Антропогендік әсерлер


Атмосфераға ықпал ететін антропогендік әсер (2 сағат)
1. Атмосфераның ластануы
2. Атмосфера ластаушыларының негізгі шығу көздері
3. Атмосфералық ластанудың экологиялық зардаптары
4. Жергілікті ластану
Гидросфераға ықпал ететін антропогендік әсер (2 сағат)
1. Адамның суды пайдалануы.
2. Жер үсті және ағынды суларының сипаттамасы.
3. Гидросфераның негізгі ластаушылары.
4. Ластанудың шығу көздері.
5. Гидросфера ластануының зардаптары.
Литосфераға ықпал ететін антропогендік әсер (2 сағат)
1. Топыраққа әсер
2. Топырақ ластануының шығу көздері
Атмосфераның ластануна оның құрамы мен қасиеттерінің өзгерісі жатады. Бұл өзгерістер адам мен жануардың денсаулығына, өсімдіктер мен экожүйелер жағдайына кері әсерін тигізеді.
Атмосфераның ластануы 2-ге бөлінеді: табиғи және антропогенді.
Атмосфераның табиғи ластануы табиғат құбылыстарына байланысты. Мұндай құбылыстарға вулкандық әрекет, тау жыныстарының үгілуі, желдік эрозия, өсімдіктер дің жаппай гүлденуі, орман және жазық далалардың өрттері және т.б.
Ауаның антропогенді ластануы-адамның әрекеті кезінде әртүрлі ластаушы заттардың қалдықтарымен ластану. Ол өзінің тигізетін зияны бойынша табиғи ластанудан басым болып келеді.
Таралу масштабы бойынша атмосфералық лстанудың мынадай түрлері бар: жергілікті, региондық, жаһандық.
Жергілікті ластану-ластаушы заттардың тек шағын территорияларда ғана көптеп кездесуі. Региондық ластану кезінде ластаушы заттар үлкен аймақтарға (бірақ барлық планетаға емес) әсер етеді. Атмосфераның жаһандық ластану тұтас ауа қабатының жағдайының өзгерісімен байланысты.
Атосферадағы зиянды заттардың қалдықтары агрегаттық күйі бойынша мынадай болып жіктеледі:
1) газтектес (күкірт қос тотығы, азот, көміртек оксидтері, көмірсутектер, т.б,)
2) сұйық (қышқылдар, сілтілер, тұз ерітінділері, т.б.)
3) қатты (канцентрогенді заттар, органикалық және бейорганикалық шаң, қаракүйе, шайырлы заттар, қорғасын және оның қосылыстары, т.б,)
Атмосфераның негізгі ластаушылары (поллютанттары)-күкірт диоксиді, азот тотықтары, көміртек оксиді және қатты бөлшектер. Олар ластаушылардың 98%-ін құрайды. Бұл ластаушыларға қоса, қала мен ауылдардың атмосферасында 70-ке жуық зиянды заттың түрлері кездеседі. Олар: формальдегид, фторсутек, аммиак, фенол, бензол, күкірт пен көміртек қосылыстары, қорғасынның қосылыстары. Алайда ластаушылардың концентрциясы (күкірт диоксиді және т.б.) республиканың көптеген қалаларында рұқсат етілген деңгейден жиі асады.
1991 жылы ауаның негізгі төрт ластаушысның атмосфераға шығарған жалпы әлемдік қалдығы 401 млн. тоннаны құрады, ал Ресейде 1991 жылы бұл көрсеткіш 26,2 млн. тонна болды. Жоғарыда аталған негізгі ластаушылардан басқа атмосфераға басқа да өте қауіпті уландырғыш заттар (қорғасын, сынап, кадмий және т.б.) бөлініп шығады. Соны мен қатар бұл заттарға ауыр металдар (шығу көздері: автокөліктер, балқытқыш зауыттар), көмірсутектер, олардың арасында ең қауіптілері-канцерогенді әсер ететін бензапирен, альдегидтер, формальдегид, күкіртсутек, улы ұшқыш ерітінділер (бензин, спирт, эфир) және т.б. жатады.
Атмосфералық ластанудың ең қауіптісі – радиоактивті ластану. Бұл ластану әлемге кең таралған ұзақ жасайтын радиоактивті изотоптар әсерінен болады. Бұл изотоптар ауада және жер астында өткізілетін ядролық снақтың өнімі болып табылады. Сондай ақ жердегі атмосфера қабатын АЭС-тің қауіпті эксплуатациясы кезінде ауаға бөлінетін радиоактивті заттардың қалдықтары да ластайды.
Олардың ішінде 1986 жылы сәуір – мамыр айларында болған Чернобыльдегі АЭС-тің қалдықтары ерекше орын алады. Хиросимада (Жапония) жарылған атом бомбасы ауаға жалпы массасы 74кг болатын радиоактивті зат бөлінді.
Ауаның ластануының тағы бір түрі – ластаушылардың, жергілікті антропогендік шығу көздерінен жылудың өте көп мөлшерде бөлінуі. Атмосфераның жылулық (термикалық) ластануының белгісі болып термикалық зоналар саналады, мысалы, қалалардағы «жылу аралы», суқоймалардың жылынуы, т.б.
Жалпы, егер 2000 жылы ресми мәлеметтерге сүйенсек, біздің елімізде, әсіресе Ресей қалаларында ауаның ластануы жоғары деңгейде болып тұр.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




Лекция
Атмосфераға ықпал ететін антропогендік әсер (2 сағат)

1. Атмосфераның ластануы
2. Атмосфера ластаушыларының негізгі шығу көздері
3. Атмосфералық ластанудың экологиялық зардаптары
4. Жергілікті ластану

Атмосфераның ластануы
Атмосфераның ластануна оның құрамы мен қасиеттерінің өзгерісі жатады.
Бұл өзгерістер адам мен жануардың денсаулығына, өсімдіктер мен экожүйелер
жағдайына кері әсерін тигізеді.
Атмосфераның ластануы 2-ге бөлінеді: табиғи және антропогенді.
Атмосфераның табиғи ластануы табиғат құбылыстарына байланысты. Мұндай
құбылыстарға вулкандық әрекет, тау жыныстарының үгілуі, желдік эрозия,
өсімдіктер дің жаппай гүлденуі, орман және жазық далалардың өрттері және
т.б.
Ауаның антропогенді ластануы-адамның әрекеті кезінде әртүрлі ластаушы
заттардың қалдықтарымен ластану. Ол өзінің тигізетін зияны бойынша табиғи
ластанудан басым болып келеді.
Таралу масштабы бойынша атмосфералық лстанудың мынадай түрлері бар:
жергілікті, региондық, жаһандық.
Жергілікті ластану-ластаушы заттардың тек шағын территорияларда ғана
көптеп кездесуі. Региондық ластану кезінде ластаушы заттар үлкен
аймақтарға (бірақ барлық планетаға емес) әсер етеді. Атмосфераның жаһандық
ластану тұтас ауа қабатының жағдайының өзгерісімен байланысты.
Атосферадағы зиянды заттардың қалдықтары агрегаттық күйі бойынша мынадай
болып жіктеледі:
1) газтектес (күкірт қос тотығы, азот, көміртек оксидтері, көмірсутектер,
т.б,)
2) сұйық (қышқылдар, сілтілер, тұз ерітінділері, т.б.)
3) қатты (канцентрогенді заттар, органикалық және бейорганикалық шаң,
қаракүйе, шайырлы заттар, қорғасын және оның қосылыстары, т.б,)
Атмосфераның негізгі ластаушылары (поллютанттары)-күкірт диоксиді, азот
тотықтары, көміртек оксиді және қатты бөлшектер. Олар ластаушылардың 98%-
ін құрайды. Бұл ластаушыларға қоса, қала мен ауылдардың атмосферасында 70-
ке жуық зиянды заттың түрлері кездеседі. Олар: формальдегид, фторсутек,
аммиак, фенол, бензол, күкірт пен көміртек қосылыстары, қорғасынның
қосылыстары. Алайда ластаушылардың концентрциясы (күкірт диоксиді және
т.б.) республиканың көптеген қалаларында рұқсат етілген деңгейден жиі
асады.
1991 жылы ауаның негізгі төрт ластаушысның атмосфераға шығарған жалпы
әлемдік қалдығы 401 млн. тоннаны құрады, ал Ресейде 1991 жылы бұл
көрсеткіш 26,2 млн. тонна болды. Жоғарыда аталған негізгі ластаушылардан
басқа атмосфераға басқа да өте қауіпті уландырғыш заттар (қорғасын, сынап,
кадмий және т.б.) бөлініп шығады. Соны мен қатар бұл заттарға ауыр
металдар (шығу көздері: автокөліктер, балқытқыш зауыттар), көмірсутектер,
олардың арасында ең қауіптілері-канцерогенді әсер ететін бензапирен,
альдегидтер, формальдегид, күкіртсутек, улы ұшқыш ерітінділер (бензин,
спирт, эфир) және т.б. жатады.
Атмосфералық ластанудың ең қауіптісі – радиоактивті ластану. Бұл ластану
әлемге кең таралған ұзақ жасайтын радиоактивті изотоптар әсерінен болады.
Бұл изотоптар ауада және жер астында өткізілетін ядролық снақтың өнімі
болып табылады. Сондай ақ жердегі атмосфера қабатын АЭС-тің қауіпті
эксплуатациясы кезінде ауаға бөлінетін радиоактивті заттардың қалдықтары
да ластайды.
Олардың ішінде 1986 жылы сәуір – мамыр айларында болған Чернобыльдегі
АЭС-тің қалдықтары ерекше орын алады. Хиросимада (Жапония) жарылған атом
бомбасы ауаға жалпы массасы 74кг болатын радиоактивті зат бөлінді.
Ауаның ластануының тағы бір түрі – ластаушылардың, жергілікті
антропогендік шығу көздерінен жылудың өте көп мөлшерде бөлінуі.
Атмосфераның жылулық (термикалық) ластануының белгісі болып термикалық
зоналар саналады, мысалы, қалалардағы жылу аралы, суқоймалардың жылынуы,
т.б.
Жалпы, егер 2000 жылы ресми мәлеметтерге сүйенсек, біздің елімізде,
әсіресе Ресей қалаларында ауаның ластануы жоғары деңгейде болып тұр.
Атмосфера ластаушыларының негізгі шығу көздері.
Қазіргі таңда Ресей территориясында мына салалар ауаның ластануына
негізгі үлестерін қосады: жылуэнергетика (жылу және атом
электрстанциялары, өндірістік және қалалық т.б.) қара және түсті
металлургия, мұнай өндірісі, мұнай химиясы, автокөлік, құрылыс материалдар
өнеркәсібі.
Ауаны ластауда шаруашылығ салаларның рөлі Батыстың өндірістік жағынан
дамыған елдерінде бұдан басқаша. Мысалы, АҚШ-та, Ұлыбританияда және
Германияда зиянды заттардың қалдықтарыныің көп мөлшері автокөліктерден
(50-60%) шығады, ал жылу энергетикасының үлесіне 16-20% ғана тиеді.
ЖЭС, АЭС және пеш қондырғылар. Қатты және сұйық жанармайды жағу
процесінде атмосфераға құрамында жанудың толық (көміртектің қос тотығы
және су буы) және толық емес (көміртек оксидтері, күкірт және азот
оксидтері, көмірсутектер, т.б.) өнімдері болатын түтін бөлініп шығады.
Энергетикалық қалдықтардың көлемі өте үлкен. Мысалы, қазіргі заманға сай
қуаты 2,4млн кВт болатын ЖЭС тәулігіне 20мың тонна көмір шығындайды және
осы уақытта атмосфераға 680 тонна SO2 және SO 3 , 120-140 т қатты
бөлшектер (күл, шаң, қаракүйе), 200т азот оксидтерін бөліп шығарады.
АЭС терде ауаның улы заттармен ластануының шығу көзі – радиоактивті
йод, газдар және аэрозолдар. Атмосфераның энергетикалық ластануының ірі
шығу көзі – тұрғын үйлержі жылыту жүйесі (пештердің қондырғылары) азот
оксидтерін аз бөлсе де, толық емес жанудың өнімдерін көп бөлді. Түтін
мұржаларының аласа биіктігінен улы заттар өте жоғары концентрацияда пеш
қондырғылар маңында таралады.
Қара және түсті металлургия. 1 т болатты балқыту кезінде атмосфераға
0,04 т қатты бөлшектер, 0,03 т күкірттің оксиді, 0,05 тоннаға дейін
көміртек оксиді, сондай ақ аз мөлшерде марганец, қорғасын, фосфор,мышьяк,
сынап буы және т.б сол сияқты зиянды ластаушылар бөлінеді. Болат балқыту
өндірісінің процесінде атмосфераға фенол, формальдегид, бензол, аммиак
және басқа улы заттардан тұратын булы газды қоспалар бөлінеді. Сондай ақ
агломеациондық фабрикалардан, домна пештерінен және ферроқорытпа
өндірісінен атмосфера ластанады.
Қорғасын мырыш, мыс. Сульфидті рудалар мен алюминий өндірісі кезінде
құрамыда улы заттар бар газдар мен шаңдардың қалдықтарын ерекше айтуға
болады.
Химия өнеркәсібі. Бұл саланың ластаушылаының көлемі өте үлкен болмаса да
(балық өндіріс қалдықтарының 2% ке жуығы),өзінің улылы мен әртүрлілігі
және концентрлілігі мен адамға және басқа биортаға кері әсер етеді.
Әртүрлі химиялық өнеркәсіптерде ауаны күкірт оксидтері, фтор
қосылстары,аммиак, нитрозды газдар, хлорлы қосылыстар және т.б ластаушылар
ластайды.
Автокөлік қалдықтары. Дүние жүзінің ірі қалаларында көп мөлшерде мұнай
өнімдерін жандырып, ауаны ластайтын бірнеше жүз миллион автокөлік бар.
Мәселен, Мәскеуде атмосфераға бөлінетін барлық қалдықтың 80% мөлшері
автокөліктерден шығады.
Өңделген газдердың құрамындағы зиянды затардың кқптеген мөлшері
автокөліктің реттелмеген жанармай жүйесі кезінде пайда болады.
Ауаның интенсивті ластанушы минералды шикізатты өндіру және өңдеу кезінде,
мұнай және газ өңдеу зауыттарында, тау кен өндірісінен шығатын шаң мен
газдардың қалдық тарын шығарғанда, қалдық заттарды жандыру және отвалда
жыныстарын жағу кезінде және т.б жағдайларда байқалады. Ауылдық жерлерде
ауаның ластануының ошағы болып мал құс ұстайтын фермалар,ет өндіретін
өнеркәсіп кешендерімен пестицидтердің шаңдануы табылады.
А Гор Земля на чаще весов (Жер таразы тағында) атты кітабында былай
дейді: Жердің әрбір тұрғыны стратегиялық (трансшекаралық) ластанулардан
азап шегуші болып табылады. Трансшекаралық ластану дегеніміз- бір елдің
территориясынан басқа елдікіне көшірілген ластану. 1994 ж Ресейдің
европалық бөлігіне оның тиімсіз географиялық орналасуы нәтижесінде
Украина, Германия, Польша және т.б елдерден 1204 мың тонна күкірт
қосылыстары бөлінді, ал Ресейдің ластану көздернен бар болғаны 190 мың
тонна күкірт бөлінді, яғни 6,3 есе аз мөлшерде бөлінді.
Атмосфералық ластанудың экологиялық зардаптары.
Атмосфералық ластану адам денсаулығына және қоршаған табиғи ортаға әр
түрлі әістермен әсер етеді; организмнің тіршілік етуін қамтамасыз ететін
әртүрлі жүйелерге тура және қте шапшаң әсер етеді (ыс, т.б) және жай және
уақыт өте әсер ететін зиян тигізеді. Көптеген жағдайларда ауаның ластануы
экожүйенің құрылымдық компоненттерін бұзады. Бұдан кейін бұл
компоненттерді реттегіш процестер алғашқы қалпына келтіре алмайды,
нәтижесінде гомеостың механизмі бұзылады.
Енді ауаның жергілікті латануы қоршаған табиғи ортаға қалай әсер ететін
қарастыра йық.
Негізгі ластаушылардың (поллютанттардың) адам организміне физиологиялық
әсері нәтжесінде өте ауыр зардаптар пайда болады. Мысалы. Ылғалмен
әрекеттескен күкірт диоксиді күкірт қышқылын түзеді. ол адам мен жануардың
өкпесіне кері әсер етеді. Әсіресе бұл байланыс балалардың өкпе
патологиясын зерттеу нәтижесінде және ірі қалалардың ауасының күкірт
диоксидінің концентрациясының деңгейінде байқалады. Американдық
ғалымдардың зерттеулері бойынша, 0,049мгм3 көрсеткіш деңгейінде SO2-
мен ластану нәтижесінде Нэшвила (АҚШ) халқының 8,1% ауруға ұшыраған,
0,150-0,349мгм3 көрсеткіште -12%, ал 0,350мгм3 көрсеткште -43,8% болады.
Әсіресе күірт диоксиді шаңмен араласып, тыныс алу мүшелеріне өткенде өте
қауіпті.
Құрамында кремний диоксиді бар шаң өкпенің өте қатерлі ауруы-силикозға
алып келеді. Азоттың оксидтері тітіркендіреді, ал ауыр жағдайларда көздің,
өкпенің сілекейлі қабықтарын бұзады, сондай-ақ олар улы тұмандар түзуге
қатысады. Әсіресе бұл оксидтер ластанға ауаның құрамында күкірт диоксиді
мен басқа да улы қосылыстармен бірге болғанда өте улы болады. Бұл
жағдайларда ластаушы заттардың өте аз концентра-циясында синергизм
эфектісі пайда болады, яғни барлық газ тәріздес қоспалардың улылығының
күшеюі.
Көміртек диоксидінің (көмірқышқыл газының) адам организміне әсері өте
танымал. Өте қатты улану кезінде жалпы әлсіздік, бас айналу, құсу,
ұйқышылдық, естен тану байқалады, өліммен аяқталуы да мүмкін. Алайда
ауадағы СО-ның төмен концентрациясы үшін ол жаппай уландыруды туғызбаса
да, анемиямен және жүрек ауруларымен ауыратын адамдарға қауіпті.
Суда қалқып жүретін қатты бөлшектердің арасында өлшемі 5 мкм-ден кіші
болмайтын бөлшектер өте қауіпті, олар лимфатиклық түтіктерге, өкпенің
альвеоларына кері әсер етеді және де сілекейлі қабықшаны ластайды.
Ұзақ уақытта байқалатын өте аз көлемдегі қалдықтардың да зардаптары өте
ауыр. Бұл қалдықтарға қорғасын, бензапирен, фосфор, кадмий, мышьяк,
кобальт және т.б жатады. Олар қанайналым жүйесін нашарлатады, онкологиялық
аурулар ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Атмосфераның антропогендік ластануы
Антропогендік ландшафттану
Антропогендік фактор
Антропогендік факторлар
Антропогендік ландшафт туралы түсінік
Антропогендік стрессордың әсері
Антропогендік ландшафттардың дамуының алғышарттары
Антропогендік табиғат комплекстері
Литосфераға антропогендік әсер етуі
Сыртқы әсерлер. Сыртқы әсерлерді реттеудегі мемлекеттің рөлі
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь