Өндірістік шығындардың есебі мен аудиты

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3
1. Өндірістік шығындар есебін ұйымдастырудың теориялық негіздері ... ... ...5
1.1. Өндірістік шығындарының мәні және олардың құрамы мен жіктелуі ... ..5
1.2 «Тәуекел.Т» ЖШС. нің экономикалық көрсеткіштерінің сипаттамасы ... 12
1.3 Ұйым есеп саясаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .15

2. Өндіріс шығындарының есебі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..19

2.1 Материалдық шығындарының есебі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..19
2.2 Еңбек ақы шығының есебі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .22
2.3 Үстеме шығындарының есебі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 25
2.4 Өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау және олардың тәсілдері ... ... ... .29

3. Өндіріс шығындарының аудиті ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 40

3.1 Аудитінің мақсаты мен міндеті және ақпарат көздерімен қамтамасыз етілуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..40
3.2 Өндіріс кезеңінің аудиті ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 43
3.3 Өндіріс шығындарының аудиті ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 57
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...63

Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .67
Жаңа Қазақстан өзінің дербес даму жолын таңдап, жылдан жылға әлемдік қоғамадастықта барған сайын зор құрмет пен беделге қол жеткізе отырып, алға қарай нық сеніммен ілгерілеп келеді. Мұның өзі Қазақстанның одан әрі дамуын тұрлаулы, осы заманғы және болашағы зор экономикалық, әлеуметтік, саяси және әкімшілік негізге қоюға мүмкіндік береді.
Елбасының 2009 жылдың 6 наурызындағы Жолдауы Қазақстанды жеделдете жан-жақты жаңғырта жаңарту жолы таңдалып алынғандығын көрсетеді. Яғни, жаңа бәсекелестік артықшылықтар қалыптастыру арқылы елімізді жаһандық экономикаға кіруге бағытталған мемлекеттік саясат қабылданды.
Елбасымыз басқа елдердің бәсекелес өндірістері мен салаларына, сондай-ақ нақ сол халықаралық нарықтарға қатысатын трансұлттық корпорацияларға салыстырмалы талдау жүргізіп, біздің келешегі зор өндірістерді, соның ішінде ішкі нарықты дамыту жөнінде жасалаған іс-қимылдың тиімділігіне баға беріп, олардың экспорттық әлеуетін арттыру мүмкіндігін қарастыру қажеттілігін атап көрсетті.
Сонымен қатар, Қазақстанда халықаралық бәсекеге қабілеттілік деңгейіне жете алатын, жоғары технологиялық жаңа өндірістерді дамыту қажетігі мен өнеркәсіптік құрылымды өзгертуге қабілетті, әрі ауқымды зор жобалар әзірлеу қажеттілігіне аса назар аударылды.
Бүгінгі нарықтық экономиканың жағдайында бухгалтерлік есепті жүргізу басқару жүйесінің ең маңызды және міндетті шарты болып табылады. Бухгалтерлік есеп өндірістің хал ахуалын, экономикалық жағдайын анықтап негізгі міндеттерді нақты сипаттайтын бірден-бір жүйе. Бүгінгі күні өндірістік саланы алатын болсақ, ең алдыңғы қатардағы мәселелерге, өндіретін өнім түрлеріне зор мән бере отырып , өндіруге кеткен шығындардың ауқымын неғұрлым азайтып және өзіндік құнын дұрыс әрі дәл анықтау міндетті шарт.
Осы мәселеге орай кәсіпорын өндірістік шығындарды есептеу жолдарын дұрыс жүйеге келтіре отырып, өндірістің шаруашылық қызметін басқарудың заңдылықтары халық шаруашылығында өркендеуіне жол береді.
Нарықтық экономиканың нағыз шарықтап келе жатқан шағында күрделі экономикалық механизмді басқару өндірістегі дәл, әрі нақты жүргізілген есеп арқылы ғана жүзеге асуы тиіс.
Бүгінгі таңда, шығындар есебінің екі проблемасы бар:
Біріншісі – отандық теория мен тәжірибенің Қазақстан Республикасында нарықтық қатынастардың дамуы жағдайында басқару жүйесінің алдында тұрған жаңа міндеттерді шешуге қайта бағытталуында.
Екінші маңызды проблема – есеп ұйымдастырудың шетелдік тәжірибесін зерттеу, өндірістік шығындар туралы ақпараттар алудың дәстүрлі емес жаңа жүйесін құру, өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың, қаржылық нәтижелерді анықтаудың қазіргі тәсілдерін қолдану, сондай-ақ бұл ақпараттардың өндірістік қызметті басқару, талдау, болжау және реттеу үшін қолданылуы.
1. Қазақстан Республикасының «Бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы» Заңы 2007ж
2. Қазақстан Республикасының «Салық және бюджетке міндетті төлемдер туралы» Заңы 2008ж
3. Қазақстан Республикасының «Аудиторлық қызмет туралы» Заңы 2006ж
4. Абленов Д.О. Аудит негіздері: Оқулық. – Алматы: Экономика, 2005ж
5. Адамс Р. Основы Аудита: Пер. с англ. / Под ред. Я.В. Соколова М.:Аудит; Юнити, 2000ж
6. Баймұханова С.Б., Балапанова Ж., «Бухгалтерлiк есеп», Алматы 2001ж.
7. Байдәулетов М., Байдәулетов С.М., «Аудит»: оқу құралы.- Алматы: Қазақ Университеті, 2004 ж.
8. Ержанов М.С. Теория и практика аудита – Алматы: Ғылым, 2001ж
9. Друри К. Управленческий и производственный учет. Пер с англ.; Учебник. – М.: ЮНИТИ-ДАНА, 2002ж.
10. Дюсембаев К. Ш. Аудит және қаржылық есепті талдау: Оқулық. – А.: «Қаржы қаражат», 2003ж.
11. Захарьин В. Р. Формирование себестоимости продукции. Мн.: Мисанта, 1999.
12. Тулегенов Е.Т. Басқару есебі. - Алматы: Экономика, 2008.
13. Майданчик Б.И., Карпунин М.Б., Любенецкий Л.Г. и др. Анализ и обоснование управленческих решений. - М.: Финансы и статистика, 2003.
1. Лабутин П. Учет затрат на производство продукции. // Консультант бухгалтера. 2000. № 18. С. 3-19.
2. Ладутько Е. Н. Проблема бухгалтерского учета полной себестоимости на предприятиях. // Бухгалтерский учет и анализ. 2000. № 1. С. 7-14.
3. Назарова В.Л. Шаруашылық субъектілеріндегі бухгалтерлік есеп: Оқулық – А.: Экономика, 2004.
4. Николаева С.А. Принципы формирования и калькулирования себестоимости продукции Аналитика-Пресс - М.: 2002ж.
5. Николаева С.А. Учет затрат в условиях рынка: Система Директ-Костинг, Аналитика-Пресс - М.: 2000 г.
6. Палий В.Ф. Основы калькуляции. – М.: Финансы и статистика, 2004ж
7. Пашигорева Г. И. Системы управленческого учета.- СПб., 2002г.
8. Кеулiмжаев Қ.Қ., Әжiбаева З.Т. т.б. «Қаржылық есеп». Алматы 2001ж.
9. Мейірбеков А.Қ, Әлімбетов Қ.Ә. «Кәсіпорын экономикасы» Алматы
2005 ж.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ҒЫЛЫМ ЖӘНЕ БІЛІМ МИНИСТРЛІГІ
ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
ЭКОНОМИКА ЖӘНЕ ... ... ЖӘНЕ ... ... ЖҰМЫСЫ
Өндірістік шығындардың есебі мен аудиты.
Орындаған 3 курс ... ... ... ... ... А. ... жіберілді
кафедра меңгерушісі
э.ғ.к., ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастырудың теориялық
негіздері...........5
1.1. Өндірістік шығындарының мәні және олардың құрамы мен жіктелуі......5
1.2 «Тәуекел-Т» ЖШС- нің ... ... ... Ұйым ... Өндіріс шығындарының
есебі.......................................................................
...19
2.1 Материалдық шығындарының
есебі..............................................................19
2.2 Еңбек ақы шығының
есебі.......................................................................
......22
2.3 Үстеме шығындарының
есебі.......................................................................
.25
2.4 Өнімнің өзіндік ... ... және ... ... ... ... ... мен міндеті және ақпарат көздерімен қамтамасыз
етілуі......................................................................
................................................40
3.2 Өндіріс кезеңінің
аудиті......................................................................
..........43
3.3 Өндіріс шығындарының
аудиті....................................................................57
Қорытынды...................................................................
........................................63
Қолданылған
әдебиеттер..................................................................
...................67
Кіріспе
Жаңа Қазақстан ... ... даму ... ... ... ... ... барған сайын зор құрмет пен беделге қол жеткізе отырып, алға
қарай нық сеніммен ілгерілеп келеді. Мұның өзі Қазақстанның одан әрі ... осы ... және ... зор ... ... ... әкімшілік негізге қоюға мүмкіндік береді.
Елбасының 2009 жылдың 6 наурызындағы Жолдауы Қазақстанды жеделдете жан-
жақты жаңғырта жаңарту жолы таңдалып алынғандығын ... ... ... ... ... ... елімізді жаһандық
экономикаға кіруге бағытталған мемлекеттік саясат қабылданды.
Елбасымыз басқа елдердің бәсекелес ... мен ... ... нақ сол халықаралық нарықтарға қатысатын трансұлттық корпорацияларға
салыстырмалы талдау жүргізіп, ... ... зор ... ... ішкі ... ... ... жасалаған іс-қимылдың тиімділігіне баға
беріп, олардың экспорттық әлеуетін арттыру ... ... атап ... ... ... халықаралық бәсекеге қабілеттілік деңгейіне
жете алатын, жоғары технологиялық жаңа ... ... ... ... ... өзгертуге қабілетті, әрі ауқымды зор жобалар әзірлеу
қажеттілігіне аса назар аударылды.
Бүгінгі ... ... ... ... ... ... ... ең маңызды және міндетті ... ... ... есеп ... хал ... экономикалық жағдайын анықтап
негізгі міндеттерді нақты сипаттайтын бірден-бір жүйе. ... ... ... алатын болсақ, ең алдыңғы ... ... өнім ... зор мән бере отырып , өндіруге кеткен шығындардың
ауқымын неғұрлым ... және ... ... ... әрі дәл анықтау
міндетті шарт.
Осы мәселеге орай кәсіпорын өндірістік шығындарды ... ... ... ... отырып, өндірістің шаруашылық қызметін басқарудың
заңдылықтары халық ... ... жол ... ... ... ... келе ... шағында күрделі
экономикалық механизмді басқару өндірістегі дәл, әрі ... ... ... ғана ... асуы ... ... ... есебінің екі проблемасы бар:
Біріншісі – отандық теория мен тәжірибенің Қазақстан Республикасында
нарықтық қатынастардың дамуы жағдайында басқару ... ... ... ... ... ... ... маңызды проблема – есеп ұйымдастырудың ... ... ... ... туралы ақпараттар алудың дәстүрлі емес жаңа
жүйесін құру, ... ... ... ... ... ... қазіргі тәсілдерін қолдану, сондай-ақ бұл ... ... ... ... болжау және реттеу үшін қолданылуы.
Менің дипломдық жұмысымның тақырыбы – өндірістік шығындар мен өнімнің
өзіндік ... ... ... мен аудиті.
Өндірістік шығындардың құрылуы мен айналымы өндірістік кәсіпорындар
үшін аса ... ... ... ... ... ... өте зор. ... шығындар есебінің қажеттілігі ... ... ... ... талаптардың өсуіне
байланысты жоғарылай түседі.
Өндірістік шығындар ... құру мен ... ... ... ... таңдау көп деңгейде саланың ерекшеліктеріне,
өндіріс ... мен ... оны ... мен ... процесстің
сипатына, өндірілетін өнім, атқарылатын жұмыс пен көрсетілетін ... ... ... ... құрылымына және басқа да
жағдайларға байланысты болады.
Дипломдық жұмыстың өзектілігі өндірістік шығындар есебінің мәліметтері
– өндірістік резервтерді ... ... ... ... мақсатында
матриалдық, еңбек және қаржылық ресурстарды ... ... ... ... ... ... сондықтан әсер етуші факторларды
анықтап, жетілдіру жолдарын іздестіру. Бұл ... ... мен ... құнының калькуляциясын зерттеу кәсіпорынның жүйесінде ерекше орын
алатындығын анықтайды. Сондықтан, өндірістегі ... білу және ... осы ... ... және ... талдау жасау өндірістік
процессті икемді реттеуге мүмкіндік береді.
Дипломдық жұмыстың мақсаты – ... ... және ... ... калькуляциясын зерттеу, сонымен қатар, өзіндік құнның
төмендеуінің резервтерін анықтау және оның ... ... ... ... экономика жағдайында осы мәселе өзекті болып тұрғандықтан
дипломдық ... ... осы ... ... ... ... ... жүргізілуі мен ұйымдастырылуын және өнімнің өзіндік ... ... ... мән ... жұмыстың бірінші бөлімінде өндірістік шығындардың мәні мен
жіктелуі және ... ... ... қарастырылған.
Екінші бөлімде өндірістік шығындардың есебі мен өнімнің өзіндік құнын
калькуляциялау дипломдық жұмыстың негізгі тақырыбы болғандықтан аса ... ... ... ... өндірістік есеп және оның басқару
есебіндегі орны мен ... ... ... және ... ... есебін жүргізу және өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың
әдістері қарастырылған.
Ал үшінші бөлім өндірістік есепке ... ... ... ... ... ... аудиттеудің жетілдіру жолдарына
арналған.
1. Өндірістік шығындар есебін ұйымдастырудың ... ... ... ... мәні және олардың құрамы мен жіктелуі
Ұйымның ... ... ... процестерден тұрады.
Өндірістік процестердің ішіндегі негізгілері жабдықтау, өндіріс және ... ... ... ... ... ... біріктіреді. Өз
құрамы жөнінен олар кәсіпорын қызметінің негізгі мазмұнына қарағанда едәуір
үлкен.
Басқару есебінде басқарудың объективті ... ... ... қызмет түріне байланысты топтастырылады: жабдықтау-дайындау,
өндірістік, қаржы- өткізу, ұйымдық және инвестициялық.
Микроэкономикада «өндіріс» түсінігі ... ... ... ... ... ... өнімнің нысаны мен белгісін өзгертетін
мақсатты қызметті білдіреді. ... ... ... ... ... ... құрайтын өзара байланысты бөлшектер мен өндіріс
нәтижесінен құралады. Өнім өндірудің шарты – ол ... ... ... ... ... ... ... құрамын технологиялық тізбектер анықтайды. Ең
қарапайым жүйе 1 ... ... ... ... ... әр ... өндірісте қарапайым
бөлшектерден тұратын дербес жүйе болып табылады. ... ... сай ... ... ... мен ... ... заңдарына бағынады.
|Шығындар | ... | ... ... | ... ... | ... өнімдер |
|Шикізаттар | ... мен | ... ... | ... | | ... | | | | ... | ... ... | ... ... | | | | ... ... 1. ... ... ... ... тізбесі.
Жекелеген жүйелер ретінде экономикалық ресурстар қолданылады: материалдық-
шикізат материалдары мен ... ... және ... ... ... мен өндіріс жүйесіндегі маңызына қарай;
материалдар, өндіріс құралдары, жұмыс күшіне бөлінеді.
Жабдықтау-дайындау қызметінің процестері өндірістің ... ... ... ... ... ... сату және ұйымдастыру
жағдайы осы жабдықтау - дайындау процесіне тікелей байланысты болады.
Жабдықтау - ... ... ... ... ... ... материалдық босалқы қорларды басқару тәртібін таңдау;
- шығындар мен материалдық босалқы қорларын бағалау әдістері;
- ... ... ... ... ... ... жинау;
- босалқы қорлар шығындарын есепке алу;
- материалдарды өндірісте пайдалану процесін бақылау;
- жабдықтау-дайындау ... ... ... ... ... ... басты мақсаты – өтетін және пайда
әкелетін өнімді шығару. Өндірістік процестер - өндірістің ... ... ... ... ... ... өнім өндіруге шығындарды
қалыптастыру болып табылады.[11]
Өндіріс жағдайы тиімділігімен, психологиялық ... ... ... пайдалану дәрежесімен, қызметтердің өндірістік
процестердегі орны және маңызымен сипатталады. Ресурстарды шектеу және
жоспарланаған тиімділікке жету ... ... мен ... нәтижелерді
салыстыруды қажет етеді. Бұл мәселе инфляция ... ... бұл ... ... сыртқы факторларға байланысты болашақ ... ... ... ... ... табыстар мен
шығындарды басқару мақсатымен әр бөлімшенің жұмыс тиімділігіне, әр өнім
түрлерін өндіруден ... ... ... ... ... ... қызметінің шығындарын есепке алу әдістемесін
жекелеп зерттеу және кәсіпорындар үшін ... ... ... ... ... ... ... пайдаланатын шығындарды топтастырудың
аналитикалығын кеңейту негізінде ... ... ... ... ... құрылымына байланысты
болатын және шығарылған өнім ... ... өнім ... ... ... ... шығындарының есебі бухгалтерлік есептің жалпы
жүйесінде ... ... ... Басқарушылық есеп нормативтік
құжаттарда ... ... ... ... көрсеткіштерді есепке
алумен шектелмейді. Оның мазмұны едәуір кең және ... ... ... ... ... және ... ... мақсатымен өндірістік
процестерді сандық өлшеммен көрсету;
- шаруашылық ... ... ... және ... ... ... есеп субьектілері кәсіпорын шеңберінде шектеу;
- өндіріс процестерінің жүру ... ... ... ... ... әдіс элементтерін (жоспарлау, мөлшерлеу, өлшеу, тіркеу, ... ... ... ... ... ... ... өзіндік құнын және пайданы анықтау, шешімдерді
қабылдау және ... ... және ... ... жүргізу үшін
оларды басқару мақсатымен топтастыру;
- өндіріс процесстерін басқару деңгейлері бойынша ішкі ... ... ... ішкі есеп беру ... ... ... ... есепке ала отырып ішкі есеп-қисапты жасау.
Өндірістік және өткізу қызметі арасында тікелей байланыс бар. Өндіріс
процесінің нәтижесінде ... ... ... ... ... ... қабылданған соң, дайын өнім қоймасына өткізіледі, содан ... ... ... ... ... ... өткізуге қарағанда
едәуір кең. Оған қатысты маркетинг жүйесі анықтамасын пайдалануға болады.
Маркетинг - адамдар мен ... ... ... ... ... мен қызметтерді айырбастау жөніндегі қызмет.
Бұл процесстердің құрамына тауарларды әзірлеу, зерттеу, ... ... ... ... ... ... жұмысы,
кәсіпорынның пайда табу, өндіріс пен ... ... ... ... көбейту мақсаттарына жету шараларының жүргізілуін бақылау тәртібін
біріктіреді. Яғни, ... ... ... ... ... ... өндіріс, қаржы, еңбек, өткізу және т.б.
Ұйымдастыру функцияларын қарастыру маркетинг қызметін басқаруға қажетті
мағлұматтар шеңберін анықтауға мүмкіндік береді.
Ұйымдастыру функциялары - ... ... ... жинақтау, өнім
түрлерін жоспарлау, өткізу және бөлу, жарнама және өткізуді ынталандыру.
Бұл ... ... ... ... ... ... ... бағалары мен басқа сатушылармен ... ... ... ... ... ... бар ... немесе
қызмет түрлерін таңдауды біріктіреді.
Екінші кезең нарық стратегиясы тікелей келісім шарт бойынша, сондай-ақ
нарықта ... ... ... ... мен ... арқылы белгіленеді. Бұл кезеңге нарықты ... мен ... ... ... ... мен ... ... мен өнімді бөлу - үшінші кезең. Бұл функция белгіленген ... ... ... ... ... мөлшерін жеткізуді ұйымдастыруды
біріктіретін тауарлардың өндірушіден тұтынушыға ... ... ... ... ... ... ... табылады. Ол жарнама
мен өткізуді ынталандыруды біріктіреді. Жарнама ... ... ... ... ... ... алушыға әсер етеді. Өткізуді
ынталандыру шараларын тек ... ғана ... ... ... әсер ... ... жүйесі қаржылық және басқарушылық есепте қалыптасатын
мағлұматтарға, сондай-ақ статистикалық ... ... ... ... ... ... орындалуын қамтамасыз етеді.
[12]
Өнімді жеткізу мен өткізілуін бақылау үшін ... ... ... ... ... әр ... ... тапсырыс
карточкасы ашылады, оған келісім бойынша және нақты жөнелту мерзімдері,
саны мен ... ... ... ішкі есеп беру ... онда ағымдағы жөнелту, ... ... ... ... ... көлемі, ақшалай айналым,
дебиторлық және ... ... ... ... болу ... қосымша толық ассортименті бойынша заттай және ... ... ... оның ... ... ... және оның болжамы,
коммерциялық шығындар, жарнама шығындары туралы ... ... ... қаржы өткізу бөлімі кәсіпорын стратегиясын жасау үшін өнім
түрлері, бағалары, ... ... ... ... нарықты меңгеру
жөнінде мағлұматтарды талап етеді.
Қаржы-өткізу қызметі жөніндегі ... ... бірі ... ... табылады. Басқару аппаратына мәлімет айдың аяғында ... ... апта ... ... ... ... ... керек.
Мәліметтің келесі ерекшелігі-жекелеген көрсеткіштер арасында тәуелділікті
қамтамасыз ететін, оның ... ... ... ... ... жақсарту жөнінде шешім қабылдау үшін пайдаланылады.
Сонымен, маркетингтік мәліметтер жүйесі - кәсіпорын стратегиясын жасау,
жоспарлау, ... ... ... ... және ... ... қажеттілігін қанағаттандыру мақсатымен жинақталған ... және ... ... ... ... ... ... есеп теориясы шығындар есебін ұйымдастыру, сондай-ақ дайын
өнім мен аяқталмаған өндірістің өзіндік құнын есептеудің ... ... ... Бұл ең алдымен өндірісті басқару тәжірибесі мен ... ... ... тиімді пайдалану, өнімдер шығарылымының
тиімділігі жөніндегі мағлұматқа қойылатын талаптарына байланысты.
Басқару-кәсіпорын мақсатарына сәйкес оның ... ... ... ... ұйымдастыру, уәждеме (мотивация) және бақылау процесі
болып табылады. Басқару ... ... ... үшін ... ... құрылады. Оның құрамына мекемені ... ... ... ... ... ... аппараты функцияларына сәйкес ұйымдастырылады,
шағын кәсіпорындарда бірнеше функцияларды бір құрылымдық бөлімше (бөлім,
сектор) немесе жекелеген атқарушы орындайды. ... ... ... бір ... ... ... Кәсіпорынды басқару
қызметкерлері мен ... ... ара ... көптеген факторларға
тәуелді, олар «Басқару менеджменті» пәнінде жан-жақты қарастырылады. [12]
Өнім өндіретін кәсіпорындарының ұйымдастырушылық ... ... ... ... ... ... ... мен қыз-мет көрсету
шығындарының оңтайлы деңгейі жағдайында ... ... ... және өңделген мағлұматтар негізінде, басқару ... ... ... ... ... біріктіреді.
Өндіріс шығындарының экономикалық негізделген жіктелімі өндірістік қызмет
есебін ұйымдастырудың негізі ... ... ... ... ... ... мен есепке алудың нормативтік
құжаттары, сондай-ақ қаржылық есеп бойынша оқулықтарда өндіріс шығындарын
келесі топтастыру ... ... ... - бір элементтік және жиынтық;
- түрлері бойынша - шығын элементтері мен калькуляция баптары;
- мақсаты бойынша - ... және ... ... ... ... ... - тұрақты және өзгермелі;
- жекелеген өнімдерді өзіндік ... ... ... ... ... ... шығындар сипаты бойынша - өндірістік және өндірістік емес;
- жоспармен қамту дәрежесі ... - ... ... ... ... ... өнімді
калькуляциялаудың нақты функциясын сипаттайды, бірақ өндіріс
шығындарының басқарушылық есебінің міндеттеріне сай келмейді
Экономикасы ... ... ... есеп және оны ұйымдастыру
тәжірибесінде, мақсаттық ... ... ... алу ... ... ... ... Шығындарды есепке алу бағытында
өндірістік шығындарды оқшауланған нысаналы есепке алу қажетті қызмет саласы
түсіндіріледі. Ішкі ... ... ... ... ... ақпаратты қамтамасыз етуге қажетті
есептің бағытын анықтайды.
Ең алдымен ... ... үш ... ... ... жинақталады:
жұмыс күшіне, материалдарға, үстеме шығындарға. Содан соң жиынтық ... ... ... ... дайындалған өнімнің өзіндік құны мен алынған пайданы анықтау үшін;
2. басқарушылық шешім қабылдау үшін;
3. бақылау мен ... ... ... ... ... үш ... ... өз кезегінде, одан әрі нақтылауды,
яғни жікредитеуді қажет етеді
Қарастырылған жіктеуге ... есеп ... ... отандық
есебіндегі жаңа ... ... ... ... есептің
жоспарлаудағы; мөлшерлеудегі, талдаудағы, ... және ... ... ... ... күшейтеді. Айта кететін жағдай, баптар бойынша
шығындардың ... ... ... ... ... ... бұл
мағлұматтар бойынша кәсіпорын өнімнің ... мен ... ... ... ... және қабылдаған шешімдердің шығындар мен
пайда ... ... ... ... ... ... Бұл проблеманың
шешімі көбінесе шығындарды топтастырудың қабылданған түрлерімен анықталады.
Басқару мақсаттарын қанағаттандыратын шығындар жіктемесі ... ... ... ... ... принципі, өндірістік шығындар
туралы мәліметтерді өңдеу мен ... ... ... табылады.
2007 жылғы 28-ақпандағы ... ... ... есеп пен қаржылық есептілік туралы» Заңында: «Кірістер мен
шығыстар пайда мен зиян ... ... ... ... өлшемімен
тікелей байланысты элементтер болып табылады. Кірістер – есепті кезең
ішінде активтердің ... ... ... ... ... азаюы
нысанында экономикалық пайданың ұлғаюы, олар капиталға қатысушы тұлғалардың
жарнасымен байланысты ұлғаюдан өзгеше капиталдың ұлғаюына әкеп ... ...... ... ... активтердің қолдан кетуі немесе азаюы немесе
міндеттемелердің пайда болуы нысанында экономикалық пайданың азаюы, олар
капиталға қатысушы ... ... ... ... өзгеше капиталдың
азаюына әкеп соғады» деп көрсетілген.
Әдетте, шығын шығармай көздеген табысты алу мүмкін емес. Өз кезегінде
табыс алмай, ... ... ... ... және ... ... шешу мүмкін емес. [1]
Әрбір іс немесе жұмыс белгілі бір ... ... ... ... кәсіпорыннның өнімді дайындауға және өткізуге немесе қызмет
көрсетуге кеткен барлық ақша ресурстары ... ... ... – ол
меншікті, өндірісті және тауарлы-материалдық қорларды сатуға, ... ... ... және ... ... ... шығындарды
қамтиды. Әдетте, ол ақша қаражаттары, материалды қорлар, қозғалмайтын
мүлікредитер, құрылғылар және ... ... ... ... пайдалану нысанында болады.
Шаруашылық жұмысының сапасын бағалап ... ... бірі – ... шығында едәуір үлесі бар өндіріс және өнімді
(жұмыс қызмет) сату ... мен оның ... ... құн және оның өсу ... ... және ... ... және айналым қорларының қаншалықты тиімді пайдаланылғандығын,
тиімділік дәрежесін, еңбекті ұйымдастыру және ... ... ... ... құн ... басым құрамдас бөлігі болумен қатар, сондай-
ақ өндіріс шығындарының ... ... ... ... ... ... белгілеу үшін бастапқы базалық қызмет атқарады.
Сонымен, өзіндік құнның калькуляциясы кәсіпорынға:
- өнімнің бағасын белгілеуге;
- ... ... және оған ... ... ... ... ... асыру барысында сапалы ... ... ... ... ... ... шығындар белгілі бір қасиеттері бойынша топталады.
Өндірістік шығындарды топтаудың тәсілдері бірнеше факторларға негізделген:
кәсіпорын ... ... ... ... ... және
технология ерекшеліктеріне, өндірілетін өнім ... ... ... ... өту ... және т.б.
Өнімнің өзіндік құнын құрастырушы шығындар келесідей ... ... ... ... мен ... ... шығындар негізгі және үстеме
болып бөлінеді:
- ... ...... ... ... ... (материалдар, еңбекақы, амортизация және т.б.);
- Үстеме шығындарға – негізгі және ... ... ... көрсету
бойынша, сондай-ақ, басқару және шаруашылық шығындар жатады.
2. Экономикалық бірдей тегі бойынша өндірістік ... ... ... ... бөлінеді:
- Элементті деп – құраушы бөлікредитерге жатқызылмайтын өндірістік
өнім шығындарының біртекредиті түрлерін ... ... пен ... ... ... ... ... шығындар деп – құрамы ... емес ... ... құрамына шығындардың әртүрлі түрлері кіреді, бірақ
калькуляцияда жалпы бір ... ... ... ... ... ену тәсілі бойынша шығындар тікелей және
жанама болып ... ... ...... ... құнына тікелей жатқызылатын,
яғни жекелеген өнім түрлерін өндірумен байланысты шығындар. ... ... ... ... олардың пайда болу сәтінде ... мен ... ... ... ... және ... Жанама шығындар – өнімнің өзіндік құнына таратылып ... ... өнім ... ... ... ... Жанама шығындар өнімнің
өзіндік құнына соңында енеді, ал олардың пайда болу ... ... ... өзіндік құнына енбейді, өйткені өнім мен ... ... ... ... ... Өндіріс көлеміне қатысты шығындар айнымалы және тұрақты болып екіге
бөлінеді:
- Тұрақты ... – бұл ... ... ... ... ... өзгермейтін шығындар (өндіріс ғимараттарын жарықтандыру ... ... ... негізгі құралдардың амортизациясы).
- Айнымалы – шығарылған өнім көлемінің өзгеруімен ... да ... ... ... (негізгі материалдар мен ... ... ... мен ... ... ... ... Құрамы бойынша өндіріс шығындары келесідей баптар және ... ... ... шығындар;
- еңбекақы шығындары;
- ... ... ... ... ... құралдардың және материалды емес активтердің тозуы;
- басқа да шығыстар
1.2 ... ЖШС- нің ... ... ... ... Қазақстан Республикасы, Алматы қаласында 2006 жылдың
22-желтоқсанында «Тәуекел-Т» ЖШС жауапкершілігі шектеулі серіктестік құру
туралы Келісім-шартпен бекітілген және ... ... ... ...... ТОО ... рәсімделген. «Тәуекел-Т» ЖШС-нің
орналасқан жері Алматы облысы, Қарасай ауданы, Таусамал ... ... ... қызмет ету мерзімі шектеусіз. «Тәуекел-Т» ЖШС-нің мақсаты
негізгі қызметтен барынша табыс табу және оны ... ... ... қолдану.
Ұйым жарғысына сәйкес негізгі қызметтерге келесілер жатады:
– Қарасай ауданындағы халықты жоғарғы және төменгі қысымды газбен
қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... қайшы келмейтін басқа да қызмет түрлері.
«Тәуекел-Т»ЖШС-і ҚР заңдарына қарсы келмейтін барлық қызмет түрімен
айналыса алады. ЖШС-і заңды ... ... ... ... мемлекеттік
тіркеуден өткеннен кейін ғана ие болды.
Банкте есеп айырысу ... ... мөрі мен ... бар, белгіленген
үлгідегі бланкілер, қызмет көрсету және ... ... ... ... ... ... түрлері белгіленген тәртіпке сәйкес
лицензияланады. Ұйым құрылтайшылары өз үлестеріне сәйкес зиян ... ... ... қатар міндеттемелеріне жауап беруге міндетті.
«Тәуекел-Т» ЖШС-і басқа заңды тұлғаларға құрылтайшы ... ... ... ... филиал құруға құқылы. Өкілдіктер мен
филиалдар заңды ... ... ... олар тек қана ... ... ... атқарады. Қаржылық бухгалтерлік есепті реттеу қазіргі кезде
шаруашылық субъектінің ... ... ... ... ... ... ... белгіленген жалпы қағидаларын ұстана отырып жүргізіледі.
Қаржылық және ... ... ... ... мен нормативтерді ескере
отырып, ұйымның есеп саясаты тәрізді ... ... ... әрі ... ... ... асырылады.
ЖШС қызметінің қағидаларында ЖШС қызметі тапсырма берушілермен ... ... ... ... белгіленген, дербес
белгіленетін бағалар бойынша өзінің қызметінің нәтижелерін сатумен жүзеге
асырылады.
ЖШС өзінің құрылымен, ... ... ... ... ақы ... ... және мөлшерін, сондай-ақ ҚР қолданыстағы заңдарын ескере
отырып, қызметкерлердің басқа табыстарының түрлерін анықтайді.
ЖШС ... ... және ... ... олардың әлеуметтік
сақтандырылуы және қамтамасыз етілуі, еңбек демалысының ... ... де ... ... ҚР ... ... ҚР АҚ және ҚР Еңбек
Кодексімен және ішкі еңбек тәртібі ... ... ЖШС ... ... ... ... жақсарту және көтеру жөнінде
шаралар қабылдауға мүмкін, нақтылап айтқанда, ресми әрекет ететін шараларға
қарағанда оларды ... ... ... ... ... жұмыс күні мен аптасының ұзақтығы, іссапарлық шығыстарды
төлеу, еңбек ... ... ... қосымша жәрдемақыларды төлеу және т.
с. с.) ... ... ... ... ... ... шоттарындағы және
кассадағы ақша қаражаттары және басқа да ... ... ... ... көрсетіледі.
ЖШС мүлкі мен қаражаттары:
– құрылтайшылардың ақшалай салымдары;
– қаржалық – шаруашылық қызметтен түскен табыстар;
– банктік және несиелер;
– ҚР АҚ ... ... ... ... мен түсімдер есебінен
қалыптасады.
Қажет жағдайларда қатысушылардың ... ... ... ... ... салымдар енгізуі туралы шешім қабылдауға ... ... ... ... ... ... үш бөлігі
көпшілікке дауысқа ие болса ... ... ... келетін болсақ қаржылық жағдайы 2009
жылы кәсіпорынның тапқан табысы 15596337 ... ... ... 2008 ... ... бөлінген қаржы негізінде Шамалған селосындағы жаңадан
салынған ... ... және бала ... ... құны ... орындалған жұмысы көрсеткішке әсер етіп тұрған.
2009 жылы бюджеттік нысандар жұмысына қатысу ... ... ... ... ... ... әлі ... қоймағандықтан
осындай сомалық ауытқу болған. Сондықтан жалпы пайда 565947 теңгеге кем.
Кәсіпорын газбен халықты және мемлекеттік ... ... ... ... 2008 ... ... ... сұранысы 23,8 пайызға
төмендеген.
Кесте 1. Кәсіпорынның қаржылық көрсеткіштері.
|Көрсеткіштер тізімі ... ... ... | ... |
| |2009 |2008 | ... сату мен ... көрсетуден|23 791 820 |39 388 127 | 15596307 |
|түскен түсім | | | ... өнім мен ... |22 955 816 |37 986 176 | 15030360 ... ... құны | | | ... ... (010 жол + 020 жол) |836 004 |1 401 951 | 565947 ... ... ... | | | ... де ... ... |766 843 | +698561 ... сату мен |143 144 |226 701 | 83557 ... арналған | | | ... | | | ... ... |956 526 |861 692 | 94834 ... ... ... | | | ... де ... |674 811 |767 659 | 92848 ... қосу ... есептелетін | | | ... ... / ... | | | ... | | | ... қызмет кезеңіндегі |526 927 |312 742 |+ 214185 ... ... | | | ... | | ... | | | ... қызметтен түскен | | | ... / зиян | | | ... ... ... ... 927 |312 742 | +214185 ... ... салығы |299 050 |122 053 | 176997 ... ... | | | ... ... шегергенге дейінгі|227 877 |190 689 | 37188 ... ... ... / зиян | | | ... | | | ... ... | | | ... жиынтық пайда |227 877 |190 689 | 37188 ... | | | ... ... ... | | | ... ... ... есептеу негізінде құрылған. ... ... ... ... отырып, кәсіпорынның банккротқа
ұшырау ықтималдылығын анықтау мақсатында төмендегі кесте құрылды:
Кесте 2. «Тәуекел-Т» ЖШС-тің қаржылық ... ... ... ... |2008ж. |2009 ж. |
|1 ... ... ... активтері)|9 053 547 |8 220 052 |
|2 ... ... ... |2 763 625 |1 802 045 |
| ... ... | | |
|3 ... капиталы (Қысқа және ұзақ ... |1 857 954 |
| ... ... | | |
|4 ... ... ... ... |1 857 954 |
|5 |К1 – ... ... коэффициенті |3,2 |4,7 |
| ... | | |
|6 |К2 ... ... |0 |0 |
| ... | | |
|7 ... |4,9 |6,8 |
|8 ... ... | | |
| |< 0 – ... ұшырау ықтималдығы |4,9> 0 |6,8> 0 |
| ... ... ... ... |
| |= 0 – банкротқа ұшырау ықтималдығы |ықтималдығы 50% |ықтималдығы 50% |
| |50% ... ... ... |
| |> 0 – ... ... ықтималдығы | | |
| |50% ... | | ... ... көрсеткіштерін есептеу негізінде құрылған. |
2008 жылы 4,9> 0 ... ... ... 50% ... ... 2009 жылы да ... жоқ, яғни 6,8> 0 ... ұшырау
ықтималдығы 50% жоғары көрсетті.
1.3 Ұйым есеп саясаты.
Есеп ... ... ... есеп ... ... ... жібермеу, фактілерді бұрмаламау, ұйымдардың қаржы
жағдайын ... ... ... үздіксіздігін ... ... ... мен ... шығару, таза пайда қорын құру
бағытындағы мейлінше жоғары дәрежедегі икемді есеп ... ... ... ... ең негізгі атқаратын міндеті ұйымдардың әр жылдар бойы
қаржылық нәтиже алуына әсер ету. ... ... ... таза ... ... ... өздері ғана емес, оның акционерлері мен инвесторлары,
сатып алушылар, ... және ... ... да ... ... ... ... білген жөн.
Ұйым өрісінде қалыптасқан есеп саясаты осы ұйым қызметінің ары қарай
дамуына, ... ... ... ... ... ... ... керек. Есеп саясаты ұйым қызметінің қаржылық тиімділігіне және ... ... әсер ... Осыған орай ... ... ... бағытта пайда келтіру үрдісін қамтамасыз етуге әсер
ететін бухгалтерлік есеп әдіснамаларын ... ... ... ... құрастыру тәжірибесінде пайдалануы керек. Есеп саясатын Қазақстан
Республикасы бухгалтерлік есеп жөніндегі департаментінің ... ... егер ... өзгерту неғұрлым дұрыс ақпарат алуға мүмкіндік жасайтын
болса кәсіпорын өзі өзгертуі мүмкін. Есеп ... ... ... ... ... ... ... бастапқы сальдосын өзгерту
жолымен есеп беруде көрсетіледі және есепті кезеңнің таза пайдасын (зиянын)
анықтағанда ескеріледі. Егер есеп ... ... ... ... ... және ... ... кезеңдерге елеулі түрде әсер ететін
болса, онда түсіндірме жазуларда есеп ... ... ... есепті
кезең және әрбір бұрынғы кезеңдер үшін түзету сомасы, таза ... ... ... ... сомасы, қайта есептелген
салыстырмалы деректер немесе олардың ... ... ... ... ... көрсетіледі.
Сонымен, ұйымның есеп саясаты-ақпараттың жалған фактілерінсіз, қосымша
еңбек және қаржылық ... ... ... ... ... дұрыс
есептеу мен қаржылық есепте сенімді ақпараттың ... ... ... ... ... ... ... табылады. 8 IAS Халықаралық қаржы
есептілігінің ... ... ... – бұл ұйым қаржы есептілігін
дайындау және ұсыну үшін қолданатын нақты қағидаттар, негіздер, келісімдер,
ережелер және ... ... Олай ... ... басты ішкі
құжаттарының бірі- есеп ... ... ... ... және
ұйымның бухгалтерлік есебін жүргізу ерекшелігіне тоқталайын.
Ұйымдағы ... ... ... ... — ұйым ... ... қамтамасыз ету, әртүрлі нұсқадағы салыстырмалы мәліметтер
қалыптастыру, талдау шараларын ... ... ... ... шешім
қабылдау болып табылады. Бұл мақсаттарды жүзеге асыру барысында ұйым
тиісті ... ... мен ішкі ... ... ... әрбір ұйым
өзінің алға қойған мақсат-мүддесіне жету үшін өз қызметтеріне тән: өнім
өндірудің ... ... ... ... құрылымы, қызмет
көлемінің түрі мен ... ... ... ... ... ... ... өңдеу т.б. ерекшеліктеріне байланысты
ұйымдарда есеп саясатын қалыптастырудың мазмұны мен ... ашып ... ... ... ... ... ұйымдастыру мен жүргізу тәртібі
есеп саясатында белгіленген. ... ... жеке ... бөлімше
ретінде бухгалтерлік есепті ұйымдастырады және жүргізеді деп ... ... бас ... ... ... ... ... болып табылады. Яғни, бухгалтерлік есепті жүргізуге және
бухгалтерияның қызметін басқаруға құзіретті немесе жауапты тұлға болып ... ... ... орай ... ЖШС-нің басшылығы ... есеп ... ... ережелерге сәйкес қаржылық есеп
элементтері мен олардың құрылымдық бөлімдерінің ... ... мен ... ... ... оларға байланысты сұрақтарды,
мәселелерді өз кәсіби біліктілігіне негізделе отырып ұйым пайдасына тиімді
шешім қабылдауына рұқсат берілген. Бухгалтерия ... ... ... міндеттеріне байланысты бөлімдерге бөлінеді.
Бухгалтерия қызметі мен міндеттерін реттеуді белгілейтін нормативті-
құқықтық құжат болып ... ... ... Бөлімдер туралы Ереже
табылады. Ал бухгалтерия қызметкерлерінің қызметтік ... ... ... көрсетілген. «Тәуекел-Т» ЖШС-нің жалпы есеп ... ... ... ... ... есеп, салықтық есеп,
басқару есебі.
Ұйымда пайда болған ... пен ... және кез ... шаруашылық
операция теңге мен тиын өлшемдерін қолдану арқылы жүргізіледі, ол ... ... ... ... ... табады. Бастапқы есеп
құжаттарын есепке алу барысында бухгалтерия ... ... ... ... ... және келесі бағыттарды іске асыратын түпкі
бақылау процедурасын қамтиды:
1. Санкциялауды бақылау (әр ... ... ... ... уақытылы аяқталуы керек);
2. Заңдылығын бақылау (әр шаруашылық операциясының қолданыстағы заңдық
нормативтік ережелерге сәйкестігі тексеріліп, егер ауытқу анықталса
ол ... ... ... ... ... ... бақылау (құжат толтырылуы, оның айналысы мен
жүйелілік жазуларының бақылануы).
Мүлік, міндеттеме және шаруашылық операциялар есебі бухгалтерлік ... шот ... ... ... Шаруашылық операциялар ... ... ... ... «Тәуекел-Т» ЖШС-нің қажеттілігіне
байланысты белгіленіп, анықталады.
«Тәуекел-Т» ЖШС-нің есеп саясатының құжаттары болып осы есеп ... есеп ... шот ... және ... ... бекітілген
реттеушілік құжаттарымен анықталған құжат айналым ... ... ... ... қызметін жүргізу фактісін құжаттау,
тіркеу үшін ... ... ... ... 19.03.2004 жылғы
№123 бұйрығымен бекіткен алғашқы құжаттардың типтік формасын және 1С.
Бухгалтерия компьютерлік ... ... ... ... қолданады.
«Тәуекел-Т» ЖШС-нің ұйымдыстырушылық, қаржылық есептік құжаттарға ... ... ие ... ... ... ... бекітілген. Бұрынырақ
жіберілген қателіктерді түзеу барысында екіжақты түзету жазулары туралы
бухгалтерлік анықтама жасалады. Бухгалтерлік ... оны ... ... мен бас ... ... ... рәсімделеді. Бухгалтерлік
есептегі алғашқы құжаттар қозғалысы (құжаттық құрылуы немесе ... ... ... алу, ... ... ... ... регламенттік кестемен
жүзеге асырылады. Бухгалтерияда әрбір ... ... ... ... үшін ... іс (дело) (сақтау бірлігі) қалыптастырылады. Келесі
сақтау мерзімдері белгіленген:
1. Жылдық қаржылық ... ... 5 ... НҚ ... ... ведомосттарының түсу актілері- үздіксіз;
4. Жұмысшылардың жеке шоттары (жалақы есептеу ведомосттары)- 75 жыл;
5. Басқа да құжаттар- 5 жыл.
Құжаттардың сақталу мерзімі олардың ... ... ... кейінгі
кезеңнің 1-қаңтардан бастап есептеледі. Екі немесе одан да көп ... бір ге ... ... ... ... Құжаттарды бухгалтерлік
архивке сақтау мен архивтік кітапты жүргізу жауапкершілігі бухгалтердің
орынбасарына жүктеледі.
«Тәуекел-Т» ЖШС-нің ... мен ... ... орналасқан орнына
байланыссыз түгендеу жүргізіледі. Сонымен қатар қаржы міндеттерінің барлық
түрі мен ... ... емес ... бухгалтерлік есепте көрсетілген (жауапты
сақтауда тұрған, жалға алынған) мүліктер де ... ... ... оның ... ... үшін ... ... басшысының
бекітуімен тұрақты түгендеу комиссиясы құрылады. Жоспарсыз түгендеу ... ... ... ... ... ... бухгалтерлік есеп
мәліметі мен нақты қолда бар ... ... ... ... ... тәртіппен көрініс табады:
1. Қорлардың артық мөлшері нарықтық бағамен есепке алынады;
2. Жетіспеушілік пен ... ... ... ... ... ... ... есептік шоттардан шығысталады.
Жетіспеушілікке кінәлі тұлғалар анықталса олар еңбек келісім-шартында
көзделген тәртіпке сай ... ... ... ... ... ... Ал егер ... анықталмаса жетіспеушілік шығындарға
жатқызылады. Түгендеу аяқталғаннан кейін рәсімделген акт ... ... үшін және ... ... ... ... мен
көрсету үшін өткізіледі. Түгендеу қорытындысы ... ... ... мен ... көрініс табады және түгендеу аяқталғаннан кейін 10
жұмыс күн ішінде материалды жауапты тұлғаға хабарланады.
«Тәуекел-Т» ЖШС-нің есеп ... ... ... ... ... тәртібі бөлімінде қаржылық есепті ... ... 1 ХҚЕС ... есепті ұсыну», 1 ХҚЕС (IFRS) «Халықаралық ... ... ... қолдану», 7 ХҚЕС (ІAS) ... ... ... есептер» т.б. стандарттарға сүйенеді делінген. ... ... ... ... ... құрылады. Жоғарыдағы
кестеден көріп отырғанымыздай, қаржылық ... ... ... пен ... туралы есептілік, ақша қаражаттарының қозғалыстарының
есебі, ... ... ... есептілік түсініктеме хат, қосымша кестелер
мен т.б. ақпараттан құралады. Қаржылық есептіліктің әрбір көрсеткіші өткен
есепті жылдың мәліметтерін де қамтиды. ... ... ... дегеніміз
ұйымның қаржылық есептілігіндегі бір немесе одан да көп кезең ... ... қате ... ... ... ... ... елеулі
қателердің орын алуы. ... қате деп ... ... ... ... алынған жылдық табыс сомасының 1% мөлшерінен артық соманы
атаймыз. Бұндай қателіктердің орын алуы ... бас ... ... ... ... тиіс. Сонымен қатар есеп саясатының әдістемелік
бөлімі табыс, ақша қаражаттары, меншікті капитал, ... ... ... ... ... ... ... кредиторлық берешектер,
шығыстардың есепке алынуы мен ... ... ... ... Өндіріс шығындарының есебі
2.1 Материалдық шығындарының есебі.
Шикізаттар мен материалдар – ... ... ... ... ... осы ... (дайындау) кезінде қажетті компоненттер болып табылатын
шикізат пен негізгі материалдарға жұмсалған шығындар. Осы ... ... құны (су ... жүйесінен субъеКредитінің жинайтын, су
үшін төлемі және де табиғи шикізат ... ... ... ... пайдалану мен жаңғыртуды ұйымдастыруға ... ... ... ... басқа да төлемдері), арнайы
мамандандырылған ұйымдардың жүргізетін жер құнарлығын арттырудың шаралары
көрсетіледі.
Лимиттік-алу карталары және талап-накладнойы ... ... ... ... ... сатып алынған материалдарды өндірісте
есептен шығару үшін негіз болып табылады. Осы құжаттардың деректері ... ... ... есеп объектілері бойынша «Материалдардың
шығыстарын тарату» деп аталатын талдамалық ... ... ... ... шығындардың» ведомосы немссе осыған ұқсас ... ... ... карточкалар) жазылады.
Көмекші материалдар – тұрақты технологиялық процестерді қамтамасыз ету
үшін ... ... ... ... ... көмекші
материалдардың шығыны ... ... ... ... ... ... ... құны белгіленген шығыс нормасы
бойынша өнімнің өзіндік құнына енеді, ол үшін өнім бірлігіне ... ... ... ... нормасы мен бағасы өзгеретін
болса, ... ... ... ... мүмкін.
Көмекші материалдардың нақты шығысы әрбір өнімнің өзіндік құнына,
тауарлы өнімге және аяқталмаған ... ... ... бойынша
пропорциональды түрде таратылады.
Қайтарылған қалдықтар – бұл ... ... және ... ... өзіндік құнына кіретін материалдық ресурстардың шығыстарына
қайтарылған өндіріс қалдықтарының құны қосылмайды.
Қайтарылған ... ... ... ... жартылай
фабрикаттар, жылуды сақтайтын материалдар т.б. ... ... ... олар ... ... ... қасиетін жоғалтуына байланысты
тікелей өз арналымдары бойынша пайдаланбауы мүмкін.
Белгіленген технологияға сәйкес өнімнің басқа ... ... ... ... ... ... ... ресурстар қалдыққа
жатпайды. Сондай-ақ қалдыкқа ілеспе өнімдері де жатпайды, олардың тізімі
шығындарды ... алу және ... ... ... ... ... әдістерінде
белгіленген. [11]
Қайтарылған қалдықтар келесі тәртіпте бағаланады:
- егерде қалдықтарды негізгі өндіріс мұқтаждығы ... ... ... ... ... ... өндіріс мұқтаждығы үшін, сондай-ақ
кеңінен тұтынатын тауарларды дайындау үшін ... онда ... ... ... ... төмендетілген бағасы бойынша;
- қалдықтар қайта өңдеуге немесе сыртқа сатуға ... ... ... ... ... ... шегере отырып, қалдықтарға белгіленген
бағасы ... егер де ... ... ... шикізат немесе толыққанды
материалдар ретінде пайдалану үшін сатылса, онда ... ... ... ... ... бойынша бағаланады.
Қайтымсыз (пайдаланылмайтын) қалдықтар бағалауға жатпайды. Қалдықтарды
пайдалануды нормалау қажет, ал оларды кіріске ... ... ... жолға қою керек. ... ... ... ... ... ... ... алады, олардың құнына «Шикізат
пен материалдар» бабы ... ... пен ... ... ... кіріске алынуын 8110-шоттың дебеті және 1340-шоттың
кредиті ... ... ... ... ... ... ... ведомостарға) жазылады.
Сатып алынатыннан өнімдері, жартылай фабрикаттар және тараптық
кәсіпорындар мен ... ... ... ... ... ... жинақтауға (комплекредитация жасауға) пайдаланатын
жартылай фабрикаттар мен сатып алынған өнімдерге немесе дайын өнім алу ... ... ... ... түсетіндерге кеткен шығындар; басқа
жақтың кәсіпорындарының көрсеткен өндірістік сипаттағы қызметтеріне ... ... ... сол ... жекелеген түрлерінің өзіндік құнына
тікелей жатқызылуы мүмкін, сондай-ақ ... мен ... ... ... ... жекелеген операцияларды орындауға және белгіленген
технологиялық процестерді сақтау үшін ... ... ... ... ... ... беру ... сырт жақтың транспорттық қызметіне
жұмсалатын ... ... өз ... және өз ... ... ... ... ... ... алынған өнімдер
және жартылай фабрикаттар) ... да ... ... ... ... ... ақы ... шығындарына, жалақыдан аударылатын
аударымдарға және т.б.).
Дайындау-көліктік шығыстарға (ДКШ) шығынның келесі түрлері жатады:
жабдықтау-сату ұйымдарына ... ... ... ... үшін қосымша кіре ақысы; субъекредитің қоймасына материалдарды
жеткізіп беру мен түсіру шығыстары; ... ... ... және ... ... ... шығыстары; материалдарды
тікелей дайындаумен байланысты іс-сапар шығыстары т.б.
Технологиялық мақсатқа арналған энергия мен ... ... ... ... ... ... ... мен отындардың
шығындары. Олардың шығысы есепте шикізаттар мен материалдардың шығысы
сияқты көрініс табады.
Сондай-ақ ... ... ... және ... да
өндірістік және шаруашылық мұқтаждарына жұмсалатын сатып алынған энергияның
барлық ... ... өзі ... ... ... және
басқа да түрлерін өндіруге, сондай-ақ сатып алынған энергияны оны тұтынатын
жерге дейін трансформациялау мен беруге жұмсалатын ... ... ... ... ... кему ... шегінде материалдық
игіліКредитердің кем шығуы мен бүлінуінен болған ... ... ... ресурстарды жеткізіп берумен байланысты шығындар
(тиеу-түсіру жұмыстарын қоса алғанда) ... ... ... (енбек ақы төлеуге, негізгі қорлар амортизациясына жұмсалатын
шығындар, материалдық шығындар және т.б.). Сондай-ақ материал ресурстарының
құнына жеткізіп ... ... ... ... алынған ыдыстың құны оның бағасына ... ... ... ... ... ... ... мен бумаларын сатып
алуға жұмсаған кәсіпорындардың шығындары да енгізіледі. [9]
Өнімнің өзіндік құнына енгізілген материалдық ... ... құны ... ... ... ... қалдықтары деп
өнім өндіру процесінде пайда болған, бастапқы ресурстың тұтыну сапасын
(химиялық ... ... ... ... ... ішінара жоғалтқан және
соның салдарынан көтеріңкі ... (аз өнім ... ... ... негізгі мақсатқа мүлдем пайдаланбайтын ... ... ... жылутаратқыштар және басқа да
материалдық ресурстар ... ... ... ... ... өндіру үшін толыққанды материал ретінде ... ... ... ... ... берілетін материалдық ресурстар
қалдықтары қайтарымды қалдықтарға жатпайды. ... ... өнім ... жатпайды, олардың тізбесі өнімнің өзіндік құнын ... алу және ... ... ... ... ... ... өнімнің өзіндік құнында материалдық шығындар едәуір үлес
алатыны ... ... ... да ... ... ... ... нормасы мен нормативтерін жасауда бірінші ... ... ... ... ... кәсіпорынның
міндетті шығындарының көлемін анықтайды.
Соңғы (дайын) өнім бірлігіндегі тікелей нормативтік материалдық шығындар
шамасы материалдық бірлігіне ... ... ... ... ... өнім
бірлігінде қаралған (шығарда) материалдардың санына көбейтумен анықталады.
Мысалы, бөлшекке нақты болат маркасының ... ... 2 кг ... ... ... А-10 ... 1 кг болаттың бағасы 2 теңге
мөлшерінде қойылған, онда ... өнім ... ... тең: 2 кг х 10 дана х
2 ... = 40 ... ... ... ... ... ... шығындар шамасы
соңғы өнім бірлігіне ... ... ... материалдық шығындар
жиынтығы осы ... ... ... өнім ... ... ... Мысалға, 1000 дана бұйым ... ... онда ... ... ... ... ... құрайды: 40 теңге х 1000 д
40 мың теңге.
Нормативті шамаларды есептеудің негізі болып заттай түрдегі ... ... ... ... қатысты материалдық шығындар нормасы 5
топқа: операциялық ... ... ... ... ... ... ... бұйым жасалғаны бойынша және функционалдық болып бөлінеді.
Операциялық бойынша норма жеке ... ... ... ... Бөлімшелер бойынша материалдық шығындар сметасын өндірістік
бірлік бойынша материалдарға кеткен ... ... ... ... бұл ... ... ... алуға болады. Материалдар шығысының
операциялық бойынша нормасы нормативті-технологиялық карта, материалдық
шығындар сметасын және ... ... ... үшін ... ... бөлшектер бойынша нормасы бөлшектің жеке атауына
қатысты, ... ... ... нәтижесінде қорытындысын алатын шама.
Жүйелеуді бөлшек бойынша нормалардың арнаулы ведомостында жүргізеді.
Бөлшек бойынша нормалар өз кезігенде 2 түрге ... көне ... және таза ... ... ... ... ... Норманың
бірінші түрі технологиялық қалдықтар және таза масса ... ... ... түрі ... ... шығысты көрсетеді және құрастырушылық
құжаттары (чертеждер және т.б.) мәліметтері бойынша есептеледі. Норманың
бұлай ... ... ... ... ... салаларында
технологиялық шығындар мен қалдықтарды жоспарлауға мүмкіндік береді. Бұл
жерде нормативті ... ... ... шығындарды басқару үшін
тиімді нормаланған шығындар мен қалдықтарды қарастырады. [12]
2.2 Еңбек ақы шығының ... ақы» ... ... ... үшін ... мен
қызметшілердің сыйақыларын қоса алғанда, кәсіпорынның негізгі өндірістік
қызметкерлерінің жалақысын төлеуге жұмсалған шығындар, ... ... ... ... ... ... ... негізгі қызметке жататын қызметкерлердің жалақысына жұмсалатын
шығындардың құрамына мыналар енгізіледі:
- кәсіпорында қабылданған еңбек ақы төлеу ... және ... жеке ... ... ... сәйкес лауазымды айлық ақысы және
тарифтік мөлшерлемесі, еңбекке кесімді ақы төлеу бағасы (расценкасы) арқылы
нақты орындалған ... ... ... ... ... төлемдер: өндірістік нәтижелер үшін
берілетін ... ... ... ... қоса ... ... ... жоғары табыстары және т.б. көрсеткіштері үшін
төленетін тарифтік ставкалары мен айлықақыларға қосылатын ... ... ... және ... ... ... өтемдік
сипаттағы төлемдер, оның ішінде: түнгі уақыттағы жұмыс, ... ... көп ... ... ... демалыс және мереке күндеріндегі жұмыс
үшін, мамандықты ... ... ... ... ... ... үшін, ауыр зиянды, ерекше зиянды еңбек жағдайларындағы және т.б.
жұмыстары үшін ... ... ... үшін ... ... мен
айлықақыларға қосылатын үстемақылар мен қосымша ақылар;
- қолданылып жүрген заңдарға сәйкес ... ... ... ... коммуналдық қызметтердің, тамақтың, азық-
түліКредитің құны, қолданылып жүрген заңдарға ... ... ... ... үйге ақы ... жөніндегі шығындар (тұрғын үй,
коммуналдық қызметтер және т.б. тегін берілмегені үшін ... ... ... ... жүрген заңдарға сәйкес тегін берілетін, тұрақты әрі жеке
пайдалануында қалатын заттардың (арнайы киім-кешекредиті қоса ... ... ... ... бағаға сатылуына байланысты жеңілдікредитер сомасы);
- қолданылып жүрген заңдарға сәйкес кезекредиті және ... ақы ... ... демалысқа өтем ақы төлеу), сондай-
ақ мемлекеттік міндеттерді орындаумен, ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорындар мен ұйымдардың қайта
кұрылуына, қызметкерлер мен штаттағылардың қысқаруына байланысты жұмыстан
босаған қызметкерлерге төлемдер төлеу;
- ... ... ... ... ... сіңірген жылдары үшін бір
мезгілдік сыйақылар (осы кәсіпорындағы мамандығы бойынша жұмыс ... ... ... ... жүрген заңдарға сәйкес ... ... ... ... ... және биік таулы жерлердегі жұмысы
үшін белгіленген коэффициенттер бойынша ... ... ... қолайсыз
жағдайлары бар аудандардағы үздіксіз жұмыс ... үшін ... ... ... ... ... училищені бітірген түлекредитерге және жоғары
немесе арнаулы орта оқу орындарын ... ... жас ... жұмыс
басталар алдында демалысқа ақы төлеу;
- кешкі және сырттай жоғары және арнаулы орта оқу ... ... ... (ауысымды) оқу орындарында, кешкі (ауысымды) кәсіптік-
техникалық және сырттай жалпы ... ... ... ... білім
алып жүрген, сондай-ақ аспирантураға түскен жұмысшылар мен ... оқу ... ... ... зандарға сәйкес ақы төлеу;
- заңдарда көзделген жағдайларға сәйкес еңбек ақысы төмен жұмыстарды
атқарғаны үшін ақы ... ... ... қабілетін жоғалтқан жағдайда іс
жүзіндегі жалақы ... ... ... ... қосымша ақылар төлеу;
- бұрынғы жұмыс орнындағы қызметтік айлықақысының мөлшерін ... ... ... ... ... ... сәйкес) басқа кәсіпорындар мен
ұйымдардан келіп жұмысқа ... ... ... ... ... ... ... айлықақылардағы айырмашылық;
- вахталық жұмыс кестесіне сәйкес кәсіпорынның орналасқан ... ... ... орнына дейін және кері қарай жолда жүрген күндері
үшін, ... ауа ... ... ... және ... ұйымдарының
кінәсінен жолда кідіріп қалған күндері үшін айлықақының тарифтік ... ... ... (вахталық әдіспен жұмыс істеген кезде);
- жұмысшы-донорға ... ... қан ... және ... ... ... кейін демалыс алған күндері үшін ақы төлеу;
- егер атқарылған жұмыс үшін есеп ... ... ... өзі
жүргізетін болса, кәсіпорынның штатында тұрмайтын қызметкерлерге олардың
азаматтық-құқықтық сипатта жасасқан ... ... ... ... төлеу. Бұл орайда, мердігерлік шарт ... ... ... ... еңбегіне ақы төлеуге жұмсалатын қаржының мөлшері осы
жұмыстардың (көрсетілген қызметтердің) және ... ... ... ... ... белгіленеді.
Еңбек ақыдан аударылатын ... ... ... жүрген заңына сәйкес жалақыдан аударылатын аударым ... ... ... (11% ... бойынша) көрініс табады.
Әлеуметтік салықтың салық салу ... ... ... ... ... ... заттай нысанында төлеген шығындық қоры
жатады, оған салық салуға жатпайтын төлемдерден басқасы ... ... күші ... шығындар нормативтерін жасау, уақыт нормасын, өнім
өндіруді, қызмет етуді, қызмет ету ... мен адам ... ... ... ... қарастырады.
Ақырғы (дайын) өнім, бірлігіне кеткен тікелей нормативті ... ... өнім ... ... жұмсалатын еңбек уақытының
(сағатпен) нормативті санын уақыт бірлігінің ... ... ... ... ... ... ... Кесімді еңбек ақы
жағдайында өнім ... ... ... ... ... кесімді
ставканың жәй немесе сол өнім ... ... ... ... ... ... ... кезеңнің еңбек шығындары бойынша жалпы нормативті шығындар шамасы
дайын өнім бірлігіне ... ... ... ... осы ... ... өнім бірлігінің санына көбейту ретінде есептеледі.
Уақыт нормасы – белгілі бір өнім бірлігін өндіру немесе белгілі ... ... ... үшін ... ... ... - өндірістің белгілі бір ... ... ... тиіс өнім саны, орындалған жұмыс немесе операциялар көлемі.
Уақыт нормасы үш түрге бөлінеді: детальдық – ... ... ... ... ... әрбір операциясының орындалуына қажетті
уақытты белгілейді. Тораптық және бұйымдық ... ... ... торапта және бұйымға қолданылуы мен кіруі бойынша
қорытындылайды.
Уақыт нормалары туралы ақпаратты ... ... ... ... ... ... алуға болады; Жұмыс күшіне кеткен тікелей
еңбек шығындарын анықтау мәселелерін әртүрлі тәсілдермен ... ... ... бойынша дайындау – қорытындылау қосымша уақытпен,
жұмыс орнының күтіміне кететін уақытпен, үзілістер, жеке ... және т.б. ... ... ... ... пайдаланады.
[15]
Еңбек ақының нормаланған ставкасы кәсіпорында жасалады және
жұмысшылар, ... ... ... ... ... көрсетеді. Еңбек ақының келісілген нормативті ставкасы жұмыс
күшіне еңбек ақы төлеу және ... ... ... ... есептеу үшін
қолданады.
Жұмыс күшіне кеткен тікелей шығындардың нормативті ... ... көзі ... ... конструкторлық және
технологиялық бөлімінің дайындаған құжаттары; операциялардың дәйектілігін
көрсететін, өндірістік процесстің маршруттық картасы; ... ... ... ... ... ... ... келу
(синхронизация) картасы; жұмыс рентабельділігін; (операциялардың
орындалуының ... ... ... ... ... басқа
да әдістері мен жұмсалған уақытты зерттеу (хронометраж) материалдары,
өндірістік процестің ... ... және ... өнім ... кеткен нормативті уақыт, оның құрамына үстеме
түрінде бірнеше элементтер қосылатын болғандықтан, жиі ... ... ... ... ... ... болады.
Сондықтан да кәсіпорындарда норманы қайта қарау және оған қатысы ... мен ... осы ... ... ету ... ... ... шығындарының есебі.
Үстеме шығыстар – бұл өндірісті басқарумен және қызмет ... ... олар ... ... ие болады, олардың құрамында
экономикалық элементтердің барлық шығындары көрініс табады.
Бұл шығындар ай бойында ... ... ... ... 8400 ... ... шотында көрініс табады. Әрбір цехтың өзінде
дайындалған өнімге үстеме шығыстар қосылады.
Үстеме ... ай ... ... ... ... ... ... құрамына кіретін үстеме шығыстарын таратқан кезде 8110
шоты дебеттеліп және 8400 шоты ... ... ... ... ... ... өндіріс
ерекшеліктерін ескере отырып шығын баптарының номенклатурасына өзгерістер
енгізуі мүмкін.
Мысалға, үстеме шығыстың құрамында «Өндірісті ... және ... ... бабы жеке бөлінуі мүмкін. Өндірістің жұмыс істеу
ұзақтығына және ... да ... ... ... ... ... ... шығын деңгейін калькуляцияның көмегімен анықтайды.
Сметаны жасау кезінде ... ... ... ... ... керек,
өйткені ол жұмысқа қосудың жалпы сомасына қосылмайды. Жұмысқа қосу
шығысының ... ... ... ... ... ... қуаттылығын және оның нормативтік мерзімін ескере отырып, оларды
өнімнің өзіндік құнына ... ... мен ... ... байланысты етіп
анықтайды.
Өндірісті дайындау және игеру шығыстары алғашқыда шығыстың жалпы
сомасынан алынған өнім ... ... ... бойынша өтеледі.
Егер де кәсіпорында бірнеше өнім түрі өндірілетін болса, онда жаңа
өндірісті игеру шығындары олардың арасына ... ал ... ... ... өндіріс жұмысшыларының жалақысының сомасына және ... ... мен ... ... ... ... жасалады. Жекелеген ... ... ... ... ... ... сол ... өзіндік құнына толығымен
жатқызылады.
Өндірістегі барлық шығындар цехтардың ... ... онда ... цех үшін жеке парақтар ашылады.
Өндіріске жұмсалған шығындарды есепке алғанда, төмендегі екі ... не ... ... не ... фабрикаттарсыз нұсқаны
пайдаланады.
Оның ерекшелігі мынада: бір операциядан екінші операцияға, бір цехтан
екіншісіне, цехаралық қоймаға берілген жартылай ... ... ... ... ... түрде есепке алады. Бұл нұсқада
дайын өнімнің өзіндік құны дайын өнімге жатқызылған, осы ... ... ... ... ... есепке алынған шығындар сомасынан тұрады.
Өндіріске жұмсалған шығындарды есепке алудың Жартылай фабрикаттармен
нұсқасы кезінде дайын өнімнің өзіндік ... ғана ... ... сонымен
бірге өнделудің түрлі сатыларындағы жартылай фабрикаттардың өзіндік құны да
есептелінеді. Жартылай фабрикаттардың цехтан цехқа немесе ... ... ... есепте көрсетіледі.
Жартылай фабрикаттарсыз нұсқадан айырмашылығы мұнда ... ... ... мен ... ... ... орны ... есепке
алынады.
Жартылай фабрикаттарты нұсқа кезінде есепке алуды ұйымдастыру біршама
күрделі болғанымен, алайда ... ... ... ... ... ... күшейтіледі.
Жекелеген цехтардың аяқталған өнімі болып есептелетін жартылай
фабрикаттар қоймалардан ... ... ... ... ... ... ... жағдайда 8100-шотының арнаулы субшоты дебеттеледі және ... де ... ... ... ... онда олар, әдетте, 8220
– «Өзіндік өндірістің жартылай фабрикаттары» деген шоттың дебеті бойынша
және 8210-шоттың кредиті бойынша ... ... ... алынады. Жартылай
фабрикаттар одан әрі ... үшін ... ... ... ... де, ... кредиттеледі.
Жартылай фабрикаттар талдамалық есепте прейскуранттық бағалар бойынша,
ал олар болмаған жағдайда – іс жүзіндегі құнының прейскуранты немесе ... ... ... ... ... ... ал олардың ауытқулары (+,–)
жеке талдамалық шоттарда бөліп көрсетіледі. [12]
Аяқталмаған өндірісті бағалау және есептеу. Өңдеудің барлық ... және ... ... де, ... ... де ... ... жұмыстар аяқталмаған өндіріске жатқызылады, ал олар бойынша
жұмсалған шығындар аяқталмаған өндіріске ... ... ... өндірістегі Жартылай фабрикаттартың қозғалысы бойынша сандық
жедел ... ... ... ал оның ... ... ... бухгалтериясы жүргізеді.
Бұл есеп аяқталмаған өндірісте тұрған материалдардың, тораптар мен
бөлшекредитердің ... ... және ... ... дайын өнім мен
аяқталмаған өндіріс арасындағы шығындардың аражігін ... ... ... ... ... ... бақылау жасауды; аяқталмаған
өндірістің кем шығуы мен артық ... ақау мен ... ... ... және тиісті шотқа жататынына байланысты оларды есептен
шығарып тастауға арналған.
Өндірісте детальдарды есепке алу бөлшектік-операциялық және бөлшек ... екі ... ... ... өндірісте цехтардағы бөлшектердің жылжуы және олардың бір цехтан
екінші цехқа берілуі ... алу ... ... ... Бұл
мақсат үшін маршруттық парақтар мен арнаулы карточкалар ... өнім ... және ірі ... ... ... өндірістерде
цехтар бойынша аяқталмаған өндірістің қозғалысын егжей-тегжейлі есепке алу
жүйесі ... Бұл үшін ... ... ... ... онда
өндірісте бұйымдардың шығарылғаны, бұйымдардың ақауы, жоғалуы және ... ... ... ... ... ... ... бөлшектердің
саны өнімді есепке алу деректері бойынша ... ... ... ... бағаланады:
- шығындарды толығымен дайын өнімге жатқызады, «Өндірісті әзірлеу мен
игеруге жұмсалған шығыстар», ... ... ... ... ... ... деген баптардан басқа калькуляцияның ... ... іс ... ... құны бойынша анықталады;
- дайындық дәрежесін (жаппай және ірі ... ... ... ... ... ... ... бойынша шығыс нормаларын негізгі
ала отырып, қосымша және жалпы әкімшілік ... ... ... ... ... ... ... өнеркәсібінде аяқталмаған өндіріс қалдықтарын шикізат ... ... құны ... ... өндірістегі аяқталмаған өндірісті әрбір аяқталмаған тапсырыс
бойынша шығындарын есептеу жолымен анықтайды. Халық шаруашылығының түрлі
салаларындағы ... ... ... мен ... ... әдістері жеткілікті түрде баяндалған.
Үстеме шығындар құрамына өндірісті ұйымдастыру, оған ... ... ... тікелей байланыста пайда болатын ... ... сату ... ... ... және ... тиеу, тасымалдау немесе
өнім түрі бойынша көрме ұйымдастыруға кеткен ... ... ... ... келсек, есеп өнімнің бір
өлшемінің іс жүзіндегі өзіндік құнын есептеуді ... ... ... ... калькуляциялық (есептік) объектке ашылған карточкалар немесе
арналған ведомосы ... ... ... Осы ... ... ... ал ... ведомостарда – айдың басы мен соңындағы
цехтар ... ... ... қалдықтары, ай ішіндегі шығындар, дайын
өнімді, түпкілікті ақауды, аяқталмаған өндіріс жетіспеушіліктерін, қайтымды
қалдықтарды есептен шығару және басқа да ... ... ... (карточкаларға) тиісті мәліметтерді жазу үшін қажетті құжаттар
мен талдамалық кестелер негіз болады. Ведомостар ... ... әр цех ... ... ал ... ... ... – Бас кітапта көрсетілген 8100-шот бойынша қалдықтарға тең болуға
тиіс. Өндіріске жұмсалған ... ... алу ... дерекредитері бойынша шығарылған өнімнің нақты өзіндік
құны айқындалады. ... ... қоса ... ... (накладной) арқылы
қоймаларда кіріске алады. Өндірілген өнімнің құнына 1320– «Дайын өнім» шоты
дебеттеледі және 8110-шоты кредиттеледі. Ал ... ... ... де, ... кредиттеледі. [21]
2.4 Өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау және оның тәсілдері.
Калькуляция дегеніміз – өнімнің, атқарылған жұмыстар мен көрсетілген
қызметтердің бір ... ... ... құны ... ... Ол
кәсіпорын жұмысын жедел басқару үшін маңызды роль атқарады және ... дер ... ... және ... өзіндік құнын жоспарлауға,
өнімге, жұмыстар мен қызметтерге көтерме және ... ... ... ... ... мен технологиясына байланысты
өндірістегі шығындарды есепке алудың және ... ... ... бірнеше әдістері қолданылады. Халық шаруашылығының түрлі
салаларындағы кәсіпорындарда қандай да бір ... ... ... ... жоспарлау, есепке алу және ... ... ... ... ... ... мерзімі: алдын ала және ... ... ... ... ... ала жасалатын калькуляция өнімді шығарғанға дейін өндіріске
қажетті деңгейдегі шығындардың мөлшерін топшылайды. Оған жоспарлы, ... ... ... ... ...... (жұмысқа, қызметке) және бұйым бірлігіне
мүмкін болатын шығындардың денгейінде анықталады, бірақ ол кезде жалақының,
энергияның, ... ... ... ... ... ... ескеріледі.
Сметалық (болжамдық) калькуляция - бұл жоспарлы калькуляцияның бір
түрі, ол ... және ... ... ... ... ... ... калькуляцияны жасауға негіз бола алады.
Нормативтік калькуляция ағымдағы жоспарлы калъкуляцияның бір түрі
болып ... Бұл ... әдіс ... ... нормативтік әдісін
және кәсіпорынның өзінде пайдаланып ... ... ... ... колданады. Оның негізінде қол ... ... ... ... және ... етіп ... нормаларды пайдаланады.
Нормативті калькуляцияның жоспарлы калькуляцияға карағанда дәлділігі
анағұрлым жоғарылау болып келеді.
Кейінгі (немесе кезекті) калькуляция өнім ... ... есеп ... бойынша жасалынады.
Олар нақты шығынды көрсетеді. Оларға нақты (есеп беру ... ... ... ... ... құнының нақты (есеп беру) калькуляциясы нақты
шығындармен сипатталады, ал ол жоспарлыдан кәсіпорынға байланысты ... да ... ... орындалуы немесе орындалмауы, кейбір шығындар
түрлерінің артық немесе кем жұмсалуы) және оған ... ... да ... ... ... ... ... суға, газға, жылуға, электр энергиясына тарифке өзгерістер
енгізілуіне байланысты) ауытқуы мүмкін.
Калькуляцияның бұл түрі ... ... ... ... ... ... ... нақты шығындар және тоғыз айдың ішінде алынған
өнімдер немесе басқа да кезеңге есептелген шығындар деңгейінде жасалады.
Калькуляциякың бұл түрі ... ... ... ... ... ала бағалау үшін пайдаланылады.
Калькуляциялау кезінде өнімнің өзіндік кұнының калькуляциясын ... ... ... ... ... өте ... роль атқарады.
Қарапайым өндірістің калькуляциясы. Карапайым ... ... және ... ... ... ... ... тәсіл бойынша
калькуляцияланады: шығарылған өнімге, жұмысқа, ... ... ... сол ... ... ... (өзара көрсеткен қызметтерін шегеріп
барып). [18]
Күрделі өндірістің калькуляциясы. Шығындардың талдамалық есебі ... және ... ... ... ... ... ... модельдер (үлгілер) түрлері немесе топтары бойынша жүргізіледі.
Әрбір есеп (калькуляция) объектісіне талдамалық есеп ... ... ... Онда ... ... ... өндіріс қалдықтары,
ағымдағы ай ішіндегі шығындар, есепке алынған шығындарды азайту тәртібімен
есептеп шығару ... ... ... ... ... кіріске алу, атқарылған жұмыстар мен көрсетілген қызметтердің құнын
есептеп шығару, ай соңындағы аяқталмаған өндіріс қалдықтары ... ... ... цех ... тапсырыстар кітабына жазылады
және олар белгіленген мерзімде ... ... ... ... және басқа құжаттарда тапсырыстың нөмірі көрсетіледі. Бұл
жұмсалған әрбір шығынды тиісті ... ... ... ... ... ... ... қоймадан босатылады. Пайдаланбаған материалдар
тапсырысты орындағаннан кейін қоймаға қайтарылады және сол ... ... ... шығыны азайтылады. [11]
Әрбір тапсырыстың өзіндік құны цех ... ... ... ... ... калькуляциялық-карточкасының
негізінде ай сайын 8310 шоттың кредитінен тиісті тұтынушыларға ... ... және ... ... ... жұмыстың, қызметтің
өзіндік құнын дұрыс есептеу үшін аяқталмаған өндірістің деңгейін анықтаудың
үлкен маңызы бар екенін атап өткен абзал. ... ... осы екі ... ... іс ... ... құны ... да, есептеп шығару жолымен
де бағалауға болады.
Бірінші әдіс кезінде жөндеу ... ... не ... ... дайындауға кеткен шығындар бойынша есептеп ... ... ... ... ... және ... жалақы»
және т.б. баптар бойынша шығындар бастапқы құжаттардың деректері бойынша
тікелей табылады. ... ... ... бөлу ... ... ... өндіріске жатқызылады.
Екінші әдіс кезінде түгендеу деректері бойынша аяқталмаған ... саны және ... ... ... ... ... санын есептеп шығарып және бір норма-сағаттың
жоспарлы өзіндік құны арқылы ... ... ... ... ... құнын нормативтік калькуляцияның деректері бойынша,
ал қосымша шығындарды – жалақыға проценттік қатынасы бойынша ... ... ... ... шығындар сомасы аяқталмаған өндірістің құнын
құрайды.
Күрделі көмекші ... ... ... мен ... іс ... өзіндік құны әрбір талдамалық шот ... Бұл ... ... ... талдамалық шот бойынша аяқталмаған
өндіріс қалдығына осы ... бір ай ... ... ... ... және айдың соңында аяқталмаған өндірістің сомасы ... ... ... шыққан айырмашылығы шығарылған өнімнің, жұмыстар
мен көрсетілген қызметтердің іс жүзіндегі өзіндік құнын құрайды.
Тапсырыстық есеп ... және ... ... ... ... мақсаттағы негізгі материалдар ... ... ... ... және ... ... ... белгілі бір
өнім шығаруға немесе қандай да бір ... ... ... ... ... ... қолданылады. Өндірістік шығындардың
тапсырыстық тәсілінің есеп ... ... ... белгілі бір
жағдайларында болуы мүмкін. Тапсырыстық тәсіл төмендегідей жағдайларда
қолданылады:
1. ұсақ ... өнім ... ... ... өнім ... күрделі және ірі бұйымдар шығарғанда;
3. технологиялық циклы ұзақ ... ... ... және жеткізу операцияларының салыстыр-малы
салмағының үлкен ... және ... ... ... келісім шарт жасау арқылы ... ... ... өнімнің түрі, саны, орындалу уақыты т.б.
шарттар көрсетіледі. Тапсырыс берушіге өндірістен өнім ... ... ... ... ... олар актіге қол қояды. Әрбір тапсырыс
бойынша карточка ашылады. Бұл ... ... ... ... біткенге дейінгі кеткен шығындар жинақталады. Тапсырыстық тәсілде
өнімнің өзіндік құны ... ... соң ғана ... ... Оған дейін барлық шығындар бітпеген ... ... Бұл ... ... беру ... кемшілігі болып табылады,
өйткені өнімнің өзіндік құны тапсырыс біткеннен кейін ғана анықталады.
Тапсырыстар бойынша ... ... ... нұсқа көмегімен
ұйымдастырылады:
- бақылау шоттары бойынша;
- бөлек есеп жүргізу;
- келісім-шарт бойынша өзіндік құн калькуляциясы.
Бақылау шоттары – ... ... ... ... және ... ... тәртібі бойынша олармен корреспонденцияланатын шоттардың есеп
жүйесі.
Талдамалы шығындар есебі «тапсырыс карточкаларында» ... ... ... ... ... ... ал жанама шығындар есеп ... ... ... ... ... ... шығындарды
топтастырады және әрбір тапсырыстың ... ... ... ... ... ... бухгалтерлік жазулар ведомостарда
жүргізіледі, қорытындысы бас кітаптың шоттарында ... есеп ... және ... ... жеке-жеке шоттар жүйесін
ашумен ... Бұл ... ... ... ... ... ... шарт бойынша өзіндік құн калькуляциясы ірі бұйымдардың ұзақ
циклды өндірісінің есеп ... ... ... ... ... ... ... орындалған жұмыстың көлеміне қарай төленеді. Төлем
сомасы тапсырыс ... ... ... ... ... ... көлемі көрсетіледі.
Келісім-шарт бойынша калькуляция жүйесін пайдаланғанда келесідей
қағиданы ... ... ... ... ... бастапқы сатысында пайданы есептеудің
қажеттілігі жоқ, өйткені бұл кірісті бағалау мен шығынды анықтауға ... бола ... ... кезеңде анықталған залал осы кезеңде шығарылған өнімнің өзіндік
құнына жатқызылу керек. Егер залалдың мөлшері алдын ала ... ... ... болу ... ... болғаннан кейін өткізілетін өнімнің
өзіндік құнына қосылады
Өнім бірлігінің өзіндік құны жеке ... ... ... ... осы ... бойынша дайындалған өнім бірлігінің санына бөлу
нәтижесінде ... ... ... ... ... ... отырып қарастырайық.
Кәсіпорын жүннен жоғары сапалы өнім шығарады. Негізгі шығарылатын
өнімдердің бірі – ... ... ... ... ... ... ... технологиялық үрдістер жүзеге асырылады: жүнді иіру, біркелкі
өлшемді жіп жасау және күртешені ... 6800 дана ... ... ... ... 3. Кәсіпорынның күртешені жасап шығару кезеңдеріндегі
операциялары келтірілген.
... ... ... ... корреспонденциясы |
| | | |Дт |Кт |
|1 ... ... ... |2531000 |8011 |1310 |
| ... ... (жүн) | | | |
| ... | | | |
| ... ... 290 ... 6 900 | | | |
| |м. жіп | | | |
|2 ... ... |470 000 |8041 |1310 |
| ... босатылды | | | |
|3 ... ... ... жасаған |700 000 |8012 |3350 |
| ... ... ... ақы | | | |
| ... (200 ... 3500 | | | |
| ... | | | |
|4 ... ... және ... |1050 000 |8042 |3350 |
| ... ... еңбек | | | |
| |ақы ... | | | |
|5 ... ... |20000 |8045 |2420 |
|6 ... ... ... |1540 000 |8040 ... ... ... ... ... 1 |1496000 |8014 |8040 |
| ... ... 220 | | | |
| ... ... үстеме | | | |
| ... | | | |
|8 ... ... ... |5410 |8040 |
| ... ... 1496000) | | | |
|9 ... ... ... |4727 000 |8010 ... ... ... (253 000 + 700 000 + 1| | | |
| |496 000) | | | ... ... өнім ... ... |4727 000 |1320 |8010 |
| ... ... құны = | | | |
| |4727000 : 6 800 д. =695,15) | | | ... ... ... ... өнім|6120 000 |1210 |6010 |
| ... ... (5826 дана | | | |
| |) | | | ... ... ... өнімнің |4 049944 |7010 |1320 |
| ... құны (5826 дана * | | | |
| |695,15) | | | ... ... ... табыс |6120 000 |6010 |5410 |
| ... ... ... | | | ... |Сатылған өнімнің өзіндік қүны|4 049944 |5410 |7010 |
| ... ... | | | ... ... ... ... (6 120 |2026 056 | | |
| |000-4 049 944 - 44 000) | | | ... жұмысын орындаушымен құрылған ... ... ... ... ... ... белгілерін түгелдей қамтыған. Шығындар ... ... ... ... ... ... шығындары аяқталмаған өндіріс,
дайын өнім және ... құн ... ... шығарылады.
Үстеме шығындары шоттары бойынша, ... ... ... шығындарының ауытқуы қалыптасады. Кезеңнің соңында
үстеме ... ... ... пайда және зиян шоттарында ... ... ... Бұл әдіс технологиялық процестің ... ... ... ... жолымен өнім алатын ... ... ... ... өнеркәсібі орындарында үш саты
бар; өңдеу, тоқыма және тігін; қара ... - ... ... ... ... ... ретінде сатылы өндіріс
кезеңі болғандықтан бұл тәсіл сатылы деп аталады. Өйткені алғашқы ... ... ... ... қосылып отырады. Соңғы технологиялық
сатыдан шыққан өнім дайын өнім болып есептеледі. ... ... ... ... ... деп есептелінеді, оны басқа жаққа сатуға ... үшін оған ... ... ... ... ... анықтау керек. [18]
Бұл тәсіл сондай-ақ өнеркәсіптің сериялық және ... ... ... ... ... ... ... бір жүйелікпен
өндірістің технологиялық саты бойынша барлық кезеңдерінен өтеді:
Мұндай кәсіпорындар келесідей шарттармен сипатталады:
- шағын ... ... ... ... ... ... ... орындарында тұрақты операциялардың орындалуымен;
- автоматтандырылған және механизацияланған операцияның ... қол күші ... ... ... ... ... ... түрде есептеу үшін өнімнің
өзіндік құнын калькуляциялаудың екі нұсқасы: жартылай фабрикатты және
жартылай фабрикатсыз ... ... ... әр ... ... ... ... құны есепке
алынып оған кеткен шығындар көлемі анықталады. Цехтан ... ... ... ... құны ... ... рәсімделеді және
әрбір сатыдан кейін өнімнің өзіндік құны калькуляцияланады. Бұл жағдай
әрбір ... ... ... кеткен шығынды бақылауға мүмкіндік береді.
Төменде жартылай фабрикатты нұсқада рәсімделетін бухгалтерлік ... ... ... ... ... шығындарын есепті кезеңнің басына өткізу
Д-ті 8010 «Аяқталмаған өндіріс» шоты
К-ті 1341 «Аяқталмаған ... ... ... ... ... ... қажеті үшін материалдардың құны
Д-ті 8011 «Негізгі өндірістің» бөлімшесінің «Материалдар» ... ... 1318 ... ... ... ... мақсаттары үшін негізгі өндіріске пайдаланылған қосалқы
өндіріс цехтары ... ... ... ... электр қуатының және
салқындатқыштың құны
Д-ті 8011 «Негізгі өндіріс» бөлімшесінің «Материалдар» шоты
К-ті 8030 «Қосалқы өндіріс»
4. Технологиялық мақсаттарға ... бу, газ, ... суық ... ... және ... үшін жабдықтаушылардың шоттарын төлеуге
келісім беру (акцептеу)
Д-ті 8011 «Негізгі өндіріс» бөлімшесінің «Материалдар» шоты
К-ті 3310 ... және ... ... ... ... шоты
5. Негізгі жұмысшыларының еңбегін төлеу шығындары
Д-ті 8012 «Негізгі өндіріс» ... ... ... ... ... 3350 ... төлеу бойынша қысқа мерзімді борыштар» шоты
6. Жұмысшылардың жалақысына әлеуметтік ... ... 8013 ... ... ... ... ақыдан аударым» шоты
К-ті 3150 «Әлеуметтік салық» шоты
7. Негізгі өндіріске жатқызылған үстеме шығындарды шығысқа шығару
Д-ті 8014 «Негізгі өндіріс» ... ... ... ... 8040 ... шығындар» шоты
8. Негізгі өндіріс шығындарын жинақтау
Д-ті 8010 «Негізгі ... ... ... ... ... бөлімшесінің шоттары
9. Пайдалануға мүмкін болған бағасы бойынша негізгі өндіріс қалдықтарын
кіріске алу
Д-ті 1316 ... да ... ... 8011 ... ... ... «Материалдар» шоты
10. Есепті кезеңнің соңында аяқталмаған өндіріс қалдықтарын шығысқа
шығару Д-ті 1341 ... ... ... ... ... ... 8010 «Негізгі өндіріс» шоты
11. Өз өндірісінің жартылай (шала) фабрикаты ... ... 1342 «Өз ... ... (шала) фабрикаттар» шоты
К-ті 8010 «Негізгі өндіріс» шоты
2 саты
12. Аяқталмаған өндіріс шығындарын есепті ... ... ... 8010 ... ... шоты
К-ті 1341 «Аяқталмаған өндіріс» бөлімшесінің «Негізгі өндіріс» шоты
13. Бірінші сатыдан алынған өз ... ... ... ... 8011 ... ... бөлімшесінің «Материалдар» шоты
К-ті 1342 «Өз өндірісіндегі жартылай (шала) фабрикат» шоты
14. ... ... ... ... материалдардың құны
Д-ті 8011 «Негізгі өндіріс» бөлімшесінің «Материалдар» шоты
К-ті 1311-1316, 1318 «Материалдар» бөлімшесінің шоттары
15. ... ... үшін ... ... пайдаланылған
қосалқы өндіріс цехтары шығындарын будың, ... ... ... ... ... ... 8011 ... өндіріс» бөлімшесінің «Материалдар» шоты
К-ті 8030 «Қосалқы өндіріс»
16. Технологиялық мақсаттарға пайдаланылған бу, газ, ыстық-суық ... ... және ... үшін жабдықтаушы-лардың шоттарын төлеуге
Д-ті 8011 «Негізгі өндіріс» бөлімшесінің «Материалдар» шоты
К-ті 3310 «Жабдықтаушылар мен ... ... ... ... ... өндіріс жұмысшыларының еңбегін төлеу шығыстары
Д-ті 8012 «Негізгі өндіріс» бөлімшесі «Өндірістік жұмысшылардың еңбегін
төлеу» шоты
К-ті 3350 «Еңбекті төлеу ... ... ... ... шоты
18. Жұмысшылардың жалақысына әлеуметтік салық есептеу
Д-ті 8013 «Негізгі өндіріс» бөлімшесінің «Еңбек ... ... ... 3150 ... ... ... Негізгі өндіріске жатқызылған үстеме шығындарды шығысқа шығару
Д-ті 8014 «Негізгі өндіріс» бөлімшесінің «Үстеме шығындар» шоты
К-ті 8040 ... ... ... ... ... ... жинақтау
Д-ті 8010 «Негізгі өндіріс» шоты
К-ті 8011-8014 «Негізгі өндіріс» бөлімшесінің шоттары
21. Пайдалануға мүмкін болған бағасы бойынша негізгі ... ... ... 1316 ... да ... ... 8011 «Негізгі өндіріс» бөлімшесінің «Материалдар» шоты
22. Есепті кезеңнің соңында аяқталмаған өндіріс ... ... 1314 ... ... ... «Негізгі өндіріс» шоты
К-ті 8010 «Негізгі өндіріс» шоты
23. ... өнім ... ... 1320 «Дайын өнім» шоты
К-ті 8010 «Негізгі өндіріс» шоты[21]
Кәсіпорынның басқарушы есебі, есептің бір ... ... ... ... ... ... ағымдағы және жорамалданған шығындар
бойынша есеп берумен байланысты жүргізіледі. ... ... ... ... ... ... түрлеріне, кәсіпорынға лайықтап шығындарды есепке
алудың және өнімнің, жұмыстар мен көрсетілетін ... ... ... ... жүйелі әдістерін талдап енгізуді көздейді. Мұнда цехтар,
функционалдық бөлімшелер, жауапты ... ... ... ... және басқа да көрсеткіштер бойынша шығындарды ... алу ... ... ... ... ала ... шығару жүзеге асырылады. Басқарушы
есеп келесі кезеңдерге өнімнің өзіндік ... ... ... ... өзіндік құнды болжайды, түрлі кезеңдер ішіңдегі элементтер мен
баптар бойынша ... ... ... жүзеге асырады және түрлі
жағдайлардағы өнімнің өзіндік құн ... бар ... ... жасап,
кәсіпорынды басқару органдарына өзіндік құн туралы деректер береді, ... осы ... үшін ... және ... ... ... асыру құралы болып табылады.
Кәсіпорынды басқарудың екі нұсқасын кездестіруге болады:
Стандарт – кост ... ... ... ... калькуляциялауда 20
ғасырдың басында АҚШ-та ... ... мен ... ... ... ... тенденциялар қолданылып келген өндірістік
шығындар есебі әдістерінің мәнін қайта қарауға әкелді. Өнім бірлігі ... ... баға қою, ... ... және ... басқаруда еңбек
және материалдық шығындар нормативі жасалып ... ... ... әдісі пайда болды.
Стандарт – бұл өнім бірлігін өндіруге керекті материалдық және ... ... ... ал кост – осы шығындардың ақшаға шаққандағы
көлемі.
Бұл ... ... ... ... ... ауытқулары мен шығынды
анықтау, сонымен ... ... ... ... ... ... ... материалдардың, еңбектің, энергияның, қосымша уақыт, тың әзірлеуге
керекті өнімге кететін нақты мөлшері анықталады. ... орай бұл ... ... бермейді. Егерде оларды 80% орындаса, ол үлкен жетістік
болып табылады.
Нормалардың ... ... қате ... көрсетеді. Стандарт-кост
ағымдағы нормалардың өзгеруін қарастырмайды, ал нормативтік әдісте бұл
қарастырылуы мүмкін.
Жоғарыда ... ... ... шығындарды басқару құралы
болып табылады. Бұл ... ... ... ... ... Мұнда шығындар өндіріс ... ... ... құны ... бағаланады. Дайын өнім осы шоттың кредиті бойынша
жазылады. Екінші нұсқаның мәні өндіріс шотының дебетінде ... ... ... құн ... ... ал шоттың кредитінде дайын
өнім стандарттық құн ... ... ... ... нақты
шығындардың ауытқуын өзіндік құнға жатқызбай, өнім өткізу, ... ... ... ... ... ... есебі жүйесі тәжірибесінде
қолданылатын басқалардан ерекшелігі, өзіндік сипаты бар.
Біріншіден, құралдарды жұмсау барысы ... ... ... ... ... ... жазулар жүргізіледі және ... ... ... ... ... ... емес,
оларды болдырмау міндеті қойылады. Екіншіден, анықталған ауытқуларды
барлық компаниялар бухгалтерлік ... ... ... оны тек ... ... ... Үшіншіден, стандарттан ауытқуды көрсету
үшін арнайы синтетикалық шоттар ашылып, оларды калькуляциялық баптар ... ... ... ... ... ... жүйесінің аталған ерекшеліктері шығындарды басқарудағы
ауытқуларды есептеу және оны талдаудың мәнінің ерекше ... ... ... ... өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау
нарықтық қатынастардың даму ... ... ... жүйесі
теориясы мен практикасы нарық экономикасы ... ... ... ... ... ... оқып үйренуді қажет етеді. ... бірі ... ... ... өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау
жүйесі болып табылады. Өзіндік ... ... ... бойынша
калькуляциялау технологиясы өндірістің кез келген ... ... ... ... ... ... Осыған орай бұл жүйенің
бірқатар жорамалдары бар; өзіндік құнды «директ-костинг» жүйесі бойынша
калькуляциялау ... ... ... кез ... ... ... ... анықтайды, сондықтан басқару ... ... ... ... ... ... менеджерлер оларды бақылауды қамтамасыз етуге тиіс.
«Директ-костинг» жүйесінің ... ... ... атап ... ... ... шығындар тікелей өзгермелі және тұрақты шығын-дарға
бөлінеді;
- өнімнің өзіндік ... ... ... бойынша калькуля-циялау;
- пайда туралы есепті жасаудың көп сатылылығы.
Бұл жүйе өнімді өткізуге бейімделген. Сату көлемі үлкен ... ... ... көп ... Дайын өнім мен аяқталмаған ... ... ... ... ... ... ол, ... өнімді сату
көлемінің ұлғайту мүмкіндіктерін іздестіруге ынталандырады.
Директ-костинг жүйесінде кіріс туралы есеп беру ... ... ... ... бар: ... табыс және пайда.
Директ-костинг жүйесінің екі нұсқасы болады. Біріншісі жәй нұсқа мүлде
тек өзгермелі ... ғана ... ... Бұл ... ... ... ... элементтеріне байланысты ... және ... ... ... және сатылған өнімнің өзіндік құны тек қана ... бөлу ... ... ... өзіндік құн мен сатылған бағаның айырмашылығы маржа деп
аталады;
- ... ... ... үшін ... ... ... әртүрлі маржаның тұрақты шығындарды өтеуге жұмсалатындығында.
Сонымен өзгермелі ... ... ... маржаның мөлшерін былай
анықтауға ... ... ... ... ... ... = сату көлемі - өзгермелі
шығындар.
Дамыған «директ-костинг» нұсқасында жартылай маржа ... ... әр ... ... Бұл ... әр өнімнің рентабельділігі анықталып
оған кеткен шығындар ... ... ... Өндіріс шығындарының аудиті
3.1 Аудитінің мақсаты мен міндеті және ақпарат көздерімен ... ... ішкі ... ... ... қойылған
мақсаттарға сәтті жетуге толык сенімділігі үшін ... ... мен ... ... мүмкін екендігі белгілі болуы керек.
Солайша, мысалы, өндіріс циклындағы операцияларды ... алу ... ... есеп ... ... ... ... мен
таңдалған әдістерін ... Бұл ... есеп ... ... ... ... бағалау әдістері, ол барлық ТМҚ-
ға бірдей ... ... ... ... ... ... негізінде өнімді өндіру
процесі бухгалтерлік есепте тіркеледі;
– өндіріс ... ... ... айналымының басшылық бекіткен графигі;
– ТМҚ-ды істен шығару тәртібі;
... ... ... мен ... ... жіктемесі, бухгалтерлік есеп регистрлары және аналитикалық
есепті ұйымдастыру.
Кәсіпорындағы ішкі бақылау ... ... ... ... ... баламалы (адекватты) бөлу;
– санкциялаудың тиімді процедураларының болуы;
– құжаттау және есеп жазбалары;
– тауарлы-материалдық қорларды ... ... ... ... ұйымдастыру.
Міндеттемелерді баламалы бөлу. Кәсіпорын ... ... ... ішкі ... ... мен процедураларын зерттеу кезінде, аудитор
кәсіпорындағы міндеттер жұмысшылар арасында қалай ... ... ... ... ... ... бөлінуі және
бухгалтерлік есептің жүргізілуі (бухгалтерлік есептің жүргізілуі материалды
жауапты тұлғаға жіктелмеуі керек); ... ... ... ... және ... ... бойынша материалды
жауапкершілікке бөлу. ... ... ... бар болуы. Ішкі бақылау
жүйесінің тиімді болуы үшін әрбір шаруашылық ... ... ... ... ... Бұл үшін ... санкциялаудың ережесі және
белгілі бір шаруашылық операцияларға рұқсат ... ... ... ... ... ... ... қызметтік нұсқауларда
жазылады.
Құжаттау және есеп жазбалары. ... бұл - ... ... ... ... ... есеп саясаты және есеп жүргізудің
ережелері мен қағидаларын сипаттайтын басқа да әдістемелік ... ... ... мен есеп ... ... ... ... циклындағы ішкі бақылаудың тиімді жүйесін құруда маңызды рөлді
тауарлы-материалдық қорлардың ... ... ... ... ... ... персоналға сауалнама жүргізу арқылы ... ... ... кәсіпорынның барлық қызметтерінің таныс екендігін
және оның орындалып жүргендігін біле алады. Графикпен таныс қызмет тұлғалар
құжаттаудың уақтылы және ... ... ... ... ... сақталуына, сондай-ақ құжаттың уақтылы және сапалы кұрылуына,
оларды бухгалтерлік есеп пен есептілікте көрсету үшін ... ... ... ... ... осы ... ... және
оған қол қойған тұлғалар жауапты болады».
Құжат айналымы графигінде мыналар қарастырылады:
– кұжаттар тізімі, ұсыну мерзімі мен ... ... ... ... жауапкершілігі жүктелген орындаушылар
тізімі;
– құжаттардың кәсіпорын ішіндегі қозғалысы.
Өндіріс циклының бухгалтерлік құжатталуын зерттеу кезінде аудитор
құжаттау мен есеп ... ... ... керек. Ол ҚР-ң «Бухгалтерлік
есеп пен ... ... ... ... ... келесідей негізгі
аспектілер негізінде құрылуы керек:
– бухгалтерлік жазбалар алғашқы құжаттардың түпнұсқаларымен
бекітілген болуы керек;
– құжаттар мен ... ... ... ... ... ... ... мен оқиғалар орындалған сәтінде
хронологиялық ... ... ... ... есеп ... ... ... сәйкес болуы керек. [7]
Активтер меи қорларды нақты ... ... - ... мен ... ... ... үшін ... шараларын қабылдау.
Тәуелсіз тексерулерді ұйымдастыру. Тәуелсіз тексерулер жазылған
ережелердің сақталуын бақылау мақсатында ... ... ... ... ... ... тәуекелдігін төмен деп бағалау үшін саясат
пен ... ... ... ... алу керек-керек
еместігін, содан соң мұндай дәлелдерді алу мүмкін бе және керек пе, ... Егер ... ... аудитор әдетте аудиттің нақты мақсаттарына
қатысты, яғни көп жағдайда қорлардың ... ... мен ... ... ... құны мен ... ... қосымша тексеру
жүргізеді.
Өндірістік циклдың шаруашылық операцияларының құрамы мен саны әдетте
өндірістік процестің күрделілігіне байланысты ... ... ... ... ... ... ... (материалдың) өндіріске болсатылуы;
– еңбекақыны есептеу мен төлеу;
– дайын өнімнің өзіндік құнын құру;
– дайын өнімді шығару және оны ... ... пен ... ... ... қарай сәйкестікке тексеру жүргізуде біз ішкі бақылауды өндіріс
циклының негізгі төрт құраушылары бойынша қарастырамыз. ... ... ... ... ... цикл
операцияларының бухгалтерлік есеп жүйесі мен ... ... ... зерттей отыра, аудитор ең алдымен ... ... ... ... нақты тіркелгендігін және есептелгендігін
кепілдейтін процедураларды қарастырады. ... бұл ... ... ... ... ... ... және өндірістік
цикл шегінде, біріншіден, шикізат қорларының, аяқталмаған өндіріс пен дайын
өнімнің, екіншіден, өткізілген өнімнің өзіндік құнының бар ... ... ... ... ... ... мақсаттарымен еш байланысы
жоқ процедуралар қызықтыруы мүмкін.
Кәсіпорын қоймаларындағы шикізат пен материалдардың бар болуы өндіріс
қажеттілігіне ... ... Бұл ... ... ... бақылап отыруы
керек. Өндіріс пен қорлар туралы мәліметтерде қатенің болуы дұрыс емес
шешімдердің ... ... ... ... ... қате ... ... мен өндірістік бағдараламаларға қатысты қате шешімдерді
қабылдауға әкеледі. ... көп ... оны ... ... ағымдағы
шығындарды өсіреді және олардың ескіру тәуекелдігін жоғарылатады. Қорлардың
аз болуы олардың ... ... ... ... ... ... Қор деңгейін бақылаудың тиімді процедуралары бизнесті
басқаруда әкімшілік қолданатын есептік және басқа ақпараттарда қатенің ... ... ... ... тиімді болуына септігін тигізеді.
Өндірістік процестегі графикті кұру мен жоспарлаудың рөлін түсінетін
аудитор өнімнің өзіндік құны және ... ... ... ... ... алады. Материалдарды босатуды бақылауды ұйымдастыру ... ... ішкі ... ... ... ... болуын талап етеді.
Мысалы, қойма жұмысшыларында бас бухгалтермен келісе отырып ... ... етуі ... ... ... мен ... ... керек.
Материалдарды босатуды, сондай-ақ пайдалануды бақылаудың қажетті шарты
болып нормалар табылады. ... ... ... ... ... ... өнімнің өзіндік құнын төмендету мүмкін емес.
Шикізаттар мен материалдар өндірістік процеске санкцияланған накладной
негізінде жіберіледі. Кез-келген жағдайда ... ... ... ету ... тіркелуі керек.
Көптеген өндірістерде материалдар, құжаттардың рәсімделуіне тәуелсіз,
лимит бойынша босатылады. Ішкі бақылаумен ... ... ... саны мен ... ... есептелу дұрыстығын анықтайтын
талдау жасалуы тиіс. Мұнда, сондай-ақ, цехтардың айдың басында жұмсамаған
материалдарының ... да ... ... ... лимитін
әдетте жоспарлау бөлімінің есептеулерін пайдалана отырып жабдықтау бөлімі
бекітеді. ... ... және ... Еңбекақыға шығындар аналитикалық шоттар
бойынша еңбекақыны төлеу құжаты немесе өнімді шығару туралы есеп ... ... ... ... ... ... ... кеткен жалпы шығындар, олардың сәйкес шоттарға ... ... ... ... ... құжатта көрсетілген жалпы ... ... ... жүйе ... ... ... ... тұрып қалулар, техникалақ қызмет көрсету, ақауларды
түзету және т.б. туралы мәліметтерді алуды ... ... ... ... ... жүйесінде өндірістік жұмысшылардың еңбекақыларына
шығындар қойылымдар мен ... ... ... және ... ... ... ... еңбекақы сомасы мен еңбек өнімділігі бойынша
ауытқуларды анықтауға болады. Егер аудит ... саны көп ... ... онда ... ... ... жеке ... Өндіріс кезеңінің аудиті
Өндірістік цикл өткізу үшін өндірілетін материалды құндылықтармен
байланысты. Оны тексеру өте күрделі ... көп ... ... көздерінің көп бөлігі болып экономикалық субъекредитінің өзімен
құрылған ішкі ... ... және бұл ... оның ... ... ... тексеруді сәтті жүргізу үшін аудитордың клиент
бизнесінің ерекшелікредитерін, оның ... ... ... ... ... цехтардағы өндірістік процеспен, қоймалар мен
басқа да өндірістік мекемелермен танысуы әсіресе маңызды болады.
Өндірістік процесс мәнділігін ... ... ... түсініп
білуге болады.
Өнім өндірудің технологиялық процесінің ... ... жай және ... ... ... Жай ... - бұл өнім ... және
өңдеудің бірыңғай үзіліссіз процесі болып саналады (мысалы, көмір өндіру,
энергия және бу ... Жай ... ... қысқа циклды болады және оның
аяқталмаған өндірісі болмайды.
Күрделі өндірісте өнім ... ... ... жеке өзіндік
өзгертулерден, өзгешелікредитерден, (ауысулардан), кезеңдерден ... ... ... ... ... аяқталмаған өндірісте қалдығы
болады.
Өнеркәсіптік өндіріс ... өнім ... ... байланысты
(тағайындалуына байланысты) негізгі және көмекші ... ... ... өнім ... арналған және оны шығаруға кәсіпорын
(мекеме) құрылған өндіріс ... ... ... ... ... наменклатурасы әртүрлі
болады. Мысалы, негізгі өндіріске жатады: металл өңдеу кәсіпорынында -құю,
темір соғатын, механикалық, ... ... ... ... -
домналық, мартен, прокат және т.б.
Көмекші өндіріс деп - негізгі өндіріске және ... ... ... көрсететін өндірісті айтады. Қызмет көрсету ... ... ... ... ... жөндеуде және т.б.
көрсетіледі.
Көмекші өндіріс қатарына жатады: құралдық, механикалық-жөндеу, құрылыс-
жөндеу цехтары, электростанция, бу ... ... ... және ... ... ... (жұмыс, қызмет) бір бөлігі шетке
көрсетілуі мүмкін.
Өндірістік циклға жататын бухгалтерлік есеп ... ... ... ... ... байланыс төменде келтірілген, жоспармен тексеру
бағыты көрсетілген.
Шоттардың көрсетілген өзара байланысы ... ... ... апарылуын және олардың жабылуын көрсетеді. Осылайша, өндіріске
шикізаттардың, материалдардың ... ... ... ... төлем резервтерін есептеу, еңбекақыдан әлеуметтік салыққа
аударымдар, үстеме шығындардың ... ... ... ... ... шығындардың бір бөлігі кезең шығындары шоттарына жатқызылады. ... ... ... ... ... ... ... өнімнің өзіндік құнына
жатқызылады, ал кезең шығындары 5610 «Жиынтық пайда (зиян)» ... ... ішкі ... ... ... ... ... қабылданған нормативті-құқықтық құжаттарға сәйкестігіне
бағытталған. Өнім өндіру циклының ... ... ... ... 3. Өндіріс циклын реттейтін нормативті-құқықтық құжаттар
|№ |Құжат атауы ... ... ... ... ... ... ... 13-бөлім «Меншік |
| ... ... 1999 ж. ... ... ... ... мен басқа да міндетті төлемдер» ҚР-ның |
| ... ... ... ... және ... |
| ... ж.) ... ... ... бұзушылықтар туралы» ҚР-ның кодексі, №155-2, |
| ... ж. ... және ... ... ж.) ... ... есеп және қаржылық есептілік туралы» ҚР-ның заңы, №2732,|
| |26.12.1995 ж. (өзгертулер және ... ... ж.) ... ... ... ... 30 ... есеп стандарты, №14 |
| |ҚР-ның қаржылық министрінің бұйрығы, 17.01.2003 ж. ... ... ... ... 7 Бухгалтерлік есеп стандарты, №3|
| |ҚР-ның ұлттық комиссиясының бухгалтерлік есеп ... ... |
| ... ж. ... ... ... ... енгізілген |
| ... және ... №27, ... ж.) ... |7 Стандартқа әдістемелік ұсыныстар: БЕ және АДМ бұйрығы, 21.05.1997 ж.|
|8. |«Шетел валютасындағы ... ... 9 ... есеп стандарты.|
| |№3 ҚР-ның ұлттық комиссиясының бухгалтерлік есеп бойынша қаулысы, |
| ... ж. ... ... ... ... енгізілген |
| |өзгертулер және ... №390, ... ж.) ... |9 ... ... ұсыныстар: БЕ және АДМ бүрығы, 21.05.1997 ж. |
| |(ҚР-ның қаржы министрінің бұйрығымен енгізілген ... және |
| ... №44, ... ж.) ... ... ... ... 24 Бухгалтерлік есеп стандарты. |
| ... ... ... БЕ және АДМ ... №455, 31,12,1997 ж. |
| ... ... ... ... ... өзгертулер және |
| ... №101, ... ж.) ... |24 ... ... ... №47 БЕ және АДМ бұйрығы, |
| ... ... ... ... ... ... |және толықтырулармен, №44, 05.02.2003 ж.) ... ... ... ... сенім хат беру және оларды сенім |
| |хат бойынша жіберу тәртібі туралы» Әдістемелік ұсыныстар, №41, |
| ... ж. ... ... және ... жұмыстарға шығындар |
| |есебі» 29 Бухгалтерлік есеп стандарты. №210 ҚР-ның қаржылық |
| ... ... ... ж. ... ... ... |
| ... ... ... және толықтырулармен, №558, |
| ... ж.) ... |29 ... есеп ... ... ... №485 ҚР-ның |
| |қаржы министрлігінің бұйрығы, 07.09.1999 ж. ... ... ... ... ... ... болып
саналады, яғни өндіріске кеткен шығындардың есебі мен аудиті –бухгалтерия
жұмысы мен аудиторлық ... ... ... ... ... ... ... кезінде өндіріске қатысты қолданылатын бақылау және
дайын өнімді жөнелту мен шикізат қорларының сақталу тәртіптерін ... ... ... ... отырып, аудитор кәсіпорында нақты
шаруашылық операциялар бойынша бақылау саясаты мен ... ... мен ... ... ... ... құрылымын зерттеу процесімен қатар аудитор бақылауды
тексеруді де жүргізе алады және соның негізінде бақылау ... ... ... және ... ... ... ... құжаттарға сәйкес дұрыс құрастырылғандығы жайлы дәлелдер ала
алады. Мұндай дәлелдер ... ... ... мақсаттарына қатысты
максималды (ең жоғарғы) деңгейден ... ... ... ... анықтауға мүмкіндік береді. Әкімшілікпен жүргізілетін тексеру,
егер ол тиімді болса, өнімге ... ... ... ... ... ... ... алуға мүмкіндік береді. Сондай-ақ аудитор
тексерудің қаншалықты ... ... және оны ... асырушы
тұлға маңызды бұрмалау таба алатындығы-алмайтындығын ескереді. Сондықтан
мұндай жұмыс бухгалтерияның материалды бөлімшесінің ... ... ... ... ... ... тексеру. Аудиторға дайын өнімнің
өзіндік кұнын анықтауда басты ... ... ... ... ... ... ... аралығындағы шығарылған өнімге кіретін шығындар;
• өнімді ... ... ... ... аралыққа (интарвалға) жататын шығындар.
Мерзім аралығындағы дайын өнімнің өзіндік кұнын анықтау үшін мерзім
аяғындағы аяқталмаған өндірісті анықтау керек. Оны екі ... ... ... ... ... ... шығындар есебінің және өнімнің өзіндік құнын есептеудің
қабылданған тәртібімен аудитор ... есеп ... ... арқылы танысады.
Есепте көрсету үшін дайын өнімнің өзіндік құнын анықтау тек есеп ... ... ғана ... болады, себебі оны есептеу шоттарды жабу мен
аяқталмаған өндірісті тексеру бойынша арнайы процедураларды жүргізуді талап
етеді. Есеп беру ... ... ... ... ... ... ... ол
қоймаға компанияда бекітілген жоспарлы ... ... ... ... ... Нақты өзіндік құнның жоспарлы немесе нормативтік өзіндік
құннан ауытқуын аудитор 1320 «Дайын өнім» ... ... ... ... ... ... есебінің қарапайым түрінен бастап,
өте жақсы дайындалған түрлеріне ... ... ... қолданады.
Шығындар есебінің күрделі жүйесі шикізат пен аяқталмаған өндіріс арасында,
аяқталмаған өндіріс пен ... өнім ... ... ... ... ... мен ... күшіне кеткен шығындарды тіркеу мен
сомалау, шығындардың пайда болу орталықтары бойынша қосымша ... ... ... етеді.
Накладной шығындарға әртүрлі шоттарға ... ... ... ... ... ... толтыруда тіркеу туралы жазбалар
өзіндік бір есептік ... бола ... ... ... ... ... ... немесе материалдар шығындарыньщ мәліметтерімен байланысты
болады.
Шығарылған ақау өнімдер құралдардың сақталуы мен ... ... ... объектісі болып табылады. Бұл ақауды түзетуге
кеткен шығындардың орнын ... ... ... ... ... ... береді. Шығындар есебі, егер ақауды оның пайда болу көзі
болып табылатын операциялар немесе өніммен байланыстырса, нақтырақ болады.
Жинау, ... ... ... ... және ... ... байланысты
бақылау процедурасы кейде бақылаудың басқа процедуралары сияқты ... ... ... ... мен оны ... Дайын өнімді
шығару күрделі технологиялық процесс болып табылады. Көп жағдайда өнімді
дайындау ... бір есеп беру ... ... және мерзім соңында
аяқталмаған өндіріс болады. Басқа сөзбен айтқанда, ... ... ... мен ... ... ... аралықтары сәйкес болмайды.
Өнім дайын болған соң және бақылаудан өткен соң, оны не ... ... ... ... ... ... арнайы сақтау орнына жібереді.
Өндіріс басшылығына хабарлама ... ... ... (наряд)-
тапсырыстың көшірмесі немесе техникалық бақылау қызметінің есебі немесе
шикізатты қабылдау ... ... ... ... ... алады. Шығындардың
дайын өнімге есептелуінің толықтығы өндірістік есептіліктердің ... ... ... ... ... ... ... [5]
Дайын өнімнің нақты қозғалысы өндірістік есептіліктердің, материалды
кұндылықтардың қоймалардағы қозғалысы туралы есептіліктердің, дайын өнімді
босату немесе беру накладнойларының ... ... ... пен ... өнімді сақтау. Шикізат пен материалдар - ... ... ... ... процесінде қолданудың барлық сатыларындағы
есеп пен бақылаудың объектісі болып табылады.
Шикізат, материалдар және дайын өнімді ... ... ... ... ... ... рұқсаты жоқ қызметкерлердің оларға қол жеткізуіне шектеу
қою арқылы қорғау;
• материалдарды өндірістік цехтарға тек сәйкес рұқсатпен ғана ... ... ... ... ... ... есеп регистрларына
жазу;
• қолда бар материалдарды ... есеп ... ... ... ... ... есеп және ... есептілік
мәліметтерінің растығын қамтамасыз ету мақсатында, жылына кем дегенде бір
рет жүргізіледі. Түгендеу ... ... ... активтердің сақталуына
жауап беретін әрбір материалды-жауапты тұлғадан немесе тұлғалар ... ... ... ... есептеу бір жолғы болып жүргізіледі, сондай-
ақ осы уақыт кезеңіндегі барлық операциялар тоқтатылуы тиіс ... ... ... ... ... деп атайды); ал егер аналитикалық
есеп ... ... және ... ... ... онда жыл ішіндегі әртүрлі уақытта еркінше таңдалып ... ... ... есептеулер жүргізілуі мүмкін (мұны «қорлардың циклдық
түгенделуі» деп атайды).
Жоспарлау мен түгендеу жүргізуде жауаптылық бірінші орында ... ... ... ... ... сыртқы аудитордың қатысуына
байланысты жоспарлауды бірігіп жүзеге ... ... ... ... құрылған түгендеу жүргізудін нұсқаулары мен
жадынамаларын қарап шығып және солар бойынша өз ескертулерін ... ... ... ... әкімшілігінің өкілі әдетте түгендеу жүргізуге
қадағалау жүргізетін тұлғаларға бір немесе бірнеше нұсқаулар ... ... тек ... жауапты тұлғаларға ғана емес, сонымен
бірге түгендеу ... ... және ... ... да
жолдануы қажет. Бұл нұсқаулар өзіне келесі сұрақтарды қосады, олар арқылы:
• тауарлы-материалдық қорлардың жалпы сомасын, көлемін есептеуге;
... мен ... ... ... ... ... есептеулерді жеңілдету үшін қорларды нақты орналастыруға;
• өтімсіз, жатып қалған немесе бүлінген тауарларды бөлу немесе дұрыс
анықтауға;
... ... мен ... ... ... жеке есептеулерді құжаттауға және тексеруге;
• қабылдау мен жөнелтімді көрсететін құжаттамалардың және ... ... ... ... ... қол ... есептеу нәтижесінде табылған қателерді дұрыстауға болады.
Ішкі бақылау жүйесін тестілеу.
Тауарлы-материалдық қорлардың бухгалтерлік есебі мен ішкі ... ... ... ... үшін ... алынған ақпараттар
негізінде алдын-ала кұрастырылған тестерді толтырады (3-кесте).
Тестілеудің нәтижесі ... ... ... ... алынған
бастапқы бағаланумен салыстырылатын жүйелер сенімділігінің ... Егер бұл баға ... ... ... ... аудиторлық процедураларды жүргізу тәртібі мен ... ... ... ... ... ... жоспарлау кезінде жоғарғы назарда
болатын объектіларді анықтайды және аудиторлық тәуекелділікті нақтылайды.
Өндірістік цикл ... ... ... мүмкін болатын
бұрмалаулар. ... ... ... ... аудитор шаруашылық
операцияларды орындау процесінде мүмкін болатын барлық бұрмалауларды ішкі
бақылау жүйесінің құралдарымен жою мүмкін ... есте ... ... ол ... ... мен ... ... отырып, тексерудің
сәйкес тәртіптерін қолданады. Мұның барлығы аудиторға ... ... ... ... ... бұрмалаулар орын алуы мүмкін екендігін
көрсетуі мүмкін. Мұндай бұрмалаулар ... ... ... ... мен орын ... ... ... жауапкершілік туралы келісім-шарттың жоқтығы;
• бастапқы құжаттардың жоқтығы немесе олардың белгіленген ... ... ... ... ... ... жоқтығы;
• материалдар дайындаудың нақты өзіндік құнының дұрыс емес есептелуі;
... ... ... құндылықтардың (кіріс құжаттарымен
рәсімделмеген) шығысқа шығарылуы;
... ... ... ... ... ... материалды құндылықтарды есепке алуда есеп саясатында қабылданған
нұсқаудың орындалмауы;
... және ... ... ... ... бойынша мәліметтерді салыстырудың
тұрақсыз жүргізілуі;
• бар қорларға жыл сайынғы түгендеу жүргізудің орындалмауы;
• қоймаларда көп ... ... ... ... ... ... бағыттары бойынша дұрыс шығарылмауы;
• есептеудегі қателер;
• өнімнің өзіндік ... ... ... ... ... ... өндіріс қалдықтарының дұрыс емес бағалануы;
• есеп беру ... ... ... дұрыс емес жіктелуі;
• қолданылатын ... ... ... мен шығындарды
анықтау әдістемесінің есеп ... ... ... ... шығындардың басқа түрлерінің өзіндік құнға негіссіз ... ... ... бар ... ... ... және
көмекші өндірістің шығындар есебінің бөлектеп жүргізілмеуі;
Тексеру барысында анықталған ... мен ... ... жұмыс
кұжаттарында тіркеледі.
Баланстың келесі шоттары өндірістік цикл бойынша ... ... ... ақша ... ... жеткізушілер мен мердігерлер;
• дебиторлар мен кредиторлар; [4]
Мүмкін аналитикалық процедуралар.
Аналитикалық процедуралар ... ... ... ... ... зерттейді, аудиторға тәуекелділікті ... ... мен ... ... Тенденциялар
мыналарда болуы мүмкін:
• өндірістік шығындарды құраушылар, өндірістік шығындар мен ... ... ... дайын өнім қорларының айналымдылығында (өткізілген өнімнің өзіндік
құнының дайын өнімнің орташа қорына жатқызылуы);
Аудитор осы арақатынастарды ... ... ... ... ... және ... ... салыстырып, ерекше
операцияларды анықтап, ... ... ... ... ... ... есеп ... талдау жасауы аудиторға олардың қаншалықты қажет екенін
анықтауға және ... ... ... ... ... ... аналитикалық процедуралардан басқа, аудитор тағы
мыналардың талдауын жасайды:
• шикізатқа, материалдарға, ... ... және ... шығындардың
нормативтіКредитерден ауытқуының;
• ТМҚ-дың кұрамы мен құрылымының;
... ... ... ... ... жоқ, бүлініп қалған
және өткен кезең көрсеткіштерімен салыстырғандағы басқа да ... ... ... ... ... ... байланысты пайда
болған сұрақтарына әсері клиенттің бақылау сапасын анықтауға мүмкіндік
береді. ... егер ... ... ... өткен жылмен салыстырғандағы
айналым көрсеткіштерінің ауытқуларына байланысты сұрақтарға тез, логикалық
және нақты жауаптар әкімшіліктің жағдайды бақылап отырғандығын және ... мен ... ... ... ... істейтіндігін көрсетеді.
Маңыздылық бойынша тексеру.
Аудитор оған аудитті жоспарлауға ... ... ... ... зерттеп білуі керек. Бұл мүмкін болатын бұрмалаулар мен
тәуекелдіктерді, ... ... ... ... және ... бойынша
тексеру әдістемесін жасау үшін ... ... ... ... ... ... ... жылдағы аудит нәтижелерін қарастырады,
клиенттің қызметкерлерімен әңгімелеседі, қызметкерлердің өз ... ... ... ... ... процедуралары мен
саясатын қарастырады, құжаттар мен есептіліКредитерді зерттейді. [5]
Егер аудитор өндірістік циклдың кейбір немесе барлық шоттарына бақылау
тәуекелдігін аудиттің толықтық, ... ... және ... ... ... қатысты төмен деп бағаласа, онда қорларға түгендеу жүргізудің
міндетті бақылауынан басқа, аудиттің осы мақсаттарына қатысты ... ... тек ... ... ... ... мынадай мақсаттарына: пайда болу, ... ... ... және ... мен ашып ... ... бақылау тәуекелдігін
төмен деп сирек бағалайды, сондықтан, әдетте бұл ... ... ... ... жүргізеді.
Өндіріс циклы аудитінің мақсаттары:
Толықтық:
• кәсіпорын шығындары мен тексерілетін кезеңдегі өнім өндірісіне
кеткен шығындарға толық ... ... ... ... ... және ... ... материалдардың құны;
б) еңбекақыны өтеуге есептелген сомалар және міндетті сақтандыру ... ... ... ... ... ... пен дайын өнім көлемі;
г) негізгі ... ... емес ... ... ... ... есеп ... бойынша айналымдар ... ... есеп ... ... ... мен ... (баламалы) және толықтай Бас кітап пен қаржылық есептілік
формаларына ... ... ... талаптар әр уақытта бекітіледі;
Нақтылық (дәлдік):
• ТМҚ-лар шоттардың Типтік жоспарының ... ... ... және ... ... ... ... материалдардын кұны, негізгі ... ... емес ... тозу ... ... еңбекақыны
төлеу мен салықтық есептеулер ... ... ... ... ... ... есебінің жүйесі
шығындар элеметтері, калькуляция бөлімдері және нормадан жоғары шығындардың
қимасынан мәліметтер алуға ... ... ... тура және жанамаға дұрыс бөлінген;
• жанама шығындар нормативтік аКредитілерге сәйкес өнім түрлері мен
есеп саясаты арасында бөлінген.
Бар ... ... бар болу ... ... ... ... мен
түгендеу жүргізудің нәтижелерінің бар болуымен ... ... ... және ... ... ... ... және кезең шығындары негізделген.
Бағалау:
• негізгі ... ... ... ... емес ... амортизациясының сомалары кезең
шығындарының сәйкес шоттарына және ... ... ... ... ... және сәйкес ... ... ... ... ... және ... ... дайын ... ... құны ... ... ... ... бойынша салалық әдістемелік
кепілдемелерге сәйкес ... ал егер олар жоқ ... ... есеп ... ... ... дайын өнімнің шығарылуы және аяқталмаған өндіріс кабылданған есеп
саясатына сәйкес бағаланады;
• қоймадағы дайын өнім қабылданған есеп саясатына ... ... мен ... шикізаттар мен материалдарды өндіріске беру ... ... ... ... ... құрал-жабдықтарды пайдалану бойынша
кеткен шығындарға қатысты есеп ... ... ... ... сәйкес келеді;
• кәсіпорынның өзінің қорларына ... ... ... ... ... ... ... баланстан тыс шоттарда есептеледі.
Пайда болуы:

• сәйкес кезеңдегі ... мен ... ... ... ... және ... ... ... құжатталған;
• кеткен өндірістік шығындар уақтылы тіркеледі.
Ұсыну және ашып көрсету:
• шығындар бойынша міндеттемелер туралы барлық ... ... ... ... ... дұрыс жіктелген, капиталды
түрдегі ... ... ... кіргізілуі рұқсат етілмеген;
• үстеме шығындар есеп ... ... ... ... ... бойынша тексеру жүргізгенде, аудитор кәсіпорында
қолданылатын ... ... ... цикл ... ақпарат
көздерінің тізімі төменде келтірілген.
Кесте 6. Өндірістік цикл аудитіндегі ақпараттар көздері
|№ |Форма № ... ... |
|1 |2 |3 ... | ... Өндірістік бағдарлама ... | ... ... ... | ... ... ... | |Бас ... ... ... шоттары |
| | ... есеп ... ... |
| | ... ... | ... құжаттама, шикізаттар мен материалдар |
| | ... ... мен ... ... | ... ... келісім-шарт |
|7. | ... ... ... карточкалары |
|8. | ... ... ... жүргізу туралы |
| | ... ... ... ... ... | ... жүргізудің дұрыстығы туралы бақылау |
| | ... ... ... | ... ... | ... ... ... | ... ... ... туралы бақылау |
| | ... есеп ... ... | ... автомобильдің жол жүру қағазы ... | ... ... жол жүру ... ... |Түг-3 ... ... ... ... |Түг-4 |«Жөнелтілген тауарлардың түгенделу актісі» ... ... ... ... ... ... түгендеу |
| | ... ... ... |«ТМҚ-ды түгендеу нәтижелерінің салыстыру ... ... ... ... ... ... және сақтау |
| | ... ... мен ... |
| | ... ... ... ... ... ... ... ... акт» ... ... ... есеп ... ... ... |«ТМҚ-дың қоймадағы қалдықтары ... ... ... ... ... мен ... ... және |
| | ... ... ... ... актісі» |
Жоғарыда ... ... ... ... ... бағалау,
құқықтар мен міндеттемелер ... ... ... төмен деп
сирек бағалайды. Осы мақсаттарға қатысты маңыздылық ... ... ... Бұл түгендеу жүргізуді бақылауға да қатысты.
Аудитор түгендеу жүргізуде бақылау мақсаттарын ... есте ... ... шынымен бар екендігін бекіту;
• қорларды есептеу мен анықтау және ... ... ... және ... көз ... ... ... бұрын, аудитор клиент бизнесімен
толық ... ... және оның ... ... ... мен жағдайы
туралы талқылауға мүмкіндік беретін, осы өнімдердің ... ... ... ... ... Осылайша аудитор біраз уақытын есептеліп жатқан
қорларды тексеруге жүмсауы керек; алайда клиент және бұған қатысы бар ... ... ... ... ... жөніндегі эксперт емес екендігін
түсінуі қажет. ... ... ... ... және ... бар болуына қатысты
растаушы куәліктердің құжатталуы үшін аудитор ... ... ... ... ... ... өндірістік есептердің қорытындысын көрсететін
клиент құжаттарындағы жазбалардың нақтылығын тексеру қажет; бұнымен қоса
қандай да бір ... ... өз ... қайта санап, нәтижесін ... ... ... салыстыру қажет. Бұл есеп нәтижесін
көрсететін клиент құжаттарына ... ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Аудитор жағдайларға байланысты қанша ... ... ... Егер ... ... ... онда аудитор қордың кейбір көлеміне
қатысты біраз (аз ғана) бақылау ... ... ... бірі ... ... ... шығарылған материалды
ресурстарды бағалау дұрыстығын тексеру табылады. Материалды ресурстардың
шығынға жазылуының негізделгендігі сәйкес ... ... ... ... ... ... карталары, т.б.) бойынша
анықталады. Аудитор материалды ресурстардың ... ... ... ... ... керек. Бағалау кәсіпорынның есеп ... ... ... ... ... Есеп жылы ішінде нақты
қорлар атауы бойынша әдістердің бірін қолдануға болады.
Аудитор ... ... ... ... ... ... және ... шығысы жүзеге асырылатындығын
анықтайды. Барлық осы операцияларды аудитор типтік және ... емес ... ... ... ... ... тексеріледі, ал типтік емес
операциялар толық зерттеуді ... ... Екі ... ... тауарлы-материалдық қорлардың қозғалысы бойынша операцияларды
растайтын құжаттамалардың талдауына және осы операциялардың ... ... ... табу дұрыстығының бағалануына бағытталған.
Егер есеп беру кезеңінде жеке ... ... ... онда ... актілері, түгендеу комиссиясының ... ... ... мәліметтер, басшы бұйрықтары болуы керек.
Аудитор материалдар, шикізаттар және ... ... ... ... ... ... ... қадағалау керек.
Кейде кәсіпорын өнім өндіруге шығындарды арттыру мақсатында ... ... өнім ... үшін материалды шығындардың негізделмеген
артуына жол береді. Мұнда нормалар бойынша ... мен ... ... ... ... болады.
Аудитор үстеме шығындардың таралу тәртібі мен құрамын ... ... ... ... ... жарыққа, мекемені жалға алуға,
жарнамаға және т.б. кеткен шығындардың нақты ... ... ... ... ... ... таратылу тәртібі кәсіпорынның
есеп саясатымен бекітілуі керек. Сондай-ақ аудитор үстеме шығындар есебінің
ерекшеліктеріне назар ... ... Есеп ... ... ... ... өзіндік құнға енетін үстеме ... ... ... ... ... ... көрсеткіштерінің
сенімділігі және шығындардың дайын өнімге ... ... да ... ... жазу дұрыстығын бекіту мақсатында түзетілген
жазбаларға көп көңіл аудару керек. Мұнда өнімді өткізу кезіндегі ... ... ... ... ... ... ... мүмкін.
Өндірістік шығындар есебінің жағдайын негізді бағалау үшін ... ... ... ... ... жазу керек. Ведомосте
мынадай көрсеткіштер қарастырылуы қажет: операцияның мазмұны, құжат атауы,
құрылған күні мен ... ... ... ... корреспонденциясы, ескерту.
Ескертуде аудитор қорытындылар мен кемшіліктерді жою туралы ұсыныстар
жазады. [5]
Кезең ... ... ... ... 2 ... қаржылық
есептіліктің халықаралық стандартына Әдістемелік ... ... ... өзіндік құнына кірмейтін және кезең шығындары
болатын ... ... ... ... мен оларға шығындардың
жатқызылу дұрыстығына көңіл аударуы ... ... ... ... ... кезеңнің шығындарына
басқа есепті кезеңнің шығындары кіретіндігі туралы фактілерді көрсетеді.
Сондықтан 12 НСФО 2 ... ... ... ... ... ... ұсыныстарға сәйкес, тауарлы-материалдық қорлардың
өзіндік құнына кірмейтін және кезең шығындары болып ... ... ... ... ... ... ... асқан кезеңге жазылады
және өткізілмеген өнім мен аяқталмаған өндіріс қалдықтары ... ... ... кай ... ... ... шығындар, сондай-ақ маусымдық
салалардағы шығындардың жекелеген түрлері өнімнің ... ... ... тәртіппен кезең шығындарына жатқызылады.
Аудитор есептегі сәйкес кезең шығындарының көрсетілуінің негізділігін
анықтауы қажет. Бұл үшін ... ... ... ... мен ... әртүрлі құжаттарды зерттеу керек.
Дайын өнім кірістеледі, егер оны құру бойынша ... ... және ол ... ... ... ... ... болса,
сондай-ақ ол сақталу үшін және одан әрі қарай тапсырыс берушілерге өткізілу
үшін қоймаға өткізілген болса.
Дайын өнім ... ... ... ... құны бойынша
көрсетілетіні белгілі. Көрсетілген схема келесідей ... ... ... ... құны - ... ... ... (ТШЖ) 1320
«Дайын өнім» шотында көрініс табатын өзіндік құн;
-өндіріс шығындары - 8110, 8130 ... ... ... ... ... ... - жетілдіру үшін 1341,1343
шоттарының кредитінен, 8110, 8130 ... ... ... ... аяқталмаған өндірістің өзіндік құны;
-кезең аяғына аяқталмаған өндіріс - есеп беру ... ... ... есеп ... ... құны 8110, 8130 ... 1341, ... дебетіне, кейіннен жетілдірулер үшін келесі
кезең басында 8110, 8300 шоттарына ауыстырылады.
Негізгі ... ... ... ... үшін ... ... ... шоттары қарастырылған. 8110-шотта кезең бойынша кеткен
шығындар ... ... ... ... ... 8110, ... келесідей элементтер бойынша шығындар ескеріледі: материалдар,
еңбекақы, еңбекақыдан әлеуметтік ... ... ... және ... ... соңында осы шоттар 7110 шоттың дебетіне жинақталады.
10 Журнал-ордерде талдамалы есебі жүргізіледі.
3.3 Өндірістік ... ... ... ... ... анықтаушы негізгі көрсеткіштерінің
бірі - жалпы шығынға едәуір үлесі бар өндіріс және өнімді (жұмыс, қызмет)
сату шығындары мен оның ... ... ... және оның өсу ... базистік және есепті кезеңдерде
негізгі және айналым ... ... ... ... ... ... ... және үнемдеу режимін сақтауды
көрсетеді. Өзіндік құн, құнның басым құрамдас бөлігі болумен қатар, сондай-
ақ өндіріс ... ... ... ... көрсеткіш, өйткені
бұйымның бағасын белгілеу үшін ... ... ... ... қоғамдық қажетті еңбек шығындарын мүмкіндігінше дәлірек көрсетуге
тиісті. Бұл шығындарды ... ... ... ... Бұл
шығындарды тікелей өлшеуге болмайды, өйткені өзіндік құн, бұл шығындардың
құралы ретінде қолданылады.
Баға белгілеуде, өзіндік құн, бағаның ... ... ... ... ... ... қызметін атқарады. Нарықтық экономика
жағдайында шаруашылыққа қырсыздықты тиімді шаруашылықты жүргізу ... ... ... өзі алдаудың қажеті жоқ.
Өзіндік құн ... ... ... және ... ... ... ... ретінде қызметін толық жүзеге асырады. Еңбек
ұжымдары, әкімшілік, билігі жүйесінде орын алған қоймаға ғана емес, ... ... ... ... ... ... ... экономикалық
жағдайын, бәсекелестік қабілетін сипаттайды.
Өзіндік құн, негізгі экономикалық ... ... ... ... байланысты. Әдетте, өзіндік құнды төмендету табыстың
өсуіне тікелей байланысты болғандықтан, ол ұжым үшін өте ... ... ... ... ... Өзіндік құнның өсуінің
төмендеуі бюджетке төленетін төлемдерге және меншік иелеріне ... әсер ... ... ... табыстан салық алу кезінде салық алынатын
табыстарын ... жол ... ... ... ... айып
санкциясын қолдануға кеңінен құқық берілген салық қызметкерлері даулы
мәселелерді ... ... ... жүргізудің тәжірибесі көрсетіп отырғандай , өндіріс
шығындарының есебіне аудит жүргізілген кезде кеткен ... ... ... ... талдау жасауға мүмкіндік туады:
-аяқталмаған өндірістегі еңбекақы, материалдық қорлар және ... ... ... жоғарылатылған(төмендетілген) шығындарға;
-өндіріс шығындарына, заң актілеріне сәйкес арнайы көздердің есебіне
жатқызылған негізсіз енгізілген шығындарға;
-калькуляциялау обьектісіне жатпайтын ... ... ... ... ... ... ... қалдықтарына тасымалдау шығындарына;
-өндіріс шығындарына ендірілген негізгі құралдарға салынған күрделі
қаржыға;
-өндірістік сипаты жоқ өзіндік құнға негізсіз ендірілген шығындарға;
-негізгі ... ... және ... ... ... ... құнға ендірілген шығындарға;
-құжаттары мен расталмеған материалдық емес активтердің өзәндік
құнға ... ... ... тұлғаларға жалға берілген негізгі құралдардың өзіндік құнға
ендірілген шығындарына;
-өзіндік құнға ендірілген өндірістік емес, негізгі құралдарды ... ... ... ... ... кіріспей тұрып, алдымен
аудитордың қабылданған есеп саясатымен, шаруашылықтың ұйымдастыру және
технологиялық ерекшеліктерімен, өндіріс тұрпатымен, ... өнім ... ... ресурстарымен танысуы қажет.
Есеп саясатының сақталуына байланысты аудиор ... ... ... ... ... ... ... шығындар есебінің әдісінің
тұрақтылығын, оның нормативтік құжаттарға сәйкестігін;
-есепті кезеңдер ... ... ... ... ... ... сақталғанын;
-материалдық шығындарының өнімнің өзіндік ... ... ... ... ... дұрыс тозу есептелгендігін;
-өндіріс шығындарына ендірілген материалды емес ... ... ... ... ... ... ... бойынша таратылу әдістерінің
негізділігін.
Өнім (жұмыс, қызмет) өндіруге ... ... ... ... ... ... ... жылдың басында белгіленген ... және ... ... ... ... ... және оның ... салалық және ... ... ... ... ... ... шығындарының есебінің әдістерінің
негізділігін және оның ... ... ... ... ... ... ... өзіндік құнына шығындарының дұрыс жатқызылуын тексеру әдістері
көпшілігінде өнімнің өзіндік құнын калькуляциялауға ... ... Яғни ... ... қысқартылған өзіндік құн есептеуге, сондай-
ақ шығындырының топтарына да.
Ұлттық қаржылық есептіліктің ... 12 ... ... ... ... және ... кезінде өнімнің өзіндік құнының
өндірістік шығынын құрайтын мынадай топтау ... ... ... пайда болу орны бойынша(өндіріс, цех, бөлімше ж. т.б.).
2) өнімнің, жұмыстың және қызметтің түрлері бойынша;
3) шығындарын өнімнің ... ... ... ... ... аталған топтаулармен шектеліп қалмай, жалпы әдебиеттеріндегі өндіріс
шығындарының топталу тәртіптерін басшылыққа ала отырып, өндіріс шығындарын
жіктеуді мынандай топтар ... ... ... ... ... ... тексерген кезде өндірістік бөлімшелер (қай цехтанемесе
қай учаскеде ... және ... ... ... ... қаншалықты жақсы ұйымдастырылғанына көз жеткізу қажет. Өндірістік
бөлімшелер және өндіріс ... ... есеп және ... ... ... шаруашылықтың өзі үшін қажетті. Өнімнің өзіндік ... ... ... ресурстардың өз мақсатына орынды жұмсалуын
«әрбір шығындар орталығы» бақылау қажет.
Жауапкершілік орталығы ... ... болу ... ... ... де
мүмкін. Егер құрылымдық бөлімшелерінің жетекшілері шығынның деңгейі және
жұмыстың соңғы нітижесі жауап берген жағдайда, шығынның пайда болу ... ... ... ... ... ... жаіупкершілік
аймағы және басқару қызметінің аумағы шығынның ... болу орны ... ... кең. Басшылық ету жауапкершілігі өндіріс бөлімшелеріне
тарайтын болғандықтан, жауапкершілік орталығы бірнеше ... ... ... ... ... өзіндік құнын құрайтын шығындар олардың экономикалық
мағынасына сәйкес мынадай элементтер бойынша топталады:
1) материалдық шығындары;
2) еңбекақы төлеу шығындары;
3) ... ... ... ... негізгі құралдардың тозуы;
5) үстеме шығындары;
Бухгалтерлік есептің 7 «Тауарлы материалдық қорлардың есебі» ... ... ... топтау калькуляция баптары бойынша
келтіріліп, мынадай баптарды қамтыған:
1) материалдар, қайтарылған қалдықтарын шығарып тастап;
2) еңбек ... ... ақы ... ... ... ... ... өнімнің өзіндік құнын қалыптастыратын негізгі
көрсеткіш болғандықтан, оларға жеке- жеке тоқталуды талап етеді.
Материалдық шығындардың өнімнің ... ... ... ... ... аудитордың мынадай мәселелерге назар аударуын талап етеді:
-өнімнің (жұмыс, қызмет) ... ... ... ... және
материалдардың дұрыс бағаланғандығына;
-шаруашылықта қабылданған есеп саясатына байланысты бухгалтерлік есепте
материалдарды сату және дайындау операцияларының дұрыс көрсетілгендігіне;
-өндіріске ... ... ... ... ... ... ... шығысқа шығарылған фактілердің орын
алмағандығына, сондай- ақ өндіріс ... ҚҚС ... ... шығарған
жағдайда;
-цехтарға, учаскілерге ж. т.б. босатылған, бірақ нақты ... ... ... құнын өнімнің (қызмет, жұмыс)
өзіндік құнына ендіру фактілерінің орын ... ... ... бөлуді қоса) кезінде бөлінбеген табысқа
немесе басқа да қаржыландыру көздеріне шығысқа шығарылғандығына;
-әлеуметтік- ... ... ... ... жұмсалған
материалдардың құны негізгі қызмет шығындарына жатқызылған ... ... ... ... ... беру ... ... осындай тәртіп бойынша көрсетілгендігіне;
-техникалық жағдайының және өнім өндіру технологиясының деңгейіне сәйкес
шикізат және материалдарды жұмсау нормасының дұрыс белгіленгендігіне;
-қайтарылған қалдықтарының ... ... ... ... ... ... ... делдалдық қызметін қоса, тауар
биржаларының қызметін төлеу, ... және ... ... ... төлеу шығындарының негізділігіне;
-өнімнің (жұмыс, қызмет) өзіндік құнына, қоймадағы жәнеөндірістегі кем
шыққан құндылықтардың құнының , ... ... ... ... ... сот органдары бас тартқан жағдайда шығысқа шығарудың заңдылығына;
-шаруашылықтың материалды құндылықтармен сатып алынған ... ... ... орау ... ... дұрыс көрсетілуіне. Бұндай
кезде егер сыйымдылықтың құны ... ... ... ... ... ... ... , сыйымдылықтың құнын , мүмкін ... ... ... және сату бағасына (оларды жөндеу және ... ... ... ... ... кемітудің қажет екенін есте
сақтауы қажет. Егер ... ... ... құны материалдық
ресурстардың бағасынан жоғары бағалап ... онда ... ... алу ... ... құнын олардың
мүмкін болған пайдалану бағасы ... ... ... кему нормасының негізінде кем ... және ... ... ... шығысқа шығарылғандығына;
-материалдық ресурстардың нақты өзіндік құнының, олардың есептік бағасы
бойынша шығысқа шығарылған құнынан ауытқудың негізділігіне.
Материалды ... ... ... ... ... ... ... өндіріс салаларында барлық өндіріс шығындарының 1/3 ... ақы ... ... ... ... ... құнға шығынның бұл
түрінің дұрыс жатқызылуына аудитордың баса назар аударуы қажет. Өнімнің
өзіндік құнына ... ... ... ... ... ... ... болу орны бойынша көрсетілетінін ескеруі қажет.
«Еңбекақы төлеу» бабына шаруашылықтың ... ... ... ... ... нәтижелері үшін жұмысшы, қызметкерлерге
сыйақы, ынталандыру және есесі ... орны ... ... , ... ... ақ ... ... тұрмайтын негізгі өндіріске
жұмыс істейтін қызметкерлерге есептелген еңбекақы ... ... ... ақы төлеу шығындарын зерттей отырып, анықталған тиісті
құжаттары бойынша мерзімді еңбек ақыға, ... ... ... ... ... ақығақарай есептелініп, нақты орындалған
жұмыс үшін төленген еңбек ақы ... ... ... ақы ... және ... ... ... сомада, ал есесі қайтарылып, орын
толтыру төлемдері заң ... ... ... нормеда өзіндік
құнға ендірілетінін назарынан тыс қалдырмауы қажет.
Аудитор еңбек ақы төлеу ... ... ... оның ... ... ... ... ретінде берілген өнімдердің құндарының
жұмыскердің кейбір ... ... ... ... ... әскери киімдер.) құны, еңбекті реттеуге байланысты ... ... ... ақ ... ... және биік ... жерлердегі
табиғат, ауа райы жағдайы ауыр ... ... ... ... ... ... қосымша ақы және жалақы төлемдері) енетінін естен
шығармауы қажет.
Аудитордың еңбек туралы актілерінде ... ... және ... ... ... ... төленуге тиісті төлемдерді мұқият
зерттеп тексеруі қажет. Бұл шығындардың ... ... ... ... ... аналардың балаларын тамақтандыруға байланысты
жұмысындағы үзіліске , мемлекеттік міндетті орындаған ... үшін ... ... ... ... үшін төленген сыйақы, кезекті және қосымша
демалыстардың төлемдері құрайды.
Тексерген ... ... ... өндіріс шығындарына, жұмыскерлердің
демалысын төлеу шығындарының ... ... ... ендірілуінің
негігділігіне назар аударуы қажет. Жұмыскерлердің кезекті ... ... ... ... ... ... демалысты төлеуге жұмсалған нақты
шығыны өнімнің өзіндік құнына , оның ... ... ... ... ... ... жыл бойы ... маусымдық сипатына байланысты
бірқалыпты берілмесе немесе бір мезгілде жұмыскерлердің көпшілігі ... ... ... ақы төлеу сомасына есептелетін пайызына ... ... ақы ... ... ... ... Шаруашылықтың
таңдаған демалыс ақы төлеу ... есеп ... ... ... шаруашылық алда тұрған кезекті және қосымша демалысқа, сіңірген
еңбек стажына, сыйақы төлеу шығындарына ... ... , онда ... ... ... есептелген борыштар» шоты
бойынша операцияларының негізділігі анықталады.
Демалысты төлеуге есептелген ... ... ... ... ақы ... ... айдағы демалыс күніне тиісті сомада ғана ендірілетінін естен
шығармаған абзал. Егер ... ... ... ... ... айға ... ... осы күндері үшін төленген сома , берілген аванс ретінде
(681/3350 шотының дебетінде) ... ... тек қана ... ... ... өзіндік құнына жататын еңбек шығындарын тексерген кезде ... ... ... ... құнына енбейтін жұмыскерлерге төленген
ақшалай және натуралды түрдегі төлемдердің тізіміне ерекше ... ... ... өнімнің өзіндік құнына, өнімдер ... ... ... ... ... ... сол ... қоғамдық
тамақтандыру орындарына босатқан, сондай- ақ ... және ... ... жолдамаларының бағасының айырмасы енбейді.
Өзіндік құнға бөлінбеген табысты және басқа да ... ... , ... ... , ... ... мынадай төлемдер енбейді:
Акциялар, облигациялар және шаруашылықтың мүлкіне жұмыскерлерінің басқа
да үлестері бойынша ... ... және де ... табыстар,
материалдық көмек өндіріс көрсеткіштеріне байланысты емес сыйақы (кіршіксіз
көпжылдық қызмет және ... ... ... байланысты және басқа да
осындай жағдайлар үшін) , жұмыскерлерге ... шарт ... ... ... төлеу; бағаның өсуі, зейнетақыға үстеме, есесі
қайтарылатын көлемнен ... ... ... ... құнының
қымбаттауына байланысты, есесі қайтарылатын төлемдер, көпшілік ... ... ... ... және ... да тікелей еңбек ақы төлеумен
байланысты емес төлемдер.
Аудитор есептелген ... ақы қоры мен ... ... ... ... ... баса ... аударып, олардың негізділігіне
көз жеткізуге тиісті. Салық ... ... ... ... базаның
дұрыс анықталғандығын, қаржыландыру көздеріне ... ... ... ... ... ... тұлғалардың әлеуметтік
салық есептейтін төлем түрлерінің дұрыс белгіленгендігін анықтауға тиісті.
Сондай- ақ ... ... ... анықталған әлеуметтік салық есептеуге
тиісті заңды және жеке тұлғалардың шеңберінің анықталып, олардың ... ... ... ... ... ... ... көз
жеткізу қажет.
Өнімнің өзіндік құнына тарату жолымен ендірілетін өндірістік кешенді
шығындар ... ... ... ... ... бұл ... ... мұқият зерттеп, олардың әрбір нақты өнімінің түрлерінің өзіндік
құнына таратылу әдістерінің негізділігін анықтауға ... және ... ... ... ақ, өз ... ... ... шығындарының ақпараттарын жинақтау үшін 8100 шотының
ішінен ашылатын субшоттары қаралған.
Аудитор бұл бөлімшенің шоттарында ... ... ... ... және ... ... ... ақталғандығына тексеру жүргізеді.
Қорытынды
2007 жылғы 28-ақпандағы ... ... ... есеп пен ... ... ... Заңында: «Кірістер мен
шығыстар пайда мен зиян ... ... ... ... ... байланысты элементтер болып табылады. Кірістер – есепті ... ... ... ... ... ... ... азаюы
нысанында экономикалық пайданың ұлғаюы, олар капиталға қатысушы тұлғалардың
жарнасымен байланысты ... ... ... ... әкеп ... Ал
шығыстар – есепті кезең ішінде активтердің қолдан кетуі немесе азаюы ... ... ... ... экономикалық пайданың азаюы, олар
капиталға қатысушы тұлғаларға бөлумен байланысты азаюдан өзгеше капиталдың
азаюына әкеп соғады» деп ... ... ... ... табысты алу мүмкін емес. Өз кезегінде
табыс алмай, шаруашылықтың дамуын жүзеге асыру және әлеуметтік мәселелерді
табысты шешу ... ... іс ... ... ... бір шығындармен байланысты ... ... ... ... ... және ... немесе қызмет
көрсетуге кеткен барлық ақша ресурстары ... ... ...... өндірісті және тауарлы-материалдық қорларды сатуға, жұмысты
орындауға, ... ... және ... ... ... шығындарды
қамтиды. Әдетте, ол ақша қаражаттары, материалды ... ... ... және ... ... ... ... немесе
пайдалану нысанында болады.
Шаруашылық жұмысының сапасын ... ... ... бірі – ... ... ... үлесі бар өндіріс және өнімді
(жұмыс ... сату ... мен оның ... ... құн және оның өсу ... базистік және есепті кезеңдерде
негізгі және айналым қорларының қаншалықты ... ... ... ... ұйымдастыру және үнемдеу ... ... ... құн ... ... ... ... болумен қатар, сондай-
ақ өндіріс ... ... ... ... ... өйткені
бұйымның бағасын белгілеу үшін бастапқы базалық қызмет атқарады.
Сонымен, өзіндік құнның калькуляциясы кәсіпорынға:
- өнімнің бағасын белгілеуге;
- шығындарды ... және оған ... ... ... қызметті жүзеге асыру барысында сапалы ... ... ... ... ... есепте шығындар белгілі бір қасиеттері бойынша топталады.
Өндірістік шығындарды топтаудың тәсілдері бірнеше факторларға негізделген:
кәсіпорын қызметінің өзіндік ... ... ... ... ... өндірілетін өнім ... ... ... ... өту кезеңіне және т.б.
Өндірістік шығындар келесідей белгілері бойынша жіктеледі:
1. Құрамы мен тағайындалуына байланысты шығындар ... және ... ... ... шығындар – технологиялық процесспен тікелей байланысты
шығындар (материалдар, еңбекақы, амортизация және ... ... ...... және ... өндірістерге қызмет көрсету
бойынша, сондай-ақ, басқару және шаруашылық шығындар жатады.
2. Экономикалық біртектілік бойынша ... ... ... ... ... бөлінеді:
- Элементті деп – құраушы бөліктерге жатқызыла алмайтын өндірістік
өнім шығындарының біртекті түрлерін ... ... пен ... ... ... т.б.);
- Комплексті шығындар деп – құрамы біртекті емес шығындарды айтады.
Олардың құрамына шығындардың әртүрлі түрлері ... ... ... бір ... көрсетіледі.
3. Өнімнің өзіндік құнына ену тәсілі бойынша шығындар тікелей және
жанама болып бөлінеді:
- Тікелей шығындар – ... ... ... ... жатқызылатын,
яғни жекелеген өнім ... ... ... ... Тікелей
шығындар өнімнің өзіндік ... ... ... болу ... ... мен материалдар, жартылай фабрикаттар, еңбекақы және т.б.);
- Жанама шығындар – өнімнің өзіндік құнына таратылып бөлінетін, яғни
бірнеше өнім ... ... ... ... ... шығындар өнімнің
өзіндік құнына соңында енеді, ал олардың пайда болу сәтінде өнімнің жеке
түрлерінің ... ... ... ... өнім мен ... ... жалпы болып табылады.
4. Өндіріс көлеміне қатысты шығындар айнымалы және тұрақты болып екіге
бөлінеді:
- Тұрақты шығындар – бұл ... ... ... ... ... ... ... (өндіріс ғимараттарын жарықтандыру мен
жылытуға кеткен шығыстар, ... ... ... Айнымалы – шығарылған өнім көлемінің өзгеруімен шығынның да ... ... ... ... ... мен ... ... энергия мен отын, өндіріс жұмысшыларының жалақысы);
5. Құрамы бойынша өндіріс шығындары келесідей баптар және элементтер
бойынша топтастырылады:
- ... ... ... ... еңбек ақыдан аударылатын аударымдар;
- негізгі құралдардың және материалды емес активтердің тозуы;
- басқа да ... ... ... ... ... ... бөлімшесі бір
шолушы және бірнеше «транзиттік» шоттардан тұрады, онда олардың мазмұны,
пайда ... ... және ... да ... бойынша шығындар
топтастырылады.
«Транзиттік» шоттарда көрсетілген ... ... ... ... ... бір ... ... көрсетеді, оны шолып (белгіленген
қағидалар мен ережелерді пайдалана отырып), шығарылған өнімнің ... ... құны ... ... ... ... ... өнім
бірлігі де есептелінеді. Әрбір бөлімше өз ... ... үш ... ... кеткен тікелей материалдар;
– шығындарға кеткен тікелей жұмыс күші;
– үстеме шығыстар.
Тікелей шығыстарға кеткен материалдар соңғы ... ... ... ... ... да ... ... қосылады. Мысалға, автомобиль
өндірісі үшін болат немесе жиһаз өндірісі үшін ағаш негізгі ... ... ... ... ... ... – бұл өнімді әзірлеуге тікелей
қатысқан өндіріс жұмысшыларына есептелген еңбек ақысы (енбек ... ... қоса ... ... ... толассыз өндірісте жұмыс істейтін оператордың немесе металл
өңдеуші станокта істейтін жұмысшының ... ... т.б. осы ... ... ақылары жатады.
Қызмет көрсететін цех жұмысшыларының еңбек ақысы тікелей ... ... ... ал олар ... ... жатқызылады.
Үстеме шығыстар өндіріске кеткен барлық шығындардан тікелей шығындарды
(тікелей материалдар шығындары мен өндіріс ... ... ... ... ... Одан ... үстеме шығыстардың қатарына:
амортизация шығыстары, жал ақысы, сақтандыру жарнасы, ... ... және ... да себептердің салдарынан өндірістің уақытша тоқтап
қалуының шығыстары т.б. жатады.
Жалпы алғанда, өндіріс есебін төрт ... ... ... ... өндіріс түрлері бойынша «транзиттік» ... ... ... ... ... шығыстар туралы ақпараттарға шолу жасалады
(негізгі, көмекші т.б. өндірістері ... ... ... ... ... субъекттің үстеме шығыстары
жинақталып, олардың жалпы деңгейі туралы ақпараттар беріледі;
- ... ... ... ... (шаруашылық жүргізуші субъекттің
есептік саясатында қаралған әдісі) бойынша негізгі, көмекші өндірістерге
таратады;
- «Транзиттік» шоттардағы жинақталған шығыстарды ... өнім ... ... ... ... нақты өзіндік құны қалыптасады, сондай-ақ
аяқталмаған өндірістің де үлесі анықталып, тиесілі саласына жатқызылады.
Қорыта келе, кәсіпорынның ... ... ... бір ... ретінде,
талдап қорытумен, ағымдағы және жорамалданған шығындар бойынша есеп
берумен байланысты баптар бойынша өзіндік ... ... ... ... ... ... ... өзіндік құн бойынша бар нұсқауларға
талдау жасап, кәсіпорынды тиімді ... ... ... Қазақстан Республикасының «Бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік
туралы» Заңы 2007ж
2. Қазақстан ... ... және ... ... ... Заңы ... Қазақстан Республикасының «Аудиторлық қызмет туралы» Заңы 2006ж
4. Абленов Д.О. Аудит негіздері: Оқулық. – ... ... ... ... Р. ... ... Пер. с ... / Под ред. Я.В. Соколова
М.:Аудит; Юнити, 2000ж
6. Баймұханова С.Б., Балапанова Ж., «Бухгалтерлiк есеп», Алматы 2001ж.
7. ... М., ... С.М., ... оқу құралы.- Алматы: Қазақ
Университеті, 2004 ж.
8. ... М.С. ... и ... ...... ... ... Друри К. Управленческий и производственный учет. Пер с ... – М.: ... ... ... К. Ш. Аудит және қаржылық есепті талдау: Оқулық. – А.:
«Қаржы қаражат», 2003ж.
11. Захарьин В. Р. Формирование себестоимости ... Мн.: ... ... Е.Т. ... ... - ... ... 2008.
13. Майданчик Б.И., Карпунин М.Б., ... Л.Г. и др. ... ... ... решений. - М.: Финансы и статистика, 2003.
1. Лабутин П. Учет затрат на производство продукции. // ... 2000. № 18. С. ... ... Е. Н. ... ... ... ... себестоимости на
предприятиях. // Бухгалтерский учет и анализ. 2000. № 1. С. ... ... В.Л. ... ... ... ... – А.: Экономика, 2004.
4. Николаева С.А. ... ... и ... ... ... - М.: ... Николаева С.А. Учет затрат в ... ... ... ... ... - М.: 2000 ... ... В.Ф. Основы калькуляции. – М.: Финансы и статистика, ... ... Г. И. ... ... учета.- СПб., 2002г.
8. Кеулiмжаев Қ.Қ., Әжiбаева З.Т. т.б. ... ... ... 2001ж.
9. Мейірбеков А.Қ, Әлімбетов Қ.Ә. «Кәсіпорын экономикасы» Алматы
2005 ж.

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 80 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Қазпочта» Акционерлік Қоғамының Батыс Қазақстан Облыстық филиалына жалпы сипаттама25 бет
АО «Ютекс» бойынша есеп беру35 бет
Ақша-қаражатының аудиті және талдауы63 бет
Бюджетпен есеп айырысудың есебі68 бет
Екінші деңгейлі банктегі банктік есептің теориялық негіздері81 бет
Еңбекақының төлемін тексеру аудиты27 бет
ЖШС «Тараз RAYS» ақша қаражаттарымен есеп айырысудың есебі67 бет
Меншікті капиталдың есебі мен аудиты42 бет
Қаржылық есептеме аудитінің процесі7 бет
Өткізу циклы аудиты жайлы жалпы ережелер21 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь