ... тырысып бақты. Белгілі ғалым М.Қозыбаев
жазғандай, ол қазақ коммунистерінің бір ... ... ... көнбейтін,
пайдалануға мүмкін емес ұлтшыл ... ... ... ... ... ... ... өзгертіп отыратын хамелеонға
теңеді. Әлбетте үшінші топ -өз қателіктерін бір ғана ... ... ... 1934 жылы ... ... ... ... комитетінің
хатшысы болып Левон Исаевич Мирзоян сайланды. Ұлты басқа, нәсілі өзге болса
да, ... көп ... ... ... ол ... ... ... аямады.
Сонау 1937 жылдың сұрапылында жазықсыз ... ... де күні ... оны ... ... деп ... [8,15 б]
Шығыс Қазақстан облысының Әкімшілігі 2001 жылы «Аза» (Атылғандар тізімі)
атты кітап ... . Осы ... ... ... ... ... өңірінің
«Халық жауларының» тізімі ілініп, атылып кеткендердің ... ... ... ... ... ... ... Күршім ауданы бойынша 56 , Марқа ... ... 58 ... ... ... берілген тізімге көз салсақ, денең мұздап, жендеттерге деген
қарғыс-лағынатын бой көрсетеді. Құрбандардың ... ... ... тұрып, немен шұғылданғаны көрсетілген. ... ... ... ... дерек, айырмашылығы атылған күндерінің әртүрлілігі.
Оқысаңыз : (кітап орыс тілінде шығарылған)
Актонин Алексей Михайлович, 1882 год ... ... в ... ... Курчумском районе, с. Высогорска, ... в ... « ... ... ... приведен в исполнение 12.11.1938 год .
Енді бүгін қазақша аудара оқысақ : Байбатыров Малдыбай, туған жылы 1885.
Шығыс Қазақстан облысы ... ... ... ... ... ... ... жұмыс істеген. Үкім орындалды. (айы, күні, жылы
көрсетілмеген ).
Осылайша жазықсыз жан ... аты ... ... ... ... ... «Терісайрық » қазіргі Марқа ... ... ... елді мекендердің екі арасында орналасқан ауыл ... ... ... Рамазанның 1930 жылы 3 жылқы, 2 сиыр, 44 қойы болған.
Отбасында 2 бала, ... ... ... 2 ... (30 ... үшін ) 1 ... 25 қой ... талап етіледі.
Талап толығымен орындалмай Рамазан Ташкентке 5 жылға жер аударылған.
Оған Қытай жерінде «Кеңес үкіметіне қарсы ұйымдасқан ... ... ... айып ... Енді бір ... іс ... Майкөтке жүргі -зілген.
Күш қайраты мол, адал ... ... ... ... ... ... ... да «Құрма» атты колхоздың бастығына сайланған. Терісайрық
ауылының старшинасына тағайындалған «Әлеуметтік қауіпті ... ... бай» деп бір топ адам куә ... іс ... 1931 жылы ... 5 ... ... Жеке меншіктегі 5 түйе, 18 жылқы, 15 сиыр, 185 қой
тәргіленеді. Қайсарин ... ... ... апара жатқанда, ол
Қытайға қашқан. Бір топ адаммен Қытайға кету қамымен жүргенде , сол ... ... ... қан төгіспен берілген . ... ... Орта Азия ... түзету лагеріне 8 жылға жер аударылған .
Мына деректерге жүгінсек: 1893 жылы дүниеге келген ... ... ... ... ... би, ... ... Бәйгеге
150 ат қосқан. 1930 жылы 12 желтоқсанда ОГПУ-дің адамдары «Құлақтың
тұқымы » деп ... ... ... ... ... ... түрмесінен
Алматыға «коллегияға » апарады. Қылышынан қан тамған ... ... ... 1931 жылы 18 ... ең ... жазаға
кесіледі. Аймұхамбет ата бір Аллаға, ата-ана аруағына сыйынып ... ... ... ... ... ... «ату» жазасы
10 жылға бас бостандығынан айыруға ауыстырылады. 1931 жылдың қысын да
Қарағанды қоласынан Қиыр ... ... 790 ... ... ... ... ... бұғы мен ит жеккен «қанды ауыз» ... ... ... ... Ел жұртын тастап, жол—жөнекей қырылып
шетелге қашты.
Қуғын-сүргінге ... ... ... ... да ... Ақ найманның
өзінен ғана 500 отбасы, Сарыжомарттан 200 отбасы ... ... ... ... ... жетті , екіншілерінің тағдыры не болды ?
Белгісіз. Кір жуып, кіндік кескен ата-бабаларының ата-мекеніне бірлі-жарым
ағайындарымыз оралып ... ... ... . ... жапа ... ... ... ұмтылмақ емес. Қастер тұтып бас ию парызымыз Бүкіл
одақтан Қазақстанға ... ... ... ... ... ... да осы кез . ... солардың көпшілігі КарЛАГта,
Степлагта, Пешанлагта, «Алжирде » және ГУЛАГ-тың басқа да лагерінде ... жоқ ... ... Қазақстан үшін адам жек көрініштік ... ... ... ... ... ... ... қасіретті
қызыл қырғынды өз қолымен «ұйымдастырған » әміршіл ... ... 2,5 ... ... ... адамдардың өмірін жоқ етіп, 1
миллионнан артық адамдарды жан-жаққа ... ... ... партократтық жауапсыздығынан ешқандай жауапқа ... ... ... ... ... 1997 жылы «Жалпы ұлттық татулық
пен саяси қуғын-сүргінді ... еске алу ... деп ... Тоталитаризм қапасында өмірі қиылған ... ... ... ... ... санасында жаңғырып сол қорқынышын
шындықты бізге жеткізген, азап көрсе де аман қалу ... ие ... ... ... да біз үшін ... ... ... Олар ... ... ... ... Өткендегі зұлматтың
қайталанбауы үшін қолымыздан келгеннің бәрін ... біз ... үшін ... ... ... яғни ел ... тиген
егемендігіміз
бен тәуелсіздігімізді , нақты жариялылықпен қоғамның ашықтығын , енді-
енді көтере ... ... ... ... сақтай білуге
бәріміз тиістіміз . Тек сонда ғана ... ... ... жолын кесе аламыз .
Біз қоғамды топтастыруымыз, барлық Қазақстандықтардың ... ... ... ... саяси күштерінің келелі пікір алмасуы
мен ынтымақтастығы Қазақстан халықтарының ауыз ... ... пен ... тұрақтылық қана бізге бүгінгі қиындықтарды еркін
еңсеріп ... ... ... ... ... ... береріне
сенімім кәміл.
Біз сонда ғана өткен ... зая ... ... мен ... ... ... ... аламыз. Осы күнге жете алмай зорлық
пен зомбылық көріп, көздерін ... ... бен ... ... бен апаларымыздың жандары жанатта болғай !
Келешек күндердің бәрі жақсылық пен ... ... !

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 32 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Абайдың махаббат лирикасы21 бет
Күн белсінділігін рекурренттік талдау әдісімен зерттеу нәтижелері11 бет
Хаос генераторлары17 бет
Ұлттық суретшілердің рухани әлемі26 бет
"Жәбірленуші тұлғасының психологиялық анализі"6 бет
«М.Мақатаевтың» портреті38 бет
Абай тұлғасы8 бет
Абылай хан – XVІІІ ғасырдағы тарихымыздың аса ірі тұлғасы13 бет
Адам тұлғасын зерттеудегі тұлғалық қасиетті анықтау24 бет
Адамның тұлғасын зерттеулердің жаңа бағыттары7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь