Қазіргі заман философиясы

І Кіріспе
ІІ Негізгі бөлім
1.Қазіргі заман философиясы. Философия тарихындағы адам проблемасы
2. Неофрейдизм
3.Жеке адамның өзіндік дәрежесі
4. Адам бостандығы мен праволары
5. Адамның әлеуметтік мәні

ІІІ Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер
Адам проблемасы философия ғылымымен құрдас десе де болады. Бұған дәлел: философияның өзі сонау көне замандардағы ойшылдардың адам жөніндегі, оның дүниедегі атқаратын қызметі мен алатын орны жөніндегі ойтолғауларынан туған. Бір нәрсенің сырын ашып білу үшін алдымен адам бұл туралы ештеңе білмейтінін түсініп, соны іштей де болса мойындауы қажет. Мысалы, ағаш отқа жанады, тас жанбайды, тек қызады. Мұның себебін білмейтіңдігін адам өзі түсінсе, онда бұған таңдану сезімі пайда болады, ойланады, білуге ынта туады. Атақты грек философтары Платон мен Аристотель философиялық ойлардың психологиялық негізі адамның өзі түсінбейтін, түсіндіре алмайтын құбылыстарға ең алғаш таңдану, таңырқану сезімдерінде жатыр деп болжам жасады.
1. Ақназаров Х.З. Философия тарихынан дәрістер курсы. Алматы, 1992
2. Алтаев Ж., Касабек А., Мұхамбетәлі Қ. Философия тарихы. Алматы 2000
3. Әбішев Қ. Философия – Алматы: Ақыл кітабы, 2001
4. Бейсенов Қ. Философия тарихы. Алматы 1992
5. Бессонов Б.Н. Назначение человека. М., 1995
6. Гайденко П.П. Экзистенциализм и проблема културы. М., 1963
7. Есім Ғ. Фәлсафа тарихы - Адматы: Раритет, 2004
8. Зотов А.Ф., Мельвиль Ю.К. Запатная философия ХХ века. Уч. Пособие М., 1987
9. Зотов А.Ф., Мельвиль Ю.К. Запатная философия ХХ века. Уч. Пособие М., 1998
10. Кішібеков Д., Сыдықов Ұ.Е. Философия. Алматы: 2003
11. Құлсариева А. ХХ ғасыр философиялық тұжырымдамасы. – Алматы 2001
12. Лейбин В.М. Фрейд, психоанализ и современная западная философия. М., 1990
13. Маркузе Г. Одномерный человек. М., 1969
14. Мудрагей Н.С. Рациональное и иррациональное. Историко –теоритический очерк.М., 1985
15. Мырзалы С.Қ. Философия әлеміне саяхат – Қостанай -2000
16. Немировская Л.З. Философия: уч. Пособие. М., 1996
17. Поппер К. Открытое общество и его враги. М., 1992
18. Поппер К. Логика и рост научного знания. М., 1983
19. Рассел Б. Человеческое познание, его сферы и границы. М., 1957
20. Современная западная философия.М., 1991
21. Современная западная философия: Словарь,М., 2000
22. Философский энцеклопедический словарь - М., 1994
23. Философия (под ред. проф. Никтич Л.А.) Москва 2000
24. Философия: Электрондық оқулық Т.Х.Ғабитов- Алматы. Юрлит, 2004
        
        Жоспар
І Кіріспе
ІІ Негізгі бөлім
1.Қазіргі заман философиясы. Философия тарихындағы адам проблемасы
2. Неофрейдизм
3.Жеке адамның өзіндік дәрежесі
4. Адам бостандығы мен праволары
5. ... ... ... ... ... проблемасы философия ғылымымен құрдас десе де болады. Бұған ... өзі ... көне ... ... адам ... ... ... қызметі мен алатын орны жөніндегі ойтолғауларынан
туған. Бір ... ... ашып білу үшін ... адам бұл туралы ештеңе
білмейтінін түсініп, соны іштей де ... ... ... ... ағаш ... тас жанбайды, тек қызады. Мұның себебін білмейтіңдігін адам ... онда ... ... ... пайда болады, ойланады, білуге ... ... грек ... ... мен ... ... ... негізі адамның өзі түсінбейтін, ... ... ең ... таңдану, таңырқану сезімдерінде жатыр деп болжам
жасады.
Қазіргі заман философиясы
ХХ ғ. мен ХХІ ғ. ... ... ... ... ... өзгерістерге бағынышты болды. Еуропа монополистік
капитализм деңгейіне көтерілді. Ұлттық айырмашылықты ... ... ... және ... ... дами ... Осы өзгерістер
қоғамның әлеуметтік және рухани саласында да көрініс тапты. Философияда
ескі мәселелермен ... ... ... ... сай оларға жаңаша
қарап, жаңаша шешуге ұмтылыстар пайда болды. ХІХ ғ аяғы және ХХ ... ... ... ... ... ... ... сөз жалғанады,
ол ілімдерінің бір философиялық жүйеден ... яғни ... ... жағынан бір-біріне қарама-қарсы екенін ... ... ... айырмашылығына көңіл аударады.
Биклассикалық пен классикалық философияның арасындағы қақтығыстықтың
орталық мәселесі рационалдық ақыл-ойға, оның рөліне байланысты болды.
Биклассикалық ... ... ... ... ерекше бір бөлігі.
Бұл философия адамзат ақыл-ойының әтүрлі салаларына байланысты тұжырымдар
жасап жауап ... Ол ... ... ... онда көптеген бағыттар,
концепциялар мен теориялар бар. Оның ішінде жаңа әлемдік және ... ... ... ... ерекше сипаты және белгілері төмендегідей:
1. «Практицизм» - дара тұлға мен әлеуметтің, материалдық пен руханидың
нақты шынайы өмірге бағытталуы.
2. ... - ... ... және адам ... ... кең ... «Релятивизм» - адам білімінде салыстырмалылық (относительдік) идеясы
-ның көп орын ... ... ... ... ... ... екі
бағытты байқауға болады. Біріншісі - ... (лат ... Бұл ... мен ... ... ... прогреске байланысты қарама-қарсы көзқарастар:
сциентизм, яғни рационалдық, ең алдымен ... ал ... ... және ... секілді ғылымдардың жемістерін
қолдана отырып - ақыл-ойға сенім білдіреді. Антисцеинтизм керісінше - ... және ... ... ... ... ... оның негізіндегі дәлелденген
білімге сүйенеді. Рационализмнің қызметі екі ... ... ... ойлау қызметі тәжірбиеге сүйенеді, яғни ойлау дегеніміз ақылға ... ... ... ... де ... Тану ... ... дүниені
игеруінде логикалық (ойға қонымдылық, қисынды) пайымдау арқылы, ұғым мен ой
тұжырымының нәтижесінде дүние ... жаңа ... ... ... ... ... ... жетістігі өмір сүруді жеңілдетеді, адамға қызмет
етеді; ғылымда көптеген жаңалық ашылады; жаңа ... ... ... самолет, телевизор, радио); жаңа, әрі тиімді технологиялық
әдіс дүниеге келеді.
Антисциентизм - иррационалдық (ақыл жетпейтін) ... ... ... жоққа шығарады. Ғылыми адамды шынайы біліммен қамтамасыз
ете алмайды, болмыстың бүтіндігі, үзіліссіздігі туралы ... ... ... ... ... ... әдісті ұсынады, шындықты
тікелей тәжірибенің ... ... ... деп ... Ал ғылым ғылыми-
техникалық прогресс адамға зиян келтіреді, адамның ерекшелік ... ... ... ... нашарлатады, адам есептеуді,
ойлап жатуды тоқтатады, адам миының қызметі ... ... ... Иррационализм - мистикаға (түсініксіз, жұмбаққа) сенуге де, ғылыми
ізденістерге де жеткізеді. Сондықтан оған сынаржақты қарап, не ... ... ... ... түрі-неопозитивизм. Қазіргі батыс философиясының
негізгі ағымы, ХХ ғ. 30-60 ... ... ... Оның ... ... ... ... – негізін қалаушы, оның ізбасарлары
Р.Карнап, О.Нейрат, Б.Рассел (1872-70); Львов – ... ... ... Альфред(1902-84). Олар философияның күрделі және ... ... ... ... ... үлестерін қосты.
Неопозитивизмнің басты идеясы: философия ғылым тілі - логиканы ... ... ... Тіл ... ... ... адамның
позитивтік (шынайы) басты құралы. Тілді логикалық талдау - бұл ... және ... ... ... ... ішкі байланысын,
семантиканы (мәнін) қарастыру. Осынысымен неопозитивизм «Герменвтикаға»
жақындасады.
Неопозитивизмнің негізгі принципі верификациалау (лат. Verus – ... ... ... - ойды ... тәжірбеиелермен салыстыру
арқылы тексеру. Егер ой тексеру ... ... ... ... ... ... терістелсе) онда ғылымға жатады да,
қалғандары жалған болып шығады. Ақиқаттың ... ... ... ... ... ... ... эмпирикалық тексеру,
яғни бақылау, өлшеу мен эксперимент т.б. ... ... ... ... ... тексеруге болмайды,
себебі олар обьективтік нақтылық туралы ... ... ... ... құдай
секілді бұрынғы философиядағы мәселелерді алып тастау керек, себебі олар
верификациялауға жатпайды және ғылыми шешімі жоқ ... ... ... ... ... тілін талдаудан басқа мақсаты:
философияны метафизикалық дүниеге ... ... ... философиядан бөліп тастап, білім тек қана нақты ғылымда мүмкін
деп, философияны тіл ... ... ... ... талдаумен шектеу.
Неопозитивизм өкілдері ғылымның обьективтік заңдылықтарын ... ... көп: ... инструментализм, структурализм,
герменевтика. Бұлар негізінен ХХ ғ. екінші жартысы ... ... ... және ... ... (гр. pragma іс-әрекет) - бұл ағымның өкілі әрі ... ... Пирс ... және ... ... ... ... негізгі принципі: қандай ой-пікір немесе іс-әрекет болса ... ол ... ... - шын, ... ... - ... Прагматизм ағымының бір
түрі - инструментализм (instrumentum- қару), ... ... ... Джон Дьюи ... Инструментализм түсінігінде ғылыми заңдар
тек қару болып есептелінеді. Инструментализм «қоғамдық прогресс» ... ... жету ... жәй ... ... Дьюи философиясының бағыты
эмпиризм болғандықтан тәжірибеге көп көңіл аударды. Алғашқы түрткі болатын
идеяны, тіршіліктің бастапқы себебін ... ... ... - (лат ... - ... ... тұрақты
байланыстарының жиынтығын қамтитын құрылым ұғымына негізделінеді. Онда кез-
келген зерттеп ... ... ... құрылымның сақталатынын
мойындау жатыр. Структурализм “адам – субъект” және оның бостандығы деп
қазіргі кезде ... ... ... ... ... шықты. Бостандық
тек қана фикция, ол тірі және өлі дүниедегі ... ... ... және ... өмірдің бос қияли жемісі деп ... ... ... әдіс ... ... тіл ... ... әдістің жан-жақты тарауы, оны философиялық пайымдау, оның ... және ... ... ... сынау және өзіндік сынау арқылы
структурализмді ... ... (гр ... ... Бұл ... ... саласын ғылыми деңгейде тану, кең ... ... ... ... болып саналады. Герменевтика ... ... ... Оны ... ... (Об ... ... туралы)
атауынан-ақ көреміз. Библияның мәтіндерін талдауға арналған ... (ХVI) ... рөлі арта ... Герменетивканың қазіргі
замандағы философиялық бастауын жасағандар Ф. Шлегель, Ф.Шлейермахер, бұл
ілімді ары ... ... және зор әсер ... ... ... ... М.Шеллер, Э.Бетти, Г.Гадамер, М.Ландман, ... ... ... ... ... 60-70
жылдары дамыды. Ол ғылыми білімді бірін-бірі алмастырған теориялар ... ... ... деп ... логикалық позитивизмнің кей
сұрақтарынан ... ... ... ... ... ... (1922), ... Имре (1922-74).
Постпозитивизмнің пайда болуы К.Поппердің «Логика научного открытия»
және Т.Кунның «Структура научных революций» деген еңбектерімен байланысты .
Рационализм ... ... ... ... ... ... ... олар өздерінің ғылыми болжамының (гипотеза) қортындысы
жалған болуынан ешуақытта ... ... ... ... ... мен
ғылыми әдістемелікке сүйенген сынға ашық болу ... Сол үшін ... (лат falsus- ... және fasio- ... принципін қосады.
Фальсификация бекерге шығару арқылы дәлелдеу. Ол ... ... ... ... ... ... Бұл принципті Поппер ... ... ... ... ... және ... ... балама ретінде ұсынды. Оның ойынша ... ... ... олар ... ... Ғылым үшін верификация
принципі емес, фальсификация принципі ... ... ... деген идеяға
сенімді қалай да болмасын жалғанға шығарып, жалғанға шықпаған ғылыми жобаны
ақиқат деп ... ... ... ... ... ... ... зерттейтін тарихи
әдіске қарсы болды. Өзінің әлеуметтік-философиялық концепциясын «Ашық қоғам
және оның жаулары» деген ... ... (1945). Ол ... ... Ашық қоғам және жабық ... Ашық ... ... ... ... ... ... мәдениетте әлеуметтік ... бар ... ... және құқықтық мемлекет, оның плюралистік
сипаты жоғары. Ашық қоғам мүшелері сыни-рационалдық ойлауды алға ... ... ... ... дамуды саналы түрде басқару
және мемлекеттік институттарды ... ... ... ... ... ... қоғам деп ол капитализмге ... ... ... ... Олардың жұмыс істеу тәсілі тоталитаризм,
ұжымның жеке адамнан басымдылығы, догматизм және ... ... ... ... ... ... ... қауымдастықтардың
бәсекестігі, алма-кезек күресінің нәтижесі дейді. Негізгі рольді логика мен
методология нормалары емес, парадигмалар (сөздердің үлгісі), қауымдастықтың
қабылдаған сенімі, ... ... ... ... ... ғылым дамуындағы сабақтастықты мойындамайды, әрбір теорияны ... ... ... ... ... ұғым ... ... ең маңызды түсінік болып саналады. Парадигма - барлығының
ғылыми жетістіктерді мойындауы, бір ... ... ... ... ... ... Ғылым дамуының негізгі сәттері ғылыми революция
арқылы, секірмелі процесс ретінде іске ... Т. Кун ... ... ... ... өте үлкен үлес қосты. Ол ғылым дамуы және
ғылымдардың қызметі туралы біздің түсінігімізді ... ... ... ... ... ... теорияларды емес, бірнеше жеке теорияларды қамтитын ғылым-
зерттеу жоспарларын салыстыруды ... ... ... миф пен ... ... айырмашылығы жоқ дейді. ... ... ... жасады. Онда ол ғылымда ешбір тиянақты
өлшем жоқ, оларды біз ... және ... ... ... ... ... пікірінше ғылыми білімнің мақсаты объективтік
ақиқатқа жету емес, белгілі-бір міндетті орындау, мысалы, жәй және ... ... ... ... сенімге, мүддеге және т.б. алмастырылады.
Постпозитивистер неопозитивистердің ғылыми әдістемелік ... ... ... ... ... ұмтылыстарымен жалпы байланысты
үзбейді, одан талдау жолдарын алады, эмпиризмді жақсартып ... тіл ... ... ... ... өзінің көптеген
мәнін жоғалтты. Бұл жалпылай мойындалған ... даму ... және ... ... ... байланысты болды.
Постпозитивизмнің өз ... ... ... ... ... ... философия ілімінің плюралистік сипатын көрсетті.
Философия тарихындағы адам проблемасы
Біздің білетініміздей, философияның негізгі мәселесі – бұл ... ... ... ... ... ішкі ... ... дүниеге) қатысы. Бұдан шығатын ... ... ... мен ... тілі мен ... және оны ... өзін ... ортаға қатысы ңандай, табиғат пен қоғамның
адамға, оның ішкі рухани ... ... ... ...... ... ең түбірлі және түбегейлі мәселелері болып табылады.
Материяны, табиғатты алғашқы, ... ... ... ... ... деп ... ... үшін де, рух пен сананы
алғашқы, материя мен табиғат бұлардың сыртында өмір сүре ... ... олар ... деп қарайтын идеалистер үшін де адамсыз, адам проблемасынсыз
философия жоң. Бұл философиялардың екеуінің де түсініктері мен көзқарастары
басқаша, қарама-қарсы ...... ... пәні ... Ол ... тән ... сыртқы дүниеге және сол сыртқы ... ... ... ... ... ... көбі ... тарауларда айтылғандай
өздерінің философия жүйелерінің ... ... етіп ... ... алды. Көне замандардағы египеттіктер философияның үйрететін
пәні құдайлар мен әділеттік мәселесі деп білді. ... 25 ... ... ... ... ... философы Конфуций өз ілімінің түп қазығы етіп
«адамсүйгіштік» ... ... ... Оның ... ... ... адамды басқаларды сыйлайтын, ешкімнің алдынан кесе-
көлденең өтпейтін, шындықтан басқаға мойын бұрмайтын, батыл да ... да ... ... сөзге ұстамды (біреуді өкпелетіп алмау үшін),
көмекке (кімнің де ... ... ... жетілдіре түсуге) дайын етіп
қалыптастыра алады. Бұл ... ... ... ... әрқайсысын
қамти алатын моральдық-философиялық ой түйінін Конфуций: «Өзіңе ... ... ... сен де ... деп қорытты.
Неофрейдизм
Фрейдтің ілімінң негізінд, неофрейдизм деген философиялық ағым ... Бұл ... ... оның ... ... ... ... Густав Юнг және Эрик Фромм (1900-1980).
Э.Фром неміс-американ ... ... ... Оның «иелену немесе болу» деген еңбегінде гі орталық мәселе-адам
табиғатындағы қарама-қарсылық, оның тарихи ... ... ... ... ... болуы. Өзінің ұстанымында, бұл сұрақтарды түсінуде ол
Маркс пен Фрейдтің концепцияларына ... Оған ... ... ... әсер етті. Фроммның пікірінше: біздің санамыздағы қиялды әшкерлеу ... табу және оны ... ішкі ... мен ... ... өзгертудің
қаруы ету. Бұл өзгертудің басты мәселесі – адам байланысының ашық ... ... және ... оның ... ... азат ету. ... қашу» деген еңбегінде нарық қоғамындағы бостандықтың өсуін
және адамардың сол бостандықты пайдалана алмауын ... ... ... ... ... ... симбиотикалық тұлғалар арасындағы
байланыстың (садизм және мазохизм), автоматтандырылған конформизмнің ... ... ... ... пайда болуын, адамдардың
жауапкершіліктен және ынталанудан бас тартуын, өз тағдырын ... ... ... ... ... деп ... Ол бұл ... арылудың қияли әдісі деді. Оның «Адам өзіне-өзі үшін» деген
еңбегі ерекше «өмір сүру ... ... ... және адам ... ... немесе жемісті емес» тағдырларды талдауға арналған.
Юнг Карл Густав (1875-1961) – Швейцария ... ... ... ... негізін қалаушы. Фрейдтің жақын
жақтаушысы. Кейін Фрейдтің натурализм мен пансексуализміне қарсы ... ... ... оны әрдайым жалғыз берілген схемамен жүргізуге
болмайды дейді. Юнг Фрейдтің жеке адам ... ... ... терең қабаттары болатынын айтады. Архетиптер («бас-тапқы»
психикалық құрылымдар түрінде сақталған ... ... ... мен ой ... ... априорилік әзірлікті қамтамасыз етеді.
Архетиптер, тәжірибеге ... ... ... шығармашылық ,
материалдық қатынастардың қалыптасу принципін реттеуші болады. ... ... ... ... ... және нақты адам
бейнесінде, мәдениетте, діни дәстүрде және эзотерикалық ... Олар ... ... мінез-құлықтың ауытқуы арқылы білінеді.
Жетекші архетиптер: ... ... ... ... ... ... ... ішіміздегі арам адам, жеке санасыздық), Персона (әлеуметтік
бет перденің жиынтығы), Самость ( ... ... ... «Менге»
жақындау дәрежеміз). Архетиптер бастапқы кезден-ақ ақыл-ой қамти алмайтын
байланыстардың жинағы, олар құпия, ... ... ... Онда ... ... жоқ күш бар. ... ... үлгілерге ұмтылады, және бір
шамада олардан қорқады, сондықтан символдарда бейнелейді. ... ... ... ... ... ... ... және жасырады.
Фанкфурт мектебі ХХ ғ. 30-жылдары пайда ... Ол өз ... ... ... жанындағы әлеуметтік зерттеу
институтында ... ... ... ... Франкфурт мектебінің
өкілдері: Г.Маркузе, В.Адорно, М.Хоркхамдер, Ю.Хабермас, А.Шмидт т.б. Олар
күрделі мәселелерді қоюымен танымал, ... ... ... ... революцияның қоғам дамуының сипатына әсері т.б. жатады.
Олардың қызметтерінің ... ... ... ... ... оны ... бастады. Өндірісті автоматтантандыру мен өнімнің
өсуі, Макузенің пікірінше, материалдық ... тез ... ... ... ... ... ... ұмтылысын басады. Саяси
партиялардың, қозғалыстардың қажеттігі өздігінен ... ... ... ... ... оның өмірі пендешілік қажеттіліктерге,
ұмтылыстар мен құштарлықтарға ... олар тек ... ... ... адам» «бірөлшемдік қоғамда» туып, осыдан бірөлшемдік ... ... ... ғ ... ... ... ... экзистенциализм. Оның негізін
дат теологі және философы С.Кьеркегор (1813-1855) жасады. Ол рационалдық
философияны раелизмді мүлде ... ... ... және ... ... үшін айыптады. Олар тек бір жалпылықты - рухты, материяны,
құдайды, прогресті немесе дерексіз ... ... ... ... негізгі мәселе - адам екенін ұмыттып кетті деді.
Философияда адамды мадақтауды антродиция ... Бұл ... ... ... ағымы экзистенцтализмде қаралады. Экзистенциализм
бағытына «өмір философиясының» өкілдері көп әсер ... Олар ... ... және ... секілді ұлы адамдардың шығармаларынан да көп ойлар
алды. Философия ілімінің ... ... ... және ... ... ... дәлелін» алмастыра алмайтынын көрсетті – деген
Б.Паскаль. Адамды және оның ... ... ... ... өте ... ... ғылым көмегімен, ұдайы өзгеріп отыратын тұтас мән ретінде және
оның мақсатын, пейілін, күйзелісін, қамқорлығын, ... өмір ... ... ... ... ... мүмкін емес.
Экзистенциализм идеялары әр елде, әр уақытта айтылды. Экзистенциализм
өзінің мазмұны бойынша бір текті емес. Сондықтан ол: діни, ... ... ... ... ... теорияларды Ресейде бірінші
дүниежүзілік соғыс қарсаңында Л.Шестов, ... ... ... ... ... кезінде және одан кейін Францияда ол
тез тарады (К.Марсель, Ж-П ... ... т.б.), 50 ... ... АҚШ-та
дамыды.
Экзистенциализмнің басты мәселесі: адам, адамның болмысы, оның мәні мен
тағдыры. Экзистенциализмнің ... ... ... ... ... ... ... бостандық. Экзистенциалдық онтологияда
объективтік физикалық болмыс ... адам ... ... сөз болады. Ондағы
басты ... ... - ... ... ... болуы. Жиі-жиі
кездесетін жағдайлар - қорқыныш, ұят, намыс, күмән, үрей - күтімсіздік пен
қамқорлықтың ... ... ... ... ... ... және ... оқиғалар. Оқиғалар ғана адам болмысының іске ... ... ... ... өзі жоқ, экзистенция жоқ, адамның өмір
сүруі тоқтатылады. Адам ... ... ... оның ... ... ... ... уақытқа сәйкес болады. ... - ... адам ... ... ... ... ... өзі оқиғаның
туындысы. Уақыт - өмірдегі бір оқиғадан басқадай ... ... олар ... ... ... емес ... ... сағат), оқиғалар
уақыты туралы айтады. Адамның барлық уақыты өз кезегімен өтіп ... (туу, ... ... ... ... түсу, пенсияға шығу, жұмыс
істеу, қызықты кездесулер т.б.) болады. Экзистенциалық уақыт - жеке бастық
сипатта болады, ол адам ... ... ... ... уайым, қайғы-
қасірет, таңдау мен жауапкершілік, яғни былайша ... - ол ... ... коценпциясының мәні: болмыс пен уақыттың
арасында өзара диалектикалық байланыс бар. Оны Хайдеггер ... пен ... ... ... ... ... мен ... (танымы)
тиянақты байланыста болады. Экзистенциализм танымы - адамның қайғыруы, әрі
тағы да одан да ... ... ... сай ... терең танимыз.
Дүниедегі нақты болмысты, әсіресе болмыстың мәнін ашуда Ясперс енгізген
«шекаралық ... ... ролі зор. ... «тек осы ... ... өзінің нағыз өмір сүруін» (өзінің табиғатын) ұғынады, басқа ... ... ... ... тікелей әсері арқылы жасырынып жатады -
дейді. ... ... ... үміт үзуі, қайғыруы, қорқынышы шекаралық
жағдайға келеді, онда шынайы өмір сүрудің мәні ашылады. Қорқыныш тағдырда
табылады.
Мұндай танымды ... діни және ... ... де ... нақты шекаралық жағдайда адам өзінің таңдауын жасайды. М: Авраамның
таңдауы. Құдай Авраамға өз баласын өлтіруді міндеттейді. Осыдан оның ... ... ... не ... ... ... ... әкелік-моральдық
борышын атқару мәселесі туады. Экзистенциализмдегі діни көзқарастың
негізіндегі таңдау - ол ... жол, ... ... ... ... ... таңдау – құдайсыз-ақ өзіңді табу, іске асыру. Жеке адам
өзін-өзі іске асыруы тиіс - дейді Сартр. Құдай арнауымен ... өзін ... ... азат болу ... ... әркетте өзін табу. Адамды ештеңе, ешкім
(құдайдың өзі де) өзінен құтқармайды. Бұл мәнінде: ... ... ... ... ілім» - деп жазады ол.
Экзистенциализмде таңдау ұғымдары мен бостандық категориясының толық
байланыста болуы ең бір ... ... ... ... Таңдау
бастапқыда танылмаған бостандықпен түйіндес болады. Адам өзін-өзі ... өзін іске ... ... таңдайды. Экзтенциализмде таңдау мүмкіндігі
әр адамның ең бастан-ақ берілген еркіндігі, әрине оны ол ... ... ... адам ... өзі. ... ... бұл ұғымдар
негізінен бір ретте болады, ал, діни экзистенциализмде экзистенция жердегі
өмірдің арғы ... ... яғни ... мәні бар, ... де ... ... өкілдері өз философиясының өзегіне адамның қоғамнан
жаттануын қойды. Олар адам ... ... оның ... ... ... Ол үшін ... ... келетін осы дүниені ұмытып «шынайы шындық”,
«Мен»-ге терең үңілуі керек. Жеке адам ... ғана ... шын ... қажет. Экзистенциализм сезімді абсолютке айналдырып, оны ... ... ... ... ажыратып қарайды. Экзистенциализм
философиясы жетілуде, оның ... кең ... ... ... ... маңызды жалпы адамдық мәселелерді қарастырады.
Бұл философиядағы түйінді ойлар батыс ... ... ... ... ... ... ... екі қарама-қарсы ( капитализм және социализм) жүйеге бөлінуінің
салдары.
Жеке адамның ... ... ілім ... ... келген Индияның буддизм философиясы
өзінің ... ... ... ... ... ... етіп қойды. Егер
бұған дейінгі брахманизм деп аталатын ... ілім ... ... ... ... үшін ... жазасы, одан құтылудың жалғыз жолы –
құдайға құлшылық ... ... беру – деп ... ... керісінше, өмірдің
өзі тек азап шегуден тұрады, бұл дүниеде (сансара да) одан адамды азат ... ... ... ... ... бір ғана жолы бар, ... өзіне байланысты: сансарадан кету, безіну деп санады. Мұның мәні:
бұл дүниенің өткіншілігін сезіну, сол арқылы ... ... ... қамын бастан шығару, күнделікті өмірге ... ... ... ... ... ... адам ... жан дүниесін қуаныш-
күйініш, қыңжылыс, ... ... ... ... бәрінен
біржолата тазартып, айналада өтіп жатқан істер мен құбылыстарға бір түрлі
түңіліспен немқұрайды, бейтарап ... ... ... Бұл ... ... деп атайды. «Нирвана» өшу, сему деген мағынада айтылады. Оған
жеткен адам ...... ... ... ... да ... тысқары ерекше рахатқа мәңгілік бөленген, ол ... ... ... ... ... шегінен алысқа кеткен Адам. Адамды
азаптан құтқарудың мұндай жолы мүмкін бе, ... емес пе, ... па, ... пе, ... бұл жерде бұлай қойылып отырғаңн жоқ, тек ... адам ... ең ... ... ... өзін
түгеліндей соған арнағаны жайлы болып отыр.
Платон философиясының өте маңызды бөлімі адамның арманынан ... ... ... ... ... әділетті мемлекет қандай болу
керек – осыны кескіндеп, бейнелеп беруді философ өзіне мақсат етіп ... ... ... ең ақылды, білімді адам, яғни ... ... ... ... ... азаматтар үш тапқа бөлінеді:
қарапайым адамдар, әскери ... ... ... мемлекет басына
келетіндер соңғылардың ... ... ... ... ... ... ... көзге түскен бірлі-жарым жастардың көтерілуі мүмкін деп
біледі Платон. Әділеттік принципі үстем идеалды мемлекет ... ... етіп ... ... сол ... ... ... тәрбие беру
мәселесін қояды. Оқу, тәрбиенің міндеті адамдарды ізгі ... ... ... ... ... ... Мемлекет басқарушы тап
болып есептелінетін ... ... ... ... ғана ... ... асханалардан қарапайым тамақ ішеді, өмірге ең бір ... ... жеке ... ... ... ... асыл бұйым
жинауына тыйым салынады. Бақытты болу байлықта ... ... ... бір ғана ... ... ... ... азаматтарды бақытты ету деп
түсіндіреді Платон.
Адамдық проблемаларға Аристотель де ерекше көңіл аударған. Әсіресе оның
философиясының «Этика» бөлімі түгелдей сол ... ... ... ... ... Аристотельдің айтуынша мемлекет басындағы ... ...... ... қылықтарға, таза ниеттілікке
үйретіп, оларды тек игілікті істерден ғана ләззат ... ... ... ... аралың» деп аталатын моральдық доктринасы адамның ... ... ... бағытталған. Жоғары мінез-құлық қасиеттерінің ... ... ... екі ... ұшқары қылықтың орта аралығы ... ... ... де ... ... ... ... пен
басбұзарлықтың аралығы, сыпайылық-ұялшақтық пен ұятсыздықтың, мырзалық-
сараңдық пен дүние шашушылықтың аралығы т. т. ... ... ... ... адам – ... ... ... кең пейілді, қайырымды адам, ол
өзін мақтағанды, басқа біреулерді жамандағанды сүймейді. Өзінің ... ... ... ... Тек ... алдында ғана
өзін жоғары ұстайды. Жауға ашық жау, досқа ашың дос болғысы ... ... ... ... ... сұлулыққа ғана ауады. Қайырымды, ... ... ... ... ... төмен, сөзі мазмұнды болуға тиіс.
Дегенмен, Аристотель де өз заманына сай ойлады. ... ол ... жоқ, ... ... ... деп атады. Құл иесі құлға қайырымды
бола алмайды. Сол сияқты, әкесінің баласына ... ... да ... емес,
өйткені ол оның меншігі болып есептеледі, ал баланың әкеге қайырымды болуы
міндет, себебі әкесіз бала дүниеге келмейді.
Адамның ... ... ... жетілдіру арқылы оны бақыт
жолына салу мәселесіне бірнеше ... ... ... ... ... ... әйгілі ойгшыл философы, біздің ... ... ... ... ... - әр ... ... мақсаты, үлкен
игілік. Сол мақсатқа жетуте мүмкіндік беретін адамда үш түрлі тамаша табиғи
қабілеті бар. Ол: а) ... ... дене ... ә) жан ... ... ... қабілеттер өзінен-өзі табиғат ... ... ... Бірде түгелдей жақсылық нәтижесін берсе, енді бірде керісінше
болуы мүмкін. Мұндай кездейсоқтықты жеңудің жолы – ... үш ... ... ... бағыттап тәрбиелеу, терісін емдеп, дұрысын ілгері
дамыту, сол арқылы адамның мінез-құлқы мен ой-парасатын оларды саналы ... ... ... ... дәрежеге көтеру. Мұны іске асыру, бір жағынан,
адамның өзіне байланысты болса, екінші ... ... ... саяси
қайраткерлердің міндеті. Әл-Фараби былай деп үйретеді: ... да ... ... ... адам біржақтылықтан, ұшқарлықтан сақтануы керек.
Себебі әрбір жақсы қасиет ... ... екі ... ... ... Бұл арада әл-Фарабиге тигізген Аристотельдің әсері
көрініп тұрады. «Бақытқа жету ... ... ... ... еңбегінде ғалым
кісінің жан дүниесін жетілдіру мәселесін философиялық ... ... ... да, ... зерттеп, талқыға салады. Оның бұдан мың
жылдан астам уақыт бұрын айтылған кемеңгерлік ойлары ... ... ... жоқ.
«Ой-парасат ғасыры» деп аталған XVII ғасыр адам жөніндегі философиялық
мәселелердің қойылысын жаңа сатыға көтерді. Бұл ғылым мен ... ... ... ... бірге туған капиталистік қатынастардың даму
кезеңі болатын. Табиғаттың тереңдігі құпия сырларына көз ... ... ... ... ... ... ... күштердің жаңа сапамен
өркендеуіне кең жол ... ... ... ... ... жоқ ... ... мойындатқан дәуір болды. Сол заманның Бэкон, Гоббс, ... ... ... философтары адамды өз болашағы өз қолында, құдайдан
да, басқадан да тәуелсіз, тапқыр да ... ... ... ... өз
өмірінің саналы субъектісі деп таныды да, ... ... тек осы ... ... Олар ... ... де, ... де оның ақылы мен ойында, ойлау қабілетінде деп біледі. Адамның тіпті
өмір сүруінің ең басты белгісі осы қасиетте деп ... ... ... ... «мен ... ... олай ... мен бармын» деген қанатты
сөзінің мәні де осында.
Адам ... мен ... ... ... ... ... белсенділік қабілеттеріне
ХVIII ғасырдағы фраңцуз ағартушылары мен материалистерінің философиялық
ілімі де ерекше көңіл ... Бұл ... ... бір ... XIX ... ... философиясына ауысты.
Канттың адам проблемасына арналған негізгі принципі - әрбір жеке
адамның өз алдына мақсаттық ... ... ... ... Бұл оның ... жөніндегі ілімнің басты мәселесі болды. ... ... ... ол ... ... салқын ақылдың бұйрықтарына қарсы қоюмен
болды. Адам бостандығын, еріктілігін Канттың ... ... оның ... ауыз ... ... ... ... «Адамның барлық іс-қимылдарының
басқа біреудің еркіне ... ... ... ... болуы мүмкін
емес».
Классикалық неміс философиясына ... ... ол ... мәдениет
дүниесін қалыптастырушы, рухани қызметтің іске асырушысы, жалпы ... ... ... иесі деп ... ... ... ... адамның қоғамдық
өмірдегі алатын орнын түсінуді шын мәніндегі ғылыми ... ... ... ... ... ... ... болып бөлшектеніп,
біржақты немесе таза абстракті ... ... ... тұлға ретінде, нақтылы
– тарихи мақсаттарға бағындырыла қаралатын болды. Адамның ... ... ролі мен орны ... ... оның ондаған мың жылдар
ішіндегі тарихи алға басу, яғни ... ... ... сатыларының
сипаттарымен тығыз байланысты. Марксизм осыны дәлелдеді. Табиғатта мақсат
жоқ. Мақсат адамның ... ... ... ... ... Демек, ол тек
адамға ғана тән, ... ... ... ... тән ... Мақсат жай ғана ермек үшін немесе сол мақсаттың өзі
үшін ... ... ... ... ... ... Түптеп келгенде, адамның
да, ... да ... – адам ... Оның ... рухани мүдде-
талаптарының кезінде қанағаттандырылып тұруына, өз басының ... ... ... ... бос еркін өмір сүруіне, оның
ішкі ... мен ... ... ... ... жағдайлар жасау, басқаша айтқанда, адам үшін
бақытты өмір ... Мұны іске ... ... да, патша да, үкімет басшысы
да емес, оның өз ... ... мен екі ... ... ... ... қоғамдық өмірде орны, әлеуметтік жай-
күйі толығынан "өз ... саны мен ... ... ... сай белгіленуі тиіс. Ол өмір ... ... оның ... ... тек осы жолмен ғана анықтап, іске асыруға міндетті.
Бұл марксизм белгілеген адам проблемаларының шын гуманистік, ... ... осы ... негізінде адамның жөн-жосығын ең жоғары
биікке көтеріп, толық еркіндікте, ауқатты өмір ... ... ... ... ... ... ... өзекті мақсатына айналдыруы керек
еді. ... ол жеке ... ... ... және ... ... ... қиындықтарға душар болып, табиғи тура жолынан ауытқып кетті.
Өндіріс адам ... оның ... ... ... ... ... құлы, құрбаны болып кетті, ал оның еңбегі - өмір
сүрудің ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік мәні
Сонымен, ғылыми философияның түсінуінде дүниедегі ең ... ...... Ол ... ... ... мен ... негізі, өлшемі және мақсаты. Жер шарындағы небір ғаламат
табыстардың қайнар көзі, ... ... ... ... ... адамның қоғамда алатын орны мен ... ... ... Ал адам ... өзі кім? ... көзімен қарағанда бұндай оңай сұрақ жоқ ... ... де, ... де, ... да, өзі де – адам, айнала ...... ... деген кім?» деп сұрақ ... ... ... ... ... тұрған не қиындық бар? – ... ... ... да ... ... бұл ... ... үңіліп, адам
ерекшелігінің табиғатын ғылыми тұрғыдан анықтауға тырыссақ, бірден-ақ
үлкен ... ... ... пен психологтың адамға
беретін анықтамасы екі түрлі болуы ... ... пен ... ... ... ... Өйткені бұлардың ... және ... адам ... бір ғана ... ... ... ... өз замандасы тұрғысынан қарайды. ... ... көп ... ... ... ... ... толық
аша алмайды. Тіпті бұл жекелеген ғылымдарға тән ... ... да ... тұтас бейнесін бере қоймайды. Бұл ... ... ... бір ғана ... саласы бар, ол – философия.
Дүниені, оның ... ... ... ... ... бөлшектеп
емес, тұтас күйінде қарастыруға, сол әдіспен ... ... ... заңдылықтарды ашуға тырысады. Сол ... ... ... ... ... жақтары мен қырларын (биологиялық құрылысын,
әлеуметтік сипатын, ... ... т.б.) ... ... ең ... адамды адам ететін сапалық қасиеттерін
жалпылама ... ... ... ... оның ... ... ашуды мақсат етеді.
Философия тарихында берілген анықтамалар көп. ... ... адам – ... ... ... ... ... – ол қоғамнан тыс өмір сүре ... Орта ... ... ... Фома ... ... дене мен жанның
бірлігі, хайуан мен періштенің аралығындағы нәрсе деп ... ... ... ... өлмейтін жақсылық сәулесі болса, дене –
ынтымақтық ... ... ... ... ... өмір бойы сайтандар
тұзағынан босануға және ... ... ... шығуға ұмтылады.
Философиялық антропологияның материалистік концепциясын ұсынған
Фейербахтың ... ... ... өзі ғана өмір сүре алатын
адамның ... ... ... ... болуымның міндетті шарты – «сенің»
болуың, басқалардың ... ... ... ... ... ... ... қасиеттері оның тек қоғам ішінде өмір
сүруінің ... ... ... ... ... ... ... жас баланың тәуелсіз жеке өмір ... ... ... Бұл ... ол ... кез ... әлсіз екені
белгілі. Ата-ананың, басқа адамдардың қамқорлық, ... ол ... ... ... ... ... бір себептерден кішкентай
балаларды жыртқыш аңдардың алып ... ... бойы өз ... ... ... ... ... біледі. Отыздан астам ... ... ... де балалар адам ... ... Төрт ... ... ... өзін асырап өсірген
жануарлардың барлық қимылдарына ... ... ... ... ... олардың қолға түскендерін адам ... ... екі ... тік жүруді үйретуге тырысқан талай белгілі
ғалымдардың әрекеттері ... ... ... ... ... ... – тек ... орта. Ол үшін кім де болса
туған күнінен бастап, сол ортадан қол үзіп ... ... ... – еңбек әрекетімен шұғылдана ... ... ... ... ... ... толық қабілетті тіршілік
иесі деп ... ... ... ... үш түрлі: биологиялық,
психологиялық және әлеуметтік өлшемі бар. ... ...... ... мен ... (морфология), атқаратын қызметін,
генетикалық негізін, ми, жоғарға жүйке жүйесін, т.б. қамтиды. ... ... ішкі жан ... онда ... ... ... және
санадан тыс құбылыстар мен процестер, ... еркі мен ... т.б. ... ... жеке ... ... сипаттағанда
оның өзі өмір ... ... ... ... ... мен қасиеттері есепке алынады. Бұларға ... ... ... ... ... ашущаңдығы, ақырын
сөйлейтіндігі ... ... ... Ал егер ол адам ... ұры ... біз одан осы ... орны мен ... қалпынын қандай екенін аңғарамыз, яғни әлеуметтік ... ... ... ... ... жеке ... «индивидуальность»
(ерекшелікті адам), «личность» (кісі, ... ... ... ... ... ... «индивид», «индивидуальность», «личность» ... ... ... ... ... индивид (латын ... ... ... ... ... ... береді. Осы ... бұл ... ... ... күйі ... ... ... адам»
деп аударған дұрыс сияқты.
Дара адам (индивид) – көптің бірі, жалпы адамзаттың ... ... ... бірі ... үшін оған ... адамзатқа тиісті қасиеттер
мен келбетке ие болса болғаны. Оның санасы жоғары ма, жоқ па, ... ала ма, әлде ... ... ма, ... оған ... ... ... миллиард адам бар, соның әрқайсысы – жеке-дара адам.
Ерекшілікті адам ... Ол - ... тек ... ... ... ... бет ... азаматтық қасиеті,
т.б. бар адам. Ерекшелікті адам – ... ... ... ... кәмелетке жеткен адам (личность). Жас
нәресте де, бала да – ... Кісі деп ер ... ... ... ... өз ... өзі жауап бере алатын адамды айтады. Ондай ... ... ... ...... өмір тәрбиесін ... ... ... ... ... ... жігерлілер, жігерсіздер
деп екі топқа ... ... адам ... ... ... ... өз ... емін-еркін қызмет жасайды, ұстаған жолынан,
қабылдаған ... ... ... Ал ... ... ... ... жетіспейді. Тіпті өте ... ... ... жігері аз адам өзінің бай ... ... ... ... тұрған күннің өзінде де іске асыра ... ... жиі ... ... түптеп келгенде, мәселе жігердің
күштілігінде немесе әлсіздігінде емес. Мұның екеуін де ... ... ... еңбегін, қоғамдық тәртібін, жұртшылық ... ... ... мен ... ... ... ... арқылы реттеп
отыруға болады.
Қорытынды
Адам бостандығы мен праволары, адамға деген қамқорлық қағазға ... ... ... ... ... құру, қоғамдық өмірді революциялық
жолмен тазартып, жаңғырту программасы мен жариялылық принципінің көздеген
нысанасы – ... ... ... ... ... ... ... прогрестің жаңа сатысына көтеру болмақ. Бұл программа іске ... ... ... шын мәніндегі адамдық дәрежеге көтеріп, оны өзіне-өзі
қожа, ... де ... ... ... ерікті азаматқа айналдыру
мүмкіндігі туады деген үміт бар. Тек ... ... ... ... ... ... үстемдік алса, қоғам праволық мемлекетке ... ... ... ... кепілдік туса, тек сонда
ғана «барлығы да адам үшін, оның еріктілігі, өркендеп жетіле ... ... ұран ... ... іс ... асады. Тек сол жағдайда ғылыми
философия адамның ерікті, бақытты биік нысана ретіндегі идеалын ғана ... ... де ... ... ... Ақназаров Х.З. Философия тарихынан дәрістер курсы. Алматы, 1992
2. Алтаев Ж., Касабек А., Мұхамбетәлі Қ. Философия тарихы. Алматы 2000
3. Әбішев Қ. ...... Ақыл ... ... ... Қ. ... ... Алматы 1992
5. Бессонов Б.Н. Назначение человека. М., 1995
6. Гайденко П.П. Экзистенциализм и проблема културы. М., 1963
7. Есім Ғ. ... ... - ... ... ... Зотов А.Ф., Мельвиль Ю.К. Запатная философия ХХ века. Уч. Пособие М.,
1987
9. Зотов А.Ф., Мельвиль Ю.К. Запатная ... ХХ ... Уч. ... ... ... Д., Сыдықов Ұ.Е. Философия. Алматы: 2003
11. Құлсариева А. ХХ ғасыр философиялық тұжырымдамасы. – Алматы 2001
12. ... В.М. ... ... и ... ... ... ... Маркузе Г. Одномерный человек. М., 1969
14. Мудрагей Н.С. Рациональное и иррациональное. Историко –теоритический
очерк.М., ... ... С.Қ. ... ... саяхат – Қостанай -2000
16. Немировская Л.З. Философия: уч. ... М., ... ... К. ... ... и его враги. М., 1992
18. ... К. ... и рост ... ... М., 1983
19. Рассел Б. Человеческое познание, его сферы и границы. М., 1957
20. ... ... ... ... Современная западная философия: Словарь,М., 2000
22. Философский энцеклопедический словарь - М., 1994
23. Философия (под ред. ... ... Л.А.) ... ... ... ... оқулық Т.Х.Ғабитов- Алматы. Юрлит, 2004

Пән: Философия
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 22 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жаңа заман философиясы4 бет
Жаңа заман философиясы жайлы4 бет
Жаңа заман философиясы(xvii-xix ғасырлар)14 бет
Қайта өрлеу және Жаңа Заман философиясы13 бет
XХ ғ. батыс философиясы, экзистенциализм8 бет
Антик философиясы туралы ақпарат8 бет
Антикалық әдебиет:түрлі жанрлық салаларының қалыптасуы11 бет
Аристотель туралы5 бет
Ежелгі Грекия мен Рим мәдениеті11 бет
Ежелгі Үнді және Қытай философиясы туралы6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь