Қазақстанның экологиялық мәселелері

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
Жалпы экология түсінігі

1. Қазақстанның экологиялық мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5
2. Қазақстандағы радиациялық жағдай ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..9
3. Қазақстанның су ресурстары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .13
4. Қазақстан Республикасының орман қоры және
оны пайдалану мәселесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..17

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .21
Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..23
Жалпы экология түсінігі
Экология – тірі ағзалардың айналадағы ортамен қарым – қатынасы туралы ілім. Экология ортаның өсімдіктер мен жануарлар ағзаларына, сондай – ақ олардың ортаға тигізетін әсерін зерттейді.
Адамның бүкіл өмірі – бұл оның табиғатпен және қоғаммен қатынасы, өзара әрекеттесуі. Адам табиғаттан тыс өмір сүре алмайды. Ол өзінің еңбегімен табиғаттың құрамды бөліктерін (жер, су, өсімдік, пайдалы қазбалар, жел, т.б.) өзінің қажетін, түрлі мұқтажын қанағаттандыруға пайдаланады. Адам айналадағы ортаны өзгерте отырып, өзі де осы өзгерген табиғаттың әсеріне ұшырайды.
Қазіргі кезде қоғам мен табиғаттың өзара әрекеттесуі бүкіл дүниежүзілік көлемде экологиялық проблема тудырды. Бұл проблема қоғам өмірін индустрияландыру мен урбандалу нәтижесінде айналадағы ортаның ластануына, энергетика мен шикізат қорының азаюына, табиғи экологиялық баланстың (биосфераның ішкі өзін - өзі реттеу механизмінің) бұзылуына, адамның шаруашылық әрекетінің қалдықтарымен табиғаттың ластануының салдары ретіндегі энергетикалық зиянды зардаптарға байланысты.
Адам қоғамының прогресі индустрияның дамуын қажет етеді. Индустрия дамыған сайын, өнеркәсіп қалдықтары көбейе түседі. Қазіргі кезде айналамыздағы бүкіл табиғат – ауа, су, топырақ, бәрі де белгілі бір дәрежеде ластанған. Бір жерлерде қышқылды жаңбыр жауады, су қоймаларындағы балықтар қырылады, басқа бір жерлерде ластану қауіпті шекке жете қойған жоқ, бірақ ұлғайып келеді.
Экология – ойлаудың жаңаша түрі. Әрбір адам машинаны өзенде жуу, орман – тоғайда қоқыс, консерві қалбырлары мен бөтелкелерді, егістіккке тыңайтқыш үйіндісін қалдыру – табиғат алдындағы қылмыс екенін санасына сіңіруі тиіс. Айналадағы ортаны таза сақтауға әрқайсымыз белсене қатысуға міндеттіміз. Климаттың, өзен, көлдердегі судың сапалық өзгерістері әлемдік проблемалар тудырады.
Табиғат – оны құрайтын бөліктердің (су, ауа, топырақ, өсімдік, жануарлар және т. б.) жай қосындысы емес, ол барлық бөліктері өзара тығыз байланысқан біртұтас жалпы планеталық биосфера жүйесі. Табиғат аясына неше түрлі қалдық, қоқыс, тозған бұйымдардың шығарылуы айналадағы ортаның ластануы деп аталады. Ластану – бұл ауа, топырақ пен судың физикалық, химиялық және биологиялық қасиеттерінің қолайсыз өзгерістері, олар өсімдік, жануар және адам тіршілігіне зиянды әсерін тигізуі мүмкін. Ең кең таралған ластағыштардың қатарына өнеркәсіп қалдықтары жатады. Адамға жаңа химиялық заттардың, энергия түрлерінің, әр алуан физикалық сәулелердің әсер етуі бұрын тіпті болмаған генетикалық, токсикологиялық, аллергиялық, тыныс жолдары, эндокриндік және т. б. ауру түрлерін тудырады.
1. «Дүние» журналы, №6, 2003:
«Табиғатқа аялы алақан қажет» - А.Самақова
2. «Дүние» журналы, №8, 2003:
«Каспий аймағының ахуалы» - Э.Пак
3. «Дүние» журналы, №11, 2003:
«Каспий қайраңының құқықтық мәртебесі» - Е.Іңірбайұлы
4. «Экология и устойчивое развитие» журналы, №7, 2003:
«Боль Каспия» - М.Хакимов
5. «Экология и устойчивое развитие» журналы, №1, 2004:
«Состояние окружающей среды и условия жизни населения прикаспийского региона» - М.Хакимов
6. «Экология и устойчивое развитие» журналы, №4, 2004:
« А Каспий все загрязняется...» - И.Кушенов
7. «Экология и устойчивое развитие» журналы, №9, 2004:
«Катаклизмы Каспийского моря» - З.Кагирова
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
.....................................
Жалпы экология түсінігі
1. ... ... ... ... ... ... ... ... ... қоры ... ... ... ... – тірі ... ... ... қарым – қатынасы
туралы ілім. Экология ортаның өсімдіктер мен жануарлар ағзаларына, сондай –
ақ олардың ... ... ... ... ... өмірі – бұл оның табиғатпен және ... ... ... Адам ... тыс өмір сүре ... Ол ... ... құрамды бөліктерін (жер, су, өсімдік, пайдалы
қазбалар, жел, т.б.) ... ... ... мұқтажын қанағаттандыруға
пайдаланады. Адам айналадағы ортаны өзгерте отырып, өзі де осы ... ... ... ... ... мен ... өзара әрекеттесуі бүкіл
дүниежүзілік көлемде экологиялық проблема тудырды. Бұл ... ... ... мен ... нәтижесінде айналадағы ортаның
ластануына, энергетика мен шикізат қорының азаюына, ... ... ... ішкі өзін - өзі реттеу механизмінің) бұзылуына,
адамның шаруашылық әрекетінің ... ... ... салдары
ретіндегі энергетикалық зиянды зардаптарға байланысты.
Адам қоғамының прогресі индустрияның дамуын ... ... ... сайын, өнеркәсіп қалдықтары көбейе түседі. Қазіргі ... ... ... – ауа, су, топырақ, бәрі де ... ... ... Бір жерлерде қышқылды жаңбыр жауады, су қоймаларындағы
балықтар қырылады, басқа бір ... ... ... ... жете ... ... ұлғайып келеді.
Экология – ойлаудың жаңаша түрі. Әрбір адам машинаны өзенде ...... ... ... ... мен бөтелкелерді, егістіккке
тыңайтқыш үйіндісін қалдыру – табиғат алдындағы қылмыс екенін санасына
сіңіруі ... ... ... таза ... ... белсене қатысуға
міндеттіміз. Климаттың, өзен, көлдердегі судың сапалық өзгерістері әлемдік
проблемалар тудырады.
Табиғат – оны ... ... (су, ауа, ... өсімдік,
жануарлар және т. б.) жай қосындысы емес, ол барлық бөліктері өзара тығыз
байланысқан біртұтас ... ... ... ... ... ... неше
түрлі қалдық, қоқыс, тозған бұйымдардың шығарылуы айналадағы ортаның
ластануы деп ... ... – бұл ауа, ... пен ... ... және биологиялық қасиеттерінің қолайсыз өзгерістері, олар өсімдік,
жануар және адам тіршілігіне зиянды әсерін тигізуі ... Ең кең ... ... өнеркәсіп қалдықтары жатады. Адамға жаңа химиялық
заттардың, энергия түрлерінің, әр ... ... ... әсер ... ... ... генетикалық, токсикологиялық, аллергиялық, тыныс
жолдары, эндокриндік және т. б. ауру ... ... ... ... ... табиғат жағдайлары алуан түрлі. Қазақстан территориясы кең-
байтақ жерді алып ... ... ... ... - 2,925км (Каспий
теңізі мен Орал ойпаттарының Алтайға дейін). Солтүстіктен Оңтүстікке ... ... ... Сібір жазығы мен Орал тауларының жоталарынан Тянь-Шань
таулары мен Қызылқұм шөліне дейін. Қазақстанның жалпы ауданы (2.7млн. ... ... бес есе ... ... ... ... ... тасымалдап,
таратып, шашыратып отырады. Биологиялық құбылыстар олардың жиналып,
шоғырлануына ... ... ... және ... алу ... ... адам ... алғашқы мөлшерден (жер бетіндегі, судағы, ауадағы)
бірнеше мыңдаған есе көп дәрежеде келіп түседі. Бұл элементтер айналадағы
ортамен, тірі организммен өзара ... ... ... ... Орта ... адам ... зиян ... Адам денсаулығына
ядролық жарылыстардың да тигізетін зиянды әсері көп. ... ... ... ... ... ... ... халық қатерлі
ісік, қанның азаюы (анемия), ақ қан ... ... көп ... ... ... ... апатқа ұшыраған зымырандардың сынығы,
Орталық Қазақстан жеріне құлаған «Протон» қондырғылары халық денсаулығына
өте зиян келтіруде. Өнеркәсіпті қалаларда және оған ... ... ... ... әр ... ... ... нәтижесінде халық
арасында тыныс жолдары ауруларының саны ... ... ... ... ... ... ... улы газдың молаюы байқалады. Көптеген елді
мекендерде орталық су құбырлары жүйесінің болмауына байланысты тұрғындар
асқазан, ішек ауруларына ұшырайды.
Адамның ... ... ... ... әсер ... ... Адам еңбек пен ақыл ойдың арқасында қоршаған ортаға бейімделумен
қатар, оны өзгертеді де. Табиғаттағы құрамдас ... бір – ... ... ... ... ... біреуі өзгерсе басқалардың да
өзгеретіні түсінікті. Сондықтан табиғатты өзгерту ... ... ... зардаптарын да ескеруі қажет.
Адамның табиғат кешендеріне кері әсері озық ғылыми – техниканың
тікелей ... ... Ол ... ... прогресс емес, техникалық
жобаларда адамның шаруашылық әрекетінің ... ... ... ...
шашын мөлшерін, топырақ ылғалдығын ... ... ... ... ол ... ... өзендер мен бөгендердің
ластануын туғызды. Мұның бәрі қаншама еңбек пен шикізатты зая ... ... ... ... ... ... салуда аумақтың табиғат ерекшеліктерін ескермеу
мезгілсіз батпақтануға, топырақ, ... ... мен сол ... ... әкеп ... ... ... антропогендік
ландшафтар басым. Ландшафтарды жақсарту үшін ... ... ... ... бірі – ... ... жердің жағдайын жақсарту мен
оны пайдалану тиімділігін арттыруға бағытталған шаралардың жиынтығы болып
табылады.
Табиғатты тиімді пайдалану, ... және ... ... ... ... Адам ... Қазақстан жерінде тез шешуді қажет
ететін ... ... ... ... ... алып ... географиялық орнына
байланысты (шөл зонасы) еліміздің шаруашылық саласында атқаратын маңызы өте
зор. Сонымен қатар сол ... ... ... ... ... су ... ... үлкен маңызы бар. Каспий теңізінің қазіргі деңгейі теңіз деңгейінен 27 м
төмен орналасқан. ХХ ғасырдың өзінде теңіз ... ... рет ... 1978 жылы ... ... өте төмендеп кетсе, қазіргі кезде қайтадан
көтерілуде. Теңіз деңгейінің ауытқуы ... ... ... де ... ... ... 75 түрі (олардың 43 – і көксерке ... ... ... бар. ... құятын Еділ өзенінде бөгендердің
салынуы, мұнай кәсіпшілігінің өркендеуі ... ... ... ... жылдары бұл аймақ мұнай мен газды өндірудің маңызды
экономикалық ... ... ... ... ... ... ... табиғи апат жағдайына ұшырады. Табиғи ... ... де, ... ... ... ... байланысты мынадай проблемалар
туындауда:
- экологиялық апатты аймаққа жататындықтан, негізгі әрекет етуші
Капустин Яр, ... ... ұзақ ... бойы ... ... тұрғын халықтардың денсаулығының күрт нашарлауы;
- - мұнай мен газдың өндірілуіне ... ... ... ... ... қырылуы, уылдырық шашатын көксерке балықтарының
кеміп кетуі;
- - осы теңізге ғана тән (ендемикалық) итбалықтың ...... - ... ... ... тигізетін кері әсері (жел эрозиясы).
Аралдың экологиялық проблемасы. Бұл проблеманың тууына себепші болған-
адам әрекеті. Ұзақ ... бойы ... ... ірі ... ... мен
Сырдарияның суын теңізге жеткізбей, түгелдей дерлік егістіктерді (мақта,
күріш) суландыруға ... ... ... ... ... ... зонасында орналасқан теңіз суының көбірек булануы оның тартылуына әкеп
соқты. Қазіргі кезде Арал теңізі екі су ... ... және Кіші ... Арал теңізіндегі суы тартылған бөліктің ауданы 30 мың км ... ... ... ... ... ... атмосфераға жылына 200
млн тоннаға дейін тұзды шаң – тозаң ұшады. ... ... ... ... 800 га ... ... ... жойылып, теңіз айналасы бұл
күнде тіршілігі жоқ ... ... ... ... ... ... мұнда теңдесі жоқ Барсакелмес қорығы жойылды. Бұл өзгерістер өз
кезегінде сол ... ... ... кері ... ... Қазір
«Арал тағдыры – адам тағдыры» деген қанатты сөз кеңінен ... ... бір ғана ... ... ... ... құрамдас
бөліктердің, бүкіл табиғат кешенінің өзгеріп, экологиялық апат аймағына
айналғанын дәлелдей түседі.
Балқаш проблемасы. Балқаш көлі ... да ... ... ... ... 1970 жылы ... құятын Іле өзенінде Қапшағай
бөгені мен су электр стансасының (СЭС) салынуы Іле – Балқаш су шаруашылығы
кешенінде ... ... ... Іле өзенінің гидрологиялық жағдай өзгере
бастады. Қапшағай су торабын жобалау кезінде Іле ... ... ... ... ... ... нәтижесінде онда тіршілік
ететін жануар дүниесіне (ондарт, балық т.б.) және ауыл шаруашылығына көп
зиян келеді. Ақдала ... ... ... егу жобасы да толық жүзеге
аспай қалды. Қыруар қаржы текке жұмсалды. Іле ... ... ... ... әсері Балқаш көліне тиді. Суармалы алқаптардың көлемінің есепсіз
кеңейтілуі, төменгі Іле ... ... кен ... ... ... көлдің
болашағы үшін қауіпті. Болжау бойынша, ХХ1 ғасырдың басында, көлдің батыс
бөлігінің мүлде ... ... ... ... айналуы мүмкін. Бұл өз
кезегінде Балқаш маңындағы ландшафтылар мен экологиялық ... ... ... ... ... Көл деңгейінің төмендеуі
оның суының шамадан тыс минералдауына әкеп соғуда. Бұл, бір ... ... ... қайта келіп құятын су құрамында әр түрлі тұздардың
көп ... ... ... ... ... өзгерістер Балқаш маңы
аймағының климат жағдайларына да әсерін тигізеді. Су ... ... ауа ... ... ретіндегі әсері өз күшін жояды.
Ғалымдардың болжауынша, ... ... ... ... мен ... зоналардың шекараларын өзгертуі мүмкін.
Үлкен қалалар мен өндіріс орталықтарында қоршаған ... ... ... улы ... концентрациясы (ауыр металдар, шаң –
тозаң, күкірт тотығы, көмірқышқыл газы және т.б.) белгіленген мөлшерден он
есе артық. Ең ауыр ... ... ... Алматы, Шымкент, Балқаш, Риддер,
Өскемен және басқа да қалаларда қалыптасқан. Осы қалаларда лас заттардың
концентрациясы жыл бойынша ... ... 5-10 есе ... ... ... пайдалы қазбалар өндіретін аудандарда да байқалады.
Атмосфераның ластануы Байқоңыр айлағында ғарыш кемелерін ұшыру кезінде ... ... ... ауа ... ... қатар
ластану сол жердегі су көздерін қамтиды. Сырдария өзені ағысының 35-40 %-ы
өндіріс ... ... ... ... Өзен суында дизентерия,
паратиф, гепатит, сүзек ауруы қоздырғыштары мен өте қатерлі ... ... ... ластаушы заттарына жер игеру ... ... ... химиялық ластанудың көлемдері ... ... ... әр ... ... ... дефолианттар, пестицидтер,
мөлшерден артық қолданған тыңайтқыштар, тек қана қоршаған ортаны ... ... де ... ядролық полигонында да экологиялық апатты аймақ қалыптасып
отыр. 1948 – 1964 жылдары аралығында Семей полигонында жер бетінде ... ... ал 1964 – 1989 ж. ... жер асты ... ... қару – ... сынау аймақтың табиғи ортасына және
халықтың денсаулығына кері әсер етті.
Республика көлемінде қоршаған ортаны қорғауға ... ... ... еске ... Олар: жер қойнауын тиімді пайдалану (минералды
шикізаттарды кешенді ... ... ... құнарлыландыру және
көгалдандыру).
Кеңінен белгілі аймақтық экологиялық мәселе - Арал ... ... ... ... ... ... мәліметтері бойынша 50-70 мың
тоннадан астам тұз көтерілуде. Ауыз судың сапасының нашарлығы ... ... ... ... ... ... ... ресурстарын тиімсіз пайдалану, ... ... ... ... ... көліне де Арал тағдыры тууы мүмкін. Қазір су ресурстарына
деген қажеттілік 50% ғана орындалып отыр.
Аймақтың ... және ... ... ... ішкі және ... ... ... ауруға шалдығу деңгейі соңғы жылдарда 2-3
есе артқан. Халықтың өсуі мыңға шаққанда 15,3-ке кеміген. ... ... ... ... 30,4 ... ... ... - суға байланысты
аурулар. Экстремалды ... ... ... ... ... ... ортаның жағдайы туралы ақпараттарды сараптай және
қорытындылай келе ұлттық деңгейде ең алдымен шешуді ... ... ... ... мыналар жытады:
1) су ресурстарының тапшылығы;
2) жайылымдар мен егіс танаптарының азуы;
3) урбанизацияланған ... ... ... ... ... ... ... қоршаған ортаның ластануы:
5) қоршаған ортаның өндірістік және тұрмыстық қалдықтармен ластануы;
6) ормандар мен ... ... ... ... ... су ... ... сулармен ластануы;
8) радиациялық ластануы.
2. Қазақстандағы радиациялық жағдай.
Қазіргі кезеңнің өзекті мәселелерінің бірі - ... ... ... отыр. Радиоактивті ластанумен күресу тек алдын алу сипатында ... ... ... ... ... ... ... биологиялық
ыдырату әдістері де, басқа да механизмдері де жоқ. Қоректік тізбек бойынша
тарала отырып ... ... ... ... ... бірге адам ағзасына түсіп, адам денсаулығына зиянды мөлшерге
дейін жиналуы ... ... ... ... сынақтардың ең көп мөлшері
жасалды. Семей полигонында 1949-дан 1989 ... ... 470 ... ... 90-ы ауады, 354-і жер астында және 26-ы жер бетінде жүргізілді.
Олар Қазақстан территориясының біраз бөлігінің ... ... ... ... ... ... мен ... ең үлкен иондаушы сәулелену дозасын алған. Радиациялық ... ... ... ... ... 1989 ... ... құпия сақталып
келді. Ресми емес көздердің мәліметтеріне сүйенсек лейкемиядан қайтыс
болғандар саны ондаған мың ... ... ... ... ластану себептеріне мыналар жатады:
Семей ядролық полигонында жасалған жарылыстардың ... ... ... ... ... ... ғаламдық жауындар,
халық шаруашылық мәселелерін шешу мақсатында жасалған жер асты ... ... ... ... ... полигоны. 1995 жылы Шығыс Қазақстан облысының Орталық
бөлігіндегі жүргізілген ... ... ... жер ... - 137 активтілігі 65-100 мкр/сағ. болғанын көрсетті.
Кейбір жерлерде 120-500 мкр/сағ. байқалған. Зайсан көлінің Оңтүстік ... ... 137 ... фоны ... ... жүргізілген ядролық жарылыстар табиғи сулардың, тек ядролық полигон
зонасында ғана емес, оған жақын жатқан ... да ... әсер ... ... ең көп ... ... ... мен Мұржық
тауының етегінде "Мұржық" және "Дегелең" аймағында байқалған. және
белсенділіктің жоғары ... ... ... ... ... ... барлық дерлік құдық суларында анықталған. Сонымен
қатар, Семей ... ... ... ... ... су алмасу
белсенді жүретін аймақта - және белсенділік саластырмалы түрде
төмен болған.
Халық ... ... шешу ... жер асты ... 1995 ... ... ... территориясында әскери полигондардан
тыс 32 жер асты ядролық жарылыстары жасалған. Олар әр ... ... ... шешу үшін, соның ішінде жер қыртысын сейсмикалық
зерттеулер, Каспий маңы ойпатында тұзды мұнараларда жер асты ... үшін ... ... ... дейін бұл территориялардағы жер
асты суларының ластану дәрежесі және ... ... ... ... ... пайдаланатын атомдық кәсіпорындар. Қазақстан
территориясының техногенді қызмет әсерінен радиоактивті ластану уран өндіру
кен орындармен, ядролық ... және ... ... ... және газ кен ... ... және ... байланысты. Бұл жұмыстар ... және ... ... ... радиоактивтіліктің жоғары болуымен сипатталады.
Республикамызда 80000-нан астам иондаушы сәулелер көзін пайдаланатын 800-
ден ... ... ... істейді. Олардың жалпы белсенділігі 250 мың
кюриден астам. ... ... ... ... жалпы санынан, шамамен
20000 (80 мың кюри) өндірістен шығарылып, көмілуі қажет.
Зерттеулер нәтижесінде Шығыс Қазақстан ... 1995 жылы ... ... ... комбинатының өнеркәсіптік территориясында 15
радиоактивті ластану учаскелері табылып, оның 13-і жойылды. ... ... ... ... ... радиоактивтіластануы
анықталды. Жамбыл облысында "Нодорос" АҚ-да 1995 жылы ... ... ... көзі ... Кәсіпорында комиссия құрылып, ... ... ... ... ... ... жүргізілуде.
Солтүстік Қазақстан облысының территориясында Смирнов ... ... 200-3000 ... ... ... ... ... Павлодар облысының құрылыс кәсіпорындарында ... ... ... ... сапа сертификаты жоқ. Қарағанды
облысында кәсіпорындар иондаушы сәулелердің ... ... ... ... мен ... ... етілмеген. Семей
облысында кедендік бақылау жүйесімен бірлесе отырып жүргізілген ... ... ... сыртқа радиоактивті ластанған сым
кабельдерінің шығарылуының 3 ... ... ... 1995 жыл ... ... - 137 коецентрациясы айына 0-
0,42 Бк/кв м шамасында ауытқиды. Ал жалпы - белсенділік айына 0,4-0,9
Бк/кв м ... Бұл ... ... ... ... ... аэрозольдердің мөлшері рұқсат етілетін мөлшерден артық емес.
Радиоактивті қалдықтар. Қазақстан территориясының табиғи радиоактивтілігі
оны ... ... ... ... ... ... қатар уран, радий мен торий қатарының ... ... ... ... ... ... вон әр ... мүмкін: Ірі су қоймаларының акваторияларында (Каспий, Арал ... ... 6-8 ... ... Граниттік массадан тұратын территорияда 50-
60 мкр/сағ. құрайды.
Магмалық жыныстар жер бетіне шығып жататын табиғи радиоактивті фон ... ал ... ... ... ... ... ... фоны
10-18 мкр/сағ. құрайды.
Космостық сәулелердің жалпы табиғи радиациялық фондағы үлесі 3-8 мкр/сағ.
1995 жылы ... ... ... ... ... ... ... барлық ғимараттарда радиоактивті газ радонның
жоғары концентрациясы анықталған. Мысалы, Арықбалық селосында екі ... ... ... ... 4000 Бк/куб. М-ге жеткен, қалыпты
мөлшері 200 Бк/куб. м.).
Елімізде ... емес ... ... ... ... ... дамытуға да қолайлы жағдайлар жасалуда. "Қоршаған ортаны қорғау
туралы", "Экологиялық сараптау ... ... ... ... ақпарат туралы негіздер қаланған. Республикамызда 200-ден аса
үкіметтік ... ... ... ... ... ііі ... қауіпсіздік, экологиялық ағарту сияқты бағыттарда жұмыс
істейді.
Қалалардағы ауаның ластануы, ... ... мен ... ... ... ... ... жер асты және жер үсті су көздерінің
ластануы, Ертіс, Жайық , ... ... Іле, Шу ... ... ... ... ... болып отыр. Ауаның ластануы 15 қалада
нормададан асып кеткен. Өскемен, Ленинагор, Алматы, Ақтөбе, Атырау, ... ... ... ... Қарағанды т.б. бұрынғыға қарағанда
қазір үлкен деңгейде болып ... Арал ... 59,6 млн. га жері ... ... ... ... шаңның ағындары 300
шақырымға, ара қашықтығы 500 шақырымға дейін таралып жатыр. Республикамызда
20 млрд. ... ... ... және ... ... ... қалған. Жыл
сайын 14 млн. куб м. ... және 700 млн. ... ... қалдықтар,
олардың ішінде 84 млн. тонна уландырғыш т.б. жиналады. Сонымен қатар зауыт,
фабрикалар өңдеген рудаларын өндіріс ... 1-18 ... ... 56 млн. ... ... алып ... ... фоны 35 мкр/сағаттан
3000мкр/сағатқа жетіп, халық денсаулығын бұзуда.
Қазақстан АЭС ... салу ... ... ... Кеңес Одағы тұсында жиі
қозғалатын. 1995 жылы бұл ... ... ... ... қаралып,
Оңтүстік Қазақстан облысында Шардара АЭС-ін салу ... ... ... тәуелсіз, егеменді ел ретінде, әлемдік өркениеттің
бір бөлігі саналатын Қазақстанда атом электр ... ... ... ... ... ... "Үлкен" атты елді мекенде салынатын деген
әңгіменің ұшы шығып жатыр. Бірақ, ... ... ... ... ... ... қоршаған ортаны ластайтыны, өзен, көлдердің жағасында
салуға болмайтын тағы дәлелденіп отыр. ... ... ... ... 90 ... АЭС ... ... адам өміріне
қауіпсіздігі жан-жақты қаралған. Демек, АЭС құрылысын ... ... ... ... ... ... ... Бұған қосымша бас
қосуға қатысушылар жалғыз түйін-Қазақстан қазір АЭС салуға дайын емес деген
қорытынды жасады.
3. Қазақстанның су ... су ... ... 85 мың ... ... Ең ірі су
көздеріне: Ертіс, Есіл, Іле, Сырдария, Жайық, Шу, ... Асса ... ... ... ... ... ... кебуі байқалып отыр. Бұл
өзендер ағысының шектен тыс реттелуі мен ... ... ... ... ... ... ... жағынан ең қолайсыз
жағдайда ... ... су ... - ... ... қалып отыр. Оның
сулары жоғары дәрежеде ауыр металдаомен ластанған. Негізгі ластаушы ... мыс, ... ... ... ... ... қоймалары мен бассейіннің су ағыстарына түсетін негізгі ластаушыларға
иондық ағыс (28 мың тоннадан астам 1994 және 1995 ж. шамамен 23 мың ... ... ... ... (1,8 мың ... ... ... (1994 жылы 1,3 мың тоннадан астам, 1995 жылы 800 тонна), цинк
(42,6 және 24,9 т 1995) ... ... ... ... ... ... барлығы дерлік су
ортасына өнеркәсіп орындарының шайынды суларымен келіп түседі.
Каспий аймағының ... ... Бұл ... ... ... ... ... көтерілуіне және жағалаулық теңіз экожүйесінің
антропогенді әсерге ұшырауына ... ... ... ... ... ... көтерілуі жағалаулық сызықтық 2400-2700 км ұзарып,
су астында қалған жерлерге тағы да 1,2-2,2 млн. га ... ... ... ... қалу қаупі әсіресе Каспийдің Солтүстік және ... ... кен ... ... ... Су ... қалу қаупі төніп
иотырған 43 мұнай кен орындарының 32-сі Атырау, ал 11-і Маңғыстау облысында
орналысқан.
Каспий теңізі ... ... ... ... балықтардың ең ірі мекен ету
ортасы болып табылады. Сондықтан Каспий мәселесі тек ... ... ... мәселе болып табылады. Каспийдің биологиялық алуантүрлілігін
сақтау ... ... ... ... 1995 ж. Тегеранда Каспий
маңындағы мемлекеттердің ... ... ... Бұл ... ... аймағының экологиялық тұрақтылығы мен оның ресурстарын пайдалануды
басқару концепциясын ... ... ... Бірақ кез келген экологиялық
бағдарламаның іс жүзіне асуына, оның ірі ... ... ... ... күрделендіреді.
Арал теңізінің экологиялық мәселелері. 60-жылдардан бастап Арал теңізінің
ауданы кеми бастайды. Суды ауыл ... ... ... үшін ... ... ағып келетін табиғи су ағысын 90%-дан астам ... ... ... 2,6 млн. ... кеміп, өзінің 60% көлемін жоғалтты.
Судың деңгейі 12-ден 2 м-ге ... ... ... 2 ... астам артты.
Күн сайын 200 тонна тұз бен желмен 300 км ара ... ... ... ... ... мен ... ... кедейленуі,
климаттың өзгеруі одан әрі жалғасуда. Халықтың денсаулығы күрт төмендеп
кетті.
Арал аймағының экологиялық ... ... ... ... мүмікн болмауына әкеліп, біоқатар әлеуметтік және саяси
мәселелерді туғызады.
Қоршаған ... бұза ... кез ... ... ... қоғам өзінің
болашағын жояды. Болашақ ұрпақтардың дамуы үшін экологиялық ... қалу ... ... ... ... сақтау үшін табиғи
ортанының жағдайын бақылап, өнеркәсіптік қалдықтарды нормалау мен алдын
ала, ... және ... ... пайдаланатын технологияларды жасап,
іске қосу керек.
Аралды ... қалу ... бе? 30 ... ... Арал ... 640 км3 ... ... тұздылығы 26-27 г/литрге (бұрын 11-12) жетті. ... ... ... ... су ... жүздеген километрге шегінді. Қауіп қалған
теңіз түбінен құмды-тұзды дайылдар көтерілуде.
Арал теңізі Орта ... ... ... орналасқан. Көлемі бойынша Арал
дүние жүзінде ішкі су қоймаларының ішінде ... ... ... ... ... ... ... және Қызылқұм шөлдері Аралды
оңтүстік және шығыс жағынан қоршап жатыр. Судың орташа көлемі - ... км3. ... 20-25 м., ең ... ... - 67 м. ... орташа
температура 24-260С, қыста - 7-13,50С. Жылдық жауын-шашын мөлшері шамамен
100 ... ... су ... ... ... - 5,9 км3, ... - 54,8 км3 қамтамасыз етіліп отырды. Орташа булану-60,7 км3. Теңіз
деңгейінің маусымдық ауытқуы - 25 см, ал ... - ... ... ... ірі тау ... бұл ... үлкен аумақтың өзендерінің сулылығын
қамтамасыз еткен. Аралдың су балансын Орта Азияның ірі өзендері - ... ... ... ... ... ... жерлердің кеңеюіне байланысты Арал теңізіне
келетін өзендердің суы күрт ... ... 1970 жылы 35,2 км3, ал 1980 ... 10 км3. 1989 жылы ... мен ... өзендері теңізге жетпеген. Барлық
су суармалы жерлерге жұмсалады.Арал теңізі ... ... ... ауа ... ... әсер етіп ... ... қолайлы әсері 300-400
км ара қашықтықта байқалды. Бұл ... ... ... ... ... ... жасауға мүмкіндік береді. Қазір ауа ... ... Ең ... айдың орташа айлық температурасы 1,5-20С-
ға төмендесе, маусымда ... ... Ауа ... ... Арал ... ... одан да қаталдана береді. ... ... ... ... ... өсіруді қиындатады (мақтаның өсуіне 200-220 күн оң
температура қажет). Бұрын өзен суының минералдығы 0,3-0,5 г/л ... ... 2,5 г/л ... ... ... мен оның ... ... жабынына ерекше
әсер етті. Бағалы орман, қамыс, өнімді жайылымдар мен ... ... Олар ... ... айналған. 50 көл кеуіп кеткен. Сырдария ... ... ... ... көлінің экологиялық мәселелері. Ағынсыз Балқаш көлі Қарағанды
(Жезқазған), Жамбыл, Алматы (Талдықорған) облыстарымен ... ... ... ... ... ... ... мөлшеріне байланысты 17-ден 22
мың км3 дейін ауытқып отырған. Көлдің ұзындығы 605 км, ені ... ... км, ал ... 74 ... ... ... Шығыс жағында Балқаш Алакөл
көлдер ... ... ... ... ... ал оңтүстік және
оңтүстік-шығыс жағы Шу-Іле және Іле Алатауымен ... ... ... Балқаш бассейніне Жоңғар және Күнгей Алатауы, Қалықтау, Нарат, Боро-
Хоро да кіреді. Балқаштың суының ... - 112 км3, ең ... ... - ... Көлдің батыс бөлігі Іле өзені, шығыс бөлігіне - шағын өзендер ... ... ... құяды.
Балқаш - жартылай тұщы көл. Сарыесік түбегі ... ... және ... ... ... ... су ірі Іле ... келіп құюына
байланысты тұщы ... Ол ... ... су ... 78,2% береді.
Балқаштың шығыс бөлігіне келіп құятын ... ... ... ... дерлік суаруға және шаруашылық қажеттіліктерге жұмсалады. Тек
көктемгі су тасқыны кезінде және ... еруі ... ғана осы ... ... ... Балқашқа келіп түседі.
Географтар бұл жерді Балқашқа келіп құятын Іле, Шу, Ақсу, Қаратал, Лепсі,
Тентек, Көксу өзендеріне байланысты ... деп ... жылы Іле ... ... ГЭС-і салынды, ал 1970 жылы ірі Қапшағай
су қоймасы іске қосылды. ... ... ... ... ... су ... ... көлінің бассейнінің өзендерінен 1965-1986 жылдар аралығында
алынатын судың мөлшері 4,8-ден 5,6 км3/жылына артқан. ... ... ... ... екі ... астам төмендеп, су бетнінің ауданы 4,7
мың км3 кеміген.
Көлдің тұщы бөлігіндегі судың минералдылығы артып келеді ... ... ал ... ... ... 2,2-ден 2,3 г/л дейін). Судың ... ... мен ... ... ... ... суармалы
жерлердің қайтымды-дренаж суларының келіп түсуінің артуы ... ... ету, ... демалу жағдайларынашарлап, аурулар саны ... ... ... шөлдену процесі басталуы көлдің жағасындағы қамыстар
жойылып бара ... су ... ... ... ... ... кәсіпшілігі
құлдырап кетті. Бағалы балықтар аулау жылына 40 мыңнан 8 мың цетнерге дейін
кеміген. Өзен жағалауларындағы тоғайлы ормандар жойыла ... ... ... тек ... көлін сақтап қалу ғана емес,
бүкіл ... ... ... ... талап етеді. Экология заңдарын
білу, қала мен өндіріс орындарының тиімді ... ... ... үш ірі ... ... ... ... экологиялық
тепе-теңдікті қалпына келтіругемүмкіндік береді.
4. Қазақстан Республикасының орман қоры және оны ... ... 3,8%-ы ... ... алып ... ... стратегиясында бұл көрсеткішті 5,1%-ке дейін көтеру жоспарланған.
1997 жылы республикамыздың орман қорының территориясында 2257 ... орын ... Бұл ... 70%-ы отты ... ... ... орын
алған.
Өрт 4 млн. м3-ге жуық ағашты жойған. Ірі орман өрттері Шығыс ... ... ... ... облыстарында болған.
50 мың га орман алқабында зиянкестер мен аурулар анықталған. Ең ... ... ... Қазақстан, Қостанай, Бытыс Қазақстан, Павлодар,
Ақмола облыстарында анықталған. 1997 жылы орман заңын бұзушыларға қарсы ... ... ... және ... шаруашылығының комитеті Р-дағы ормандарды
мемлекеттік есепке алу жұмыстарын ... жылы ... ... ... ... шаруашылығы бойынша
Дүниежүзілік конгресс өткен. Оған 146 елдің ішінде Қазақстан да қатысты.
Қазақстанның ... өзен ... ... ... ... тоғайлары да жеке-жеке алаптар болып есептеледі.
Орманды далалы алқапқа - Қазақстанның ... шоқ ... ... ... ... Олардың жалпы көлемі 700 мың гектар. ... ... ағаш ... көбі ... ... Одан ... мұнда
терек, ал бұталардан түрлі талдар, қарақаттар, дала шиесі, мойыл, итмұрын,
тобылғы кездеседі.
Далалы ... - ... ... ... алып ... ... өседі. Олар ертеде Орал мен Алтай ... ... ... ... өртеп, кесіп, мал бағуының салдарынан кеміп кеткен.
Торғай ойпатында өсетін қарағайлы ормандардың көлемі 21,5 мың ... 4 ... ... - ... ... Семиозер, Басаман және
Наурызым қорығы ұйымдастырылған. Бұл ормандарда қарағайдан басқа қайың,
тобылығы, ... ... шие, ... ... ... - ... ... оңтүстігі, орталығы мен батысының көп
жері кіреді. Мұнда ақ сексеуіл өседі және қоянсүйек, ... ... ... ... Ағаш ... ... ... жиде мен
тораңғы, ал бұталардан әр түрлі тал, ... ... ... ... тау алабы - теңіз деңгейінен 600-2500 метр биіктік аралығында
өсіп-өнетін ормандарды қамтиды. Мұнда бағалы ... ... ... ... ... ағаш ... көп ... Самырсынды орман Кенді
Алтайдың ең жоғарғы белдеуінің 31 мың гектар жерін алып жатыр. ... ... мен ... ... 371 мың ... алып ... ... тауы алабына - Іле Алатауы, Күнгей, Жоңғар Алатауы
мен Кетпен, Нарын жоталарының ағаштары кіреді. Төменгі ... ... ... мен ... ... ағаштар өседі. Олардың көбі - ... ... ... ... ... ... ... алабына - Талас Алатауы, Қаратау мен Өгем
жотасындағы ағаштар ... Бұл ... ... өте бай. ... ... жерлерінде кездеспейтін алша сияқты бағалы бұталар түрі
өседі.
Барлық таулы жерлердегі ормандардың топырақ пен су ... ... көп. ... ... тау бөктерлерінің шымы қалпында сақталып, су
ағысы біркелкі мөлшерде реттеліп отырады.
Қазақстандағы орманның жалпы ... ... ... ... ... жылы 24568,2 мың ... ... жылдары саланы қаржыландырудың қысқаруы, орманды ... ... ... ... ... шаруашылығының жағдайы күрт төмендеп
кетті. 1997 жылдың 10 айында ірі ... 170 мың ... ... ... Мысалы, Баянауыл ұлттық бағының ерекше қорғалатын территориясының
12,3 гектары жанып кетті.
Бақылау ... ... және ... техникалық көптеген орман
қорғау кәсіпорындарында іс жүзінде жоқтығынан зиянкестер ошағы мен ... ... ... ... ... және ... ... туындайды.
Мысалы, Қызылқұм шөлейт даласын суаруға Сырдариядан су алуға байланысты жер
асты суларының деңгейі ... ... ағаш ... ... бұл жер ... ... ... болып қалды. Малды жөнсіз
бағудан шөлейттегі орман едәуір зардап шекті. ... ... ең ... ... ... ... ... таусылған. Өзендердің реттеліп тежелуінен
және ... ... ... ... ... Оның ... ... кездесетін
биогеоценоз - тораңғы да таусылып бітті. Сондықтан Шардара ауданында ... осы ... 30%-ын ... ... шеңгел тобы ауыстырған. Жоғары
табиғи таулы жердегі ерекшелігіне қарай тау орманы ... көп ... ... ормандарында қалыптасқан экологиялық нашар ахуал және тозу
процестері орман ресурстарын сақтап, ұтымды пайдалану ... ... ... ... ... талап етеді.
1993 жылы қабылданған жаңа Орман кодексі ҚР-ның құқықтық және экологиялық
жағынан орманды қорғауға, шаруашылықты ... ... ... белгі
шамада арттырды.
Халық шаруашылық маңызы бойынша Қазақстан ормандарын 3 ... ... ... ... ... ормандар 18,7 млн. га алып жатыр. ... ... ... ... ... су ... арналған орман
алқаптары, қалалар мен өндіріс орындарының ... ... ... тас жол, ... жол ... және ... ... жатады. Бұл ормандарды кесуге тыйым салынған. Тек
күтіп баптау, ... және ... ... ... ... ... ғана
жүргізіледі. 1-топқа жататын ормандарды қорғауға, оларды ... ... ... ... зор.
Қазақстан ормандарының басым көпшілігі осы ... ... ... ... ... ... Ертіс маңындағы таспалы ... ... ... ... ... ... қайыңды ормандары, тоғайлар мен сексеуіл ормандары.
Екінші топқа су ... ... ... аз ... орташа орманда
жерлердің ормандары жатады. Бұл жерлерде интенсивті шаруашылық жүргізіледі.
Бірақ, ағашты кесу мөлшері жылдық өсімге ... ... ... ... 591 мың га ... алып ... Шығыс Қазақстан облысының жерлері
жатады.
Үшінші топқа орманды жерлерде орналасқан барлық ормандар кіреді. ... ... ... дайындау жұмыстары жүргізіледі. Республикамызда
оларға Кенді Алтайдың таулы ормандары, Шығыс Қазақстан облысында - 1,5 млн.
га ... алып ... ... ... ... ... ... территориясының 50% сәйкес келгенмен, ... ағаш қоры ... 21% ... ... қылқанжапырақты ормандар Алтай мен Тянь-Шаньде,
Ертіс маңындағы таспалы бор мен ... ... ... өседі.
Ағаш қоры мен көлемі бойынша Шығыс Қазақстанның қылқанжапырақты ормандары
бірінші орында. Олар самырсын, шырша, кедр ... ... ... шоқ ... ... ... орында - Тянь-Шань шыршасынан тұратын
таулы ... тұр. ... ... ... ... ... облыстарында болашақ
қорғаныштық ... ... ... Қазақстан облысында ормандарды
егістік жерлердің көлемінен 1,6%-ға жеткізу, Павлодар-4,0%, ... ... ... ... ... ... және ... облыстарда 3,3%-ға дейін көтеру керек.Оңтүстіктің
суармалы егістік жерлері мен ... ... ... белдеуіне 3,5% жер
берілуі қажет. Қазақстанның орташа егістік қорғауға арналған орман белдеуін
3%-ға дейін жеткізу көзделіп ... ... ... табиғи және болашақтағы
орман өсіру мен қалпына келтіруге ... ... ... ... ... ... қоршаған ортаны қорғау мәселесіне байланысты 19
халықаралық конвенцияға қосылды. Олардың ішіндегі маңыздылары: «БҰҰ-ның ... ... ... ... ... ... ... конвенция», «Қоршаған ортаға қатысты ... ... қол ... және шешім қабылдауға қоғамның қатысуы, ақпарат
алуға мүмкіндігі туралы», Орхус ... және т.б. ... ... ... ... ... Вена конвенциясын да қосуға болады.
Біз БҰҰ Даму бағдарламасымен, Бүкіләлемдік экологиялық қормен, БҰҰ-ның
қоршаған ортаны қорғау жөніндегі ЮНЕП бағдаламасымен, ... ... ... да ... ... ... қарым-қатынаста жұмыс істейміз.
Бүгінгі таңда БҰҰ Даму бағдарламасы, Бүкіләлемдік экологиялық қор және ЮНЕП
ұйымдары бірлесіп 18 ... оба ... ... Оған кететін шығын да ... – 26 млн. ... ... ... жел ... дамыту
бағдарламасына 2,5 млн. доллар, ... ... ... ... ... ... 2,77 млн. ... сулы-сазды
өңірлерді жыл құстарының мекені ретінде кешенді қорғауға – 8,7 млн. доллар
қаражат бөлу ... ... бұл тек бір ғана ... емес, күллі халықтың,
мемлекеттің алдында тұрған келелі мәселелер.
Көптеген жылдар бойы жер ... ... ... ... шикізат жүйесі Жер-Анаға салдарын тигізбей қойған жоқ. Өткенге
көз жүгіртсек, кеңес заманы тұсында мұнай-газ кешендерінің, жылу-энергетика
кәсіпорындарының, ... және ... ... ... ... ... ... деген терминді қалыптастырды. Ал Арал
теңізі мен Семей полигоны бөлек ... ... ... ғана ... сонымен бірге ауаның
бұзылуы, орманды ... аз ... су ... мен өзендердің ластануы
сияқты экологиялық проблемалар туындауда. Осындай мәселелер мамандарды ... ... ... ... ... ... ... проблемалардың
шешілмеуі тұрғындар денсаулығының нашарлауына әкеліп соқтыруда. Қатерлі
дерттің жаңа түрлерінің пайда болуы, ... ... ... ... ... ... көрсеткіштері – қазіргі буын мен болашақ ұрпаққа
төніп ... ... ... ... қарамастан үкіметтің қоршаған ортаны
қорғауға байланысты қолданып жатқан нақты шаралары да баршылық. ... ... – 2030» ... сәйкес екінші кезеңде көрсетілген
шаралар жүзеге асатын ... ... ... ... №6, ... аялы ... ... - А.Самақова
2. «Дүние» журналы, №8, 2003:
«Каспий аймағының ... - ... ... журналы, №11, 2003:
«Каспий қайраңының құқықтық мәртебесі» - Е.Іңірбайұлы
4. «Экология и устойчивое развитие» журналы, №7, ... ... - ... ... и ... ... ... №1, 2004:
«Состояние окружающей среды и условия жизни населения прикаспийского
региона» - М.Хакимов
6. «Экология и устойчивое развитие» журналы, №4, ... А ... все ... - ... ... и устойчивое развитие» журналы, №9, 2004:
«Катаклизмы Каспийского моря» - З.Кагирова

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 20 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Қазақстанның экологиялық мәселелері»30 бет
Қазақстанның экологиялық мәселелері туралы11 бет
Қазақстанның қоршаған ортаны қорғау мен табиғат пайдалану құқығы136 бет
Қазақ халық педагогикасы құралдары арқылы өлкетану жұмыстарында оқушылардың экологиялық мәдениетін қалыптастыру98 бет
Қазақстан Респбуликасындағы экологиялық қауіпсіздікті жетілдіру жолдары21 бет
Қазақстан Республикасындағы экология ғылымының даму тарихы10 бет
Қазақстан Республикасының экологиялық жағдайы17 бет
Қазақстанда қалыптасқан экологиялық ахуалдар жөнінде жалпы түсінік7 бет
Қазақстандағы эндемдік өсімдіктердің экологиясы29 бет
Өлкетану жұмыстарында қазақ халық педагогикасы құралдары арқылы оқушылардың экологиялық мәдениетін қалыптастыру23 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь