Конфедеративтік мемлекеттер бірлестігі

КІРІСПЕ
1 КОНФЕДЕРАТИВТІК МЕМЛЕКЕТТЕР БІРЛЕСТІГІНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ ЖӘНЕ ҚҰҚЫҚТЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Конфедеративтік мемлекеттік бірлестіктердің қалыптасуы мен дамуының тарихи.құқықтық алғышарттары
1.2 Конфедерациялық мемлекеттік бірлестіктің түсінігі және белгілері
2 ҚАЗІРГІ КЕЗЕҢДЕГІ МЕМЛЕКЕТТЕРДІҢ БІРЛЕСТІГІНІҢ КОНФЕДЕРАТИВТІК НЫСАНДАРДАРҒЫ БІРІГУІНІҢ ТЕНДЕНЦИЯЛАРЫ
2.1 Қазіргі кезеңдегі мемлекеттер арасындағы жақындасу және олардың конфедеративтік нысандардағы өтуінің болашағы
2.2 Әлемдік мемлекеттер арасындағы интеграциялық үрдістердің конфедеративтік мемлекеттік бірлестіктердің қалыптасуына ықпалы
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Диплом жұмысының өзектілігі. Қазақстан Рсепубликасының қазіргі кезеңдегі дамуы және оның іргелі мемлекеттердің ортасынан өзінің тиісті орнын алуы үшін мемлекетаралық ынтымақтастықтарда белсенді роль атқұаруымен тығыз байланысты. Себебі, қазіргі ХХІ ғасыр жаһандану мен бірігудің ғасыры болып отыр. оның белгілі дәрежеде объективтік себептері де бар. Еліміздің экономикалық гүлденуі үшін көршілес және басқа да алыс-жақын шет елдердің әр түрлі бағыттарда интеграциялық бірлесулерге ден қойғаны жөн. Оны әлемде болып жатқан қазіргі кезеңдегі даму үрдісі толығымен дәлелдей алады деп санауға болады.
Жаһандану қазіргі кезеді айнымас шындыққа айналуда. Осы үрдістен өзінің тәуелсіздігін жоғалтпай өту еліміздің алдында тұрған стратегиялық негізгі міндеттердің «сындарлы он жыл» атты еңбегінде былай дейді: «Сондай-ақ біздің пікірімізге енетін жаһагнданудың жағымды-жағымсыз болуы тек бізге ғана, жарасым мен жақсылыққа ұмтылуға біздің сезінуіміз бен түйсігімізге ғана байланысты емес қой, мәдени мүмкіндіктер, тарихи дәстүрлер, экономикалық ахуалдар, ресурстық негіздер, сонымен бірге логика мен констуктивті негізгі көне бермейтін төл немесе ұлттық ұлттық дүниетүйсінулер мен дүниетанымдар дегеннің бәрі демесек те, осы сияқты көптеген жағдайлармен кейде аңғарып болмас факторлар өзгелермен санасуды қажет етеді» [1, 11 б]. Бұл айтылған ойды өте орынды бағалай отырып өзіміздің тарапымыздан мынандай жағдайларға көңіл бөле кетуді жөн санаймыз. Біріншіден, екінші мыңжылдықтың аяғы мен жаңадан басталып отырған үшінші мыңжылдық әлем елдерінің масштабты демкоратиялық даму жолына бет бұруға ұмтылғандығын көрсетеді. Демкоратиялық даму қазір көптеген дамыған елдерде интегративтік өзіндік нысандарын қалыптастыруда. Қазіргі Батыс Европа мен Орталық Европа елдері Европалық Одаққа біріге отыра осының өзінің үлгісін көрсетуде. Европалық одақ оған кіретін елдердің тәуелсіздігін сақтай отыра, экономикалық және саяси интеграцияны тереңдету үсітінде. Бұған әлемнің басқа да тараптарында орналасқан мемлекеттерде ұмтылуда. Екіншіден, кезінде КСРО құрамында болған елдер алғашында тәуелсіздік алып бірінен – бірі алшақтаса, кейіннен бұл мемлекеттерде экономикалық, саяси, мәдени т.т. жақындасудың қажеттілігін айқын сезінуде. ТМД кейінгі Ресей мен Беларусь мемлекеттерінің одаққа бірігуін, Ресей, Қазақстан және Беларусь кеден одағын жатқызуға болады. Бұл болып жатқан мемлекеттік-құқықтық бірлесулер конфедеративтік мемлекеттердің бірлестігін тағыда ой елегінен өткізіп, оның негізін айқындауға бізді жетелейтіндей болып көрінеді.
1 Назарбаев Н.Ә. Сындарлы он жыл. – Алматы: Атамұра, 200. – 240 б.
2 Шведов А.А. Независимая Африка: внешнеполитические проблемы, дипломатическая борьба. – М.: Политическая литература, 1983. – 270 с.
3 Дементьев И.А., Генин И.А. Объединенная Арабская Республика. М.: государственное издательство географической литературы. – 1959. – 88 с.
4 Объединенная Арабская Республика. Справочник / Отв. ред. М.В. Малюковский, Б.Г. Сейранян. – М.: Наука, 1968. – 440 с.
5 Ицкович А. Федерализм как форма решения вопроса территориально -политической ориентации общества (международный опыт) // Обозреватель. – 1997. - №3-4. – С. 36-42.
6 Ажаева В.С. Канадские модели федерализма // Российские исследования по канадской проблематике: труды РАИК Вып. 3. / Отв. ред. В.А. Коленеке. - М., 1999. – С. 182-204.
7 Решетников Ф.М. Правовые системы стран мира. Справочник. – М.: Юридическая литература, 1993. – 256 с.
8 Федерализм: Теория. Институты. Отношения: (Сравнительно-правовое исследование) / Автономов А.С., Васильев Т.А., Чиркин В.Е. и др. / Отв. ред. Б.Н. Топорнин. - М.: Юристъ, 2002. – 376 с.
9 Маевский И. Федерализм. – М., Киев: Книгоиздательство И.Маевского, 1917. – 78 с.
10 Ященко А. Международный федерализм: идеи юридической организации человечества в политических учениях до конца ХҮІІІ в. – М.: 1908. – 321 с.
11 Петров В.С. Сущность, содержание и форма государства. - Л.: Наука, 1971. – 262 с.
12 Стучка И. Учение о государстве и о конституции РСФСР. - М.: Красная Новъ, 1922. – 102 с.
13 Кастель Е.Р. Германский федерализм: историко-правовое исследование: Автореф… дисс. докт. юр.наук.: 12.00.01. – Екатеринбург, 1994. – С. 42.
14 Градовский А.Д. Государственное право важнейших европейских держав: Лекции, СПб., 1895. – 425 с.
15 Ященко А.С. Теория федерализма: Опыт синтетической теории права и государства. – М.: Юрьев, 1912. – 841 с.
16 Каменская Г., Радионов А. Унитарное государство – Федерация-Конфедерация // Российская провинция. – 1993. - №1. – С. 3-6.
17 Еллинек Г. Общее учение о государстве. – СПб., 1908. – 599 с.
18 Жилин А.А. Теория союзного государства: Разбор главнейших направлений в учении о союзном государстве и опыт построения его юридической конструкции. – Киев, 1912. – 212 с.
19 Градовский А.Д. Государственное право важнейших европейских держав. – СПб., 1885. – 425 с.
20 Чистозвонов А.Н.Очерки по истории Швейцарии ХІІІ-ХҮІ вв. – М., 1968. – 325 с.
21 Попов Р.В. Конфедерация государств: история и современность: Дисс… на соиск. канд. юр. наук.: 12.00.01. – Москва. – 2002. – 200 с.
22 Конституция США: История и современность / Под ред. А.А. Мишина, Е.Ф. Языкова. - М.: Юридическая литература, 1988. - 320 с.
23 Александренко Г.В. Буржуазный федерализм (критический анализ буржуазных федераций и буржуазных теории о федерализме). - Киев: изд-во АН Укр.ССР, 1962. - 356 с.
24 Сильвестров С.Н. Основные характеристики конфедерации и федерации // Власть, 1994. - №12. – С. 38.
25 Пустогаров В.В. СНГ-международная региональная организация // Российский ежегодник международного права. - Спб.: 1994. - С. 43-44.
26 Лысенко В.Н. Федерация в зарубежных странах. - М.: Юридическая литература, 1993. - С. 5.
27 Топорнин Б.Н. Новый Союзный договор: теоретические подходы // Новый Союзный договор: поиски решений. - М.: 1990.- 182с.
28 КлименкоБ.М. Проблемы правопреемства на территории бывшего Союза ССР // Московский журнал международного права. - 1992. -№1. - С. 4.
29 Конституции и законодательные акты буржуазных государств XYII-X1X вв. Англия, США, Франция, Итапия, Германия: Сборник документов / Под
ред. П.Н. Галанзы. - М.: Госюриздат, 1957. - 413 с.
30 Козлова НЮ. Буржуазные учения о федерализме ХҮШ-ХІХ вв. - М.: Наука, 1988. - 144 с.
31 Декларация независимости, Статьи конфедерации и Конституция Соединенных Штатов // Учреждение Карнеги для Международного Мира. - New York: Charues Scrihner's Sons, 1919.
32 Сборник документов по истории нового времени стран Европы и Америки (1640-1870). - М.: Высшая школа, 1990. - 425 с.
33 Геродот. История / Пер с греч и комм. Г.А. Стратановского. – М.: Олма-Пресс Инвест, 2004. – 640 с.
34 Макиавелли Н. Рассуждения о первой декаде Тита Ливия // Теория государства и права: Хрестоматия: В 2 т. / Сост. Лазарев В.В., Липень С.В. – М.: Юристъ, 2001. – Т.1. - С. 480-481.
35 Пейн У. Опыт о настоящем и будущем мире в Европе путем создания европейского конгресса, Парламента или палаты государств // Теория государства и права: Хрестоматия: В 2 т. / Сост. Лазарев В.В., Липень С.В. – М.: Юристъ, 2001. – Т.1. - С. 482-483.
36 Хвостов В.М. Общая теория права. Элементарный очерк // Теория государства и права: Хрестоматия: В 2 т. / Сост. Лазарев В.В., Липень С.В. – М.: Юристъ, 2001. – Т.1. - С. 508-509.
37 Тихомиров Ю.А. Государственность: крах или воскрешение? М.: 1992. - №9. - 105-107 с.
38 Бабурин С.Н. Территория государства: правовые и геополитические проблемы. М.: изд-во МГУ, 1997. - 320 с.
39 Костенко М.Л. Лавренова Н.В. ЕС после Маастрихта: Федерация, Конфедерация или межгосударственная организация // Государство и право. - 1994. - №4. – С. 108-112.
40 Шишков Ю.В. Европейская интеграция и СНГ: западный образец и его отражение в восточном зеркале // Российский экономический журнал.- 1996.- № 8.- С. 25-36.
41 Сафронов В. А. Интеграция и стратегические цели соци¬ально- экономического развития стран СНГ // Российский экономический журнал. - 1996. - № 2. - С. 3-11.
42 Айдарбаев С.Ж. Сотрудничество и интеграция в международном праве и в теории международных отношений // Политические, экономические, исторические и правовые аспекты развития независимого Казахстана: сборник материалов научно-теоретической конференции по секции международного права. – Алматы: «Қазақ университеті», 2004. – С. 5-11.
43 Шумилов В.М. Международное публичное экономическое право: учебное пособие. – М.: НИМП, 2001. – 288 с.
44 Харламова В.Н. Международная экономическая интеграция: учебное пособие. МГИМО. – М.: Издательство «Анкил», 2002. – 175 с.
45 Айдарбаев С.Ж. Некоторые аспекты состава внешних функций государства в эпоху глобализации // Актуальные вопросы современного международного права: материалы секции «Международное право» научно-теоретической конференции, проведенной в рамках III Международного конгресса студентов и молодых ученых «Мир науки». – Алматы: «OST – XXI век», 2009. – С. 4-7.
46 Шумилов В.М. Международное экономическое право. Изд. 3-е, перераб. и доп. – Ростов н/Д: Издательство «Феникс», 2003. – 512 с.
47 Айдарбаев С.Ж. Сотрудничество и интеграция в международном праве и в теории международных отношений // Политические, экономические, исторические и правовые аспекты развития независимого Казахстана: сборник материалов научно-теоретической конференции по секции международного права. – Алматы: «Қазақ университеті», 2004. – С. 5-11.
48 Шумилов В.М. Международное публичное экономическое право: учебное пособие. – М.: НИМП, 2001. – 288 с.
49 Харламова В.Н. Международная экономическая интеграция: учебное пособие. МГИМО. – М.: Издательство «Анкил», 2002. – 175 с.
50 Международная экономическая интеграция: учебное пособие / под ред. д-ра экон. наук, проф. Н.Н. Ливенцева. – М.: Экономистъ, 2006. – 430 с.
51 Хиршлер М., Циммерман Б. Западноевропейские интеграционные объединения: Право / Под.ред. Э.М. Аметистова, М.И. Брагинского. - М., 1987. – 120 с.
52 Основы права Европейского Союза: учебное пособие /Под ред. проф. С.Ю. Кашкина. – М.: Белые альвы, 1997. – 368 с.
53 Топорнин Б.Н. Европейское право: учебник. - М.: Юристъ, 1998. – 456 с.
54 Право Европейского Союза: правовое регулирование торгового оборота: учебное пособие. Под ред. В.В. Безбаха, А.Я. Капустина, В.К. Пучинского. - М.: Издательство «Зерцало», 1999. – 400 с.
55 Шумилов В.М. Международное экономическое право в эпоху глобализации. - М.: Международные отношения, 2003. – 120 с.
56 Барчукова Н.К. Международно-правовые основы становления и развития интеграции ЕС : дисс... канд. юрид. наук: 12.00.10. – М., 1997. – 120 с.
57 Капустин А.Я. Международное право Европейского Союза: дисс. д-ра.юрид.н. - М., 2001. – 250 с.
58 Нешатаева Т.Н. Международные организации и право: новые тенденции в международно-правовом регулировании. – М.: Дело, 1998. – 272 с.
59 Ерджанов Т.К. Международное публичное право:учебник. – Алматы, 2006. – 892 с.
60 Исингарин Н.К. 10 лет СНГ: проблемы, поиски, решения. - Алматы, 2001. – 120 с.
61 Крикницкий Д.В. Проблемы экономической интеграции и пути активизации инвестиционного процесса в СНГ: дисс... канд.экон.наук. 08.00.14. - СПб.: ГУ экон-ки и финансов, 2001. – 130 с.
62 Горбунов Н.М. Межрегиональная экономическая интеграция: тенденции, факторы и механизм государственного регулирования: дисс... д-ра экон. наук. – М., 1998. – 320 с.
63 Долголев В.Б. Экономическая интеграция государств - участников СНГ. - М., 1999. – 120 с.
64 Козырская И.Е. Международное разделение труда и интеграция национальных экономик. - Иркутск, 2001. - 120 с.
65 Алчинов В.М. СНГ – Россия – Евросоюз. Проблемы и перспективы интеграции. – М.: Восток-Запад, 2008. – 220 с.
66 Ассоциация государств Юго-Восточной Азии (аналитический доклад Исполнительного комитета СНГ) // http/ www.cis.solo.by/ analit/ zst.006.shtml.
67 Рекорд С.И. Отраслевая интеграция в СНГ и возможности использования мирового интеграционного опыта // Проблемы современной экономики. – 2004. - №1 (9). – С. 12-15.
68 Установление окончательной компенсационной пошлины в отношении некоторых видов древесины хвойных пород из Канады (Канада v. США) //Смбатян А.С. Международные торговые споры в ГАТТ/ВТО: избранные решения (1952-2005 гг.) – М.: Волтерс Клувер, 2006. – С. 302-309.
69 Шишков Ю.В. Интеграционные процессы на пороге XXI века. – М.: НП «III тысячелетие», 2001. – 480 с.
70 Закон о компенсировании ущерба от демпинга и субсидий (Австралия, Бразилия, ЕС, Индия, Индонезия, Канада, Корея, Мексика, Таиланд, Чили, Япония v. США) //Смбатян А.С. Международные торговые споры в ГАТТ/ВТО. – М.: Волтерс Клувер, 2006. – С. 280-286.
71 Интеграция в Западном полушарии и Россия. – М.: ИЛА РАН, 2004. – 296 с.
72 История средних веков: учебник. В 2-х т. – М.: Госполитиздат, 1952. – - Т.1. - 748 с.
73 Шифф М., Уинтерс Л. Алан. Региональная интеграция и развитие / Пер. с англ.: Всемирный банк. – М.: Издательство «Весь мир», 2005. – 376 с.
74 Таможенный союз стран Евразийского экономического сообщества. Комментарий и документы /С.И. Истомин, С.П. Булавин, Я.И. Моравек и др.; под общ. ред. Ю.Ф. Азарова. – М.: ЗАО «Издательство «Экономика», 2003. – 486 с.
75 Айдарбаев С.Ж. Общая характеристика сущности региональной интеграции в условиях глобализации // Право и интеграция в СНГ: сборник международно-правовых документов. – Алматы: Қазақ университеті, 2006. – С. 3-7.
76 Айдарбаев С.Ж. Общая характеристика интеграционных процессов на постсоветском пространстве // Интеграционные процессы на постсоветском пространстве: сборник международно-правовых документов. – Алматы: Қазақ университеті, 2007. – С. 3-7.
77 Договор о создании Экономического союза (Москва, 24 сентября 1993 года) // Право и интеграция в СНГ: сборник международно-правовых документов /Сост. и автор вступительной статьи С.Ж. Айдарбаев. – Алматы: Қазақ университеті, 2006. – С. 20-26.
78 Соглашение о создании зоны свободной торговли (Москва, 15 апреля 1994 года) // Право и интеграция в СНГ: сборник международно-правовых документов /Сост. и автор вступительной статьи С.Ж. Айдарбаев. – Алматы: Қазақ университеті, 2006. – С. 27-37.
79 Соглашение О таможенном союзе (Москва, 20 января 1995 года) // Право и интеграция в СНГ: сборник международно-правовых документов /Составитель и автор вступительной статьи С.Ж. Айдарбаев. – Алматы: Қазақ университеті, 2006. – С. 37-38.
80 Договор о Таможенном союзе и Едином экономическом пространстве (Москва, 26 февраля 1999 года) // Право и интеграция в СНГ: сборник международно-правовых документов / Сост. и автор вступительной статьи С.Ж. Айдарбаев. – Алматы: Қазақ университеті, 2006. – С. 101-114.
81 Договор об учреждении Евразийского экономического сообщества (Астана, 10 октября 2000 года) // Право и интеграция в СНГ: сборник международно-правовых документов /Сост. и автор вступительной статьи С.Ж. Айдарбаев. – Алматы: Қазақ университеті, 2006. – С. 118-125.
82 Михалопулос К., Тарр Дэвид Г. Имеют ли Таможенные союзы экономический смысл на территории Содружества Независимых Государств // Торговая политика и значение вступления в ВТО для развития России и стран СНГ / Под ред. Дэвида Г.Тарра. – М.: Издательство «Весь мир», 2006. – С. 209-227.
83 Погосов И. Декларации об экономическом союзе и ре¬альная жизнь // Проблемы теории и практики управления. - 1994. - №1. - С. 12-19.
84 Данильцев А.В. Международная торговля: инструменты регулирования. Учебно-практическое пособие. – М.: Издательский Дом «Деловая литература», 1999. – 302 с.
85 Тарр Дэвид Г. О характере тарифной политики: аргументы «за» и «против» унифицированных тарифов // Торговая политика и значение вступления в ВТО для развития России и стран СНГ / Под ред. Дэвида Г.Тарра. – М.: Издательство «Весь мир», 2006. – С. 126-137.
        
        КІРІСПЕ
Диплом жұмысының өзектілігі. Қазақстан Рсепубликасының ... ... және оның ... ... ... ... ... алуы үшін мемлекетаралық ынтымақтастықтарда белсенді роль атқұаруымен
тығыз байланысты. Себебі, қазіргі ХХІ ғасыр жаһандану мен бірігудің ... ... оның ... ... ... ... де бар. ... гүлденуі үшін көршілес және басқа да алыс-жақын шет ... ... ... ... ... ден ... жөн. Оны әлемде
болып жатқан қазіргі кезеңдегі даму үрдісі толығымен ... ... ... болады.
Жаһандану қазіргі кезеді айнымас шындыққа айналуда. Осы ... ... ... өту ... ... ... ... міндеттердің «сындарлы он жыл» атты еңбегінде былай дейді: «Сондай-
ақ біздің пікірімізге ... ... ... ... тек ... ... мен жақсылыққа ұмтылуға біздің сезінуіміз бен түйсігімізге
ғана ... емес қой, ... ... ... ... ... ресурстық негіздер, сонымен бірге ... ... ... көне ... төл ... ... ... мен дүниетанымдар дегеннің бәрі демесек те, осы ... ... ... аңғарып болмас факторлар өзгелермен санасуды
қажет етеді» [1, 11 б]. Бұл ... ойды өте ... ... ... ... ... жағдайларға көңіл бөле кетуді жөн санаймыз.
Біріншіден, екінші мыңжылдықтың аяғы мен жаңадан басталып отырған үшінші
мыңжылдық әлем ... ... ... даму ... бет ... ... Демкоратиялық даму қазір көптеген дамыған елдерде
интегративтік өзіндік нысандарын қалыптастыруда. Қазіргі Батыс Европа ... ... ... ... ... ... ... осының өзінің үлгісін
көрсетуде. Европалық одақ оған кіретін елдердің тәуелсіздігін ... ... және ... интеграцияны тереңдету үсітінде. Бұған
әлемнің басқа да тараптарында орналасқан мемлекеттерде ұмтылуда. Екіншіден,
кезінде КСРО ... ... ... алғашында тәуелсіздік алып бірінен –
бірі алшақтаса, кейіннен бұл мемлекеттерде ... ... ... ... ... айқын сезінуде. ТМД кейінгі ... ... ... ... ... ... Қазақстан және Беларусь
кеден одағын жатқызуға ... Бұл ... ... ... конфедеративтік мемлекеттердің бірлестігін тағыда ой елегінен
өткізіп, оның негізін айқындауға бізді жетелейтіндей болып көрінеді.
Тақырыптың ... ... ... ... ... ... көп жағдайларда еоіміздің заңгер ғалымдары тарапынан арнайы
қойылмай үстірт ... ... ... ... да ... бұл ... ... сөз етілед. Олардың қтарынаеліміздің ... ... ... ... ... С.З. Зимановты, С.С. Сартаевты, Ғ.С.
Саарғалиевті, А.Н. ... тб. ... ... ... Т. ... А.С. Ибраева, С. Өзбекұлы, Ө.Қ. Қопааев, Ж.Д. Бусурманов, А.Н.
Бейсенова, Д.А. ... А.Қ. ... т.б. ... құқық теориясының
өкілдері өздерінің еңбектерінде сөз еткені белгілі.
Отандық ... ... ... ғана ... ... ... т.б. қоғамтану ғылымының өкілдері де еліміздің
мемлекеттік даму тарихының түрлі аспектілерін ... ... ... ... ... С.Е. ... В.Ф. ... Д. Кішібеков, С. Ақатай, К.Р.
Аманжалов, Ә. Дәулетхан, Т.С. Жұмағамбетов, С. ... Б.Е. ... ... С.Г. ... Т.И. ... Е.А. ... Н.Ә. Масанов, И.В:
Ерофеева, Ж. О. Артықбаев, З. Қиянатұлы, А.И. Оразбаева, Н.Н. Крадин т.б.
Диплом ... ... ... ... ... ... ... теориялық мәселелері жатады. Сонымен ... ... ... оны ... ... де зерттеудің объектісін
көрсетеді.
Диплом ... ... ... ... пәні ... ... ... және оның қазіргі кезеңдегі мемлекеттік
бірлестіктердің нысандары мен арақатынасы, болашақ даму тенденциясы ... ... ... жұмысының мақсаты мен ... ... ... ... бірлестігінің қалыптасуы мен дамуына талдау
жасауды және конфедерацияның құзыреттері мен ... ... ... ... етеді. Алға қойылған мақсатқа жету үшін мынандай міндеттерді
шешу орынды деп танылып отыр:
- ... ... ... пайда болуы мен
дамуына тарихи-құқықтық сипаттама беріп, оның ішінде қазақ
жеріндегі әр ... ... ... ... ... ... ... басқа да мемлекетаралық бірлестіктерден
(достастық, қауымдастық, уний т.б.) айырмашылығын ашып ... оның ... ... ... ерешелігіне баға беру;
- конфедеративтік мемлекеттік бірлестіктерді құруға қатысты арнайы
құжаттарды саралай келе, конфедерацияның құзыретіне талдау ... ... ... және ... Диплом жұмысының негізгі
методологиясына конфедеративтік мемлекеттік бірлестіктердің пайда болуы мен
дамуына жүйелі және ... ... ... жатады. Сонымен қатар,
еліміздің белгілі ғалымдарының теориялық тұжырымдарын басшылыққа алынды.
Олардың ... С.З. ... С.С. ... Ғ.С. ... ... З.Ж. ... Н.Ө. ... А.С. Ибраеваның, Г.А.
Мукамбаеваның, Б.А. Жетпісбаевтың, Л.Т. Жанұзакованың, С, ... ... Ж.Д. ... ... ... зертету жұмысын
жазу барысында негіз қалады. Кезіндегі кеңестік және ... ... С.Н. ... М.Н. ... Ю.И. ... Ю.А. ... Б.Н.
Топорнин, М.Л. Костенко, Н.В. Лавронова еңбектерінің тұжырымдарына ... ... ... ... ... ... конфедеративтік
мемлекеттік бірлестіктің қалыптасуы мен дамуы, оның құзыреттерімен құқықтық
негіздері жүйелі түрде талданып отыр.
Диплом ... ... және ... ... ... ... ... қазіргі кезеңде жүргізіліп жатқан мемлекеттердің
арасындағы интеграциялық үрдістерді негіздеуде ... ... ... ... ... ... болашағын болжауға
мүмкіндіктер де беруі мүмкін.
Сонымен қатар, еліміздің жоғарғы оқу орындарында ... ... құқы ... ... ... ... және ... тарихы;
шетелдердің конституциялық құқығы, халықаралық жария құқығы ... ... ... ... өткізуде пайдалы.
Жұмыстың құрылымы мен көлемі. Диссертациялық жұмыс негізінен
кіріспеден, үш ... алты ... ... мен ... ... ... ... МЕМЛЕКЕТТЕР БІРЛЕСТІГІНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ ЖӘНЕ ҚҰҚЫҚТЫҚ
НЕГІЗДЕРІ
1. Конфедеративтік мемлекеттік бірлестіктердің ... мен ... ... көз жүгіртетін болсақ, өзінің ... ... ... ... ... ... ... Мұндай мемлекеттік бірлестіктер тарихи даму кезеңдерінің әрбір
тұсында ... ... ... олар ... ... отырды немесе
федеративтік мемлекеттік құрылымға ауысып отырған ... ... ... үңілетін болсақ, ... ... ... мыналарды жатқызуға болады:
- Швейцария конфедерациясы (1891-1798 жж және 1815-1848 жж);
- Америка Құрама Штаттары (1781-1887 жж);
- Америка конфедерациялық штаттары (1861-1865 ... ... ... ... ... ... жж).
Соңғы кезеңдерде, яғни ХХ ғасырларда да конфедерациялық құрылымдарды
құру жалғасуда. ... ... ... ... біріне, Сенегамбия, [2,
162-163 бб] Гамбия және ... ... ... тұратын
конфедерациялық құрылымды жатқызамыз. Әрине, бұл конфедерация 1981 жылдары
таратылған болатын.
Одан бірнеше ... ... 1958 ... ... ... ... пен ... негізде Біріккен Араб Республикасын құрған болатын [2, ... Бұл ... ... онша көп ... өмір сүре қоймады. 1961 жылдың
қыркүйек айында төңкерістің нәтижесінде ... ... ... ... шығатындығын және тәуелсіз Сирия Араб Республикасын құратындығын
мәлімдеді [4, с ... ... ... ... Біріккен Араб
Әмірліктерінен де көруге болады [5, с 37]. Яғни екі мемлекет - Әбу Даби ... ... ... сақтаған. Оларға абсолюттік ... ... ... ... ... және ақша ... бар.
Бүгінде (1980, 1995 жж) Канада провинциясы Квебекте екі рет, ... кең ... беру ... ... ішінде Канададан бөліну құқығы)
мемлекеттік референдум ... ... ... та, ... ... рет Квебек тұрғындары тарапынан қабылданбады [6, с ... ... ... ... елдері конфедерациялық құрылысқа аяқ
басуда. Конфедерация классикалық түрде ... ... ... жоқ.
Мәселен, 1999 жылы қабылданған конституциясына сәйкес Швейцарияның тікелей
аты ... ... ... ... ... оның ... ... федерация болып табылады [7, с 220]. Мұндай жағдайды
Канададан кездестіреміз. Ел ішінде ... сөзі ... ... федерация [8, с 12] екені белгілі.
Конфедерацияның ортағасырда дамыған ... ... ... көптеген зерттеушілер әр түрлі ежелгі дәуірлердегі мемлекеттік
бірлестіктерді мысалға көбінесе алға тартады. Оның ... ... ... ғалымдар конфедерацияның классикалық үлгісі деп есептейді. Мысалы,
И. Маевский Ахейлік және Этомийлік одақты конфедерация ретінде таниды [9, с
6]. Ал, А. ... ... ... ... [10, с 259], - деп ... біздің ойымызша бұл таласты мәселені шешудің тек ... ... бар. Ол ... одақтар егемендік және ... ... ... ... өмір ... ... ... да, қазіргі
кезеңдердегі мемлекеттің ... ... ... ... одақтарға тікелей қолдану мүмкін емес.
Кезіндегі кеңестер одағында конфедерацияны ... ... [11, с 120] ... ретінде бағалау үстемдік құрған болатын. Бұрын
теорияда орын ... ... ... ... даже ... ... эти ... виды государственных объединений всех
исторических и даже доисторических эпох и ищет в них ... ... ... их всех к ... абстрактной формуле. Такая работа
бесплодна и нечего дать не ... ... ... или ... удачных,
остроумных, даже блестящих формул без всякого содержания” [12, с 84], ... ой ... ... ... да, ... антика дәуіріндегі
конфедерацияға қатысты пікірлер негізге алынбады.
ХҮІІ ғасырдың екінші жартысы мен ХҮІІІ ғасырларда үш орталық ... ... ... ... Олар 1648 ... Қасиетті
Рим империясын бөлу жөніндегі Вестфаль шарты негізінде қалыптасқан болатын.
Оның ... ... ... Рим империясы болып табылды.
Кейбір авторлар Герман ... ... Рим ... ... ... мемлекеттегі “мемлекет” деп санайды. Мұндай мемлекет өзінің ... ... ... ... вассалдарына билік жүргізеді.
Сюзеренитет құқықтық ... ... ХХ ... басында протекторатқа
эволюциялық жолмен ауысқан болатын. Герман ұлтының Қасиетті Рим империясы
1806 жылға дейін өмір сүргенін біз ... ... ... оны ... ... ... ... деп санай отыра, 1806 жылдары қайта
құрылған мемлекеттердің одағы (конфедерация) деп ... ... оны ... ... ... деп те санайды. Ресей авторлары,
оның ішінде Е.Р. ... ... ... ... Рим ... федеративтік
құрылысқа негізделген мемлекет деп тануға ешқандай негіз жоқ деп санайды
[13, с 19].
ХҮІІІ ... ... ... ... жж. ... - ... ерекше атап өтуге болады. Бұл конфедерация
өзінің таза конфедеративтік сипаты бойынша ... ... және ... ғана орын ... ... Нидерланды конфедерация мен
федерацияның ортасындағы мемлекет ... ... ... ... ... А.Д. Градовский Голландия Республикасын басқа да
конфедерациялармен салыстыра қарай отыра, оны құру жөніндегі 29 ... ... ... унии ... ... ... келе, одақтық мемлекеттердің
ерекшеліктерін табады [14, с ... ... ... ... олар ... ... ... Жоғарыдағы айтқан 1648 жылғы Вестфаль шартының
негізінде жаңа мемлекеттердің ... ... Осы ... бірнеше тәуелсіз мемлекеттер (провинциялар) біріктірілді. Оны
А.С. ... ... ... ... ... ... ... суверенитет отдельного и ... от ... и оно ... лишь ... ... поскольку составляющие
его провинции были суверенны» [15, с 643]. ... ... ... ... ... ... ... Рим
империясына қарағанда мемлекет сюзеренитеті ... ... ... ... ... жоқ. ... провинциялардың
республикасы бірнеше коллонияларды иемденді. Осы қырынан олардың біртұтас
мемлекеттік сипаты көрінетін ... ... ... жж ... өмір сүрген Ганзей лигасы туралы айта
кеткен жөн. Оны көбінесе конфедерацияға ... [16, с 3]. ... ... пікірмен келіспейді. Г.Еллинек оны ортағасырлық қалалардың
одағы деп ... [17, с 566], ал А.А. ... ... Ганзей мемлекетаралық
емес, аймақтық деңгейдегі одақ болып табылды деп санайды [18, с 130-131].
Қазіргі кезеңдегі ... ... ... ... ... ... екі қаласы – Гамбург пен Бремен ... ... деп ... ... ... ... кең ... үлгісі әдебиеттерде кеңінен
айтылып жүрген Швейцария болып ... ... ... 1291 ... үш ... яғни Ури, ... және Унтервальденнің
арасындағы одақ құру жөніндегі шарттың негізінде қалыптасқан деп саналады.
Кейбір ... ... ... ... 1315 жыл деп
санайды, яғни Моргартенде Австриялық ... ... ... [19, с 102]. ... 1648 жылғы халықаралық мойындаудан
Швейцария конфедерациясы бастау алатындығында қолдайтын авторлар бар. ... аяғы мен ХІІ ... ... ... ... ең ірі
феодалдық герцогтерге ... ... ... ... жатқан болатын. Габсбургтер Ури, Швица және Унтервальдердің ... ... ... ... ХІІІ ғасырдың ортасындағы
Габсбургтермен арадағы күрестің нәтижесінде А.Н. ... ... ... ... жасалды: «лесные кантоны заключили между собой ... 1291 года ... ... ... ... Швейцарского Союза
(Швейцарской Конфедерации) как фактически самостоятельного государства ... ... ... ... [20, с 25]. ... кезде 1 тамыз
Швейцарияда конфедерацияның құрылған күні, ұлттық мереке ретінде ... ... ... ... ... ... Габсбургтердің билігінен 1291, 1297, 1309 жылдардағы граматолар
арқылы арылған ... ... ... кантондарды бағындыруға деген
әрекеттері 1315 жылғы Моргартендегі соғыстың нәтижесінде ... – ХҮ ... ... ... ... және әскери саяси тұрғыдан
күшейе түсті. Швейцария Одағының құрамына Габсбургтер билігіндегі Люцерн
1332 жылы кірсе, 1351 жылы ... 1352 жылы ... пен Цуг, 1353 ... ... ... ... одан ары дамуы Р.В. ... ... ... ... ... формировалась в постоянных ... ... ... ... ... ... ... В 1386 г.
Союзники разгромили войска Габсбургов при Земнахе, в 1388 г. при Нфельсе.
Габсбурги ... были ... ... Конфедерации 8 кантонов
(1389 г.). в 1481 г. к ... ... ... ... и ... ... Швейцарская или Швабская война 1499 г. ... ... ... ... от ... В 1501 г. ... были ... на правах кантонов Базель и Шафхаузен, в1513 г. –
Аппенцелль, ... ... ... ... 13 ... до 1798 г) [21, с 18]». ... ... өздерінің сыртқы және ішкі саясатын ... ... ... ... ... ... ... Граубюнден, Женева т.б.)
енді.
Конфедерацияда 1798 жылға ... ... ... ... ... жоқ, оның орнына аракідік жалпыодақтық Сейм-Тагзатцунги шақырылып
отырған. Бұл Сеймде тек толық құқылы ... ғана ... ... ... ... ... ... қаржы т.б. органдары болмады.
Әрмен қарай Швейцария конфедерациясы мына бағытта ... ... 1798 г. ... ... ... в ... 5 ... заняли
Берн. Конфедерация 13 кантонов распалась. 12 апреля в городе Ааргау при
поддержке Франции была ... ... ...... ... с ... 13 кантонами, вошли Вале, Леман, Ааргау, Беллинцона,
Лугано, Реция, Зарганс, Тургау и ... ... ... по образцу французской Конституции 1795 г.). ... ... ... ... ... в
Швейцарии развертывается и борьба между унитариями и федералистами. В
феврале 1802 г. была ... ... так ... Мальмезонская
конституция (от названия города Мальмезон, где ... ... с ... ... кантонам ограниченное
самоуправление. 19 февраля 1803 г. Наполеон І ... «Акт о ...... ... ... до 1798 г.
государственное устройство Швейцарии. Кроме прежних 13 кантонов, в состав
Союза включались Граубюнден, ... ... ... во, ... с 102].
Америка Құрама Штаты өзінің тәуелсіздігін 1776 жылы жариялады. 1777
жылы 15 ... ... ... ... «Конфедерация статьяларын»
қабылдады. 1778 жылы 9 аілдеде штаттардың ратификациясының нөтижесі іойынша
оларға қол қойылды, ал 1781 жылы 1 наурызда ... ... ... ... ... ... халықаралық мойындауға 1789 жылы 3
қыркүйекте Версаль ... ... ... ие ... ... қыркүйекте Филадельфияның конвентінде АҚШ Конституциясы қабылданды,
формальды түрде 1788 жылы 26 ... ... ... ... деректер бойынша-
1779 жылы 4 наурызда делінген [22, с 67].
АҚШ-та конфедерацияның болған ... ... ... әр ... ... ... да, конфедерацияның өмір сүрген
уақыты туралы әр түрлі көзқарастар жүйесі ... ... ... ... [23, с 16], ... - 1776-1789 жылдары [24,
с 67], үшіншілері-1777-1787 жылдары, ... ... ... [25, ... бесіншілері-1787-1789 жылдар аралығында болған деген болжам жасайды
[26, с 67]. Сондай-ақ, Солтүстік Америкада ... болу ... ... [27, с 37] ... 1778-789 жылдары немесе тіптен 1176-
1788 жылдарда болған деген пікірлер де ... ... ... ... ... [28, с ... дегенмен, құқықтық тұрғыда АҚШ-та федеративтік мемлекеттің
заңдастырылуын 1787 жылғы ... ... ... ... табылады.
1861-1865 жылдар аралығындағы азаматтық ... ... ... ... ... болды деген мәселе, ғылыми әдебиеттерде дау ... ... бұл ... ... ... болды десе, [29, с ... ... бұл ... ... ... шығарады [29, с 67].
Конгреске Вирджинии штатының өкілі жолдаған 1776 ... ... ... ... ... «Соединенные колонии
есть и по праву должны быть ... и ... ... с 18]. ... сәйкес, алып қарайтын болсақ, Американдық штаттар
өз
тәуелсіздігін жариялағаннан бастап, (de-facto) конфедеративті мемлекет
болып ... яғни ... ... ... ... ... ... шоғырланды.
АҚШ тарихындағы жалпы ұлттық конституция болып саналатын - конфедерация
статьялары да мемлекеттің бүл құрылым нысанын сақтаған ... жылы ... ... ... ... Конфедерация
статьяларын дайындау үшін Комитета тағайындады. Бұл ... ... ... жылы 15 ... ... ... Бірақ та, барлық 13 штаттың
бұл құжатты мақұлдауы үш ... ... ... созылып кеткендіктен,
Конфедерация ... тек ... 1781 ... ... ... ... статьялары заңды түрде солтүстік, америка континенттері
штаттарының ... ... ... ... ... Бұны ... негізгі мақсаты - бейбітшілік, одақтық қарым-қатынасқа ... ... ... ... ... ... ... ету, сондай-ақ гүлденуді қамтамасыз етуді
көздеді.
ІІ-ші бапта ерекше түрде мынаны ... ... ... штат ... ... свою свободу и независимость, равно как всю власть, всю
юрисдикцию и все ... ... не ... ... ... ... Штатам, собравшимся на конгресс» [32].
Конфедерацияның атауы, I бапта «АҚШ», - деп бекітілді, ол ... ... ... ... ... ... 13 тәуелсіз штат
меңзеліп отыр. 13 ... ... ... ... ... ... ... саяси мәеелелерді шешуді мақсат етіп қойды.
Бұл ... сол ... ... ... Британия қарсы тәуелсіздік
күресінің көрінісі болып табылды. Сондықтан да ... бұл ... ... ... ... ... ... жоғалтуы.
Көшпелі қазақ даласында бірнеше мемлекеттер өмір сүрген болатын. Қазақ
хандығы бой көтергенге дейін бұл ... ... ... өмір ... ... ... ... бірігіп, отырды. Қазақ жеріндегі ең алғашқы
қоғамдық бірлестіктердің бірі, сақ-массагеттер бірлестгі болып ... ... ... ... ... дейінгі бірінші мыңжылдықтарға
дейін созылып жататындығы белгілі. Сақтарда мемлекет болғандығы ... әлі ... ... жоқ. ... ... ... сақтардың
қоғамын протомемлекет деңгейінде қарастырады. Ал, шын мәнінде ... сақ ... ... ... ... көреміз. Сонымен
қатар, сақ қоғамында деректердің аздығына қарамастан, белгілі басқару
жүйесінің қызметі істеген. Сақ ... ... ... ... Грек ... ойшылдарының, жазушыларының еңбектерінде қалдырылған. Тарихтың атасы
Геродоттың пайымдауы бойынша, сақ тайпаларының мынандай негізгі ... ... ... от ... ... борисфенитов (а она лежит
приблизительно в ... всей ... ... ... ...... ... за ними идет другое племя под названием
ализоны. Они ... с ... ... ... ... жизни с остальными
скифами, однако сеют и питаются хлебом, луком, чесноком, ... ... ... ... ... ... Они сеют ... не для
собственного пропитания, а на продажу. Наконец, еще выше их живут невры, а
севернее невров, насколько я ... идет уже ... ... Это ... по реке ... к ... от Борисфена.
За Борисфеном же со стороны моря сначала простирается Гилея, а на север
от нее живут скифы-земледельцы. Их ... ... на реке ... ... а сами себя эти эллины зовут ольвиополитами. ... ... ... на три дня пути к ... до ... а к ... – на ... дней плавания вверх по Борисфену.
Выше их далеко тянется пустыня. За пустыней ... ...... ... не ... ... А к северу простирается настоящая пустыня, и
никаких людей там, насколько мне известно, ... ... этих ... на другой стороне реки Пантикапа,
обитают скифы-кочевники; они вовсе ничего не сеют и не пашут. Во всей ... ... ... не ... ... ... же эти занимают
область к востоку на десять дней пути до реки Герра.
За рекой ... идут так ... ... владения. Живет там самое
доблестное и наиболее многочисленное скифское племя. Эти скифы ... ... себе ... Их ... к югу ... до ... на ... – до рва, выкопанного потомками слепых рабов, и до гавани у
Меотийского озера по имени ... ... же ... их ... ... с Танаисом. Севернее этих царских скифов живут меланхлены – другое, не
скифское племя. Севернее меланхленов, насколько мне известно, ... и ... ... [33, с 219]. ... ... ... ... ... конфедерация деңгейіндегі құрылымдық
жүйе болып табылды. Себебі, олар өздерінің ... ... ... ... жеке ... ... өмір сүріп те, кете берген. Әрине,
Қазақстан аумағындағы әскери конфедерация мәселесін зерттеу, осы ... ... ... арнайы қойылып, қолға алынған жоқ. Сақтардың өзі
жоғарыдағы Геродоттың мәліметіне ... ... ... ... Олар әскери өмірге бейім болғандықтан, әрқашанда
әскери қауіп жағдайында өмір сүрді. Жеке-жеке жауға ... ... ... ... ... ... бір бірігуді, одақ құруды
қажет етті.
Сақ-массагеттердің әскери конфедерациясының басты ... ... ... ... еді. Олардың бірігуінің де себебі, міне осында. Сақ –
массагет конфедерациясы мынандай мәселелерді шешуге ... ... ... ... қорғану;
Екіншіден, өздері мекендеп отырған аумақта үстемдік жүргізу;
Үшіншіден, әскери олжа ... ... ... ... ... ... тұтасу.
Қорыта келгенде, айтарымыз, көшпелі қазақ даласында өмір сүрген сақ-
масагеттердің әскери конфедерациясы өз ... ... ... ... ие ... бірлестіктің бірі болып табылады.
Конфедеративтік мемлекеттердің бірлестігінің ... мен ... ... ... ... мемлекеттік бірлестіктердің болашағы бірнеше
бағыттарда өрбитіндігін көрсетуде. Біріншіден, конфедеративтік мемлекеттік
бірлестік ... ... ... немесе оның түгелімен құлдырауына
алып келетін, (Австрия-Венгрия, Сирия және Египет, Синегал және ... ... ... ... ... нысаннан федеративтік
нысанға (АҚШ, Германия, Швейцария) ауысуы мүмкін. Конфедерация ... ... ... ... ұйымның көрінісі ретінде белгілі
факторлардың ықпалынан өзінің тұтастығын тез жоғалтуға бейім ... ... да, ... ... ... ... дамуы
үшін этникалық факторларменқатар, негізінен экономикалық факторлар ... ... ... ... ... ... ... қимақтардың конфедерациясы және т.б.) ... ... ... үшін ... ... ... ... жолдардың да қызметін атқарады.
2. Конфедерациялық мемлекеттік бірлестіктің түсінігі және белгілері
Әлемдік саяси-құқықтық ой ... ... ... ... ... болмасын, ежелгі дәуірлерден ойшылдардың талқысына түсіп, бағаланып
келеді. Мемлекеттің құрылым нысанының бір түрі ... ... ... да ... ... бері ... жетілу үстінде. Конфедерация
идеясының қалыптасуы мен ... ... ... ежелгі дәуірлерден барып
алады. Сонда да, болса, бұл идея реформация дәуірінен кейін Батыс Европалық
ғалымдардың көзқарастарында ... ... ... ... негізделді.
Конфедерация идеясын кейбір ойшылдар тұтас ... ... ... ... да ... ... ... белгілі ойшылы Н. Макиавелли өзінің еңбектерінде
ежелгі дүниедегі мемлекеттік одақтардың мәні мен ... ... Ол ... дейді: «Изучая древнюю историю, мы находим, что
республики шли тремя путями к ... Один из них был ... ... ... он ... в том, чтобы соединить несколько
республик союзом, не давая ни одной преимущества и ... над ... ... ... ... продолжать принимать в союз другие
республики. Так ... в наше ... ... а в ... в Греции-
Ахейцы и Этолийцы» [34, с 480]. Ежелгі Грециядағы мемлекет одағының ... ала ... ... ... ... ... ... мен маңызына тоқталады. Оны: ... ... ... ... ... ... ... (этруски), Ахейцы и
Этолийцы, а теперь Швейцарцы - самый ... ... ... Правда, он не
допускает слишком большого распространения, но это ... две ... ... реже вовлекает войны; во-вторых, дает возможность прочнее сохранять
приобретенное» [35, с ... - дей ... ... ... ... ... құрылым ретінде бағалайды. Сонымен қатар, сол кезеңнің
алға тартқан негізгі міндеттерін ... ең ... ... ... де ... ... ... Конфедерация идеясы өзінің дамуын кейінгі ... ... ... отырды. Бұл ... ... ... Америкадағы
колониялардың негізін салушы У. Пенде ерекше ат салысты. Ол өзінің
еңбегінде конфедерация идеясын теориялық тұрғыда негіздеуге ... бірі ... ... Конфедеративтік мемлекет И. Кантың
ойы бойынша халықаралық деңгейдегі ... ... ... ... ... де, И. Канттың идеясы бірнеше ғасырдан кейін
жүзеге асқандығын ... Оның ... ... ... ... болып табылады. Европалық Одақ конфедерацияға бірігудің алғашқы
сатысы, бастауы десек болатындай. Орыс ... да, ... ... ... ... ... ... ұмтылған. ХІХ
ғасырдағы Ресей заңгерлерінің, философтарының еңбектерінде, ... ... ... ... ... ... әр түрлі деңгейде
бағаланды. Мәселен, В.М. ... ... ... ... Так ... ... соединение независимых
государств, основанное для охранения внутреннего порядка между
государствами, и для защиты от ... ... Так как ... ... на ... договоре, то оно не ограничивает
суверенитета членов союза и не ... ... ... бы ... ... Союз государств есть соединение непрочное и ... ... лишь как ... переходное явление. Примерами служат:
союз Соединенных Нидерландских Штатов, впоследствии ... ... ... Соединенные Штаты Северной Америки в период 1776-
1787 гг. Швейцарский Союз 1816-1848 гг. Рейнский и Германский союзы.
Особый тип, ... к ... ... ... ... Штатов Северной Америки, решившихся отложиться в
1861 г.» [36, с 509]. ... ... ... деп таниды.
Көріп отырғанымыздай, конфедерация идеясы негізінен саяси – құқықтық ой
тарихында, әділеттілікті қалыптастырудың тиранияға қарсы шығудың ... ... ... ... ой, оның ... ... ... конфедерация идеясы, теориялық тұрғыда негізделді. Батыс
Европадағы осы идеялардың негізінде кейінгі ... ... ... идеясы
жатқан болатын. Европалық Одақ идеясының ... біз сөз етіп ... ... ... ... мәселесі мемлекет теориясында осы уақытқа дейін бір
жақты бағасын ала қоймаған өзекті мәселенің қатарына жатады. Сондықтан ... мөні мен ... ашу, ... жөне ... ... ... табылады. Конфедерация мәселесінің бір жақты ... әзі, өлі өз ... ... оның өте ... ... ... ... конфедерацияның қалыптасуы мен дамуы
эволюциясына көз ... ... ... ... ... ... мемлекеттердің бірлесуі, өзінің әр ... ... ... да, әр ... ... ... бірлестіктердің
жеке ішкі мәнін, табиғатын аша отыра ғана, біз жалпы конфедерация ұғымын
сипаттай аламыз. Сонымен ... тағы бір ... ... ... әлі де ... толыға түсуді қажет ететін ішкі потенциалы бай
ұғымның бірі ... ... ... ... ... ... дамуының тәжірибесі әр түрлі нысандарды тудырып отыр. Сондықтан да,
конфедерацияда түрлене дами ... ... ... кең ... ... ... ... табылады.
Жоғарыда айтып еткеніміздей, мемлекет теориясында осы уақытқа дейін
коифедерацияның бір ізді ұғымының қалыптасуы сондықтан ... ... ... ... ... ... ... Айтып отырғанымыздай,
конфедерацияның тұтас жалпы түсінігіні қалыптастыру, конфедерацияны әр
түрлі критерийлерге ... ... ... ... ... тенденциясын айқындау мәселелері болып табылады.
Енді сөз кезегін біз, ... ... ... оның ... ... болсақ, конфедерациямен жақын ұғым федерацияның ... ... ... екі ... ... ... басты айырмашылықтарының бірі
мынада: аумақтық егемендіктің болмауы, конфедерацияны, ... ... ... ... айыруға мүмкіншілік береді.
«Конфедерация» мен «федерация» сөздерінің өздеріне келетін болсақ,
этимологиялық ... ... ... бар ... ... бұл ... тек қана сырт ... және мазмұндық
ұқсастықтарымен ғана сәйкес келмей, сонымен бірге екеуі де, шартты саяси
одақтың нысанын ... ... та, ... ... айырмашылық аспан
мен жердей. Басқа сөзбен айтқанда, конфедерация - мемлекеттіліктің шегінен
тыс ... ... ... ішкі ... да ... орны бар
құрылым болып табылады.
Конфедерацияға мысалдар ретінде 1781 жылдан 1787 жылға дейінгі АҚШ,
1815жылдан 1848 жылға ... ... ... болады. Конфедерация
әрқашанда мемлекеттер дің мөжбүрлі, қажетті бірігуінің ... ... ... ... ... я ... жеке ... үлттық
мемлекетгерге тарап кететін мемлекеттік қүрылымның көрінісі.
Бұған ... ... ... келтіре аламыз. Мысалы, ХҮШ ғ.
Солтүстік Американдық конфедерацияның федерацияға ... 1858 ... ... Араб Республикасының 1961 жылы жеке Египет және ... ... жене т.б. ... ... ... таза ... түрдегі конфедерацияға тән белгілер ретінде,
оның шартты түрдегі құрылуын, шьғу ... ... ... ... ... ... құзырет шеңберінің шектеулі
болуы, - деп көрсеткен [37, с 17].
Конфедерацияның түсінігін аша ... оның ... ... ... ... болады:
Біріншіден, конфедерация мемлекетген жоғары тұратын, ... ... ... ... ... ... ... белгтілі қызмет бағытына ие, ... ... өмір ... ... анықтайтын императивті мандат
өрекеті болады;
Үшіншіден, бірлестіктің негізінде, оның шешімдеріне ... ... ... ... ... халықаралық
субъектілігін сақтайды. Әрбір мемлекет конфедерацияның субъектісі, озінің
халықаралық құқық субъектілігін ... ... ... ... ... ... ынтымақтастық иысанын өз еркімен таңдау құқығы бар.
Конфедерация мемлекеттің құрылым нысаны болып табыла ма деген даулы
мәселе әлі де ... ... ... ... ... ... А.В. ... конфедерацияны мемлекеттік құрылымның
бір нысаны ретінде бөліп көрсетуіне мүлдем келіспейді. Ол былай деп жазады:
«...что конфедеративная ... ... как бы ... ... его ... к ... структуре» [38, с 54]. Ал,
М.Л. Костенко мен Н.В. Лавренова: «Конфедерация представляет собой не ... ... ... речь идет не об ... а о
нескольких суверенных государствах, а созданный международным ... ... ... ... союз ... ... Сравнивая
эти две структуры, следует в первую очередь подчеркнуть, что отношения ... ... ... внутренним государственным правом, тогда, как
в рамках конфедерации - международным правом» [39, с 108]. ... ... ... де, ... жанасатын жақтары бар.
Бұлардың айтқанымен, оның ішінде, конфедерацияның ... ... ... ... одағын тудырады дегенінің жаны бар. Сондай-
ақ, мемлекетаралық қатынастар халықаралық құқық ... ... ішкі ... қатынастарда саяси мақсатгарды және соған
байланысты, пайда ... ... ... ... ... үшін
бірігіп құрылған мемлекеттердің одағы.
Конфедерацияның құқықтық ... ... ... ... ... ... ... егемендігін сақтайды. Мемлекеттілікті
сақтай отыра, конфедерацияның қатысушылары бірқатар саяси ... ... бас ... ... ... қауіпсіздік мөселелерін қарау,
қаржы саясаты, кеден ісі, ... ... ... ... ... ... өкілеттігінің шегінде белгілі ... Бұл ... ... ... ... ... ... жеке-дара атқару органдарының жүйесі ... ... ... ... одаққа қатысушы
мемлекеттік оргакдармен жүзеге асырылады. Конфедерацияның жеке ... ... ... онда ... ... өкілеттік беру
қағидасы арқылы жүзеге асырылып жатады. ... ... ... ... ... ... Конфедерацияның басышысы
төреғалық, үйлестірушілік ... ие. ... ... ие бола ... ... ... ... жеке тұлғалармен мемлекеттік
құқықтық қатынастар ораната алмайды. Конфедерацияның ... ... ... секілді, бір бірінің аумағында еркін жүріп-түруға,
өз еркімен тұрғылықты жерін еркін таңдау және т.б. құқықтарына ие.
Сондай-ақ, әрбір мемлекеттің ... ... ... бар. Қазіргі
кезеңде конфедерацияның айқын көрінісі ретінде Ресей мен ... ... ... бір ... орындау үшін ... ... жене т.б.) ... не ... ... ... Ол не ... құрылуына әкеліп, болмаса
конфедерацияның құлауына әкеліп соғуымен аяқталады. Мемлекеттік нысандардың
даму тарихында ... ... ... ... Солтүстік Американдық
штаттар, Гондурас, Сальвадор, Рейн және т.б. конфедерациялар.
Мемлекеттердің конфедерациясы дегеніміз-оған қатысушы ... ... ... сақтайтьш, үлттық биліктен жоғары түратын басқару
элементтері бар, белгілі бір ... ... ... әдістер мен жеке
мемлекеттер ді біріктіруге ... ... ... ... ... ... кезеңде, конфедерация мемлекеттік
құқықтық бірлестіктің алғашқы нысандарының бірі болып отыр. Конфедерация
нысанын, оның ұғымын беруде ... ... ... ... Жалпы
конфедерацияның тарихи құқықтық дамуына;
Екіншіден, қазіргі кезеңдегі конфедерацияның одан әрі даму потенциалына
көңіл бөлген жөн. Конфедеративтік нысан әлі де ... ... ... ... жоқ. ... ... ... шешетін күрделі мәселелері
бар елдер үшін ... ... ... ... ... ... деп қарауға болады.
Қорыта келгенде, айтарымыз, конфедерацияиың мемлекет нысаны ... ... ... ... оның мынандай айрықша сшатының бар
екендігін көрсетеді:
Біріншіден, конфедерация шарт ... ... ... ... ... отырсақ, коптеген конфедерациялар құрылтай шартының негізінде
құрылған болатын. Бұл ... ... ... ... окілеттіктері, оның шектері, қүқыққабілеттілігі айқындалған.
Мәселен, алғашқы жалпы ... АҚШ ... ... 1781 ... ... американдық барлық штаттардың мақұлдауын қажет
етті.
Екіншіден, конфедерациядан шығу ... ... ... ... ... одақтан шығу, құрылтай шартын
тоқтатуға алып келіп соғады;
Үшіншіден, ... ... ... оның ... оның ... ... ... сәйкес нақтыланған. Мысалы,
оған соғыс жөне бейбітшілік мәселесі, сыртқы саясат мәселесі, ... ... т.б. ... ... ... ... ... келісім бергенде ғана мүмкін болып табылады.
Төртіншіден, конфедерацияның өкілді органдарының делегаттары ... ... ... ... Бүкіл біртұтас егеменді
мемлекеттің мүддесін ... және соны ... ... ... ... ... ... елбасы оны
тағайындайды, нақты талаптарды сақтауды міндеттейді.
Бесіншіден, конфедерацияның тұрақты жұмыс ... ... ... сипаттағы өкілеттіктерге ие болмайды. Яғни конфедерациялық
шарттардың ... ... ... ... ... ... оның ... бағытталған. Оған мысалы, Австрия,
Вегрияның тәжірибесін жатқыза аламыз.
Алтыншыдан, әрбір конфедерация субъектілері конфедерация қабылдаған
актілерді терістеуге ... бар. Бұл ... ... ... ерекшелігі болып табылады.
Жетіншіден, конфедерацияның бюджеті, оның субъектілерінің ерікті түрде
беретін қаражаттардан жиналады. ... ... салу ... жоқ;
Сегізіншіден, конфедерация субъектілері кедендік т.б шектеулерді қоюға
құқығы бар;
Тоғызыншыдан, конфедерациялық мемлекеттерде ... ақша ... ... ... ... субъектілері бірыңғай ақша
номиналын енгізуге келісулері мүмкін. Сонымен ... ... ақша ... да ... ... ... конфедерация субъектілері қамтамасыз етіп
отырады. Кобінесе, өскер оның субъектілеріне және конфедерация органдарына
бір уақытта бағынып отырады.
Он біріншіден, ... ... ... ... ... азаматтарының жүріп-түруда көптеген
еркіндіктері бар;
Он екіншіден, конфедерациялық ... ... ... ... ... немесе халықаралық құқыққа тікелей жатқыза алмаймыз.
Қорыта келгенде, айтарымыз, конфедерациялық мемлекет өте ... ... ... ... ... Конфедерацияның ұғымын бір жақты ... ... ... ... ... КОНФЕДЕРАТИВТІК
НЫСАНДАРДАРҒЫ БІРІГУІНІҢ ТЕНДЕНЦИЯЛАРЫ
1. Қазіргі кезеңдегі мемлекеттер арасындағы ... және ... ... ... ... ... бірлестіктерге бірігу үрдісі қазіргі
жаһандану кезеңінде өзінің ... жоя ... жоқ. ... ... ... ... мемлекеттер арасында белгілі бір одақтар құруға
көпшілік жағдайда экономикалық сипаттағы ... ... ... ... ... түсе берсе, конфедерациялық бірліктердің ... ... ... да, ... ... ... ... одақтарға бірігу мәселесін біз конфедерациялық мемлекеттік
бірлікті қалыптастырудың алғышарты ... ... ... болады.
Сондықтан да, сөз кезегін осы мәселе төңірегінде өрбіту жөн деп санаймыз.
«Интеграция» ұғымы (латын тілінде ... - ... ... ... ... ғылымның әртүрлі салаларында кең қолданылатын ... ... ... ... ... ұғымына келсек экономикалық
ғылымда оны «экономикалық субъектілердің ... ... ... ... ... ... байланыстардың дамуы» [40],
«ұлттық шаруашылықтардың жақындасуы және сіңісуі» [41], ... ... ... ... ... бірыңғай қайта өндіру
процессіне енуі» [42] ретінде анықтап жатады.
Құқықтық тұрғыдан келгенде «интеграция» - өзара бейімделу, экономикалық
және ... ... ... екі ... одан да ... ... ... бірігу процессі, шаруашылық өмірдің
интернационализациялану нысаны [43]. Тағы бір жерде ... ... ... ... ... және т.б. өзара бейімделуі мен
тұтастыққа бірігуі процессі ретінде анықталған [44, 215 б]. Бұл ... ... ... ұғымының да анықтамасы «екі немесе
одан да көп ... ... ... ... ... ... процессі» ретінде берілген және осы анықтамадан кейін «халықаралық
экономикалық интеграцияны ... және ... ... ... Федерациясы
басқа мемлекеттермен бірге халықаралық ... ... ... ... ... ... аймақтарын құрады, кеден мәселелері ... ... деп ... [44, 301 б]. ... басқа да
анықтамалары бар, бірақ олардың жоғарыда келтірілгендерден ешбір ... жоқ. ... ... ... пен ... ... ... танылған ортақ анықтамасы болмағанмен, мазмұны
жағынан интеграцияның ортақ түсінігі бар деп айтуға ... ... ... интеграцияның жоғарыда келтірілген анықтамасына сүйенеміз.
Интеграциялық бірлестіктердің тәжірибеде қалыптасқан бес негізгі түрін
атап өтуге болады:
1) еркін сауда ...... ... ... ... тарифтік және тарифтік емес кедергілерді жою;
2) кеден одағы – еркін сауда аймағындағы сауда-саттық ... ... ... ... ... тарифтің енгізілуі;
3) ортақ нарық – тауарлар мен қызметтерге қосымша жұмыс күші мен
капиталдардың ... ... ... ... ... ... нарықтық
кеңістік құру;
4) экономикалық одақ (кейде валюталық одақ та қосылады) – ... ... ... ... ... ... қаржылық,
әлеуметтік және т.б.) саясат жүргізілуі, ортақ валютаның ... ... ... ... ... ... ... және саяси интеграция.
Жоғарыдағыға сүйене отырып, С.Ж. Айдарбаев ... ... ... ... мазмұны да, тізімі де қазіргі жағдайда
өзгерістерге ұшырап отырады. Бұл категорияларды статикалық және өзгермейтін
деп ... ... ... функцияларының тізімі мен мазмұнын анықтаған ... ... ... ... үшін ортақ болып табылатын «ядросы» бар
екендігін ұмытпау керек, сондай-ақ ... ... тән ... ... да есте ... жөн. ... әсіресе, қоу
әдебиеттерінде көрсетілген жағдайды басып көрсету керек;
3) мемлекеттің сыртқы функцияларының тізімінде кооперациялық функция
(яғни, ынтымақтастық функциясы) ... ... ... ... ... ... функциясымен) толықтырылып келе жатыр.
Бұл үдерістің одан әрі ... ... ... ... және ... функциямен алмастырылуына алып келуі
әбден мүмкін. Бүгінгі күні біз ... ... ... куә ... ... ... ... ойымызша, бұл жағдай жаһандану
үдерістеріне байланысты;
4) жоғарыда көрсетілген мемлекеттің интеграциялық функциясының орнатылу
үдерісі ... ... тән ... оның ... ... да және ... еліміз үшін геосаяси, геоэкономикалық және
өзге де факторлардың себебінен бұл ... ... ... ... 6-7 бб(.
Франция саясатының доктриналдық көрінісі болып ЕҚ-ң конфедеративтік
табиғаты жөніндегі 50-60 жылдардағы идея ... Бұл ... ... ЕҚ
құратын құрылтай шарттар ... ... ... ал ... ... қатысушылардың егемендігі сақаталатын, өз
еркін білдіре алатын ... ... бар ... шарт ... мемлекеттердің бірлестігі табылады. Конфедеративтік теориялар ЕҚ
органдары мен институтттарына құрылтай шарттарына ... ... ... және ... одан ары дамуына көп ... Бұл ... ... ... дәлелдемелері келесі:
- кез келген конфедерация сияқты ЕҚ-р белгілі бір ... жету ... Егер ... ... ... ... ... сыртқы қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін құрылса, ЕҚ-ң ... ... ... ... ... ... туындауында.
Бірақ Маастрихт, Амстердам және Ницца шарттары жағдайдың өзгеруіне алып
келді (атап айтқанда одақтық азаматтықтың, ... ... ... ... енгізілуіне);
- белгіленген мақсаттарға жету үшін қатысушылар ... ... ... ... ЕҚ-ң құзыреті де шектелген және туынды сипатқа
ие. Осыған сәйкес «автономиялық» ... ... ... туралы позициясы жоққа шығарылады;
- конфедерацияға қатысушылар оның құзыретін ... ... ... ... органдарына кез келген функцияларды беру туралы келесімге
келуі ... ... да, ... ... де болған ЕҚ-ң мемлекеттік
функцияларды атқаруы ЕҚ-ң құқықтық тәртібінің «автономиясын» ... ... ... ... ... ... ... шартты өзгерту не тоқтату құқығына ие. Демек, ЕҚ мен ... бұл ... ... кез келген уақытта шеше алады;
- конфедерацияның ортақ органдары болады, ЕҚ-ң да мұндай органдары бар.
1979 ... ... ... ... негізінде сайланатын Еуропалық парламент
конфедерацияның мәнін өзгертпейді;
- ЕҚ-ң қызметі ... ... ... ... үстем болып
табылады: дауыстардың көпшілігімен қабылданған шешімдер жекелеген
мемлекеттердің ... ... ... де мүмкін. Көпшілікке негізделген
дауыс беру ... ... ... тән ... ... 80-ші ... ортасында қайта жаңғырды, өйткені
бұл кезде еуропалық саяси ынтымақтастық институциялана бастады. Бүгінгі
күні ... ЕО-ы ... ... ... бірлестіктің
конфедеративтік сипаты қайта әңгіме болуда. ... ... ... ... ... ... ... құрылғанын және мүше-мемлекеттердің
егемендіктерін сақтап қалуын басшылыққа ала ... ... ... ... ... ... ... қарастыруда.
Конфедеративтік мемлекеттік бірлестіктердің құрылтай құжаттарының
біріне жататын одақтық шарт біздің ... ... ... ... ... күші ... конфедерацияға біріккен мемлекеттердің
конституцияларынан ... ... ... да, ... ... ... ... болмайды, оның негізгі конфедерация
құрамындағы мемлекеттердің конституциялық ... ... ... ... ... ... оның ... сәйкес келетін конституциялық нормалары жатады.
2. Әлемдік ... ... ... ... мемлекеттік бірлестіктердің қалыптасуына ықпалы
ХХ ғасырдың екінші жартысынан бастап халықаралық ... ... ... ... ... бөлшектену құбылысы орын ала
бастады. Аймақтық ұйымдар белгілі бір географиялық өңір ... ... ... ... ... жою ... бастады. В.М. Шумиловтың айтуынша экономикалық аймақшылдықтың ... ...... пен ... ... отыр [46, 55 ... ынтымақтастық шектеулі міндет атқарады, ең алдымен, ол
экономикалық салада өзара ... ... ... ... ... ... Бұл болса осы мемлекеттер тобының ішінде ... ... ... ... ... ... қозғалуының
либерализациялануына алып келеді. Аймақтық ынтымақтастық ... ... ... нұқсан келтірілмейді, өйткені ол қатысушы
елдердің бірауыздылығын талап етеді. Елдер ынтымақтастығының ұйымдастырылуы
егемендікті ... ... ... ... өз ... ... нысанды кеңінен пайдаланады. Сондықтан аймақтық ынтымақтастық дамыған
елдермен қатар, дамушы елдер арасында да ... ... ... ... ... басқа. Дамыған түрінде ол елдердің
егемендігін шектейді, олардың қатынастарына ... ... ... Әлемдік экономикадағы аймақтық ... ... бар ... ... оны ТМД мен ... ... кеңінен
қолданған дұрыс. Әсіресе бұл еуропалық интеграция тәжірибесіне қатысты.
Еуропалық интеграцияның пайда болуы мен дамуын өндіріс пен ... ... ... салдарымен түсіндіруге
болады. Батыс Еуропа елдерінің жекелеген шағын ... ... ... ... мен ... ... мен техника жетістіктеріне
толығымен қол жеткізуге мүмкіндік бермеді, әлемдік нарықта бәсекеге түсе
алатын ірі ... ... ... ... ... қоса ... бейбіт өмір сүруге ұмтылыс та саяси фактор ретінде
өз әсерін тигізгенін атап кетейік.
Әлемнің ... ... ... ... ... мен даму жылдамдықтары бойынша айырмашылықтары бар.
Интеграция мақсатында құрылған мемлекетаралық ... ... іс ... әлі де бәсең, кәсіпорындар деңгейіндегі байланыстар
әлсіз, ... және ... ... мен ұлттық шаруашылық құрылымы
дамымаған. Сондықтан мұндай бірлестіктердің ... ... ... ... ... ... ... саласында да интеграциялық процестердің жүріп жатқанын байұауға
болады, жекелеген ... ... ... ... ұштасуда, бірыңғай
құқықтық реттеуге де қол жеткізіле басталды, мәселен, еуропалық құқық
арқылы. Әртүрлі ... мен ... ... ... ... ... жағынан жоғары болып шығуда.
Халықаралық құқықтағы ынтымақтастық пен интеграцияның арақатынасы
мәселесіне, оның ... осы ... ... ... мен
айырмашылықтарына құқықтық әдебиттерде біраз ... ... ... ... ... ... ... концептуалды маңыздылығы бар мақаласында жоғарыда көрсетілген
мәселе ... ... [47]. ... ... ... ... ұғымдары тек құқықтық қана емес, сонымен қатар, саяси тұрғыдан
да қарастырылғандықтан ... ... ... бірқатар қорытындылары
қызығушылық туғызады. Әсіресе ол еуропалық құқық шеңберінде қалыптасқан
«интеграция қағидасы» мен ... ... ... ... бұл ... байланысты В.М. Шумиловтың көзқарасын
келтіреді. ... В.М. ... ... ... ... ... ... айырмашылықтары бар:
1) интеграциялық бірлестікке қатысушы мемлекеттер интеграциялық
«орталыққа» дәстүрлі халықаралық ... ... ... ... ... ... интеграциялық бірлестік шеңберінде тауарлардың, қызметтердің,
капиталдар мен жұмыс күшінің жылжуына қатысты ... өзге ... ... ең ... жағдай жасау қағидасына жатпайтын арнайы режим
орнатылады;
3) интеграцияның құралы болып ... ... ... ішкі ... ... ... келеді, өйткені мұнда қатысушы
мемлекеттердің ұлттық ... ... және ... ету ... ғана ... жалпы аймақтық мүдделерді қалыптастыру және қамтамасыз
ету бойынша да, оның ішінде субординациялық сипаттағы мемлекеттерден ... ... мен ... ие ... ... ... қатар,
интеграция мәселелеріне байланысты істерді қарастыруға құқылы халықаралық
соттар құру да айрықша үрдіс ретінде орын алуда;
4) интеграция шеңберінде ... ... тек ... мен ... ... ғана өтіп қоймай, бір-біріне сіңісіп, бірігіп кетеді
(мүше-мемлекеттердің ұлттық мүдделері мен жалпы ... ... ... арасындағы тепе-теңдік);
5) интеграциялық бірлестіктер шеңберінде «интеграция ... ... бола ... ал ол ... ішкі ... ... ... болсын белгілі бір автономияға ие болып келеді. Және,
-дейді ғалым, - белгілі бір ... ... ... ... ... ... барлығының бірден болуы міндетті
емес [48, 92-93 бб]. Яғни, осы ... ... ғана орын ... ... ... ... ... деп басып айтуға болады.
Дегенменде, ынтымақтастық пен интеграция айырмашылығын байқататын ... өзі ... ... өйткені интеграция ерекшеліктерін зерттейтін
әртүрлі ғылым салаларындағы әдебиеттерде басқа да белгілер ... ... ... ... экономикалық әдебиеттерге көңіл бөлуге
болады. Мәселен, ресейлік ... В.Н. ... ... ... ... оның
ерекшеліктері арқылы былайша көрсетеді – «интеграция ... ... ... ... жиын ... ұқсас келмейтін
кейбір мағыналық ерекшеліктермен сипатталады», ... ... ... ... ... арасындағы
тауарлардың, сондай-ақ қызметтердің, капиталдар мен ... ... ... ... ... мемлекеттердің экономикалық саясатын келісімге келтіру.
3. Ұлттық өндірістік процестердің өзара сіңісуі және тығыз байланысқа
түсуі, ... ... ... ... ... ... ... мен техникадағы ең прогрессивті және терең
нысандар ... ... ... ... ... кең түрде дамуы, экономиканың дамуы мен оның
инновациялық тетігін бірігіп қаржыландыру.
5. Жоғарыдағыларға ... ... ... ... ... Ұлттық заңнамалар, нормалар мен стандарттардың жақындастырылуы.
7. Интеграциялық процесті нақты бір ... ... ... басқару органдарының дамуы (бұл жерде мемлекетаралық
та, Еуропалық Қауымдастыққа ұқсас болып келетін мемлекеттен үстем
басқару тетіктері де ... ... ... кеңістік ауқымының аймақтық сипатта болуы
[49, 11 б].
Осы белгілермен ... ... ... ... Б.Балашша
ынтымақтастық пен интеграция арасындағы айырмашылықты қысқаша былайша
көреді: егер ынтымақтастық ... ... ... жоюға бағытталған
әрекеттердің жүргізілуін талап етсе, интеграция процесі кемсітушілікті
толығымен жоюды талап етеді [50, 20 ... ... ... ... келе ... қорытынды жасауға болады:
интеграция мен ынтымақтастықтың айырмашылықтарын тек ... ... ... бұл ... ... ... ... саларының да
жетістіктеріне көңіл бөлген жөн (саясаттану, экономика сияқты). Тек осы
жағдайда ғана ... ... ... деп ... мүмкіндік туады.
Әрине, тиісті мемлекетаралық бірлестіктің интеграциялық процесстерінде
жоғарыда аталған белгілердің ... ... шарт ... ... экономикалық ынтымақтастық құқықтық реттеу жағынан
үйлестіру әдісіне сүйенсе, ... ...... ... ... табан тірейді.
Бүгінгі таңда ең тиімді аймақтық интеграцияның үлгісі ретінде барлық
зерттеушілер Еуропаны келтіреді (М. ... мен Б. ... ... Кашкин [52], Б.Н. Топорнин [53], В.В. Безбах, А.Я. Капустин
және В.К. ... [55] және ... Тек қана ... ... ... ... ... саяси
өзгерістеріне алып келді. Іс жүзінде Еуропада экономикалық конфедерация
құрылды, ал ... ... ... және ... ... ... табуда деп айтуға болады.
Еуропадағы интеграция процессі мүше-елдердің айрықша құзыретін бөлу,
мемлекеттердің егеменді өкілеттіктерін халықаралық ... ... ... беру ... ... қате ... ... үстемдік
құбылысы олардың келісімісіз қабылданған немесе ... ... ... ... ... болуы жағдайында пайда болады. Көптеген
халықаралық ұйымдар жарғылық ... ... ... ... өз ... ... міндеттеуге мүмкіндік
алды. Яғни халықаралық ұйымдар егеменді мүше-мемлекеттерге ... ... ... ... бір ... қол ... күні ... үстемділік белгілері әмбебаптық және
аймақтық сипаттағы бірқатар ... ... ... ... ... ... ... (әсіресе, Еуропалық
қауымдастық шеңберінде) кездеседі. Кейбір мұндай ... ... ... де ... ... ... ... ұйымның не бірлестіктің ішкі құқығы оған
мүше-мемлекеттердің ішкі құқығына айналады;
- мемлекеттен үстем ұйымның (бірлестіктің) ішкі ... ... және бір ... ... ... ... қарамастан
міндетті шешімдер қабылдайтын органмен ... және ... ... ... ... не ішінара алынады;
- мемлекеттен үстем ұйымның (бірлестіктің) органдарында ... ... ... ... ... ... ... емес
жеке өз атынан қызмет етеді;
- мемлекеттен үстем ұйым (бірлестік) ... ... ... беру ... ... ... реттеудің элементтері халықаралық сауда жүйесінде
де пайда бола бастады. Мәселен, халықаралық ... ... ... ... ... «ХВҚ/МВФ құқығының» басты ерекшелігі – оның
нормалары мен қағидаларының мемлекеттерден үстем болуы.
Еуропалық Қауымдастықтағы ... ... ... ... оның ... ... және олардың азаматтарына міндетті
болып табылатын ішкімемлекеттік ... ... бар ... ... актілерді, бірқатар мәселелер бойынша ... ... ... ... ... ... көрініс табады. ЕҚ қызметкерлері
өз мемлекетінің мемлекеттік қызметінде емес жеке дара ... ... ... [56, 59 ... ... бір ... ... сипатқа ие және біріктіру
ағымдарының шегінен шықпайды, ал екінші жағынан – ... бір ... ... ... тәуелді емес, өйткені оның өз болмысы бар.
Мемлекеттер өздерінің ұлттық мүдделеріне байланысты мемлекеттен үстем
реттеу әдісін жаңа ... ... ... ... ... ... кедергі жасайды деген салаларда оған ... ... ... ...... ... азаматтарға қатысты Халықаралық қылмыстық
сот юрисдикциясына қарсы ... ішкі ... мен ... құқық көптеген жағдайларда
белгілі бір сапалы бірлікті құрауға ұмтылады, «жақындасады», ол трансұлтты
және мемлекеттерден ... ... ... ... ... В.М.
Шумиловтың пікірі бойынша бұл жаһандық құқықтық жүйенің алғышарттары.
ЕурАзЭҚ ... үшін ... ... ... реттеудегі
Еуропалық Одақтың жинақтаған алып тәжірибесі өте маңызды.
Еуропалық Қауымдастықтағы экономикалық интеграцияның ... ... және ... ... да ... ... ... институциялық
жүйемен (ортақ институциялық жүйе дегеніміз ЕО мен оның ... ... ... үш ұйымның институттары немесе басты органдары – ... ... ... ЕҚ ... Есеп ...... ... табылады) біріктірілетін үш бөлек халықаралық ұйыммен жүзеге асырылса
да (олар – ... ... ЕЭҚ), ЕҚ ... қызықтыратын тұсы – бұл
интеграция басынан бастап нарықтық экономика қағидаларының негізінде ... мен ЕҚ ... ... ... ... ЕҚ-ғы интеграциялық процесстің құқықтық реттелу тетігі
халықаралық-құқықтық сипатқа ие, оның ... ету ... ... ... ... ... ... талпынған ЕурАзЭҚ
мемлекеттері үшін аса маңызды.
ЕҚ-ң экономикалық интеграция құқығын білу мемлекетаралық деңгейде ортақ
нарық құрудың басты заңдылықтарын ... ... ... бұл ... Кеңес Одағы кеңістігіндегі мемлекеттер ... ... ... ... үшін ... ... құқық не ЕҚ құқығы тек экономикалық интеграция құқығынан ғана
құралмайды, оның ... ... ... пен ... ... ... бойынша ынтымақастықты реттейтін, сондай-ақ полиция органдарының
және ... ... ... сот ... органдарының ынтымақтастығын
орнататын нормалар кіреді.
Соңғы 15-20 жыл ішінде еліміздің құқықтану ... ЕҚ мен ... ... деген қызығушылық едәуір күшейді. Жалпы алғанда еуропалық
интеграцияның ерекшеліктері әдебиеттер мен ғылыми зерттеулерде ... ... ... ... ... бастап интеграцияның тереңдеуі құқықтық реттеу
өрісінің кеңеюімен сипатталады. Ең алдымен экономикалық байланыстардың
тікелей ... ... ... ... және ... ... ұлттық экономикалардың үйлестірілуі орын алады,
біріктірілген бағдарламалардың ... ... ... ... ... белсендене түседі, құқықтық актілер мен заңдар өзгертіледі,
капиталдар мен ... ... ... ... ... ... үшін ... ашылады.
ЕҚ шеңберіндегі аймақтық шаруашылық кешеннің қалыптастырылуымен, оның
ішіндегі экономикалық процесстерді ... ... ... ... ... ... ЕҚ-ң басқарушы органы Министрлер Кеңесі (әртүрлі
салалар бойынша) болып табылады және ол ЕО ... ... ... ... ... ... ие. Бұл ... Одаққа кіретін барлық
елдердің экономикалық ... ... ... анықтайды және
әрқайсысының экономикалық дамуын ... Жеке ... ... ... Кеңесімен белгіленген негізгі бағыттарға сәйкес келмесе,
Кеңес орындалуы ... ... ... ... ... сипаттағы
шаралар қабылдау құқына ие болады. Демек бүгінгі күні мемлекетаралық
деңгейде жоспарлау, ... ... және ... ... ... жаңа тәсіл пайда болды [57].
ЕҚ мен ЕО институттарының қызметі мүше-мемлекеттердің саяси бақылауынан
шығарылмайды, өйткені олар өз ... мен ... бар ... ... қала бермек. Мемлекеттердің егемендігі мен тәуелсіздігі
жаңа ұйымдық-құқықтық қағидаларға ... ... ... ... бола ... ... ЕҚ мен ... қосылу және оларға
егеменді құқықтардың бір бөлігін беру ... ... ... ... ... белгілерінен айырмайды. Керісінше, егемендік
пен тәуелсіздікті құрметтеу ЕҚ ... ... ... және ЕО-ң ... ... ... қатынастарының негізіне
жатқызылған.
ЕҚ қызметі оның ... ... ... ... ... ... және халықаралық құқықтың субъектілері ретінде ЕҚ мен
ЕО үшін олардың ... ... ... Сонымен қатар, ЕҚ мен ЕО
дербес ... ... ие және ... ... ... ерекше орын алады.
ЕҚ мен ЕО халықтардың емес мемлекеттердің қауымдастығы ретінде ... олар ... ... ... ... ... орындалуын
өз мойнына алса да, бұл ... және ... ... ... ... тіршілік ету құқынан айырмайды [57].
Бірыңғай Еуропа идеяларын ... ... ... Шарттың орындалуы
саяси, экономикалық және валюталық одақтың құрылуын көздеген еді ... ЕО ... ... ... пен ... ішкі экономикалық
саясаттың негізгі бағыттары саласында бірігіп қозғалуға, қоршаған ортаны
қорғау мәселелері мен ... ... ... ... ... ... еуропалық азаматтық енгізілді. 1999 жылдан ... ЕО ... үшін ... валюта – еуро енгізіліп, бірыңғай ақша-
несие саясаты ... ... Осы ... ЕО ... кеңейе бастады,
үшінші мемлекеттермен қарым-қатынастар жөнінде келісімдер жасалды ... ... ... ... сияқты еуропалық интеграцияның жетістіктері
де, кемшіліктері де болды, бірақ жалпы ... бұл ... алға ... ... еді және ол Еуропаның өзі үшін де, басқа ... ... ... ... мен ... ... үшін өте ... құбылыс
болғанын айтып кету керек.
ЕҚ өзінің алғашқы күнінен бастап-ақ қатысушы ... ... ... үстем бірлестік еді. Бүгінгі күні ол мемлекеттердің
егемендігін сыртқы экономикалық байланыстар, ақша-несие мен ... ... ... және ... салаларда шектеп келеді. ... ... ЕО ... ... ... пен ... ... құқықтық
мәселелер саласына да таратыла басталды. Сондан да болар, ЕҚ Соты оны
конфедерация мен ... ... ... және мемлекеттерден
үстем қағидалары араласып тіршілік ... ... ... ... ... - мемлекеттерден үстемдігі бар ұйым ретінде анықтаған
[57].
ЕО-ң құқықтық жүйесі оған тұрақтылық пен ... ... ... ішкі
құрылымымен сипаттады. ЕО құқықтық жүйесінің келесі ерекшеліктерін атауға
болады. Ең ... ЕО ...... ... ... ... есте ұстайық. Бұл жөнінде ресейлік ... Т.Н. ... ... ... халықаралық ұйымның өз құқықтық жүйесі ... ... 57 б]. Бұл ... жүйе ... ... ... ... шығару
процедураларына қарағанда күрделенген процесстер нәтижесінде қалыптасқан.
Еуропалық құқықтың табиғаты мен ерекшеліктерін түсіндіруге ... ... ... ... ... ... ... үлгісінің эволюциясымен байланысын байқауға болады. Олардың ортақ
кемшілігі маңызды емес ... ... ... ... және ... деген жүйелік көзқарастың болмауы десек болар еді.
Еуропалық құқыққа қатысты құқықтық жүйе деген ... ... ... құқықтық құбылыстарының өзара байланысы мен тұтастықты
құрайтын бірлігі ретінде қабылдауға мүмкіндік береді. Еуропалық құқықтың
жүйесі ... ... ... ... өздерінің іштей бірлігі арқылы
белгілі бір тұтастықты ... ... ... жүйесінің тұтастығы оның
мақсаттары мен қағидаларының бірлігінде, сондай-ақ оның одан ары дамуына
едәуір әсер ... ... ... ... ... табады.
Сонымен қатар, еуропалық құқықтың әрекет ету аясы ... мен ... пәні бар ... ... ... ... құқықтық қатынастар).
Еуропа интеграциясының пайда болуы мен даму қағидаларының тәжірибесі де
зор, олар:
- интеграцияның еріктілігі;
- саясат емес ... ... ... ... ... ... болуынан кейін ғана алға жылжытылып отыруы;
- заң шығарушы және ... ... ... ... ... жігерлі органдардың болуы;
- қабылданған шарттардың, заңдар мен шешімдердің орындалуына ... ... ... сот ... болуы;
- интеграцияға түскен экономикалардың бір типтілігі, ынтымақастықтың
дамыған инфрақұрылымының болуы;
- үшінші ... ... ... ... ... тәжірибесі ТМД мен ЕурАзЭҚ мемлекеттерінің пайдалануына жарайды ма
деген сауал туындайтыны сөзсіз. Бұл сұраққа жауап беру ... ... ... ... мен ТМД ... даму ... ... ескеру қажет, өйткені ЕО-ы құрған мемлекеттер жүздеген
жылдар бойы тәуелсіз тарихы бар елдер. Олардың мемлекеттік ... ... ... экономикалық, валюталық және саяси одақтың құрылуына ... ... жолы ... ... бір бөлігінен бас тартуды,
мемлекеттерден үстем деңгейде шешілетін мәселелер шеңберін кеңейтуді талап
етті. ... алға ... ... ... үшін осы жолмен ... дау ... ... ... кеше ғана бір ... ... ... олар соңғы
он жыл ішінде өздерінің саяси, әлеуметтік-экономикалық, қаржылық, бюджеттік
және т.б. тәуелсіздіктерін қалыптастыруды енді ғана ... ... ... ... ... экономикасы дамыған елдерді біріктірген болса, ТМД
мен ЕурАзЭҚ елдері орталықтандырылған экономикадан нарықтық экономикаға
өтудің әртүрлі ... ... келе ... ... Мұны ... Т.К. ... ... тарихи және геосаяси себептерге байланысты
Қазақстан Республикасы халықаралық экономикалық ынтымақтастықта, ... ... ... ... аймақтық байланыстарға
басымдық береді» (59, 818 б(, - ... Н.К. ... ТМД ... ЕҚ-ң тетігі мен құрылымын
соқыр түрде ... ... ... ... біз ... ... [60, ... Әзірше әңгіме интеграция процессінің қағидалары мен заңдылықтарын
ескеру, нарықтық экономикасы бар ... ... ... ... ... ЕО-ң тәжірибесін пайдалану және түсіну төңірегінде ... ТМД ... ... барған сайын ЕО-ң жағымды тәжірибесін
кеңінен қолдануға мәжбүр болады деп айтуға ... ... ... ... соңғы жылдары қабылданып жатқан көптеген құжаттар.
Сонымен қатар, бұрыңғы кеңестік республикалардың ... ... ... ... ғана ... ... ... топтардың да
тәжірибесін ескерген жөн болып көрінеді.
Мәселен аймақтық интеграция жолына Латын Америкасының бірқатар елдері
де түсті. 1986 жылы ... пен ... ... ... басым бағыттар
бойынша ынтымақтастық бағдарламаларына қол қойып, Аргентина мен Бразилия
МЕРКОСУР интеграциялық тобының ... ... 1991 жылы ... мен
Уругвайдың қатысуымен Асунсьон шарты жасалып, төрт мемлекет бірлестігінің
тетіктері мен маңызды міндеттері анықталды, оның ... ... ... ... ... қамтамасыз ету сауалдары, макроэкономикалық
саясатты жүргізу ... ... ... ... жылы ... ... ... аймағы деңгейінен кеден одағы деңгейіне
дейін көтерілді және оның ... ... ... Чили және ... Бірлестікке кірген елдер үшінші елдерден кіргізілетін тауарлар
номенклатурасының 85% қамтитын сыртқы кеден ... ... ... ... 95% ... ішкі аймақтық саудада кеден баждарынан
босатылды. Бірқатар тауарларға сапа ... ... жаңа ... ... ішкі ... қиып өтетін капитал көлемі күрт
өсті.
Интеграция тәжірибесінде жаңалық болған ... – 1994 жылы АҚШ, ... ... ... Солтүстік-америкалық еркін сауда аймағының құрылуы
болды (НАФТА), өйткені кеше ғана өз ... мен ... ... «үшінші әлем» елдері одағы мен ... ... ... ... жүрген дамушы мемлекет дамыған алып
мемлекеттермен экономикалық жақындасу жолын таңдады. Бірақ ... ... ... ... ... ... мен оның ... көмектесуі
арқылы Мексика дағдарыс салдарын біраз жеңілдетті. Бұл болса, өз кезегінде,
көптеген Латын ... ... ... ... ... тудырды.
2001 жылдың сәуір айында 34 мемлекеттің қатысуымен Аргентина мен Канада
аралығында созылған Американың еркін сауда аймағы ... ... ... 800 млн. халық тұратын және олардың ортақтасқан жалпы ішкі өнімі
13 трлн. ... ... ... құру ... ... ... ... саудадағы кедергілерді толық жойылуы тиіс. АЕСА жалпы әлемдік сауданың
20% және әлемдік жалпы ішкі ... 40% ... ... жылдың қараша айында Сингапурда өткен ... ... ... Оңтүстік-Азиямен шектелмей бүкіл Үлкен Шығыс Азия
аймағында (Жапония, Қытай, Оңтүстік Кореяны қоса ... ... ... ... ... ... Бұл ... негізгі себебі тек қана
НАФТА мен ЕО ... ... ... ... беру ... сонымен
қатар әлемдік қауымдастықтағы Шығыс Азия ... ... орын ... туғызу еді. Егер еркін сауда аймағы туралы келісімге капиталдың
еркін қозғалуы мен ... ... ... ... ортақ валюта туралы келіссөздер мен ... ... ... ... ... ... елдерінің ортақ нарығын құру бойынша
шаралардың белсенділігін байқауға болады.
Африка аймағына келсек қазіргі Африкалық бірлік ... ... ... бірлестіктің, Африкалық одақтың келуі туралы айтуымыз керек
[58]. Мұндай шешім 2001 жылдың басында мемлекет ... ... ... еді және ... одақтың саяси, экономикалық,
гуманитарлық құрылымдары ЕО органдарына ұқсастырылып құрылуы тиіс. Бұл
одақтың ... ... ... ... ... ... өткізілгеннен кейін күшіне енуі тиіс.
Дүние жүзіндегі ең ірі аймақтық ... ... ... ... ...... ... ассоциациясы, Анд
тобы, Орталық-америкалық жалпы нарық, Карибтік ... ...... ... ... экономикалық қауымдастығы (ЭКОВАС);
Азияда – АСЕАН, Парсы ... араб ... ... ... Азия ... ... ... (СААР), Араб
елдерінің жалпы нарығы.
Осындай ниеттерге қарамастан, өкінішке орай, ... ... ... ... интеграциялық сипаттағы халықаралық
ұйымдарды құру талпыныстары ... ... ... ... ...... ... салалық құрылымдарының бірін-бірі толықтыру емес, дамыған
мемлекеттерге бағытталғандығы болып отыр.
Халықаралық экономикада соңғы 25 жыл бойы үлкен маңыздылыққа ие ... ... ... жетілікті» атауымыз керек (АҚШ, Жапония, Германия,
Англия, Франция, Италия және Канада). Бұл бірлестік ... ... ... салаларында шешім қабылдайтын ең маңызды органдардың біріне ... ... ... ... және даму ... ... ... Қазіргі кезде бұл ұйымның еншісіне әлемдік жалпы ішкі
өнімнің 70% және дүние жүзіндегі барлық елдердің ... ... 80% ... ол ... ... ... ... айналды [60].
Бүгінгі күні барлық тәуелсіз мемлекеттер мен олардың басқарушы
биліктері үшін мемлекеттерден ... ... ... ... ... беру ең ... ... бірі болып отыр, ... ... ... ... бар ... ... ... елдердің
экономиакалық және кейде саяси да егемендігін белгілі бір шамада ... ... ... ... ... – белгілі бір
аумақ кеңістігінде біріктірілген мемлекеттердің ... ... ... ... ... бірыңғай жүйесі. Ол
мамандану мен кооперацияның ... ... ... ... ... ... ... Экономикалық интеграция әлеуметтік-экономикалық даму
процесстері негізгі мазмұнының көрінісі болып ... және ... ... ... және өзге де салаларында жағымды
нәтижелерді қамтамасыз етуге бағытталған интеграцияланған ... ... ... мен ... жүйесін құрайды.
Экономикалық интеграция бір сәтте орын ... ... ... ол ... және ... ... және заң ... биліктерінің
қатысуын талап ететін процесс. Бұл процесс белгілі бір ... ... ... өз ... мен ... бар және ... саты ... бір
құқықтық шаралар кешенінің қабылдануын талап етеді. Мұны ресейлік экономист-
ғалымдар айтады, олардың ішінде Д.В. Крикницкий [61], Н.М. ... ... В.Б. [63], ... И.Е. ... ... процессі объективті қалыптасқан жағдайға сүйене
отырып, басқару мен бағынудың ... ... ... Ол ... ... ... қатар, олардың аймақтық өзара
келісімдеріне де сүйенуі тиіс. Интеграция мемлекеттердің ... ... ... ... ... асырылмайды, оларға
тәуелді болады. Интеграцияның мақсаттары мен ... ... ... ... ... мен ... ... түсінген жағдайда ғана
белгілі бір нәтижелерге жетуге болады.
Көптеген елдердің экономикалық интегарцияға ұмтылысы – объективті ... ... ... бұл ... олар ... ... әсерге ие болады, ал
мұндай әсерге тек қана ... ... ... ... ... ... Екінші жағынан мемлекеттердің мұндай ұмтылысы әлемде орын
алған сапалы өзгерістердің көрінісі ... ... және ... ... ... (ең ... экономикалық салада) интеграциялық
процесстің дамуына жағымды жағдай туғызады.
Интеграцияның аймақтық деңгейі ... ... ... ... ... даму ... жақындығына, бірін-бірі толықтырып
отыратын табиғи-ресурстық, өндірістік-экономикалық, ... ... ... ... ... сыртқыэкономикалық және геосаяси мүдделерінің ортақтығына
сүйенеді.
Бұл белгілерге ТМД және ... ... ... ... келеді.
Сонымен, аймақтық экономикалық интеграция - ... ... ... ... сауда, салықтық, көлік-инфрақұрылымдық,
бюджеттік, кедендік және өзге де салаларын келісімге ... ... ... ... бойынша күрделі процесс. Жалпы экономикалық
ынтымақтастықты ... ... ... ... болса, экономикалық
интеграцияның әдісі – субординация (мемлекеттерден үстем реттеу).
Экономикалық интеграция жеке дара процесс және ... ... ... ... ... ... өз кезегінде, экономикаларды
жақындастыру процессін белсенді жүргізілуіне ... оған ... ... ... ... ... ... интеграция тиімді экономикалық
интеграциясыз ұзаққа бармайды.
Еуропалық интеграциялық процесс мүше-мемлекеттердің ... ... ... егеменді өкілеттіктерін халықаралық (мемлекеттерден
үстем) ұйымдарға берудің үлгісі болып ... ... ... ... жеке дара ... мүдделері мен барлық
қауымдастықтың жалпы мүддесінің ұштасуының көрінісі болып табылады. ... ... ... ... құқық қауымдастық құқығынан басым
болады.
Кез келген интеграциялық бірлестіктің ... ... ... мүше-мемлекеттердің құзырын қосымша шектеусіз жүзеге аспайды
және ұлттық мүдделерді шектеп, тәуелсіздік пен ... қол ... ... деңгейде олардың айырмашылығын белгілеген жөн.
Мұндай жағдайда келесі қағидалар басшылыққа алынғаны дұрыс:
- ... ... ... ... ... мен ... ... барысында халықтардың рухани тұтастығын қамтамасыз ету;
- ... ... және ... ... ... және мемлекеттік емес функцияларын ұлғайту процессіне ... ... ... ... ... тең ... өз ... сүйенуі,
экономикалық және әлеуметтік салалардағы «арамтамақтықтың» ... ... ... мүдделерін жан-жақты ескеру;
- экономикадағы өзара көмектесу және кооперация, оның ... ... ... және ... ішкі төлем-есептесу жүйесінің
құрылуы;
- біріккен экспорттық қуаттылықты ұлғайту;
- мемлекеттердегі реформалардың ... ... ... ... ... ... бірізділігі, оларды асықтыруға жол бермеу;
- интеграциялық процесстің нарықтық негізде ғана тереңдетілуі;
- экономикалық және сыртқы саяси қызметті басқарудағы мемлекеттің ... ... ... ... ... ... бағалау кезінде интеграцияның әлемдік
тәжірибесін ескеру қажет. ... ... ... ... ... ... шаралар мерзімдерін шапшаңдатпау керек, сондай-ақ
стратегиялық экономикалық мүдделер саяси ... ... ... тиіс.
Сонымен қатар, біздің ойымызша, ТМД елдерінің бірыңғай экономикалық
кеңістігін құру ортақ интеграциялық ... ... ... ... ... ... болмайды. Әрине, жүздеген жылдар бойы
отаршылдықтың қорлығын көріп келген, егемендікке жақында ғана қол жеткізген
елдер үшін бұл жеңіл ... ... ... шешім қабылданбаса аймақтық
интеграцияның алға жылжымауы да айқын.
Әлемдік интеграциялық тәжірибе ТМД елдері үшін аса маңызды, әсіресе ... мен ... ... Мұны ресейлік зерттеуші В.М. Алчинов жарқын
көрсете білген [65, 98-106 бб.].
Басынан бастап ... ... ... ... өз ... еуропалық
тәжірибеге негіздеген болатын, бірақ ... бұл ... ... ... байқала басталды. Өкінішке орай еуропалық елдер мен ... даму ... ... құру ... ... мен ... дамуы, шаруашылық қызметтің басқарылуы ... ... ... ... ... мен ... ... шектеуге
деген дайындығы арасындағы айырмашылықтар өте көп болып шықты. ... ... ... ... ... ... дамыған нарық
субъектілерінің шаруашылық қызметін жеңілдету нысанында жүргізілсе, ТМД
елдеріндегі ... ... әлі ... ... ... ... нарықтық реформалар бірдей жылдамдықпен жүріп жатқан жоқ.
Егер Еуропалық Қауымдастық басынан бастап ... ... ... мемлекеттердің симметриялық құрылымы болса, ТМД
ассиметриялық ... ... ... ... ... ... ... шаруашылық тетіктері, оларды нарықтық негізде қолдану бойынша
қалыптасқан дәстүрлері болса, ТМД елдерінде бұл факторлардың ... ... ... ЕҚ ... ТМД ... келе ... қатар, еуропалық интеграция тәжірибесінің қолдануға болатын
тұстары да бар. Мысалы, интеграция жолында үлкен кедергілер ... ... ... ... ... ... нақты секторлар бойынша
жүргізіп отырған (азық-түлік тауарлары, ауыл шаруашылық өнімдері сияқты
және т.с.с.).
ТМД елдеріне ... ... ... тәжірибесіне келсек, ең алдымен ол
экономикалық даму деңгейі әртүрлі елдерге әртүрлі режимнің ... әр ... ... ... босатылуға тиіс тауарлар тізімінің және
осы баждардың төмендетілу мерзімдерінің әртүрлі ... Сол ... ... ... ... өз мүдделерін қорғау кезінде ұжымдық позицияны
ұстанады, бұл әсіресе ... ... ... [66].
Еуропалық Одаққа қарағанда ТМД елдеріне НАФТА тәжірибесі ... ... бұл ... де ... ТМД ... ... ... біріктірілген жалпы ішкі өніміндегі АҚШ үлесі 85% болса, ТМД
шегінде ... ...... мен ТМД ... тағы бір жағдай – интеграцияның үш
жылдамдықтағы ... және бұл ... ... деңгей – ол орталықтың ролін
атқаратын ең ірі мемлекет (НАФТА-да – АҚШ, ТМД-да - Ресей), ... ... ... ең тығыз экономикалық байланыстағы мемлекеттер (НАФТА-да –
Канада, ...... ... және ... үшінші деңгей –
қалған мемлекеттер. Ресейлік ғалым С.И. ... ... ... ... ТМД ... орталығы Ресейдің экономикасы болатын ... ... ... ... алмайды және бұл жағдай ТМД-ң
интеграциялық ... ЕО ... ... оны ... ... ... НАФТА тәжірибесін кеңірек қарастырған жөн.
Бірінші дүниежүзілік соғыстан бастап Канада өзінің әлемдік ... ... ... ... ... ... Америкадағы
интеграция процесстерін белсендендіруге бағытталған ресми ... ... ... ... ... еді және бұл ... ... сай
канадалық экономикаға құйылатын АҚШ инвестицияларына жағдай жасалуы керек
болатын. Кейін ... жылы АҚШ пен ... ... ... өндіріс туралы
келісімге қол жеткізді. 1965-ші жылы автомобиль өндіру ... ... ... ... ... және бұл ... ... да
салалардың интеграциясына өз септігін тигізді [54, 91 б].
АҚШ-ң Канада және Мексикамен сауда-саяси бірлестігін құру саясаты 70-ші
жылдардың ... ... ... ... ... үш ... ... туралы әңгіме болған. 1979-шы жылы АҚШ Конгрессі
Солтүстік-америкалық еркін сауда ... құру ... ... ... ... ... қадам Канада бағытында жасалды, өйткені мұндай екі
жақтық одақ әлемдік сауда мен өзге де ... ... ... ... ... ... еуропалық бірлестікке төтеп
бере алар еді.
1988-ші жылдың қыркүйек айында қиын ... үш ... ... ... ... ... ... келісімге қол қойылды
(CUSFTA) және келісім бойынша екі ел ... 10 жыл ... ... аймақ
құрылуы тиіс еді. 1989-шы жылдың 1-ші қаңтарынан күшіне енген бұл ... ... әлем ... ... 18% тиетін дүние жүзіндегі ең ірі
екі жақты сауда ... ... ... [54, 91-92 бб]. ЕҚ ... қарағанда Келісім қатысушылардың ... ... ... «салық кедергісін» тұрғызу арқылы шектеген жоқ.
Әлемдегі саяси-экономикалық жағдайдың ... ... ... ... ... интеграциялық процесстердің белсенденуі,
Жапония тарапынан бәсекелестіктің күшеюі және т.с.с. факторлар АҚШ, Канада
және Мексиканың ... ... ... ... ... экономиканың мұнай мен оның өнімдеріне деген сұранысының 20%
Мексика мен Канада арқылы қанағаттандырылатын.
CUSFTA құрылғаннан кейін АҚШ бұл ... ... қосу ... ... ... маусым айында басталған келіссөздер НАФТА
келісіміне қол қоюмен аяқталды.
НАФТА-ны ... ... ... ... ... ... континенттегі
өзінің экономикалық ғана емес, геосаяси да күш-қуатын арттыру, НАФТА арқылы
ДСҰ/ВТО шеңберіндегі келіссөздерде Азия мен Еуропа елдеріне қысым ... ... мен ... ... ... ... ... меншікті қорғалу, жаңа аймақтық салыстырмалы артықшылықтарды
пайдалану, американдық тауарлардың бәсеке қабілеттігін арттыру ... ... ... АҚШ ... қол ... (экспорттың
80% осы нарыққа бағытталған), жаңа ... ... ашу, ... нарығына
экспортты күшейту, АҚШ пен Канададан инвестицияларды ... және ... қол ... ... ... ... 50 ... 10-
15 жылға дейін қысқарту және дамыған елдердің деңгейіне жақындау, ... ... ... ... және ... ... мәселелерін
шешу үшін пайдалану еді.
НАФТА-ға қатысты Канаданың ... ... ... CUSFTA ... ... артықшылықтарды сақтап қалу, АҚШ ... өз ... ... шешу тетіктерін жетілдіру (ең алдымен АҚШ-ға ... өз ... ... ... ... ... мен
болашақта барлық Латын Америкасының нарығына қол ... ... ... ... жылдың 1-ші қаңтарында күшіне енді.
Әлемнің басқа аймақтарына, ең ... ... ... ... интеграцияның келесі ерекшеліктерін атауға болады [55,
174-178 бб].
1. АҚШ, Канада және ... ... ... ... сипаты, өйткені Канада мен Мексика арасындағы интеграция
бәсеңдеу болса, ... ... қай ... ... да ... ... тұрады.
Мәселен, НАФТА-ның күшіне еніп үлгермеген 1993-ші жылы Канаданың сыртқы
саудасындағы Мексиканың үлесі 1,3% еді (сол ... АҚШ ... ... Мексиканың сыртқы саудасындағы Канаданың үлесі бар-жоғы 3% болса,
АҚШ үлесі 70% еді. Ал АҚШ-ң сыртқы саудасында ... ... 20% ...... ... инвестициялар саласында Канададағы АҚШ инвестициялары 64%
құраса, Мексикада оларға 65% тиеді. Ал АҚШ-тағы канадалық ... ... ... ... 0,2% ... ... мен Мексика американдық тауарлар мен жұмыс күші ... ... ... және ... ... мен ... ... бәсекеге түсіп отыр.
Сонымен қатар, Канада мен Мексиканы қосып алғанда АҚШ артықшылығы көзге
оттай басылады. Мысалы, 2001-ші жылы үш елдің ... ... ... 63,6%, импортының 75,2% АҚШ үлесінде болатын. АҚШ экономикасына
келіп құйылатын инвестициялардың көлемі Канада мен Мексиканың ... 6 есе, ал ... ... ... 9 есе ... еді.
2. НАФТА-ға қатысушылардың әртүрлі жағдайы солтүстік-америкалық
интеграцияның екінші ерекшелігін ... (АҚШ пен ... ... ... ... дамушы мемлекет). 1992-ші жылдың басында Канаданың ЖІӨ АҚШ-ң
ЖІӨ-нің 9,5%, ал Мексиканыкі – 5,5% құрайтын. ЖІӨ адам ... ... ... ... АҚШ ... 87,7% ... Мексика оның 15,8%
құрайтын еді.
3. Мексика НАФТА-ға ешбір айрықша мәртебе ... ... ... ... ... ... ... Мексикаға берілген жеңілдіктер
либерализациялаудың сәл кешіктірілген мерзімдерімен, ... ... және ... ... ... сипатталады. Бұл НАФТА-ны
экономикалық даму деңгейі әртүрлі ... ... ... ... ... ЕҚ-а қарағанда НАФТА-да интеграциялық процесстер мемлекеттерден
үстем құрылымдарды ... ... ... ... ... үстем институттармен емес, мемлекетаралық әріптестік арқылы
қамтамасыз етіледі, ал шешімдердің барлығы қатысушы-елдермен дербес түрде
қабылданады (әрине АҚШ-ң ... ... ... ... ... Еркін сауда аймағын құру кезінде басынан бастап ортақ ... ... ... ... либерализация,
стандарттарды жақындастыру шаралары, жекелеген секторлардағы, мысалы,
экология мен ... ... ... ... үйлестіру).
Аталған ережелер НАФТА-ның басты ерекшеліктері болып табылады.
НАФТА-ның басты мақсаттары болып сауда кедергілерін жою және ... ... ... ... ... әділ ... үшін мүмкіндіктерді арттыру, зияткерлік меншікті қорғау және
дауларды шешу табылады.
НАФТА келісімінің басты ережелері:
1) ... ... ... барлық кеден баждарын жою;
2) тарифтік емес кедергілерді біртіндеп жою;
3) Мексикадағы инвестицияларын режимін жұмсарту;
4) Мексиканың банк ... ... ... ... ... тиімді жүйесін қамтамасыз ету;
6) үш жақты арбитраж комиссиясын құру.
Тарифтік шектеулерді жою үшін ... ... ... жою жолы
басшылыққа алынды, мысалы, кеден баждарын жоюдың 4 сатысы ... ... ... ... кейін өнеркәсіп және ... ... ... ... 65% ... 5 жыл ішінде 15% жою;
3) 10 жыл ішінде ... ... 15 жыл ... жойылатын баждар.
Әр елдің шектеулерді жою бойынша өз графигі бар.
Нәтижесінде 5 жылдан кейін (яғни, 1-ші қаңтар ... ... ... ... ... 60% ... негізде жасалуы керек, 10 жылдан
кейін (2004 жылы) - 99%, 15 ... ... ... ... ... - ... «сезімтал» тауарлардың (ең алдымен ауыл шаруашылық тауарлары) тариф
шектеулерінің 1% жойылуы ... ... ... ... ... ... енуі
2009-шы жылы орын алайын деп отыр.
Кейбір «сезімтал» тауарлар бойынша (ауыл шаруашылық тауарлары, тоқыма
тауарлары мен ... ... ... ... да ... қарастырылған. Мысалы, ауыл шаруашылық тауарлары бойынша
НАФТА-ның әр елімен екі жақты келісімдер жасалуы тиіс және ... ... ... ... да, ... қант пен жүгеріге
бажсыз импорт тек 15 жылдан кейін ... яғни ... жылы ... етілетін
болады.
Тарифтік емес кедергілер НАФТА-да өте кең мағынада түсініледі, өйткені
олардың қатарына тек сандық ... ... ... ... ... ғана емес, жалақыны, еңбек қауіпсіздігін, жұмысшылар
денсаулығын сақтауды, мемлекеттік құрылымдар тарапынан әлеуметтік әділдікті
қамтамасыз етуді реттейтін ... ... ... ... ... шыққан елін анықтауға қатысты НАФТА-ның ... бар. ... егер ... бағысындағы жергілікті компоненттің үлесі
50-60% төмен болмаса, ол НАФТА ... ... деп ... ... ... ... тарапынан бәсекені әлсірету және жергілікті (аймақтық)
өндірушілерді қолдау.
НАФТА ... ... ... ... ... нақты
белгіленген, олар:
Мексиканың мұнай ... ... ... және ... ... жұмсауға тыйым салынған);
канадалық мәдениет (ұлттық режим баспа ісіне, кино шығаруға, аудио және
бейнежазуға, жекелеген музыка ... ... ... ... ... ... ... жекелеген түрлеріне (мысалы, теңіз тасымалдаулары және
т.с.с.).
Тараптар қызметтер саудасы саласындағы кедергілерді жою ... ... Атап ... кәсіптік дипломдарды, мамандардың лицензиялары мен
сертификаттарын өзара тану үшін тиісті белгілер қолданылады, ... ... және ... қызметтерді көрсету үшін елге кіру және
қызмет ету тәртібі жеңілдетілген.
Қаржылық қызмет көрсету ... да ... ... ... ... ... мексикалық нарық 2007-ші жылы толығымен ашылды,
ал оған дейін мексикалық қаржы институттары капиталын ... ... ... ... Сақтандыру қызметіне қатысты барлық кедергілер 2000-шы жылы
жойылды. ... және жер үсті ... ... ... ... жыл ... ... саласындағы ұлттық режимнің берілуі ерекше маңызы бар
екендігі белгілі. НАФТА шеңберіндегі инвестициялардың негізгі көлемі ... ... ... ... ... ... ... заңнамасын
біртіндеп АҚШ пен Канада заңнамасына ... ... ... ... Канада ұлттық фирмалардың шетелдік инвесторлармен сатып алынуына
қатысты ұлттық заңнама ... ... АҚШ пен ... ... саудада қайшылықтар әлі де ... ... ... жылы ... ... ... төмендеп кетуі ауыл
шаруашылық тауарларының сауда-саттығына проблемалар туғызды. ... ... ... ... пен мал ... ... ... оларды қосымша тексеруден өткізіп бастады. АҚШ-ң
орталық үкіметі бұл заңсыз әрекеттерді ... ... ... ... ... сияқты ДСҰ/ВТО экспорттық сүт өнімдерінің бағасын ... жүйе ... ... ... болып табылады деген АҚШ-ң
арызын қабылдаған болатын. АҚШ сарапшыларының ... ... ... ішкі ... екі есе ... ... ... емес.
АҚШ-ң сауда министрлігі осы елге канадалық малдарды экспорттау ... ... ... ... ... және мал ... ... бойынша тексеріс жүргізген болатын. Осыған ... ... ... ... келіссөздер жүргізу үшін өз арызын берді және
АҚШ-ң салып отырған айыбы шындыққа жатпайды, ал тексерістің өзі ... ... ... ... мәлімдеме жасады.
1996-шы жылдан бастап АҚШ пен ... ... ... ... ... ... және олардан алынған материалдармен сауда жасау
туралы келісім күшіне енген. АҚШ бұл категориядағы экспортқа ... ... ... ... ... квота қолдануға міндеттеме
қабылдады. Егер канадалық ... 34,7 млн. ... ... асса, тауардың
құнын 30% өсіретін тарифтер қолданылуы мүмкін еді. ... ... ... ... қысқаруына байланысты Канада фирмалары
Келісімде аталмаған ағаш ... ... ... ... ... бойынша өткізу арқылы бажсыз экспорттап Келісімді айналып
өтуге мәжбүр болды. 1998-ші жылдың ... ... ... ... сауда
соты мұндай тауарлардың Келісім аясына жататынын ... ... ... канадалық ағаш бұйымдарының импортына 30% бажды ... ... ДСҰ мен ... ... ... ... ... аяқталған
бұл даудың мәні – АҚШ-та заңсыз экспорттық субсидия ... ... ... кесу үшін ... ... ... мемлекеттік алымның
«төмен» деңгейі.
Бұл дау ДСҰ-ң дауларды шешу ... ... ... ... ... ... ... жылдың 22-ші мамыр күні АҚШ сауда
министрлігі Федералды ... ... ... қылқан жапырақты
ағаштарға өтемдік баждың салынуы туралы ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік
органдары орманды кесу құқын төмендетілген бағаға берген. Бұл болса ... ... ... АҚШ-ң бұл шараларына шағым келтіріп, АҚШ Субсидиялар мен өтемдік
шаралар жөніндегі Келісім бойынша өзінің міндеттемелерін (1.2, 2.1, ... 12, 14, 14 (d), 19.1, 19.4 және 32.1 ... ... ... бабын бұзды деген айып тақты. Канаданың айтуы бойынша өсіп тұрған
орман ... ... ... ... ... ... мемлекеттік
бағдарлама тілінген ағаш өнімдерін өндірушілерге қаржылық ... ... ... ... ... дауларды шешу бойынша органы Канаданың
көзқарасын құптады [68, 302-309 бб].
Жалпы алғанда екі ел арасындағы келіспеушіліктер мен ... ... олар ... ... ... фитосанитарлық шектеулерге, АҚШ-тағы
канадалық астықты сату тәжірибесіне және ... ... ... ... ... жылы ... бірігіп не оның лицензиялары
негізінде әскери-техникалық және ... ... ... ... ... талаптарды қатаңдату жөнінде Вашингтон ... тағы бір дау ... ... Осы ... ... АҚШ ең ... жағдай режимін қолданбайтындығын жария
етті. Мұның себебі қауіпсіздіктің жеткіліксіз болып ... ... ... ... ... ... ... технологиялардың
сыртқа кетуі еді. Бұл жағдайда канадалық тарап экспорттық бақылауды күшейту
бойынша тиісті ... ... ... де сауда дауларын шешу тетігі құрылғанын айтып
кетейік. Бұл тетік бойынша дау ... ... ... оны ... ... ... ... шегінде немесе арнайы кеңесулер барысында шешуге ... Егер ... ... келе алмаса, дауды арнайы Арбитраж
комиссиясы шешеді. Жеңіліске ... ... ... білдірсе мәселе
Апелляциялық комиссиямен қайта қаралады. Комиссияның шешімі орындалуға
міндетті. Бұған балама ретінде ... ДСҰ ... ... ... ... айтылғандай АҚШ пен Канада арасындағы көптеген даулардың
болғанымен, ... ... ... ... жалпы сауда айналымның бар-
жоғы 5% ғана ... ... ... бір ... ... ... ... келетіндей ешбір шаралар қолданбайды.
НАФТА жөніндегі келіссөздерді жүргізу кезінде Мексика Канада мен АҚШ-қа
қарағанда экономикалық деңгейінің ... ... ... ... ... өз экспортына салық ... ... қол ... ... ... ... ... ұтысқа бірінші болып қол жеткізген әрине Мексика болды.
Мысалы, АҚШ экономикасына ... ... ... инвестициялар көлемі
НАФТА-ның алғашқы бес жылында 1,9 есе өссе, ... ... ... ... ... үшін айтып кетейік, осы кезде ... ... ... ... 1,5 есе, ал ... 1,8 есе ... [69, 305 ... келісімі Мексика сауда-экономикалық байланыстарының тездетіп
өсуіне алып келді, әрине, бұл ең ... ... ... ... ... ... екінші жағы да болды, өйткені мұндай өсім бірқатар сауда
қайшылықтары мен ... алып ... ... ... ... ... ие ... Ең алдымен бұл жағдай ауыл шаруашылық тауарларының саудасына
қатысты болды.
НАФТА келесімін жасасуға қатысты ұзақ ... ... ... нақты шешілмей қалды. Мексика бірқатар жағдайларда өз экономикасы
үшін интеграцияның жағымсыз салдарын болжай алмай ... АҚШ ... ... ... және ... ... қорғау
нормаларын жиі қолданып отырады.
Даулы мәселелерді шешу үшін Мексика НАФТА мен ДСҰ ... ... ... ... ... ... ... мен демпингтен
келтірілген зиянды өтеу туралы АҚШ заңына қарсы Мексика мен Канаданың
бірқатар ... да ... ... ... ДСҰ шеңберінде дауды шешу ісін
келтіруге болады [70, 280-286 бб]. Бұл істе ... ... ... ... ... ... пен ... келтірілген зиянды өтеу туралы Заңы
қарастырылды. «Берд түзетуі» өтемдік және демпингке ... ... ... ... ... ... туралы Заңды қолдану шегінде кейбір
«шыққан шығындардың» орнын ... үшін сот ... ... алынған
қаржыларды «кейбір жәбірленген отандық өндірушілер» пайдасына берілуін
белгілейді. Өтемдік және ... ... ... ... ... түскен
қаржылар арнайы шоттарға түсіп, кеден қызметімен американдық өндірушілерге
аударылатын.
«Берд түзетуімен» қарастырылған өтеу ... ... ... ... өйткені АҚШ-ң өндірушілеріне басқаларға ... ... ... ал ... компаниялар мемлекеттен ақысыз
қаражат алып отырды, бұл болса ДСҰ шеңберіндегі Субсидиялар мен ... ... ... 1.1 ... ... ... «қаржылық көмек»
категориясына жатады деген шешім қабылданды.
Дау ДСҰ шеңберінде арбитражда қарастырылып талапкерлердің ... АҚШ өз ... ... мәжбүр болды.
Екі жақты сауда қатынастары кеңейген сайын демпинг жөнінде өзара айып
салынып отыратынын атап өту ... ... ... жағдайдан басқа
американдықтар мексикалық цементке, болат өнімдеріне, томаттарға және т.б.
тауарларға қатысты демпингке ... ... ... ... ... ... ... өзінде қатысушы елдер арасында
көптеген даулардың болуын байқатады және интеграцияның ... ... ... ... ... тиімді құқықтық тетіктердің болуы аса ... ... ... ... ... мәселелер бойынша америкалық тараптың
позициясы едәуір жұмсарды. ... ... ... ... ... ... нығаюы еді. 2000-шы жылдың наурыз айында Мексика мен ЕО
кеңейтілген сауда келісіміне қол ... Осы ... ... екіжақты
сауданың 95% қамтитын еркін сауда аймағы орнатылуы тиіс. ... ... ... ... бойынша екі тараптың экономикалық даму деңгейі әртүрлі
болып танылып, бір бірінің нарығына қол жеткізілуі ... ... ... Егер ... ... ... тауарларын еуропалық нарыққа 2003-ші
жылдың 1-ші қаңтарынан ... ... ... ... ... ... ЕО ... мексикалық нарықта мұндай режимге 2007-ші жылдың 1-ші
қаңтарынан бастап ғана ие бола алады. Ауыл шаруашылық тауарларына салынатын
кеден ... ... ... ... ... ЕО мен ... арасындағы
қызметтер саудасы жөніндегі Келісім бойынша бұл саланың ... үшін 10 ... ... ... [71, 103-104 ... НАФТА, оның негізгі тетіктерін жетілдіру, ынтымақтастықтың
жаңа бағыттарын іздеу ... ... ... ... институциялық жүйесі туралы да мәлімет ебріп кетейік.
Ол келесі органдардан тұрады:
1) еркін сауда жөніндегі Комиссия (сауда министрлері деңгейінде ... рет ... ...... мен ... ... ... орган;
2) комитеттер (тауарлар саудасы жөнінде; ауыл шаруашылық тауарлары
саудасы жөнінде; санитарлық және ... ... ... ... ... бизнес бойынша; қаржы қызметтері жөнінде; сауда
мен бәсеке жөнінде);
3) жұмыс топтары (тауарлардың шыққан елін анықтау ... ... ... ... бойынша);
4) екі жақты жұмыс топтары (Мексика-АҚШ; Мексика-Канада және т.б.);
5) басқа елдің заңдары мен тәжірибесін даулауға ... ... ... ... шешу ... ... орган;
6) хатшылық.
НАФТА-ның жағымды да, жағымсыз да әсері бар. Оның жағымды ... ... ... ... күрт өсуі (2 ... дейін), инвестиция
көлемінің кенет өсуі (мысалы, 1994-ші жылы ... ... ... ... шетелдік банкілердің үлесінде болса, 2001-шы жылы бұл көрсеткіш 90%
жетті). НАФТА жағымсыз ... ... мен ... АҚШ ... ... келе жатқанынан, Мексикадағы жұмыс бастылық саласындағы
жағдайдың жақсармауынан (Мексикадағы ... ... ... 65% ... не толық емес апта жұмыс жасайды), Мексиканың ауыл ... пен ... ... ... шыдамауынан (бұл елдердегі астық,
жүгері, көк бұршақтың бағасы 3-7 есе ... ... ... ... ... көрініс табады [55, 190 б].
Америка-аралық еркін сауда аймағын қалыптастырудағы АҚШ-ң стратегиясына
да тоқталып ... ... ... ... қос ... ... еркін сауда
аймағының қажеттігі тек саяси деңгейде белгіленіп, оны құру ... ... ... ... ... Бұл бірлестікті құру ... ... ... ... жобасы 2000-шы жылдың аяғында
ғана құрастырылды. Бұл жоба Канада мен АҚШ үшін Латын Америкасы ... ашып ... Бұл ... де АҚШ пен ... ... қол ... ие ... Сонымен қатар, ол сауданы, инвестицияларды,
экспортты арттырады, ... ... ... реформаларын тездетеді,
саяси байланыстарды нығайтады және саяси қақтығыстардың ... деп ... ... ... ... құру бойынша келіссөздер процесінің
басында АҚШ пен Бразилия тұр. Бұл келісімнің негізі ... ... мен ... ... Чили, Коста-Рика сияқты елдермен еркін сауда ... ... ... ... ... ... да ... ең
алдымен НАФТА-мен қатарласып әрекет етеді және НАФТА-ға қатысушы елдердің
барлығы келісім берген жағдайда ғана оны ... ... ... енгенше әрбір қатысушы ел өзінің ұлттық сауда заңнамасын
ГАТТ-1994 талаптарына сәйкес келтіруі және ... ... ... ... ... тиіс. Сол сияқты тараптар жаңа кеден баждарын енгізе
алмайды және тарифтерді жою ... ... ... жоғары
көтере алмайды.
Келісім бойынша тарифтерді жою бағдарламасы 4 сатыға бөлінген: бірден
жойылатын тарифтер (яғни, 2005-ші жылдың 1-ші ... ... 5 ... жойылатын тарифтер; 10 жылдық мерзімге дейін және 10 жылдан
кейін ... ... ... бір жәй – 20 жылдың ішінде (1980-ші жылдан 2000-шы ... ... ... ... ставкасы 40%-дан 10%-ға дейін, ал ... ... - ... 40%-ға ... ... Бұл ... ... салдары. 100%-дан асатын тарифтер азғантай тауалар ... ... [71, 27 ... және екі ... ... шеңберінде аймақтың тарифтерді
жою бойынша өзінің бағдарламалары бар және олар ... ... ... яғни тарифтерді 10 жыл ішінде бірнеше сатыға бөліп жою ... ... ... ұзақ өтпелі кезеңнің қарастырылуы. Осы
бағдарламаларға сәйкес аймақ ішіндегі сауданың 80%-ға жуығы ... ... ... ... ... ... (24-ші ... «сауданың негізгі бөлігін» қамтуы тиіс екендігін ескерсек
(бұл 90%-ға жуық), қос ... ... ... аймағынын құру жөніндегі келісім
шеңберіндегі келіссөздер аймақ ішіндегі сауда ағымдарының бар-жоғы 10%-ға
жуығына қатысты болды.
Келісім бойынша американдық мемлекеттер үшін ... ең ... ауыл ... ... болып табылды.
Келісім негізінде Тауарлар саудасы бойынша Комитет құрылып, ... ... мүше ... ... кіруі тиіс, ал оның шешімдері ... ... ... ... ... ... ... тауарлардың саудасы бойынша Субкомитет қызметін үйлестіруі, тарифтерді
жою бағдарламасының орындалуын тексеруі, тараптар ... ... ... ... ... ... тиіс. Сонымен қатар, Ауыл
шаруашылық тауарларының субкомитеті де құрылуы тиіс еді.
Шағын ... ... ... орындау үшін ұзақтау өтпелі кезеңдер
қарастырылған.
Келісімнің маңызды ... – ол ... ... және екі ... (30-ға жуық) біріге отырып әрекет етеді. Бұл еркін сауда аймағын
бір жағынан ... ... ... ... ... ... жылғы Сан-Хосе Декларациясына сәйкес Америка-аралық
еркін сауда аймағы туралы Келісім ... ... ... ... ... бірақ бұл шарттар да Келісім бойынша міндеттерден асып
түспейді. Алайда Келісім ... ... ... жете ... ... өзіне
сіңіріп алуы мүмкін.
АҚШ Мексика мен Чилидің тәжірибесін үлгі тұтып, 2000-ы жылы бастаған
еркін сауда ... құру ... екі ... шарттарды жасасу саясатын
жалғастыра отырып, ... бас ... ... ... мүмкін. Бұл
бағытта негізгі күш Америка-аралық еркін сауда аймағының қатарласып қызмет
етуі барысында Латын Америка елдерімен екі ... ... ... арқылы
кейін оларды біртіндеп НАФТА келісіміне қосуға салынбақ. Бұл ... ... ... ... отырып, өз мүдделерін ғана
ескеру арқылы аймақ елдерінің нарықтарына қол жеткізуге мүмкіндік береді.
Америка-аралық аймақты құру жолында ... ... бірі АҚШ ... арасындағы қайшылықтар болып тұр. Мұның себебі демпонгке қарсы
заңнамасын бейімдегісе келмейтін АҚШ-ң ... ... ... ... ... ... мен ауыл шаруашылығы сияқты ... ... ... ... бұл заңнамана ашық протекционизм ретінде
бағалап отыр. АҚШ болса бұл мәселені өзінің ішкі ісі ... ... ... алып ... ... ұмтылып отырады. Сол сияқты АҚШ тоқыма
өнеркәсібі мен металлургияның қорғалуын әлсіреткісі келмейді, ал тап ... ... ... ... ... Ауыл ... бойынша
жеңілдік беруден АҚШ-ң бас тартуы ЕО-мен келіссөздер кезінде ... ... үшін ... ... да ... жығылғысы келмейді, бүгінгі күні оның
күші МЕРКОСУР бірлестігін ... ... ... ...... ... ... америкалық корпорацияларға тәуелді
болып қалмауы. Сол сияқты Америка-аралық еркін сауда ... ... ... ... ... өмір сүру ... ... табиғи ресурстарына күшейтілген салмақтың түсуі, ... ... ... алып ... кәсіпорындардың жаппай
банкроттыққа ұшырауы Латын Америкасы елдерін алаңдатады. ... ... ... ... ... ... оның ... салдарынан асып
түспек, өйткені Бразилия АҚШ нарығына қол жеткізеді (АҚШ тарифтерінің ... – қант пен ... ... ЕО тарифінің үштен бірін ... және ... ... ... ... ... АҚШ ... тауарларын сатып алады.
Сол сияқты Америка-аралық аймақтың құрылуы Бразилиядағы жылжымай ... ... алға ... ... ... ... зейнеткерлік және
т.б. реформаларды) және Мексика сияқты елдің нарығын бразилиялық тауарлар
үшін ашып берер еді.
Бразилияның қеліспеушілігінен АҚШ ... ... ... экономикалық қиындықтарға қарамастан АҚШ бұрыңғыша халықаралық
саудадағы көшбасшы ролін сақтап келе жатыр. Оның басты сауда әріптестері –
Азияда Жапония мен ... ... ... ... Канада мен Мексика.
Егер НАФТА елдеріне АҚШ сыртқы саудасының 30%-дан астамы келетін ... ...... 20%, ... ... – 6,5%.
Осы елдердің аса маңыздылығына қарамастан, ... ... ... сауда әріптестеріне демпингке қарсы баждарды жиі қолданады.
1990-шы жылдары ДСҰ сияқты халықаралық ұйымдардағы АҚШ ... ... ... ... яғни топ ... ... ... АҚШ-ға
қарағанда дауыс беру кезінде басымдыққа ие болып отырды. Бұл ... ... ... ... ... бірлестігін құруға итермеледі. Демек,
әлемдегі жаңа геосаяси және геоэкономикалық жағдай АҚШ-ты жаңа бірлестікті
құрып, оған басшылық етуге ... ... ... ... ... ... ... себеп болған
факторлар - басқа ... ... ... ... ... бір біріне ашылу қажеттігі, жабық топтардың пайда болу
қаупі, ДСҰ шеңберінде бір ... ... ... ... Америка
елдерінің ЕО-мен және Жапониямен жақындаса ... ... ... ... ... ... ... бастауы АҚШ-ң құрылықтағы
интеграцияға басшылық етуі де себеп ... ... ... құрудың өзі
осындай мегаблоққа жасаған бірінші қадам еді. НАФТА-ның табысты дамуы
аймақтағы интеграцияға ... ... ... өзгертті. Мысалы,
АҚШ Латын Америкасындағы өз интеграциялық саясатын күшейтті.
НАФТА туралы келісім ... үш ел ... ... ... 15 жыл
ішінде біртіндеп жойылуы тиіс және осы уақыттан кейін үш елдің ортақ нарығы
пайда ... ... ... ... үш мемлекетті жалпы түрде ғана
байланыстырады, бұл болса Канада мен Мексикаға өз ... ... ... ... ... оятпайды. Сонымен бірге, НАФТА
шеңберінде мемлекеттерден үстем органдардың құрылуы ... жоқ. ... ... интеграциялану нәтижесінде егемендікті жоғалту үрейі
басым, сол сияқты Ресейдің өзі де ТМД ... ... ... ... ... ... қорытынды жасайтын болсақ, ТМД елдері еуропалық тәжірибені
бірбеткей ұстанушылықтан неғұрлым тез ... ... да ... ... тәжірибесін ескеретін болса, олардың
интеграциясы соғұрлым тез нәтиже береді.
Адамзат тарихының ежелгі ... ... ... ... ... ... не
ортақ нарық сияқты интеграциялық бірігу нысандары «таза» түрінде кездескен
емес. Әрине, әртүрлі ... ... ... орын ... ... өздерінің көршілес елдерімен қарым-қатынастар құрған кезде
аталған нысандардың кейбір элементтері кездескендей ... ... ... себептерге байланысты, басқа мақсаттарды көздейтін және интеграцияға
тікелей қатысы болмаған іс-қимылдар ... ... ... бірқатар
ұлы империялар шапқыншылық арқылы басып алған елдерінің аумақтарын ... ... ... олардың барлығынан салық жинап
отырғандығы белгілі. Мұндай аумақтарда ... ... ... ... ... ... ... бұл шараларды қазіргі интеграциялық
процесстермен салыстыруға болмайтыны түсінікті, өйткені ... ... ... жауыз әрекеті ретінде қабылданып, халық пен ... ... ... ... да ... Түбінде күшпен
біріктірілген аумақтар ыдырап, бұрыңғы жағдайларына қайтып келіп отырған.
Демек, мемлекеттерді күшпен ... ... ... ... ... ... аумақтардың бірігуіне
келсек, ол көбінесе еуропалық елдер тарихында кездеседі және ... ... ... ... ... ... сүйенсек, әртүрлі кедендік сипаттағы шаралар ... ... ... ... мен ... ... ... көбірек қабылданатынын байқауға болады [72]. Әрине, біз бұл
жерде кеден баждары туралы айтып отырған ... ... ... ... ... заман тарихына барып тіреледі.
Алғашқы кедендіқ одақтар Батыс Еуропа ... XVIII ... ... ... ... ... алдында да кеден одақтарына ұқсас құрылымдардың
болғанын атап кетейік. Мәселен, орта ғасырлық Еуропада ... ... ... ... ... ... мақсатында феодалдар
бір-бірімен одақ құру жағдайлары жиі ... ... және ... сол ... ... ... ... қатаңдату мақсатында
құрылатын. Қалалар мен ауылдық жерлерде сауда ... ... ... және ... ... үшін кез келген жерде алымдар жиналатын
болған. Мұндай жағдай ... пен ... ... ... ... ... ... келе жатқан капитализм үшін ең болмаса ... ... ... жойылуы мен ыңғайлылау фискалды режимнің
керек екендігі белгілі ... ... орта ... жаңа дәуірге өту
кезеңінде ішкі кедендердің саны үнемі қысқартылып, ал аумақтар біріктіріліп
келді. Бірақ ... ... ... ... және ел ... ... ... кеден саясатынан жалпы мемлекеттік кеден саясатының ... ... ...... ... ... келісім-шарттары болды.
Бұл әсіресе XIII ғасырдағы Англия үшін тән ... еді, ал ... ... ... XV ... орын ала бастады. Осы келісім-шарттар бойынша сауда-
саттық мақсатында бір ... ... ... ... ... кеден
баждары салынбайтын.
Ерекше қызығушылық туғызатын жағдай - әртүрлі ... ... ... өз ... ... ... ... (неміс тілінен аударғанда – «ганза»). Мәселен, тарихта халықаралық
сипаттағы келесі ганзаларды атап өтуге болады: ... мен ... ... ... ... ... (бұл ... алғаш рет 1240 ж. аталады),
германдық қалалармен құрылған Кёльндық ... ... 1157 ж. ... ... ... XIII ғасырдың екінші жартысында Кёльндық ганза
өз маңыздылығын жоғалтып, оның ... ... 1267 жылы ... ... ... ... күшейіп тұрған Тевтондық (Ливондық немесе кейде
оны Ұлы неміс ... деп те ... ... ... 1367 ж. Ұлы ... ... ... оның құрамына 77 қала кіретін, оның ... ... ... сияқты орыс қалалары да бар еді.
Тарихи әдебиеттерде ганзалардың пайда болу ... ... ... ... ... ... ... бола алмауы көрсетіледі. Императорлардың
әлсіреген билігі қалалардың ... мен ... ... мен ... тонауынан және неміс көпестерінің сыртқы саудасын
қорғай алмайтын болғасын, қалалар Германияның ішінде де, ... да ... ... ... ... ... ... олар одақтарға біріге
бастады және бұл одақтар Германияның әртүрлі бөліктерінде ... ... Осы ... ... ... ... ең ... Солтүстік (ұлы)
неміс ганзасын келтіріп кетейік. Басында жекелеген қалалар не ... ... ... ... XIV ... ... таман Солтүстік
Ганза жағалауда орналасқан және Солтүстік пен ... ... ... ... ... ... саудасымен байланысты қалалардың басым
көпшілігін біріктірді. Ганзаның ... ... ... ... және
Бремен қалалары еді. Сонымен қатар оның құрамына Рейн бойындағы (мысалы,
Кёльн), ... Одер ... ... ... ... ... – Гданьск, Торн, Кенигсберг, Балтық теңізінің шығыс
жағалауындағы – ... ... ... ... Оңтүстік Скандинавиямен және
Орыс жерімен сауда орталығы болатын ... ... ... ... сияқты нидерланд қалалары маңызды рөл атқарды. Ганзаның кеңселері
Брюггеде, Лондонда, Бергенде, Новгородта және тағы да ... ... ... сауда-саттыққа Балтық елдерінің, Скандинавияның, Орыс жерінің
тауарлары (нан, жүн, құндыздар, тұз, балық, бал, май, мыс және ... ағаш және ... ... Осы шикізаттардың орнына ... ... ... (метал бұйымдары, маталар, шарап) және ... ... ... ... ... ... бөлігіндегі оңтүстік
елдерінің тауарлары (хош иісті заттар және ... ... ... ... ... ... жолы ... Ганзалық сауда Балтық және
Солтүстік теңіздерін толығымен қамтитын, ал ... ... ... ... Гибралтарға дейін барып келетін.
Ганзалық көпестер ... ... ... ... ... аластатуға ұмтылған.
XIV ғасырдың екінші жартысынан бастап Ганза одағының құрылым жүйесі
орнығады, оның негізіне Ганзаның ... ... ... барлық қалалардың
өкілдерінен құралатын жиындар жатқызылды. Барлық ... осы ... ... ... және ... болып қалған шаһарлар
көпшіліктің еркіне бағынуы тиіс еді.
Германиядағы саяси бытырау жағдайында Ганзалық одақ ірі ... ... Ол ... ... ... ... ... Мысалы, Швеция мен
Мекленбургке қосылып Ганза 1367 жылы Данияға қарсы соғысқа ... ... ... ... ... оны тізе ... Бұл ... бойынша сауда
артықшылықтарымен бірге Скандинацияның оңтүстігіндегі бірнеше ... ... ... ... барысында Ганзаның келісімін қажет еткізетін
қылып қойды.
Осындай жағдайына қарамастан Ганза өз аумағында ... не ... ... асыра алмады. Ганзалық одақтың ... ... ... ... ... жүргізетін. Ортақ басшылық не қаржы жүйесі болған
емес. XV ғасырдан ... ... одақ ... ... Оның ... ... кіретін жекелеген мүшелер арасындағы алауыздық пен ... ... ... ... күшейе түскен бәсекелестік еді. XV
ғасырдан бастап Англияның саудасы күшейе бастады. Ағылшын көпестері ... ... ... ... ... бастады және ганзалықтардың
олардыкіндей мықты мемлекеттік қолдауы болған жоқ. ... ... ... ... ... ... Осы ... орыс патшасы Үшінші
Иван Новгородты қолға ... ... ... ... ... ... Индиямен байланыстыратын жаңа теңіз жолдары ашылғаннан кейін Ганза
толығымен маңыздылығынан айырылды [72, 430-431 бб].
Ганзадағы ... ... ... ... қалаларға қолданылып келген айрықша кедендік-сауда режимі мұны
қазіргі ... ... ... ... де, ... басты қағидаларының бірі бажсыз сауда еді. ... ... ... ... мүшелерінен жиналатын салықтардан
құралатын, бұл болса ... ... бас ... ... ... 9 б].
Әрине, жоғарыда көрсеткеніміздей Ганза одағы германдық ... ... емес еді. ... XIV ... ... жартысында Батыс
Германияда қалалардың басқа да одақтары пайда болды. Ол кезде үлкен рейн
жолындағы Майнц, Страсбург, ... ... ... ... ... ... ірі сауда ғана емес, жүн және тоқыма маталарының, металл ... ... Осы ... ... (аристократтар) пен цехтер
арасында күрес жүріп отыратын. Ішкі әлеуметтік ... ... ... көп айналысатын рыцарлардан да қорғалуы керек еді.
Осы қауіп-қатерлермен күресу мақсатында XIV ... 70-ші ... ... ... одан ... ... одақ ... болады. Бұл одақтар
1381 жылы бірікті. Рыцарлар өз кезегінде қалаларға қарсы бірігіп, ... ... 1388 ж. ... көмекке келген князьдар қалаларды
талқандап жеңіске ... [72, 432 ... ... ... орта ... кеден одақтарын құру
қиындықтарын жарқын көрсетеді. Қысқаша тарихи шолуымыздың соңында, ... ... ... пайда болуы объективтік себептерге
байланысты болды деп қорытындылауға болады.
Жаңа ... ... ... империялар өздерінің сауда саясатын
преференциалды сауда келісіміндеріне негіздеген. Сонымен қатар, ... ... да ... ... ... отырғанын айтып кетейік.
Мысалы, XVIII-XIX ғасырларды Австрия бес көршілес мемлекетпен еркін сауда
жөнінде келісім жасасқан.
Жалпы алғанда В.И. ... «XIX ... ... ... ... ... байланыстардың негізгі құралы болып сыртқы сауда
табылды және оны жүргізу арқылы бір елдің тауары (өнімі) ... ... [72, 70 б], - деп ... ... ... ... болады.
XX ғасырдың 1930-шы жылдарында әлемдік сауда жүйесі ыдырау кезеңіне
өтті. Үкіметтер ... ... ... ... ... ... ете ... халықаралық экономикалық институттарға
жүгіне алмай ... ... ... ... шешудің сол кезде
табылған жолдарының бірі ... ... ... еді. ... ... тұйылған топтарға бөлінуі ... шығу ... одан ... ауырлатқаны сөзсіз. Осы
тәжірибені ескере отырып, екінші ... ... ... ... басты қағидасы ретінде барлық сауда серіктестеріне тең ... ... Бұл ... ... жағдайларда бөлек ережелер қолдану
мүмкіндігі, соның ішінде сауда топтарын, яғни ... ... ... ... ... құру ... де қарастырылған болатын. Бастапқы кезде
бұл ерекшелік көп қолданылмайтын, ... оның ... ... ... жағдайларын есептемегенде. Бірақ соғыстан кейінгі
алғашқы он жылдықта бұл ... ... жылы ... ... ... ... ... 1951-ші жылы КБЕБ-ті құру және 1957-ші жылы ЕЭҚ-ты құру ... ... ... ... ... ... қосты.
ЕЭҚ-ң табысты дамуы 1960-шы жылдарда дамушы елдер ... ... ... күрт ... алып келді. Мұның басты себебі болған
импортты алмастыру идеясы еді, яғни индустрилизацияны іске асыру үшін ішкі
нарықты ... ... және ... ... ... кең ... ... соғұрлым арзанға түседі деген саясат жүргізілді. Бұл кездегі
аймақтық интеграциялық келісімдер протекционистік және ... ие еді, ... ... ... қай ... және қай жерде
өркендетуге болатындығы әкімшілдік жолмен ... ... ... экономикалық қызметті реттеу мен шектеудің ... ... ... ... ... ... аяғында мұндай
келісімдердің тиімсіздігі барлығына түсінікті болды. Олардың бірде біреуі
экономиканың ... өз ... қоса ... ... ... ... ... қарыз дағдарысынан жойылуға ұшырады.
1980-ші жылдары халықаралық сауда мен бәсекелестікке деген көзқарас
түбегейлі өзгерді. ЕҚ шегінде дайындалған ... ... ... ... қарағанда әлдеқайда либералды жаңа интеграциялық
аймақтық келісімдер пайда болды. ... ... ... аймақтық
интеграция процесстеріне жасаған әсерін келесі мәліметтерден ... ... ... ... ... ... (нотификация жеткізілген)
87 аймақтық интеграциялық келісімнің 13-де ғана еуропалық серіктес жоқ ... 21-22 ... ... ... ... кең ... нысандарының бірі
және осы нысандар арасында ол еркін сауда аймағын ... ... ... ... Мұндай одақтан кейін ортақ нарық, экономикалық, валюталық
және саяси одақ құру ... ... Кез ... ... ... ... оның басқа елдермен жақындасуының әртүрлі
дәрежесін білдіреді және интеграциялық процесcтердің өз заңдылығы бар, - ... ... ... ... ... ... ... береді.
Халықаралық экономикалық интеграцияға тығыз байланысты сауал – ... ... ... мәселесі. Ғалымдар аймақтық интеграцияны
әртүрлі ... ... ... ... солардың ішінде «жағымды» және
«жағымсыз» интеграция деп жіктеу де кездеседі. Жағымды ... ... ... либерализациялау, мемлекеттің көршілес елге
қатысты протекционистік саясатынан бас тартуы ... ... деп ... қаржы, өндірістік кооперация сияқты негізгі
бағыттардағы мемлекеттердің бірігіп қызмет істеуін ... ... ... ... ... болашаққа ұмтылған, ұзақ мерзімді
мүддесіне ... ... Егер ... ... ... мен кеден одақтарын
жағымсыз интеграцияға жатқызатын болса, ортақ нарық пен ... ... ...... интеграцияның нысандары ретінде біледі [74, 7 б].
Мұның себебі – жағымсыз интеграция ... ... ... ... не ... құрылғаннан кейін мемлекет тарапынан белсенді іс-қимылдардың болуы
талап етілмейді, ал ... ... ...... ... ... жылжыту үшін үнемі белгілі бір арнайы ... ... ... отыруы керек.
Осы сыныптаманың қызықтыратын тұстары бар екендігі сөзсіз, бірақ қазір
ол кең ... ... ... интеграция нысандарының жалпы
танылған сыныптамасы алдыңғы тарауларда келтірілген еді, олар: ... ... ... ... ... ... экономикалық және валюталық одақ, толық
экономикалық және саяси интеграция.
Әрбір аймақтық ... ... ... ... ... ... бар екені түсінікті, өйткені кез-келген мемлекетаралық
интеграциялық топтың экономикалық ...... ... ... ... ... ... олардың өзара
әрекеттестік тетігін нығайтқан ұзақ тарихи процесстің ... ... ... аймақтық интеграциялық топтың ерекшеліктері оның тарихи, соның
ішінде экономикалық-тарихи факторларына ... ... ... ...... бір ... ... интеграция тәжірибесін
басқа елдердің аймақтық интеграциясына толығымен ... ... ... ... ... ... алдын-ала болжауға болады.
Осыған қарамастан ғалымдар аймақтық интеграциялық бірлестіктерге
салыстырмалы талдау ... ... ... ... ... ... бар ... айқындаған болатын. Соның ішінде осындай ортақ
белгілер аймақтық интеграцияның дамуымен қатар оның ... ... да бар ... ... ... әрбір сатысына тән айрықша
белгілерді ... ... ... ... ... ... ... бағытталып дамып отыратын процесс ретінде көру арқылы
Батыстың белгілі экономист-ғалымы Б.Балашша интеграциялық процес ... ... Бұл ... ... негізіне жатқызылған идея –
ынтымақтастық пен интеграцияның айырмашылығы, яғни ынтымақтастықтың мақсаты
саудадағы кемсітушілікті ... ... ... ... ...... кемсітушілікті толығымен жою.
Сонымен, ғалымның сыныптамасы бойынша аймақтық ... ... ... ... ... не ... ... еркін сауда аймағы;
2) кеден одағы;
3) ортақ нарық;
4) экономикалық ... ... ... ... ... және саяси интеграция.
Интеграцияның осы негізгі бес нысанына қысқаша шолу жасап өткен жөн.
Сонымен, еркін сауда ... ... ... ... ... ... мен квоталарды алып тастауға келісетін интеграциялық
келісім-шарттарды таниды. Сонымен қатар, үшінші (яғни ... ... ... ... ... ... мемлекет өзінің ұлттық кеден тарифін
сақтап қалады. Бүгінгі күні еркін сауда ... ... ... ... ... ... НАФТА, АСЕАН, ... ... ... ... жүзеге асырылып отыр.
Кеден одағы өзара сауда-саттықтағы кедергілер мен квоталарды алып
тастаумен ... ... ... ... ортақ сыртқы сауда саясатының
жүргізілуін ... ... Ол ... ... ... ... елдердің өздерінің
ұлттық кеден тарифтерінен бас тартып ортақ кеден ... ... ... ... Бұл ... ... ... кеден аумақтарының
орнына ортақ кеден аумағы пайда болады және Одаққа кірген мемлекеттердің
арасындағы ішкі кеден ... ... ... олардың қызметі сыртқы
кеден шекараларына қарай ауысады.
Аймақтық интеграцияның бұл нысанында тауарлар ... емес ... ... ... көбірек импорттала бастайды және тауар
өндіру мен тұтыну ... ... ... ... Бұл ... ... кірген мемлекеттерді интеграцияның келесі сатысына ... ... ... ... ... ... Еуропалық Одақ пен МЕРКОСУР
шеңберінде жүзеге асырылған. Сонымен қатар, ЕурАзЭҚ ... ... ... ... құруға талпыныс білдіруде.
Аймақтық интеграцияның ортақ нарық құру сатысы қатысушы елдер
арасындағы ... ... ... ... ... ... кедергі
жасайтын шектеулерді алып тастауды талап етеді. Демек, ... ... мен ... ... ... жүйесі, яғни оны басқаратын ортақ органдар өз дамуын табады.
Мемлекеттер тобының ... ... ... ... қоныс
аударуы олардың ресурстарын тиімді пайдалануға, еңбектің бөлінуіне және
өндірістің мамандануына, өндіріс ... ... ... ұтыс ... келеді. Бірақ бұл мақсаттарға толығымен қол жеткізу үшін ортақ нарықты
құрған мемлекеттердің ... ... ... ... Бұл ... шешу ... келесі сатысына өту керек.
Бүгінгі күні ортақ нарықты толығымен ... ... ... -
Еуропалық Қауымдастық, сонымен қатар ортақ нарыққа тән белгілер НАФТА
шеңберінде кездеседі.
Аймақтық интеграцияның ... ...... одақ ... ... олардың ішінде өнеркәсіп, ауыл шаруашылығы, энергетика,
көлік, ғылым мен техника және ... ... және ... ... ... ... Экономикалық саясатты келісімге келтіру ісі
белгілі бір ... ... ... ... одақ құру ... яғни Экономикалық одаққа мүше-мемлекеттер ... ... жүйе ... ... банк пен ... валюта кіргізеді. Осы шаралар
арқылы ортақ валюталық және ... ... ... ... ... ... экономикалық және валюталық одақ нысанынан мемлекеттер ... ... ... және ... ... сатысына өтеді. Бұл сатыда
бірыңғай нарықтық кеңістік тұтас экономикалық және ... ... ... саясат пен заңнама толығымен унификацияланады.
Қарапайым сөзбен айтқанда жаңа федеративтік не ... ... ... ... ... ... Еуропалық
Қауымдастықтың интеграциялық тәжірибесімен ұштасатынын байқауға ... күні осы ... ... ... ... ... ... ең жемісті болғандықтан оның интеграциялық үлгісін
«классикалық» деп ... және бұл ... ... ... ... да
«классикалық» деп атауға болады. Ол дұрыс та шығар! Ал әлемнің басқа бірде-
бір ... бұл ... ... барлық ниеттеріне қарамастан қайталай
алмады.
Біздер үшін Еуропалық Қауымдастықтың интеграциялық тәжірибесі аса
маңызды, өйткені ... ... ... ... тап осы
тәжірибе басшылыққа алынған. Мысалы, С.Ж. Айдарбаевтың ... ... ... ... бірлестіктері шегінде қабылданған құжаттар
көрсететіндей, олардың интеграциясының негізіне ... ... ... және ... ... ... интеграция теориясының негіз
қалаушы ережелері жатқызылған [75, 7 б].
Ғалымның ... ... ТМД ... ... ... жылы ... ТМД ... ынтымақтастығының басты бағыттарының бірі ретінде
Экономикалық ... құру ... ... ... ... нақты мақсаттарына, қағидалары мен бағыт-бағдарларына ие болды
[76, 5 б].
Ол ... де ... ... Экономикалық одақты құру туралы Шартта
мұндай одақтың мақсаттарының бірі ретінде «нарықтық қатынастар ... ... ... ... ... ... (2 ... 3-ші бабы бойынша Экономикалық одақта тауарлардың, ... мен ... ... ... қозғалуы, келісімге келтірілген ақша-
несие, бюджеттік, ... ... ... ... ... және ... ... келуші елдердің шаруашылық заңнамаларын үйлесімге
келтірілуі, ортақ статистикалық негіздің болуы қарастырылған. ... ... ... бойынша тереңдету, экономикалық реформалардың
жүргізілуіндегі ... ... ... жолымен келесі сатылар
арқылы жүзеге асырылуы тиіс еді:
- еркін сауданың (көпжақты) мемлекетаралық ассоциациясы;
- ... ... ... қызметтердің, капиталдар мен жұмыс күшінің ортақ нарығы;
- валюталық (ақша) одағы.
Интеграцияның әрбір нысаны шеңберінде жекелеген ... ... ... ... ... ... ... асырылуы тиіс болатын (4
бап) [77].
Байқайтын болсақ, ТМД елдерінің құрылуға ... ... ... интеграцияның өткен сатыларын толығымен қайталайды. Бұл
ұқсастық тиісті ... ... ... ... ... ... ... ретінде осы бағытта жасалған екі халықаралық шартты келтіруге болады.
Олардың біріншісі, 1994-ші жылдың 15-ші сәуірінде қабылданған ... ... құру ... ... еді [78]. Осы ... ... оған қатысушы
тараптар еркін сауда аймағын құрудың төменде көрсетілген нақты міндеттерін
шешуде өзара іс-әрекеттерді қамтамасыз ... атап ... (1 ... ... ... ... ... ұқсас әсері бар салықтар мен
алымдарды, және сандық шектеулерді жояды;
- ... мен ... ... қозғалуындағы өзге де кедергілерді
жояды;
- сауда және өзге де операциялар бойынша ... ... ... ... ... ... және дамытады;
- осы Келісімнің өнеркәсіп, ауыл шаруашылығы, көлік, ... ... ... ... ... ... ... салаларындағы мақсаттарына жету үшін сауда-экономикалық саясатты
жүргізуде ынтымақтастыққа түседі;
- салааралық және сала ... ... мен ... ... еркін сауда аймағының тиісті де ... ... етуі үшін ... деңгейде Келісуші Тараптардың заңнамаларын үйлесімге және (әлде)
сәкестікке келтіреді.
Келісімнің 3-ші бабы ... ... ... ... біреуінің
кеден аумағынан шыққан және басқа Келісуші Тараптардың кеден аумағына
арналған тауарлардың кіргізілуіне және ... ... ... ... ... ... ... салықтар мен алымдарды қолданбайды.
Екінші шарт – 1995-ші жылдың 20-шы қаңтарында қабылданған Кеден одағы
туралы Келісім [79]. Бұл ... ... ... ... мен ... ... мен сатылары және қызмет ету тәртібі белгіленген.
Бірақ еркін сауда аймағы мен кеден ... ... ... ... ... – ол, ... ... 26-шы ақпанында қабылданған ... мен ... ... ... туралы Шарт еді [80]. Осылай деп
айтуға толық негіз бар, өйткені Шарттың мазмұны алты тарауға ... ... ол екі ... ... ... ... (III тарау) «Кеден одағының құрылуын аяқтау» деп аталса
(8-24 баптар);
2) екінші бөлік (IV ... ... ... ... ... деп
аталады (25-55 баптар).
Шарттың тағы бір назар аударатын тұсы – ... ... құру ... ... ... үш бөліктен тұратыны, олар:
- тауарлардың еркін саудасының режимі (8-10 баптар);
- тауарлардың ... ... ... (11-19 баптар);
- кеден одағы (20-24 баптар).
Демек, Кеден одағы құрылуының толығымен аяқталуы еркін сауда ... де ... ... ... Ол, ... ... бір ... сауда аймағы мен кеден ... ... ... ... барысындағы белгілі бір тұтастықты құрайтын бір саты шеңберінде
біріктірілетінін көрсетсе, екінші жағынан, мұндай ... ... ... ... реттеу әдісі жатқанын байқатады.
Мәселен, Шарттың 7-ші бабы бойынша ... ... ... ... ... және бір сатыдан екінші сатыға өту ... ... іс ... қол ... және ... өз мойнына алған
міндеттемелерін орындау негізінде іске ... ... ... ... жай – Шарттың осы бабындағы интеграция сатыларының белгіленуі, олар:
1) бірінші ... ... ... ... мен ... ... ... екінші сатыда тауарлардың, қызметтердің, капиталдар мен еңбектің
ортақ ... ... ... ... ... саясаттың
жүргізілуін және бірыңғай инфрақұрылымның құрылуын, Бірыңғай экономикалық
кеңістіктің қызмет етуін қамтамасыз ететін Тараптар ... ... ... ... ... Бірыңғай экономикалық кеңістіктің
құрылуы;
3) Тараптардың негізгі макроэкономикалық көрсеткіштерін келісімге
келтіруге бағытталған экономикалық ынтымақтастықтың ... ... ... ... ... үшін «бірыңғай экономикалық
кеңістік» ұғымының Шартта бекітілген анықтамасына да көңіл бөлу ... ... Ол ... Бірыңғай экономикалық кеңістік ретінде ... ... ... қағидаларға және үйлестірілген құқықтық
нормалардың қолданылуына негізделген экономиканы реттеудің ... ... ... ... инфрақұрылымы бар және тауарлардың,
қызметтердің, капитал мен ... ... ... ... ... ... келтірілген салық, валюталық-қаржылық, ақша-несие, сауда және
кеден саясаты жүргізілетін кеңістік» түсініледі.
«Ортақ ... ... ... ... ... аумағындағы экономикалық
қатынастардың жиынтығы» танылған, ал «бірыңғай кеден аумағы» деп ... ... ... ... емес ... бірыңғай шаралары
қолданылатын, унификацияланған кеден ережелері ... ... ... ... басқарылуы қамтамасыз етілген және ішкі ... ... ... ... ... ... кеден
аумақтарынан құрылатын аумақ» түсініледі.
Жалпы алғанда ортақ ішкі нарық бірыңғай экономикалық ... ... ... ... ... ... ... бірінші саты, яғни Кеден одағы құрылуының аяқталуы
сатысы еркін сауда аймағы мен кеден ... құру ... ... Шарт ... бұл сатының тағы бір ... ... бар, ол ... ... ... ... Бұл ... қатысты Шарттың 12-ші бабы
ерекше маңыздылыққа ие. Осы ... ... ... ... ... және ... ... мен толықтыру бойынша шешім ... ... ... ... ... делінген:
1) сыртқы сауда қызметін тарифтік реттеу;
2) үшінші елдермен жүргізілетін сауданы реттеудегі тарифтік емес
шаралар;
3) ... ... ... ... ... ... үшінші елдермен жүргізілетін сыртқы сауда операцияларына жанама
салық салу;
5) сыртқы сауда операцияларын валюталық реттеу.
Бұл баптың ... ... тұсы – ... емес реттеу шараларының
аймақтық интеграция процессінің бірінші сатысы шегінде қолданыла беруі,
яғни, тарифтік және ... емес ... ... біз ... ... сатысында да, екінші сатысында да қолданылады.
Келтірілген мәселелер осы күнге дейін өз ... ... ... біз ... Кеден одағы мен Бірыңғай экономикалық кеңістікті
құру туралы Шарт, біріншіден, әлі өз ... ... ол ... ... құру ... ... Шартының негізіне жатқызылған
[81].
Әлемдік банктің сарапшылары К. ... пен ... Г. ... ... ... ... келесі ерекшеліктерін атайды. Импортқа қатысты
мемлекеттердің көпшілігі сандық шектеулер мен ... ... ... ... бірақ протекционистік лоббидың қысымшылығы күшеюі кейбір
елдерде (мысалы, Өзбекістанда) немесе кейбір салаларда ... ... ... ... бақылаудың аталған түрлерінің енгізілуіне
алып келді. ТМД елдерінінң тарифтік режимдеріндегі ... ... ... 30%-н ... ... табу қиын. Кейбір ТМД елдерінде
өте төмен тарифтер қолданылады: мысалы, Арменияда ең жоғары тариф 10% ... ... ... ... ... ... ТМД елдерінде болса
кейбір тауар түрлеріне қойылған тариф ... ... ... келетін болсақ ТМД елдерінің көпшілігінде экспорттық бақылау
қатал емес, бірақ ең маңызды деген тауар түрлерінің (мысалы, ... ... газ ... ... ... ... ... арқылы экспорттық
бақылауға алынған. ТМД елдерінің өзара саудасы сауда ... ... ... ... ие, бірақ тәжірибеде экспорттық және валюталық
бақылау мұндай сауданы шектейді. Сол сияқты есеп ... ... де ... ... бірі болып отыр. Сонымен қатар, ТМД
елдерінің көпшілігінде қосымша құн салығының аралас ... ... ... ТМД ... жүзеге асырылатын саудаға «шығу жері» қағидасы
қолданылса, басқа ... ... ...... «баратын жері»
қағидасы қолданылады. Демек, сырттан келетін импортқа қосымша құн салығы
салынатын болса, сыртқа ... ... ... баж ... ... 212 ... қарастырылған мәселелер біздің сыныптамамызды бұзбайды, себебі
интеграцияның бірінші сатысында тарифтік реттеу мәселелері басым болса,
оның екінші ... ... ... ... ... ... не өте
аз мөлшерде кездесуі мүмкін. Демек, екінші саты ... ... ... ... ... ... ... Бірінші сатыда тарифтік емес
шаралар тарифтік реттеуді ... және оның ... ... ғана ... ... қате болмас.
Сонымен, Шартқа қол қойған мемлекеттер аймақтық интеграцияның нақты екі
сатысын белгілеген, олар – ... ... мен ... ... ... ... одан кейінгі сатылар жөнінде жалпы түрде ғана ... ... ... ... ... ... – бір ... бірыңғай экономикалық
кеңістіктің құрылғанынан кейін пайда ... ... ... бөлек шарттар
негізінде шешу мүмкіндігі, ал екінші жағынан, ... ... өз ... ... ... ... нысандарын келтірген кезде бірден көзге
түсетіні, олардың еуропалық ... ... ... ... ... де, өйткені Еуропа аймағындағы интеграция бірегейлік сипатқа ие.
Бірде-бір ... ... ... ... дамыған елдердің
бірлестіктері де, мысалы, не Еркін сауданың ... ... не ... бұл ... ... ... не ... сатыдан
жоғары орын ала алмайды.
Ресейлік ғалым В.М. Алчиновтың пікірі бойынша халықаралық ... ... ішкі ... ... ... ... Еуропалық Одақ дамуының сатылық үлгісі байқататындай кезекпен және
тұрақты болып жүре алмайды. Мұның себебі аймақтық ... ... ... ... ... ... ... күрделілігі
және тараптар мүдделерінің әртүрлі болуы еуропалық үлгі ... ... ... ... топтардың қатысушы елдер үшін міндетті күші бар
шешім қабылдайтын иерархиялық институциялық құрылымдары бола бермейді. ... ... ... ... ... ... өзі әртүрлі. Сонымен
қатар, ... ... ... ... мәселелер шеңбері маңызды
өзгерістерге ұшырады. Яғни, бұрын ... ... ... ... күшінің қозғалу жолындағы мемлекет-аралық кедергілерді жою ... ... ... ... мәселе ұлттық экономикалардың өзінде
шаруашылық процесстерді реттеу жағына бұрылды (салық жүйелерін, ... ... ... стандарттар жүйесін және т.б. үйлесімге келтіру).
Экономикалық саясатты аймақтық ... ... ... ... тереңірек деңгейге жетіп отыр [65, 10-11 бб].
Аталған ерекшеліктер бұрындары басымдыққа ие болған аймақтық ... мәні мен ... ... ... ... ... өзгерістерге ұшыратты. В.М. Алчиновтың ... жаңа ... ... ... оның ... ТМД үшін де,
классикалық бес сатылы үлгінің сай келмеуі аймақтық топтардың ... үшін ... ... ... да жарамсыздығына алып келеді
[65, 12 б].
Біз де осы пікірге қосыламыз. Демек, бүгінгі күннің аймақтық интеграция
процесстерін, оның ... ... ... сатыларын түсіндіру үшін
жаңа теориялық ізденістер керек.
Ю.В. Шишковтың айтуынша еркін сауда аймағы мен кеден ... ... ... «өзара кедендік қарусыздануының» екі баламасы болып
табылады, сондықтан оларды бір ... екі тұсы ... ... [40, 27 б]. Сол ... ... ... И. ... та аймақтық
экономикалық интеграцияның бастапқы сатысы ретінде кеден одағын ғана
мойындайды, ... оны ... ... еркін сауда аймағының да белгілерін
келітіреді [83, 14 б].
Жалпы алғанда сыртқы сауданы реттеу құралдарының көп болуына байланысты
(олардың саны мыңнан ... ... ... ... ... ... Мысалы, ресейлік ғалым А.В. Данильцев ... ... ... атап ... реттеу шараларының сипаты мен қолдану мақсаттары бойынша:
- ... ... ... кесіп өткен кезде реттеу шараларының
қолданылуын талап ететін құралдар (шекаралық шаралар);
- ішкі ... ... ... ... бірақ шетелдік тауарлардың ішкі
нарыққа кіргізілу шарттарына әсер ететін шаралардың ... ... ... ... ... ... нарыққа шығарылу шарттарын жақсарту үшін
қолданылатын құралдар;
2) қолданылатын құралдардың сипаты бойынша:
- тарифтік құралдар – кеден баждары мен өзге де ... ... емес ...... ... ... құралдардың
барлығы;
3) бәсекелестік жағдайына әсер ету сипаты бойынша:
- ішкі нарықтағы шетелдік бәсекелестікті шектейтін құралдар;
- әділ бәсекелестікті қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... қабілеттігін
арттыратын құралдар;
- шетелдік нарықтардағы бәсекелестікті шектеуге және ... ... ... ... бағытталған құралдар;
4) реттеу құралдарының қолданылу ерекшеліктері бойынша:
- автономиялық шаралар (біржақты тәртіпте қолданылады);
- екі жақты шаралар (екі ... ... ... қолданылады);
- көп жақты шаралар (көпжақты келісімдер шеңберінде қолданылады);
5) протекционизм нысандарының ... ... мен ... ... ... ... протекционизм құралдары (шетелдік тауарлардың ішкі нарыққа
кіргізілуіне жалпы кедергілер қою);
- таңдаулы протекционизмге тән құралдар (теріс пиғылды ... ... ... ... бәсекелестерге қарсы бағытталады және қорғау
мақсатынан көрі коррекция функциясын ... ... [84, 22-25 ... ... және ... емес реттеу - көптеген сыртқы сауданы
реттеу құралдарының ... ... ... ... олар ... ... ... сондықтанда көп жағдайларда, әсіресе
сыныптама жүргізу кезінде басшылыққа алынады.
Әрине, экономикалық тұрғыдан қарағанда кедендік-тарифтік ... ... ... ... ... ... яғни тауар бағасына
қосылатын салықтарға жатқызылады, бірақ ішкі салықтар мен кеден баждары
қолданылуының ... ... мен ... тәжірибесі бойынша маңызды
айырмашылықтарға ие [84, 62 б].
Әрине, егер баждардың ... ... ... ... ... тіптен тоқтап
қалуы мүмкін және бұл жағдайда мемлекет ... ... ... ... баждарын енгізудің жалпы шығындары мен артықшылықтарының
балансын қарастырған кезде ең жағымсыз жағдайда ... ... ... ... де, ... ... ... экономиканың
жекелеген саласы белгілі бір экономикалық ұтыста болғанымен, мемлекеттің
экономикасы жалпы түрде ... ... [84, 66-67 бб]. ... шектеулер әрқашанда шығындарға алып келеді.
Дэвид Г. Таррдың айтуынша ашық ... ... ... ... болуы
соңғы 50 жыл ішіндегі ... ... ... ... пен даму ... ... елдер ДСҰ шегіндегі келіссөздер
нәтижесінде сауда шектеулерін төмендетіп, сауда мен табыстарын ... ... ... ... ... ... ... жүргізуге талпынған дамушы елдер үкіметтерінің көпшілігі бүгінгі
күні өз ұстанымдарын өзгертуде, өйткені импортты ... ... ... ... ал ашық сауда ... ... ... ... тарифтердің унификациясына қарсы ... ... ... немесе жаңадан пайда болған салалардың дамуына
көмектесуге, салалардың қайта құрылуына, мемлекеттік ... ... ... ... ДСҰ ... ... тарифтерді құрал
ретінде пайдалануға байланысты дәлелдемелер келтіреді. Кедендік тарифтердің
унификациясын жақтаушылар болса ... ... ... ... ... мен ... ... қысқартуға байланысты дәлелдемелер келтіреді. Қалай болса да,
тарифтердің унификациялануы тәжірибедегі ең ұтымды шешім, - дейді ... ... [85, 126-127 ... ... арқылы еркін сауда аймағы мен кеден одағын құрудың мәні
мен түпкі мақсатын түсінуге ... ... ... ... ... мемлекеттердің бірлестігінің қалыптасуы мен дамуына
тарихи талдау жасау, ... ... ... ... ... өрбитіндігін көрсетуде. Біріншіден, конфедеративтік мемлекеттік
бірлестік ... ... ... ... оның ... ... келетін, (Австрия-Венгрия, Сирия және Египет, ... және ... ... ... ... конфедеративтік нысаннан федеративтік
нысанға (АҚШ, Германия, Швейцария) ауысуы мүмкін. Конфедерация халықаралық-
құқықтық, ұлттық құқықтық мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... тез жоғалтуға бейім болып келеді.
Сондықтан да, конфедеративтік мемлекеттік бірлестіктердің тұрақты ... ... ... негізінен экономикалық факторлар шешуші
роль атқарады. Қазақ мемлекеттілігінің ... ... ... ... ... және т.б.) ... әскери мақсаттар үшін біріккенменен, ұлттық тұтасталуға ... ... да ... ... Еліміздегі, жалпы конфедерацияның
мемлекеттің құрылым нысаны ретіндегі ... ... ... бізді осы
бағыттағы тағы бір келелі мәселе болып ... ... ... пікірдің астарына бойлауға тартатындай. Еліміздегі сонымен қатар,
Ресейлік ғалымдардың еңбегінде, нақты айтқанда, ... ... ... ... еңбектерінде, көшпелілік конфедерация
мәселесі жиі қойылып тұрады.
Еліміздің тарихында ... ... ... ... ... ... конфедерациясы деген мәселелер жиі айтылады. Әрине, көшпелі
конфедерация мәселесі жеке ... ... ... бірі, сонда
да болса, жалпы қарайтын ... бұл ұғым ... ... саяси ұйымдастырылуының негізгі ... ... ... ... ... ... қазақ қоғамында ежелгі және
орта ғасырлық мемлекеттердің тәжірибесінде орнығып қалыптасты.
2. Көріп отырғанымыздай, конфедерация идеясы негізінен саяси – құқықтық
ой ... ... ... ... ... ... ... дамыған болатын. Саяси-құқықтық ой, оның ішіндегі Батыс
Европадағы ой-пікірлерде конфедерация идеясы, теориялық тұрғыда негізделді.
Батыс Европадағы осы ... ... ... ... ... ... жатқан болатын. Европалық Одақ идеясының бастауы, біз сөз етіп
отырған идеялармен астасып ... ... ... ... заң ғылымында арнайы қойылмаған,
өзекті мәселенің бірі екендігі. Конфедерацияның күрделі құрылым ... мен ... оның ... ... ерекшелігін көрсетуге негіз болып
табылады. Сонымен ... ... ... ... ... ... саралау, бұл бағыттағы білімімізді одан сайын байыта
түсуге мүмкіндік ... ... ... ... ... дегеніміз-оған қатысушы мемлекеттер,
өзінің толық егемендігін сақтайтьш, үлттық биліктен ... ... ... бар, ... бір ... ... құқықтық әдістер мен жеке
мемлекеттер ді біріктіруге бағытталған, мемлекеттердің ... ... ... ... ... ... мемлекеттік
құқықтық бірлестіктің алғашқы нысандарының бірі болып отыр. Конфедерация
нысанын, оның ұғымын беруде бірнеше ... ... ... ... ... ... ... қазіргі кезеңдегі конфедерацияның одан әрі даму потенциалына
көңіл бөлген жөн. Конфедеративтік нысан әлі де болса, ... ... ... жоқ. Экономикалық, әскери, саяси шешетін күрделі мәселелері
бар елдер үшін конфедерация., ... ... ... ... атқара
алады деп қарауға болады.
Қорыта келгенде, айтарымыз, конфедерацияиың мемлекет нысаны ... ... ... ... оның ... ... сшатының бар
екендігін көрсетеді:
Біріншіден, конфедерация шарт негізіяде ұйымдасатын мемлекетгің құрылым
нысаны. Қарап отырсақ, коптеген конфедерациялар құрылтай шартының ... ... Бұл ... ... конфедерацияға кіретін,
мемлекеттердің окілеттіктері, оның шектері, қүқыққабілеттілігі ... ... ... ... АҚШ ... ... 1781 жылғы
Конфедерация статьялары американдық барлық штаттардың мақұлдауын қажет
етті.
Екіншіден, ... шығу ... ... ... ... конфедерациялық одақтан шығу, құрылтай ... алып ... ... ... ... немесе оның органдарының
окілеттілігі, оның алдына қойған мақсаттарына ... ... ... соғыс жөне бейбітшілік мәселесі, сыртқы саясат мәселесі, біртүтас
өскерді қалыптастыру т.б. жатады. ... ... ... ... ... бергенде ғана мүмкін болып табылады.
Төртіншіден, конфедерацияның өкілді органдарының делегаттары бір
территориялық ... ... ... ... біртұтас егеменді
мемлекеттің мүддесін қорғайды және соны білдіреді. ... ... ... ... ... ... ... нақты талаптарды сақтауды міндеттейді.
Бесіншіден, конфедерацияның тұрақты жұмыс істейтін органдары нақты
биліктік сипаттағы ... ие ... Яғни ... ... ... ... ... конфедерацияға
кіретін мемлекеттерге оның органдарына бағытталған. Оған мысалы, Австрия,
Вегрияның тәжірибесін жатқыза аламыз.
Алтыншыдан, әрбір ... ... ... ... ... құқысы бар. Бұл жалпы конфедерацияның ұйымдасуының
негізгі ерекшелігі болып ... ... ... оның ... ерікті түрде
беретін қаражаттардан жиналады. Конфедерацияда салық салу құқығы жоқ;
Сегізіншіден, конфедерация ... ... т.б ... ... ... ... ... біртұтас ақша ... ... ... ... ... ... ақша
номиналын енгізуге келісулері мүмкін. Сонымен қатар, ... ақша ... да ... ... жасақтарды конфедерация субъектілері қамтамасыз етіп
отырады. Кобінесе, өскер оның субъектілеріне және конфедерация органдарына
бір уақытта ... ... ... конфедерацияда біртүтас ... ... ... ... ... көптеген
еркіндіктері бар;
Он екіншіден, конфедерациялық қатынастарды реттейтін құқықты ұлттық
құқықтық жүйеге немесе халықаралық құқыққа тікелей ... ... ... ... ... мемлекет өте күрделі сан
қырлы құбылыс болып табылады. Конфедерацияның ұғымын бір ... ... ... мемлекеттердің бірлестігінің негізгі құзыреттері,
осы бірлестіктің ... ... ... ... ... қалыптасу тәжірибесі көрсетіп отырған ... ... ... шешу беріледі. Атап айтқанда, соғыс ашу ... ... ... ... құру ... ... ... біртұтас
қорғану мен қауіпсіздік мәселесі, сонымен қатар ... ... ... ... т.б. ... ... ... берілген.
Алдына қойған мақсатты шешудің толықтылығы. Конфедеративтік мемлекетік
бірлестіктерге қатысты мақалаларды, ... ... оның ... ... еңбектерімен қатар, Ресейлік ... ... ... ... ... ... ... қорытындыларын жасады. Оның
ішінде Ресей мен Беларусь одақтық мемлекетіне қатысты, ... ... ... ... әр ... ... ... басшылыққа алынды.
Диплом жұмысының нәтижелерін нақты қолдану туралы ұсыныстар:
1. Қол ... ... ... ... ... өзекті
мәселелерін одан әрі зертетуде, атап айтқанда мемлекеттің құрылым
нысанының түрлерін, нақты конфедерация мәселесін зерттеуде қолдану
өте теориялық негізді болып ... ... ... қорытындыларын Европалық одақтың, ТМД елдерінің,
кейінгі Ресей-Беларусь одақтық мемлекеттерінің Ресей-Қазақстан
және Беларусь ... ... ... бағыттары туралы
зерттеулерді тереңдетуде үлкен көмек ... ... ... заң оқу ... ... ... ... тарихы; Қазақстан Республикасының мемлекет және құқық
тарихы; ... ... ... ... конституциялық
құқығы, т.б. пәндерден сабақтаржүргізуде, оқу бағдарламаларын
әзірлеуде, оқулықтар дайындауда ... ... ... ... тәжірибеге енгізудің тиімділігі. Диплом
жұмысының негізгі ... ТМД ... ... ... ... құжаттарды әзірлеуде және кейінгі Ресей, Қазақстан және
Беларусь елдерінің ... ... ... ... құжаттарды
дайындауда басшылыққа алу өзінің нәтижесін береді.
Қол ... ... осы ... басқа да нәтижелермен
салыстыру. Зерттеуге қатысты ... атап ... ... және ерекшеліктері С.Н. Сәбикенов, Т.А. Ағдарбеков, А.С. ... ... Н.М. ... еңбектерінде, ал қазақ отан ... С.З. ... С.С. ... А.Н. ... Б.Е. ... ... сөз етіледі. Бұл еңбектерде негізінен конфедерацияның
табиғаты терең қарастырылмай, ... сөз ... ... ... ... ... аумағындағы жеке ... ... ... ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Назарбаев Н.Ә. Сындарлы он жыл. – Алматы: Атамұра, 200. – 240 б.
2. Шведов А.А. ... ... ... ... борьба. – М.: Политическая литература, 1983. – 270 с.
3. ... И.А., ... И.А. ... ... ... ... ... географической литературы. – 1959. – 88
с.
4. Объединенная ... ... ... / Отв. ... ... Б.Г. Сейранян. – М.: Наука, 1968. – 440 с.
5. Ицкович А. Федерализм как ... ... ... территориально
-политической ориентации общества (международный опыт) ... – 1997. - №3-4. – С. ... ... В.С. ... ... ... // Российские исследования
по канадской проблематике: труды РАИК Вып. 3. / Отв. ред. ... - М., 1999. – С. ... ... Ф.М. ... ... ... ... Справочник. – М.:
Юридическая литература, 1993. – 256 с.
8. ... ... ... ... ... / ... А.С., Васильев Т.А., Чиркин В.Е. и др. /
Отв. ред. Б.Н. ... - М.: ... 2002. – 376 ... Маевский И. Федерализм. – М., Киев: ... ... – 78 ... Ященко А. Международный федерализм: идеи юридической организации
человечества в ... ... до ... ... в. – М.: 1908. ... ... Петров В.С. Сущность, содержание и форма государства. - Л.: ... – 262 ... ... И. ... о ... и о ... ... - М.: Красная
Новъ, 1922. – 102 с.
13. Кастель Е.Р. Германский федерализм: историко-правовое ... ... ... ... 12.00.01. – Екатеринбург, 1994. – С.
42.
14. Градовский А.Д. Государственное право важнейших ... ... СПб., 1895. – 425 ... ... А.С. ... ... Опыт синтетической теории права ... – М.: ... 1912. – 841 ... ... Г., ... А. ... ... – Федерация-
Конфедерация // Российская провинция. – 1993. - №1. – С. 3-6.
17. Еллинек Г. ... ... о ... – СПб., 1908. – 599 ... ... А.А. Теория союзного государства: Разбор главнейших направлений
в учении о союзном государстве и опыт ... его ...... 1912. – 212 ... ... А.Д. ... ... важнейших европейских держав. –
СПб., 1885. – 425 с.
20. Чистозвонов А.Н.Очерки по истории Швейцарии ХІІІ-ХҮІ вв. – М., ... 325 ... ... Р.В. ... ... история и современность: Дисс… на
соиск. канд. юр. наук.: 12.00.01. – Москва. – 2002. – 200 ... ... США: ... и ... / Под ред. А.А. ... ... - М.: ... литература, 1988. - 320 с.
23. Александренко Г.В. Буржуазный ... ... ... ... и ... теории о федерализме). - Киев: изд-
во АН Укр.ССР, 1962. - 356 с.
24. ... С.Н. ... ... ... и федерации //
Власть, 1994. - №12. – С. ... ... В.В. ... ... ... //
Российский ежегодник международного права. - Спб.: 1994. - С. 43-44.
26. Лысенко В.Н. ... в ... ... - М.: ... 1993. - С. ... ... Б.Н. Новый Союзный договор: теоретические подходы // Новый
Союзный договор: поиски решений. - М.: 1990.- 182с.
28. КлименкоБ.М. ... ... на ... ... ... ССР
// Московский журнал международного права. - 1992. -№1. - С. 4.
29. Конституции и законодательные акты буржуазных ... XYII-X1X ... США, ... Итапия, Германия: Сборник документов / Под
ред. П.Н. ... - М.: ... 1957. - 413 ... ... НЮ. Буржуазные учения о федерализме ХҮШ-ХІХ вв. - М.: Наука,
1988. - 144 с.
31. ... ... ... ... и ... ... // Учреждение Карнеги для Международного Мира. -
New York: Charues ... Sons, ... ... ... по ... ... времени стран Европы и Америки
(1640-1870). - М.: Высшая школа, 1990. - 425 с.
33. Геродот. История / Пер с греч и ... Г.А. ... – М.: ... ... 2004. – 640 ... ... Н. ... о первой декаде Тита Ливия // Теория
государства и права: Хрестоматия: В 2 т. / ... ... В.В., ... – М.: ... 2001. – Т.1. - С. ... Пейн У. Опыт о ... и ... мире в Европе ... ... ... ... или ... ... // Теория
государства и права: Хрестоматия: В 2 т. / ... ... В.В., ... – М.: ... 2001. – Т.1. - С. ... ... В.М. ... теория права. Элементарный очерк // ... и ... ... В 2 т. / ... ... В.В., ... – М.: Юристъ, 2001. – Т.1. - С. 508-509.
37. Тихомиров Ю.А. ... крах или ... М.: 1992. ... - 105-107 с.
38. Бабурин С.Н. ... ... ... и ... М.: ... МГУ, 1997. - 320 с.
39. Костенко М.Л. Лавренова Н.В. ЕС после ... ... или ... ... // Государство и
право. - 1994. - №4. – С. ... ... Ю.В. ... ... и СНГ: ... образец и его
отражение в восточном зеркале // ... ... ... № 8.- С. ... Сафронов В. А. Интеграция и ... цели ... ... стран СНГ // Российский экономический журнал.
- 1996. - № 2. - С. ... ... С.Ж. ... и ... в ... праве и в
теории международных отношений // Политические, экономические,
исторические и ... ... ... ... ... ... ... конференции по секции
международного ...... ... ... 2004. – С. ... Шумилов В.М. Международное публичное экономическое ... ... – М.: ... 2001. – 288 ... Харламова В.Н. Международная экономическая интеграция: учебное
пособие. МГИМО. – М.: Издательство ... 2002. – 175 ... ... С.Ж. ... аспекты состава внешних функций государства
в эпоху ... // ... ... ... ... ... ... «Международное право» научно-теоретической
конференции, проведенной в рамках III ... ... и ... ... «Мир ... – Алматы: «OST – XXI век»,
2009. – С. 4-7.
46. Шумилов В.М. Международное ... ... Изд. 3-е, ... ...... н/Д: Издательство «Феникс», 2003. – 512 с.
47. Айдарбаев С.Ж. Сотрудничество и интеграция в международном праве и в
теории ... ... // ... экономические,
исторические и правовые аспекты развития независимого Казахстана:
сборник материалов научно-теоретической ... по ... ... – Алматы: «Қазақ университеті», 2004. – С. 5-
11.
48. Шумилов В.М. Международное публичное экономическое ... ... – М.: ... 2001. – 288 ... ... В.Н. Международная экономическая интеграция: учебное
пособие. МГИМО. – М.: ... ... 2002. – 175 ... ... ... ... ... пособие / под ред. д-
ра экон. наук, проф. Н.Н. Ливенцева. – М.: Экономистъ, 2006. – 430 ... ... М., ... Б. ... ... ... / Под.ред. Э.М. Аметистова, М.И. Брагинского. - М.,
1987. – 120 с.
52. Основы права Европейского Союза: ... ... /Под ред. ... ... – М.: ... альвы, 1997. – 368 с.
53. Топорнин Б.Н. Европейское право: учебник. - М.: Юристъ, 1998. – 456 с.
54. Право Европейского ... ... ... ... ... ... Под ред. В.В. ... А.Я. Капустина, В.К.
Пучинского. - М.: Издательство ... 1999. – 400 ... ... В.М. ... ... право в эпоху глобализации. -
М.: Международные отношения, 2003. – 120 с.
56. ... Н.К. ... ... становления и развития
интеграции ЕС : ... ... ... наук: 12.00.10. – М., 1997. – 120
с.
57. Капустин А.Я. Международное право Европейского ... ... ... - М., 2001. – 250 ... Нешатаева Т.Н. Международные организации и право: новые ... ... ... – М.: ... 1998. – 272 ... ... Т.К. ... публичное право:учебник. – Алматы, 2006. –
892 с.
60. Исингарин Н.К. 10 лет СНГ: проблемы, поиски, решения. - Алматы, 2001.
– 120 ... ... Д.В. ... ... ... и пути ... процесса в СНГ: дисс... канд.экон.наук. 08.00.14. ... ГУ ... и ... 2001. – 130 ... ... Н.М. ... экономическая интеграция: тенденции,
факторы и механизм государственного регулирования: дисс... д-ра
экон. наук. – М., 1998. – 320 ... ... В.Б. ... ... ... - ... - М., 1999. – 120 с.
64. Козырская И.Е. Международное разделение труда и ... ... - ... 2001. - 120 ... ... В.М. СНГ – ...... Проблемы и перспективы
интеграции. – М.: Восток-Запад, 2008. – 220 с.
66. Ассоциация государств ... Азии ... ... комитета СНГ) // http/ www.cis.solo.by/ analit/
zst.006.shtml.
67. Рекорд С.И. Отраслевая ... в СНГ и ... ... ... ... // ... современной экономики. –
2004. - №1 (9). – С. 12-15.
68. Установление ... ... ... в ... ... ... хвойных пород из Канады (Канада v. США)
//Смбатян А.С. ... ... ... в ГАТТ/ВТО: избранные
решения (1952-2005 гг.) – М.: ... ... 2006. – С. ... ... Ю.В. Интеграционные процессы на пороге XXI века. – М.: НП «III
тысячелетие», 2001. – 480 с.
70. ... о ... ... от демпинга и ... ... ЕС, ... Индонезия, Канада, Корея, Мексика, Таиланд, Чили,
Япония v. США) //Смбатян А.С. Международные торговые споры в ГАТТ/ВТО.
– М.: Волтерс Клувер, 2006. – С. ... ... в ... ... и Россия. – М.: ИЛА РАН, 2004. – ... ... ... веков: учебник. В 2-х т. – М.: Госполитиздат, 1952. ... Т.1. - 748 ... Шифф М., ... Л. Алан. Региональная интеграция и развитие / Пер. ... ... ... – М.: ... ... ... 2005. – 376 ... Таможенный союз стран Евразийского экономического сообщества.
Комментарий и ... /С.И. ... С.П. ... Я.И. ... и
др.; под общ. ред. Ю.Ф. Азарова. – М.: ЗАО «Издательство «Экономика»,
2003. – 486 с.
75. Айдарбаев С.Ж. ... ... ... ... ... ... глобализации // Право и ... в СНГ: ... ...... ... университеті, 2006.
– С. 3-7.
76. Айдарбаев С.Ж. Общая ... ... ... ... ... // Интеграционные процессы на постсоветском
пространстве: сборник ... ...... ... 2007. – С. 3-7.
77. Договор о создании Экономического союза (Москва, 24 ... ... // ... и ... в СНГ: ... ... /Сост. и автор вступительной статьи С.Ж. ... ... ... ... 2006. – С. ... ... о ... зоны свободной торговли (Москва, 15 апреля 1994
года) // ... и ... в СНГ: ... ... ... и ... ... статьи С.Ж. Айдарбаев. –
Алматы: ... ... 2006. – С. ... ... О ... ... ... 20 января 1995 года) // Право и
интеграция в СНГ: ... ... ... и ... вступительной статьи С.Ж. Айдарбаев. – Алматы:
Қазақ ... 2006. – С. ... ... о ... ... и ... ... пространстве
(Москва, 26 февраля 1999 года) // ... и ... в СНГ: ... ... / ... и ... вступительной статьи
С.Ж. Айдарбаев. – Алматы: Қазақ ... 2006. – С. ... ... об ... ... ... ... (Астана,
10 октября 2000 года) // Право и интеграция в СНГ: ... ... ... и ... ... статьи
С.Ж. Айдарбаев. – Алматы: Қазақ университеті, 2006. – С. ... ... К., Тарр ... Г. ... ли Таможенные союзы экономический
смысл на территории Содружества Независимых Государств // ... и ... ... в ВТО для ... ... и ... СНГ /
Под ред. Дэвида Г.Тарра. – М.: Издательство «Весь мир», 2006. – С. ... ... И. ... об экономическом союзе и реальная жизнь
// Проблемы теории и практики ... - 1994. - №1. - С. ... ... А.В. Международная торговля: инструменты регулирования.
Учебно-практическое пособие. – М.: ... Дом ... 1999. – 302 ... Тарр ... Г. О характере тарифной политики: аргументы «за» и «против»
унифицированных тарифов // ... ... и ... ... ... для ... России и стран СНГ / Под ред. Дэвида Г.Тарра. – М.:
Издательство «Весь мир», 2006. – С. 126-137.

Пән: Халықаралық қатынастар
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 88 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Діннің шығуы12 бет
Жоғары мектептегі тәрбие теориясы8 бет
Киімдер тігу технологиясы35 бет
Мұхтар Шаханов9 бет
Цин империясы5 бет
Қазақстандағы конфессияаралық келісім мәселесі9 бет
Қаулылар, шешімдер6 бет
Ұлы отан соғысы (1941-1945 жж.)16 бет
Әбу-Насыр-Әл-Фараби4 бет
Кәсіпкерлік мәні және түрлері4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь