Алматы қаласының жағдайындағы Drosophila мelanogaster популяциясындағы особьтарға морфологиялық анализ жасай отырып қоршаған ортадағы ластаушы заттардың әсерін бағалау

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .2
1 Әдебиетке шолу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...4
1.1 Қоршаған ортаның ластануы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...4
1.2 Биоиндикацияның экологиялық негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .8
1.3 Кешенді биоиндикация әдісімен қоршаған орта жағдайын бағалау ... ... 11
1.4 Популяция және экологиялық қуыс туралы түсінік ... ... ... ... ... ... ...12
1.4.1 Популяция туралы түсінік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .12
1.4.2 Экологялық қуыс ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 13
2 Тәжірибелік бөлім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..15
2.1 Объект сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..15
2.2 Шыбынның сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 16
2.3 Материалдар және әдістер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...17
2.3.1 Зоналарды және аулау нүктелерін таңдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..17
2.3.2 Дрозофиламен жұмыс істеуге қажетті құрал.жабдықтар және инвентарь ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 17
2.3.3 Қоректік ортаны дайындау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 17
2.3.4 Аулау әдісі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 18
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 20
Пайдаланылған әдебиет ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 21
Қоршаған ортаның ластануы дегеніміз – кез-келген экологиялық жүйеге оған тән емес тірі, не өлі компоненттердің түсуі нәтижесінде заттардың айналымы, олардың ассимиляциясы энергия ағынына әсер ететін құрылымдық өзгерістердің нәтижесінде экожүйенің бұзылуы, не оның өнімділігінің төмендеуі.
Қоршаған ортаның ластаушылары биологиялық – кездейсоқ, не адам іс-әрекеті нәтижесінде болатын; механикалық – ортаның физико-химиялық емес техникалық, механикалық әсер ететін агенттермен ластануы; химиялық – ортада бұрын болмаған қосылыстардың пайда болуы, не қалыпты нормадан асатын концентрациядағы қосылыстардың көбеюі нәтижесінде ортаның табиғи химилық қасиеттерінің өзгеруі және физикалық – физикалық реагенттер арқылы ластану болып бөлінеді.
Экологиялық мониторинг – антропогендік факторлар әсерінен қоршаған орта жағдайының, биосфера компоненттерінің өзгеруін бақылау, баға беру және болжау жүйесі. Экологиялық мониторингті сапалы жүргізу үшін физико-химиялық және биологиялық мониторинг қажет. Бұл екі мониторинг әдісі бірін-бірі толықтырып отырады.
Егер алғашқы әдіс фактордың сандық және сапалық сипаттамаларын берсе, бірақ оның биологиялық әсері туралы тек жанама болжайды, ал екінші әдістің көмегімен биологиялық нәтижесі туралы ақпарат алуға болады және фактордың нақты ерекшелеліктері туралы жанама қорытындылар шығаруға болады/1/
Барлық биологиялық жүйелер өздерінің даму барысында тіршілік орталарындағы кешенді факторларға бейімделген. Әрбір ағза өзіне әсер ететін кез-келген факторға қатысты генетикалық детерминделген, филогенетикалық иемденген, бірегей физиологиялық төзімділік диапазонына ие. Ағзаның физиологиялық төзімділігі және экологиялық потенциясы оның индикатор ретіндегі бағалығын көрсетеді. Нәтижесінде әрбір биологиялық жүйе (ағза, популяция, биоценоз) уақытқа байланысты өзіне әсер ететін орта факторларын сипаттайды – табиғи, адаммен өзгертілген немесе антропогенді. Биологиялық жүйелер арқылы тіршілік ортасының абиотикалық және биотикалық факторларын бағалау әдісі көп жағдайда биоиндикация (лат. indicare - көрсету) деп аталады. Осыған байланысты ағза немесе ағзалар бірлестігінің тіршілік функцияларының ортаның белгілі бір факторымен тығыз корреляцияланатын болғандықтан оларды бағалау үшін пайдаланады және биоиндикаторлар деп атайды/2/.
1 Ұ.Б. Асқарова Экология және қоршаған ортаны қорғау. Алматы 2008 259-266 б.
2 Биологический контроль окружающей среды. Биоиндикация и биотестирование. Москва 2008. 6-18с.
3 Биоиндикация загрязнений наземных экосистем / Под ред. Р. Шуберта. М.: Мир. 1988. С.11-16.
4 Levitt -. Responses of 3lants. New York -London. 1980. 3. 274-282. 5 Колумбаева С. Ж., Бильдебаева Р. М. Общая экология / Учебное пособие под ред. А.Б. Бигалиева - Алматы: Қазақ университеті. 2005. С. 19-29.
6 Stoker G. Zu einigen theoretischen und methodischen Aspekten der
Bioindikation. In : Schubert R, Schuh -. (Hrsg). Bioindikation. Tell 1, Wiss. Beitr
Marti n-Luther-Univ.,Halle-- Wittenberg 1980/24 3.10-21.
7 Одум Ю. Основы экологии. -М.: Мир. 1986. С. 209-302.
8 Гиляров A.M. Популяционная экология/ Учебное пособие - М.:
Издательство МГУ. 1990. С. 10-60.
9 Бигон М. Экология особи популяций.- М.: Мир. 1989. С. 76-93.
10 Радкеевич В.А. Экология: Учебник. -Мн.: Высш. Шк.1997. С. 73-83.
11 Медведев Н.Н.// В кн. Практическая генетика М.: Наука. 1968. С.38-53.
12 Бияшева З.М., Олифиров С.В. Полиморфизм природных популяций
дрозофил из различных экологических зон города Алматы// Современные
проблемы геоэкологии и созоологии. - Доклады Международн. Научно-
практич. конференции. 22-23 января. 2001 Алматы. С.305-308.
13 Оливериусова Л. Оценка состояния окружающей среды методом
комплексной биоиндикации/Прага: Карлов университет, кафедра охраны
окружающей среды и ландшафтной экологии. С.28-34.
14Вайнерт Э., Вальтер Р., Ветеул Т. и др. Биоиндикация загрязнений
наземных экосистем /под ред. Шуберта. М.: Мир. 1988. С.68-78.
15 Гречанный Г.В. Сезонная изменчивость популяции дрозофилы по
ассиметрии особей/ Общая биология. М.2005. Т.66. С. 471-483.
        
        Мазмұны
Кіріспе……………………………………………………………………………..2
1 Әдебиетке шолу………………………………………………………………...4
1.1 Қоршаған ортаның ластануы…………....…………………………………....4
1.2 Биоиндикацияның экологиялық негіздері…………………………………..8
1.3 Кешенді биоиндикация әдісімен қоршаған орта жағдайын бағалау……..11
1.4 Популяция және ... қуыс ... ... ... туралы түсінік………………………………………………...12
1.4.2 Экологялық қуыс…………………………………………………………. 13
2 Тәжірибелік бөлім…………………………………………………………….15
2.1 Объект сипаттамасы…………………………………………………………15
2.2 Шыбынның сипаттамасы……………………………………………………16
2.3 Материалдар және әдістер…………………………………………………..17
2.3.1 Зоналарды және аулау нүктелерін таңдау………………………………..17
2.3.2 ... ... ... қажетті құрал-жабдықтар ... ... ... ... ... ... әдебиет…………………………………………………….…21
Кіріспе
Қоршаған ортаның ластануы дегеніміз – кез-келген экологиялық жүйеге
оған тән емес тірі, не өлі компоненттердің түсуі ... ... ... ... ... ... әсер ... құрылымдық
өзгерістердің нәтижесінде экожүйенің бұзылуы, не оның ... ... ... ...... не адам ... нәтижесінде болатын; механикалық – ортаның физико-химиялық емес
техникалық, механикалық әсер ... ... ... ...... ... қосылыстардың пайда болуы, не қалыпты нормадан асатын
концентрациядағы қосылыстардың көбеюі ... ... ... ... ... және ...... реагенттер арқылы ластану
болып бөлінеді.
Экологиялық мониторинг – ... ... ... қоршаған
орта жағдайының, биосфера компоненттерінің өзгеруін бақылау, баға беру және
болжау жүйесі. Экологиялық мониторингті сапалы жүргізу үшін ... ... ... қажет. Бұл екі мониторинг ... ... ... ... әдіс ... ... және ... сипаттамаларын
берсе, бірақ оның биологиялық әсері туралы тек жанама болжайды, ал екінші
әдістің көмегімен биологиялық ... ... ... алуға болады және
фактордың нақты ерекшелеліктері туралы жанама қорытындылар ... ... ... ... даму ... ... кешенді факторларға бейімделген. Әрбір ағза өзіне әсер ететін
кез-келген ... ... ... ... ... ... физиологиялық төзімділік диапазонына ие. ... ... және ... ... оның ... ... көрсетеді. Нәтижесінде әрбір биологиялық жүйе (ағза,
популяция, биоценоз) уақытқа байланысты өзіне әсер ететін орта ...... ... өзгертілген немесе антропогенді. Биологиялық
жүйелер арқылы тіршілік ортасының абиотикалық және биотикалық факторларын
бағалау ... көп ... ... (лат. indicare - ... ... ... ... ағза немесе ағзалар бірлестігінің тіршілік
функцияларының ортаның белгілі бір ... ... ... ... ... үшін ... және биоиндикаторлар деп
атайды/2/.
Біз осы биоиндикаторларды ... ... ... ... ортадағы ластаушы заттардың әсерін анықтаймыз.
Популяция деңгейінде қоршаған ортадағы ластаушы заттардың әсерін
зерттеуде тест-обьект ретінде Drosophila мelanogaster ... ... ... ... ... лабороторияда ұстау кезінде үлкен қаржылық шығындарды
қажет етпейді, морфологиялық анализ жасау үшін ... өте тез ... ... ... ... ... Алматы қаласының жағдайындағы ... ... ... ... ... ... ... ортадағы ластаушы заттардың әсерін бағалау.
Сонымен қатар келесі міндеттерді орындауды қажет етеді:
- Алматы қаласының ... ... сай ... ... нүктелерін анықтау;
- дрозофила популяциясындағы особьтарға морфологиялық анализ жасау;
- қоршаған ортадағы ластаушы ... ... ... ... ... ... ... ортаның ластануы
Ластану – кез-келген ортаға тән емес жаңа физикалық, химиялық және
биологиялық агенттердің ... ... ... объектілер (ластайтын
заттардың акцепторы) экотоптың (биотикалық қауымдастықтың, тіршілік ету
ортасы) ... ... ... ... су. ... ластаушы
объектілер – биоценозды құрайтын – өсімдіктер, жануарлар, микроорганизмдер.
Ластаушы көздер түрліше болады, олардың арасында тек қана өндіріс
орындары мен жылу ... ... ғана ... сол сияқты тұрмыстық
қалдықтар, мал шаруашылығы, транспорт қалдықтары, ... ... ... ... ... ... продеценттердің зиянкестері,
түрлі аурулармен арамшөптерден қоғайтын химикаттар).
Ластаушы ингредиенттер ішінде мыңдаған химиялық ... ... мен ... улы ... ... бар. Қалдықтардың түрлі
көздері ластаушы заттрадың құрамы мен сипаты жағынан бірдей болуы ... ... ... отындардың жану кезінде де, мұнай өңдеу,
не газ өндіру кезінде де ... ... ... ... ... ластану көзін, оның әсері мен
бақылау шараларын қамтиды. Классификация бойынша ластаушылар ... ... ... және басқа ластаушылар, ... ... үшін ... жағынан бағалы заттар,
органикалық қышқылдар, ... ... мен ... ... ... қатты қалдықтар, радиоактивті заттар және т.б.
Сонымен, қошаған ... ... ... физикалық реагент, не
химиялық қосылыс, не биологиялық (негізінен микроорганизмдер) болуы мүмкін.
Ластаушы заттар биологиялық ... ... ... ... процес арқылы бұзылмайтын антропогенді ластаушылар болып екіге
бөлінеді. Бірінші топтағы ластаушылар заттардың ... ... ... тез ... кетеді, не биологиялық агенттер әсеріне айырылып
кетеді. Екінші ... ... ... зат ... ... қоректік тізбектердегі ағзалар арқылы ыдырайды. Қоршаған ортаның
ластаушылары биологиялық – кездейсоқ, не адам ... ... ...... ... емес техникалық, механикалық
әсер ететін агенттермен ластануы; химиялық – ... ... ... ... болуы, не қалыпты нормадан асатын ... ... ... ... ... ... қасиеттерінің
өзгеруі және физикалық – физикалық реагенттер ... ... ... ... төмендегіше болып бөлінеді:
- өндірістік қалдықтардағы қызған ауа, газдар, не су ... ... ... ... ... өсімдіктер мен жануарлар тіршілігінде түрлі аномалиалар туғызатын
жарықтың жасанды көздерінің әсерінен болатын ... ... ... жарықтық ластану;
- табиғи мөлшерден жоғары шу интенсивтілігінің артуы нәтижесінде
болатын шумен ластану ;
- электромагниттік ластану – биологиялық ... ... ... ... және ... геофизикалық аномалияларға
әкеліп соқтыратын ортаның электромагниттік қасиеттернің өзгеруі
нәтижесінде пайда ... ... ...... ... ... табиғи
мөлшерден көбеюі.
Микробиологиялық ластану – адамның шаруашылық іс-әрекеті
нәтижесінде ... ... не ... ... ... ... Экологиялық тұрғыдан алғанда, ластану
атмосфера, топырақ, не суға оларға жат компоненттердің жай ғана түсуі емес.
Қандай да бір ... ...... ... ...... болып табылады. Табиғи ортадағы кейбір заттардың аса
көп мөлшерінің болуы немесе ортаға тән емес ... ... ... ... ... ... ... сөз. Олай болса, бұл факторлар
режимі (не олардың құрамы), не қоректік тізбек ... ... ... ... Бұл ... ... зат ... процестері
бұзылады, продуценттердің ассимиляция қарқыны төмендейді, олай болса, бүкіл
биогеоценоздың өнімділігі де ... ... ... ... ... ... ... ортаның ластануы дегеніміз – кез-келген экологиялық жүйеге
оған тән емес тірі, не өлі ... ... ... ... ... ... ... ағынына әсер ететін құрылымдық
өзгерістердің нәтижесінде ... ... не оның ... ... – көп ... күрделі прцесс. Өндіріс қалдықтарының
көпшілігі химиялық ... олар тірі ... ... ... ... ... не ауада тез тотығуға қабілетті.
Сондықтан да мұндай заттар барлық тірі ағзалар үшін улы ... ... ... ... адам ... ... ... етеді. Мысалы, дизопропилфторфосфат пестициді (ДФФ) адамның жүйке
жасушаларына зиянды әсер ... ... ... арам ... ... дихлордифенилтрихлорэтанды (ДДТ) – табылғаны үшін Нобель
сыйлығы берілгенді. Оның бүкіл әлемдік өгдірісі 30 ... 100 мың т. ... ... ... ... ауыл ... дақылдары мен орман
шаруашылығында жоғары өнімдерге қол жетті, бірақ ДДт және оның ... ... ... үшін улы ... ... қоректік
тізбек тармақтарында жинақталып, тірі ағзалар тіршілігіне ... ... ... ... көп жағдайда бірден сезілмейді. Сондықтан
да қазіргі кезде ғалымдар ластануды неғұрлым ертерек уақытында ... ... ... – тек қана ... ... ... ортаға түсуі емес,
ағызынды сулар табиғи суларға қосылғанда ... ... ... бұзылып, су температурасы төмендейді, бұл жылулық ластану ... ... ...... ... не төмендеуі
нәтижесінде ортадағы температуралық ... ... ... ... деп – шу мен ... ... ... деңгейлерінің ауытқуын да
айтуға болады.
Экологиялық тұрғыдан алып қарағанда, ластану – экожүйелердегі ... ... ... ... ... ... ... реагенттер
комплексі болып табылады. Бұл факторлар көбінесе популяциядағы эволюция
барысында ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктерін жоғарылатады. Сондықтан да табиғи зиянды
әсерлерге ... ... ... ... ... ... ... Осындай зиянды әсер ететін, яғни, ластаушы факторлардың ... ... ... ашық әдіспен өндіру, топырақ эрозиясы, құрғату
нәтижесінде биогеоценоздардың бұзылуы. Сол ... ... ... атмосфера, су мен топыраққа зиянды заттардың ... ... ... ... ... айтылғандарды қорыта келіп, ластанудың зардаптарын былайша
қорытындылауға болады:
- ... ...... ... ... ... ... пен материалдарды өндіруге адамның жұмсайтын заттар мен
энергия, еңбек пен еңбек құралдарының жарамсыздануы;
- ...... ... ... әсер ететін жеке
экологиялық жүйелердің, бүкіл биосфераның қалпына келмейтіндей
бұзлуы болып ... ... ... құнарлы топырақтар азайып, экологиялық
жүйелердің, тіпті ... ... ... ... ...... ең маңызды өндіргіш күші адамның физикалық және
моральдық ... ... ... не ... ... ... ... ортаны ластанудан қорғау – табиғатты пайдаланудың
тиімділігін арттыру, адамзат ұрпақтары өмір ... ... ... ... жөніндегі жалпы мәселелердің ішіндегі аса
бір маңызды міндеті болып табылады /1/.
1.2 Биоиндикацияның экологиялық негіздері
Барлық биологиялық ... ... даму ... ... ... ... ... Әрбір ағза өзіне әсер ететін
кез-келген факторға ... ... ... ... бірегей физиологиялық төзімділік диапазонына ие, осы шекте
фактор өте ... ... өте ... ... ... ... әлі
өлмеген болса, онда ағза физиологиялық пессимуамда болады. Кез-келген
фактордың ағзаға оң әсер ... ... ... ... жоғары немесе
төмен дәрежедегі әсері ағзаға теріс әсер етеді. Мысалы: ылғалдың тапшылығы
немесе шектен тыс көп мөлшері ... ... ... кері әсер етеді.
ағзанығ тіршілігі үшін аса қолайлы экологиялық фактордың ... ... ... ... оптимум аймағы деп аталады. Әрбір
ағза, түр үшін өзінің оптимум жағдайы болады. Ол тек ... ... әр ... ... особьтар үшін ғана емес, бір ағзаның әртүрлі
даму стадияларында да әр қалай ... ... ... аз ... тұрақты түрлер, особьтарды стенобионттар деп атайды, ... ... өте ... көтеретін түрлерді эврибионттар деп атайды
/3/. Көп жағдайда ағзаның дамуы, ... ең ... ... сай ... ... яғни физиологиялық пессимумға сай. Сол себепті оның
мәнінің оптимумға қарай ... ... ... ... ұшыратады.
Бір-бірімен байланыста бола отырып жекелеген факторлар белгілі бір
деңгейде бір-бірімен алмаса алады. Әр түрлі ... ... ... ... ... ... орын алмасу жүрмейді. Сол себепті
табиғатта ... және ... ... ... ... ... ... экологиялық диапазоны (экологиялық
потенция) бар, ол барлық орта факторлары әсер еткен кездегі нақты ... ... және ... ... ... ... ... анықтайды. Нәтижесінде әрбір биологиялық жүйе (ағза,
популяция, биоценоз) уақытқа байланысты өзіне әсер ететін орта ...... ... ... немесе антропогенді. Биологиялық
жүйелер арқылы ... ... ... және ... ... ... көп ... биоиндикация (лат. indicare - көрсету) ... ... ... ағза немесе ағзалар бірлестігінің тіршілік
функцияларының ортаның белгілі бір ... ... ... болғандықтан оларды бағалау үшін ... ... деп ... Бұл ... ... ... ортасының табиғи
жағдайның индикациясына қатысты, мысалы, ауыл шаруашылығында және орман
шаруашылығында белгілі бір ... тән ... ... ... ... кіретін биоиндикация түсінігі биологиялық обьектілер
және жүйелердің ... ... ... ... уақытқа
байланысты антропогендік әсерге ұщыраған және антропогендік әсерге ұшырау
үстіндегі орта ... ... үшін ... ... бір ... ортаның жаңа параметрлері болып
табылады, ал екінші жағынан – табиғи ... ... ... ... және ... ... жүйенің қасиеттерін
өзгертеді. Егер осы жаңа параметрлер бастапқы көлемдерден ... ... ... ... ... антропогнедік факторларының физикалық және химиялық өзгеруімен
биоиндикация арасындағы негізгі айырмашылық осында. Егер ... ... ... және ... ... ... бірақ оның биологиялық
әсері туралы тек жанама болжауға болады, ал екінші әдістің ... ... ... ... ... ... және фактордың нақты
ерекшелеліктері туралы жанама қорытындылар ... ... ... мәнін бағалау үшін абсолютті немесе салыстырмалы стандарттар қажет.
Кесте 4 ... ... ... ... антропогнеді әсерге
ұшырап жатқан орта факторларын салыстыруға қажет стандарттар /4/.
| А. ... ... ... ... ... ... биологиялық жүйелердің көрсеткіштерін салыстыру. |
|б) ... ... ... факторлардың |
|тәжірибелік ерекшеліктері ... ... ... ... аз ... ... ... |
|факторлардың әсеріне ұшырамаған ... ... ... Аз ... ... ... бір ... өзгері градиентін |
|тұрғызу. |
| Б. ... ... ... ... ... ... антропогенді әсерге ұшырау үстіндегі орта ... ... ... ... ... Аз ... орташа антропогендік әсерге ұшыраған эталондық обьектілерді |
|белгілеу. ... ... ... ... ... әрдайым
антропогендік факторларға, сонымен қатар табиғи факторларға тәуелді. Жүйе
толығымен ортаның ... кері ... ... және ... бейімделуіне сай
, яғни қоректік орта, жасы, тұрақтылықты бақылайтын ішкі ... ... ... ... сияқты ішкі факторлар.
Биоиндикацияның әртүрлі факторлары болады. Егер әр ... ... екі ... ... ... ... онда арнайы
емес биоиндикация туралы айтуға болады. Егер болып жатқан әр ... тек бір ғана ... ... ... онда ... ... айтуға болады. Егер биоиндикатор, тіршілік белгілерінің
нормадан мәнді ауытқуына ... ... ... онда ол ... ... ... ... биоиндикаторлар керісінше, тез көрінетін бұзылулар жоқ
антропогендік әсерлерді ... ... ... ... ... ... асуы көп жағдайда экофизиологиялық немесе
биоценотикалық процестер ... ... ... ... ... ... белгілі бір ретпен жүріп жатқан реакцияларда немесе
прцестерде тізбекте орналасады. Егер ... ... ... ... әсер ... онда ... ... деп айтуға
болады. Бірақта басқада элементтердің тікелей әсерінен болған өзгерістерден
кейін ғана биоиндикация мүмкін болады. Мұндай жағдайда жанама ... ... ... ... Кешенді биоиндикация әдісімен қоршаған орта жағдайын бағалау
Қоршаған орта ... ... үшін ... ... ... Ол ... жүйелі деңгейлердегі фито-зооиндикацияның
комбинциясынан тұрады. Бұл ... ... ... ... ... және антропогендік әсерлердің өзара әсерлесуінің нәтижесі
ретінде экожүйенің жағдайын бағалау ... және ... ... ... ... ... ... анықтау мүмкіндігі.
Биоиндикациялық, нақтырақ айтсақ физиологиялық индикациялық
белгілерін ... ... ... өте ... кезеңдерінде
анықтауға мүмкіндік береді, морфологиялық және құрылымдық өзгерістерінің
белгілері көрініс бермейінше оларды басқа әдіспен ... ... ... Бұл
әдіс арқылы экожүйенің бұзылуын алдын ала біліп, оған ... ... ... ... және ... нәтижесінде экожүйені қорғап қалуға,
ауыл шаруашылық шығындарды болдырмауға мүмкіндік береді.
Биоиндикациялық бақылаулар екі ... ... ...
популяция және индивид. Әрбір деңгей үшін таблица ... ... ... ... ... үшін ... ... Популяциялық индикатор
зерттелетін териториядан басқа жерлерде де жиі кездесуі тиіс, ... ... ... ... ... саны көп ... ... ... ... ... ... ... деңгейінде орналасуы
керек, зерттеліп отырған територия үшін экологиялық мәні бар болуы керек,
стандартты ... ... және ... болмауы қажет. Бақылау
жағдайындағы қарапайым ... ... ... ... ... ... белгілерді өлшеуге болады және оларға әртүрлі
факторлардың әсерін зерттеуге болады. ... ... ... ... бұл ... оңай жеңуге болады/5/.
1.4 Популяция және экологиялық қуыс туралы түсінік
1.4.1 Популяция туралы түсінік
Тірі ағзалармен қоршаған ортаның өзара байланысын тереңірек түсіну
үшін, ... ... және ... ... ... ... сонымен
қатар адамның тірі табиғатты игеруіне ... ... ... шешу үшін ... ... өте маңызды. Популяция белгілі бір
кеңістікті алып жатқан, бір түрге жататын особьтар тобы ... ... ие. Бұл ... ... ... ... толығымен топты
сипаттайды. Осы белгілердің кейбір түрлері: тығыздығы, туылымы, өлім-
жітімі, жасы ... ... ... ... потенциал, өсу түрі.
Популяция сонымен қатар генетикалық сипаттарға ие, олар ... ... ... ... ... қабілеттілігі, репродуктивті
бейімделуі және тұрақтылығы, яғни ұзақ муақыт бойы ... ... ... особьтары өздерінің түрлік ареалында біркелкі
таралмаған. Тығыздығы жоғары жерлер ... ... ... ... ... ... тығыздана бір жерде орналасуын ... ... – бір ... ... ұзақ ... ... бір ... ететін және өзара шағылысатын осоьбтар жиынтығын айтамыз. Түр-
жалпы морфофизиологиялық, биохимиялық және ... ... ... ... ... ... осоьбтар тобын айтамыз.
Популяция саны – ... бір ... ... ... ... особьтардың жалпы саны. Популяция тығыздығы – ... ... ... ... ... ... ... бірлігі /7/
Популяцияның тағы бір сипаттамасы ол өсу құрылымы. әрбір популяцияда
особьтардың 3 экологиялық жасы болады: 1) ... ... ... 3) репродуктивтіден кейін. Популяциядағы әртүрлі жастық
топтардың қатынасы оның көбеюге қабілеттілігін және болашақта ... ... ... ... Тез өсіп келе ... популяцияларда – жас
особьтар көп. ... ...... топтар бірдей таралған.
Азайып келе жатқан популяцияда кәрі особьтар көп болады.
Популяция ... ... ... ... болады. Популяция
санының динамикасы негізінен төрт ... ... ... ... 1) туылым; 2) өлім – жітім; 3) басқа ... ... ... 4) осы популяцияның ареалының шегіне кейбір
особьтардың эмиграциясы /8/.
Алып жатқан териториясының көлеміне байланысты популяцияның келесі
түрлерін ... ... ... және географиялық/6/. Қарапайым
(локальді) популяция – біртекті, үлкен емес ауданды алып жатқан бір түрге
жататын осоьбтар ... ... ... ... ... қарапайым
популяциялар аз болады. Экологиялық ...... ... яғни ... ... ... түрішілік топтар. Географиялық
популяция – ... ... ... ... ... ... жағдайда тіршілік ететінособьтар тобында қамтиды. Дрозофилалар
салыстырмалы түрде оңашаландырылған, генетикалық материал ... ... сол ... ... ... ... ... өзін-
өзі ұстау, физиологиялық және басқада ерекшеліктерімен ажыратылады. ... ... ... ... ... ... ... географияалық нәсіл немесе түрасты деп атайды. әрбір түр
салыстырмалы түрде оңашаланған белгілі бір ... ... ... ... ... ... және көп жағдайда ұрпақтың қайта ... ... ... ... ... және желдің
көмегімен тозаңдардыңтаралуы кезінде ... ... ... ... қасиеттерге ие:
- көптеген ұрпақтар бойы тірішілік ету;
- белгілі бір деңгейде ... ... яғни ... өз ... ... осы ... эволюциялық құрылым ретіндегі
бірлігін қамтамасыз етеді;
- популяцияны оңашалаудың белгілі бір ... ... ... жоқ белгілі бір экологиялық сипаттарға ие.
Бұл ... 2 ... ... ... ... ... жатады,
олардың ішінде: белгілі бір генофонд (осы популяцияның барлық өкілдерінің
гендерінің бірлестігі), популяция алып жатқан ... ... ... және жыныстық құрылымы жатады. Екінші ... ... ...... өсу ... өлім-жітім, тіршілікке
қабілеттілігі.
1.4.2 Экологялық қуыс
Экологиялық қуыс деп популяцияның орта ... ... ... режимі) қоятын барлық талаптардың жиынтығы және осы
талаптар орындалатын мекен. ... ... ... ... ... ... және биотикалық факторлар кіреді және морфологтялық
бейімділігі, физиологиялық реакциясы және ... ... ... қуысын сипаттау үшін оның немен қоректенетінін, онымен ... не ... ... ... ... ... ... білу қажет.
Дүние жүзінің әртүрлі жерлерінде систематикалық қатынаста бірдей
емес, бірақ бірдей экологиялық қуыста орналасатын түрлер ... ... ... ... және Еуропадағы қарапайым қасқыр бірдей
тірішілік етеді, ұқсас қоректенеді, яғни ... ... ... ... ... ... болады - әртүрлі биоценоздағы бір түр
әртүрлі экологиялық қуыста ... Көп ... ... бір-біріне жақын түрлер бір-бірінің жанында орналасады, бірақ
әртүрлі экологиялық қуыста орналасады. Бір түрге жататын особьтар ... ... ... экологиялық қуыста орналасуы мүмкін /10/.
Қарастырылып жатқан факторға байланысты экологиялық қуысты келесі
түрлерге бөледі: 1) кеңістіктік ... ету ... 2) ... ... ... 3) ... ... қуыс тірі ағзалардың қауымдастығындағы популяцияның
функциональдық рөлін ... ... түр ... бір ... ... Ағзаның экологиялық фактордың режиміне ... ... ... осы ... ... ... айқындайды, яғни
оның ареалын, ал ареал шегінде – нақты тіршілік ету ... ... ... түрі мыңдаған жыл бұрын эволюция барысында қалыптасқан мекенінде ғана
қалыпты тіршілік етуге қабілетті. ... ... ... ... ... ... ал ақ аюды ... яғни кез-келген түр өзіне тән
экологиялық қуыста орналасады /8/.
2 Тәжірибелік бөлім
2.1 Объект сипаттамасы
Объектіміз - Drosophila ... Ең ... ... ... ... ... басында Карпентер пайдаланған.
Содан кейін объект ретінде көп тәжірибелерде ... ... жылы ... ең ... мутациялы пайда болған дрозофила нәсілін
анықтады, нақтырақ айтсақ ақкөзділік (white), ... ... да ... ... ... деп ... Сол кезден бастап дрозофиланы Морган
және оның шәкірттері – Стертевант, Мёллер және Бриджес зерттей бастады.
Генетиканың ... ... ...... және генді
жасанды алу, ... ... және ... ... ... популяция генетикасы, түрдің қалыптасуы және т.б. мәселелер
қарқынды түрде дрозофилаларда зерттеле ... және ... ... эволюциясындағы, генетикадағы мәселелерді шешу үшін өте ... ... ең ... төрт ... атап ... ... ... шыбынға дейінгі дамуы өте тез; 2) өнімділігі жоғары;
3) тұқымқуалаушылық ... ... ... ... ... 4) ... санының аздығы, міне осы ерекшеліктері
дрозофиланы генетика саласында, генетика курсын оқытуда объект ... ... ... ... ... ... дрозофила (лат. ... ... ... ... жиі ... Қазіргі кезде ... оны жай ғана ... ... « жеміс шыбыны» деп атайды.
Мelanogaster отаны деп Индо-Малайлық обылысты айтуға болады. Қазіргі
кезде ол Солтүстік және ... ... ... ... ... ... және ТМД елдерінің көп жерлерінде кездеседі.
Дрозофила жемістермен, көкөністермен, ағаш шырынымен қоректенеді.
Дрозофиланы жемісті бақтардың және ағаштардың ... ... ... ... ... ... көкөніс салынған стақанды бақшаға ... ... ... ... ... ... ... қызыл көзді және сары-қоңыр бояулы болады, құрсағы
сақиналы қара. Аналығы ... 2,5 ... ... ... ... ... және ... соңғы бөлігі қар түсті болады /11/.
Дрозофиланың тіршілік циклы 25ºС-де екі апта ғана, 18 ... екі ... ... ... ... жемісте немес басқада органикалық материалда
шамамен 400 жұмыртқа (эмбриондар) салады, оның әрқайсысының ұзындығы 0,5мм
болады. ... 24 ... ... ... ... ... 5 ... өседі, осы кезеңде екі рет түлейді: туылғаннан кейін 24 сағаттан
кейін және 48 ... ... Олар ... ... және ... ... 5 ... кезеңі біткеннен кейін жетілген, үлкен
особьтар ... ... ... ... ... асып ... дрозофила
ұрпақ бермеуі мүмкін. Бірақта тропикалық ... ... иесі ... ... ... ... ... жағдайда дрозофила үшін қолайлы температура ... ... ... ... особьқа дейінгі дамуы 10тәулікке тең.
Температура 27ºС ... даму ... 9 ... ... Яғни бір ... 40 ... алуға болады.
Температура төмендесе дрозофиланың дамуыда ақырындайды. Мысалы, 10ºС
дернәсілдік кезең 57 күнге ұзарады, қуыршақтық – 13-14 ... ... ... ... ... ... ... яғни
қуыршақтан шыққан кезден бастап 3-4 апта, негізінен лабороторияда ... ... ... ... қорек, тығыздығы, қоректік
ортада бактериялардың болуы). ... ... ... 153 ... ... /11/. Негізінен ... ... ... ... ... ... төмен.
2.3 Материалдар және әдістер
2.3.1 Зоналарды және аулау нүктелерін таңдау
Қала ... ... ... байланысты көптеген
зерттеушілердің жұмыстарының негізінде қалада шартты түрде зонаны аламыз,
олар ластанудың әртүрлі деңгейлерін ... ...... ... ... ... – орташа ластанған зона, Z-зонасы - өте ластанған зона.
Бақылау үшін шыбындарды қала сыртынан 6км ұзақ зонадан ... /12/. ... ... қала ... 5 ... бақылау зонасында бір нүктеде
үш-үштен тұзақ қояды.
2.3.2 Дрозофиламен жұмыс істеуге қажетті ... және ... ... ... үшін ... және ... қымбат емес
келесі құралдар қажет:
1) Пробиркалар және тығын дайындау үшін мақта.
2) Эфир және морилка. Оның негізгі қасиеті – ... ... ... ... ... және ... наркоздандырудың ең
жылдам жолы.
3) Жіңішке пинцет.
4) Ақшыл түсті керамикалық плитка, көлемі ... 5х10 ... ... немесе орташа үлкейткішті бинокулярлы лупа.
6) Қоректік ортаны дайындау үшін қарандаш
7) Таразы және мензурка.
8) Этикетка немесе шыны ыдысқа жазу үшін ... ... ... ортаны дайындау
Төменде көрсетілген рецепт 500 мл суға есептелген. ... суды ... ... және ... ... Су ... ингредиентерді келесі пропорцияларда өлшейміз:
Ашытқы ..............................9г
Изюм..................................20г
Қант....................................20г
Ұнтақ жарма......................18г
Агар-агар............................4г
Нипагин...........................8мл
Изюмді әртүрлі қоспалардан тазартып, суда жуады және майдалап кеседі. ... ... суға ... ... ... Қайнап жатқан суға ең алдымен
ашытқыны саламыз. Әрбір ингредиент арасы 10 ... ... ... ... ... тұру ... Одан кейін изюмді ... ... ... ... жарма және ең аяғында агар-агарды саламыз дайындау кезінде су
буланып ұшып кетеді, сол себепті 200-250 мл қайнаған су қосуға ... ... ... кейін 8 мл нипагинді қосу ... ... ... ... ... 1 – 1,5см биіктікте жасау қажет, жан-жағына ақпау
үшін. Орта суығаннан кейін пробиркаларды ... ... ... ... және ... ... ... 120ºС-де кемінде 1 сағат
стерилизациялайды
2.3.4 Аулау әдісі
Табиғи популяциядан Drosophila мelanogaster ... үшін ... ... ... ... тұзақты пайдаландық. Ол үшін: шөлмектің
жоғары бөлігін кесіп алып, ауызын төмен қаратып ... ... ... ... шет ... скочпен жауып тастайды.
Тұзақты жасау сызбасы
Еліктіргіш ретінде кез-келген бұзылған жеміспен көкөністі алуға болады. Біз
көп жағдайда алманы пайдаланамыз /12/. ... ... өте биік ... ... және ауа райының жағдайларын ескере отырып орналастырады.
Тұзаққа ... ... алып ... ... ... ... бар ... анализ жүргізеді.
Мен өзім жасаған тұзақтарыма түскен шыбындарды аналығын және аталығын
ажырату жұмыстарын жасадым. Морфоздық ... ... білу үшін ... ... ... ... ... Сонымен қатар
шыбындар ұрпақтарын өсіру үшін қоректік орта ... ... ... бір түрі ... ... repleta
Қорытынды
Сонымен қоршаған ортаның ластануы дегеніміз – кез-келген
экологиялық жүйеге оған тән емес ... не өлі ... ... заттардың айналымы, олардың ассимиляциясы энергия ағынына әсер
ететін құрылымдық өзгерістердің нәтижесінде ... ... не ... ... ... ... ... өздерінің даму
барысында тіршілік орталарындағы кешенді факторларға бейімделген. ... ... әсер ... ... ... ... ... филогенетикалық иемденген, бірегей физиологиялық төзімділік
диапазонына ие. Ағзаның ... ... және ... оның ... ретіндегі бағалығын көрсетеді. Нәтижесінде әрбір
биологиялық жүйе (ағза, популяция, биоценоз) уақытқа ... ... ... орта ... ... – табиғи, адаммен өзгертілген немесе
антропогенді. ... ... ... ... ортасының абиотикалық
және биотикалық факторларын бағалау әдісі көп жағдайда биоиндикация ... - ... деп ... ... байланысты ағза немесе ағзалар
бірлестігінің ... ... ... белгілі бір факторымен тығыз
корреляцияланатын болғандықтан оларды бағалау үшін ... ... деп ... осы ... ... ... биоиндикация әдісімен
қоршаған ортадағы ластаушы заттардың әсерін анықтаймыз.
Пайдаланылған әдебиет
1 Ұ.Б. Асқарова Экология және қоршаған ортаны қорғау. ... 2008 ... ... ... ... ... ... и биотестирование.
Москва 2008. 6-18с.
3 Биоиндикация загрязнений наземных экосистем / Под ред. Р. Шуберта. ... 1988. ... Levitt -. ... of 3lants. New York -London. 1980. 3. ... Колумбаева С. Ж., Бильдебаева Р. М. Общая ... ... ... под ред. А.Б. ... - Алматы: Қазақ университеті. 2005.
С. 19-29.
6 Stoker G. Zu einigen ... und ... Aspekten ... In : Schubert R, Schuh -. (Hrsg). ... Tell ... ... ... ... 1980/24 3.10-21.
7 Одум Ю. ... ... -М.: Мир. 1986. С. ... Гиляров A.M. Популяционная экология/ ... ... - ... МГУ. 1990. С. ... ... М. ... ... популяций.- М.: Мир. 1989. С. 76-93.
10 Радкеевич В.А. Экология: ... -Мн.: ... ... С. ... ... Н.Н.// В кн. Практическая генетика М.: Наука. 1968. С.38-53.
12 Бияшева З.М., Олифиров С.В. Полиморфизм природных ... из ... ... зон ... ... ... ... и созоологии. - Доклады Международн. Научно-
практич. конференции. 22-23 января. 2001 Алматы. С.305-308.
13 ... Л. ... ... окружающей среды методом
комплексной биоиндикации/Прага: Карлов университет, кафедра охраны
окружающей среды и ландшафтной экологии. С.28-34.
14Вайнерт Э., ... Р., ... Т. и др. ... ... ... /под ред. ... М.: Мир. 1988. С.68-78.
15 Гречанный Г.В. Сезонная ... ... ... ... ... ... биология. М.2005. Т.66. С. 471-483.

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 20 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Генетиканың даму тарихы."29 бет
Гидравликалық аппараттар17 бет
Мехатрондық жүйенің көмегімен құрылыстар мен ғимараттарды зиянды тербелістің әсерінен қорғауды жобалау48 бет
Төменгі жиілікті трансформаторлар және дроссельдер3 бет
Ақтөбе мұнай өңдеу зауытындағы газды кептіру процесінің автоматтандырылуын жобалау22 бет
Ақтөбе мұнай өңдеу зауытының бу генераторының автоматтандырылуын жобалау14 бет
Ақтөбе қаласы темір-бетон дайындау зауытындағы шикізатты мөлшерлеу процесінің автоматтандырылуын жобалау14 бет
Марков құбылысы16 бет
"агрономиялық терминдерді пайдалана отырып ауыспалы егістерді жіктеу"4 бет
"Өскемен қаласының атмосфералық ауасы және агроценоздарының ластануын бағалау"32 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь