Қазақстанның құрлықтағы көлік жолдарының даму инфрақұрылымы. Қазақстан көлік жолдарының халықаралық байланыстарға тигізетін ықпалы

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

1. Қазақстанның құрлықтағы көлік жолдарының даму инфрақұрылымы ... ..6
1.1 Темір жол көлігінің дамуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...6
1.2 Қазақстан Республикасы автомобиль жолдарының өркендеуі ... ... ... ... ..15
1.3 Құбыр көлігінің даму ерекшелігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...23

2. Қазақстан көлік жолдарының халықаралық байланыстарға тигізетін ықпалы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 28
2.1 Темір жол көлігін қайта құрылымдау және дамыту ... ... ... ... ... ... ... ... .28
2.2. Қазақстан автожолдарының халықаралық байланыстағы маңызы ... ... ...31
2.3.Құбыр жолдарының мұнай, газ ресурстарын шетке шығаруда алатын орны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .35

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 37
Әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .38
Жұмыстың көкейтестілігі: халықаралық еңбек бөлінісінде көлікке ерекше көңіл бөлінген, кез келген елдің әлемдік кономикаға кірігуінің (интеграция) тиімділігімен мерзімдері, мүмкіндіктері көлік жұмысына тәуелді болады. Америка экономисі Джон Койл өзінің “Transportation” атты еңбегінде: “көлік әлемдік былықты тәртіпке келтіру үшін өркениетті адамға қажетті құралдардың бірі болып табылады. Біздің өміріміздің кез келген саласына көліктің қатысы бар. Біздің өміріміз күрделене түскен сайын, бізге көлік қызметінің қажеттігі өсе түседі”, — деп жазған еді. Көлік экономикалық қарым – қатынастардың барлық түрлеріне дерлік қызмет етеді. Түптеп келгенде көліктік іс - әрекеттер келісімдерді жүзеге асыру үрдісін бастайды және аяқтайды, өнімді тасмалдауға кететін шығындар тікелей тауардың құнына қосып немесе оның құнына жанама түрде қосылады. Тұтас алғанда қазіргі қоғам дамуындағы көліктің рөлі мен орнын белгілей отырып, экономикалық теория оны жалпыға бірдей арналған еңбек құралы, өндірістің жалпы шарттарының бірі ретінде қарастырады. Кәсіпорын ішіндегі жұмысшылар мен еңбек құралдарын тасмалдай отырып, көлік технологиялық еңбек бөлінісінің нәтижесінде туындайтын байланыстарды жүзеге асырады. Бұл функцияларды ішкі өндірістік көлік атқарды. Өндірушілер мен тұтынушылар арасында әртүрлі өнім түрлерін тасымалдай отырып, көлік аймақтық еңбек бөлінісінің нәтижесінде пайда болған байланыстарды іске асырады. Бұл функциялар қоғамдық еңбек бөлінісінің тарихи үдерісінің барысында өндірістің дербес саласы болып бөлініп шыққан айналым саласы көлігінің құзырына қарайды. Қазіргі заманғы жағдайда айналым үрдісіндегі (процесс) тасымалды негізінен жалпы пайдаланымдағы көлік – темір жол, теңіз, өзен, автомобиль, әуе сондай – ақ арнаулы көлік (өткізгіш құбырлар, жоғарғы кернеулі электр берілісінің жерлері даңғылдық (магистраль) жол қатнастарының тораптарымен кәсіпорындарды байланыстыратын кіреберіс темір жолдар) атқарады.
Жұмыстың мақсаты мен міндеттері:
- Даңғылдық инфраққрылымның үстіне мемлекеттік бақылауды қалдыра отырып, құрлықтағы нарық жағдайына көшуге ыңғайлау;
- Жабдықтау және тасымал қызметтерінің бәсекелестігін дамыту кезінде және салаға жеке бастамашылық пен инвестицияларды қатыстыру арқылы құрлықтағы көліктердің тиімділігін қамтамасыз ету;
- өтпек тасымалдау нарығында құрлықтағы көліктің бәсекелестік қабілеттілігін қамтамасыз ету;
Осы мақсаттарға жету үшін жаңа Бағдарлама келесі мәселелердің шешімін қарастырады:
- қамтамасыз ету қызметтерінің негізгілерден бөлінуін;
- инфрақұрылымға қатысудың бірдей құқығын бере отырып, жылжымалы құрам операторларының бәсекелестік нарығын құру;
- технологиялық қажетті минимумнан өзге әлеуметтік саланы бөлу;
- жолаушы тасымалы аймағында акционерлік қоғамға түрлендіру жүргізу және әлеуметтік мәні бар қызметтерге демеуқаржы беру мәселелерін шешу;
1. Қазақ Ұлттық энциклопедиясы. Т.1,5. Алматы, 2002
2. Қазақ Совет энциклопедиясы. Т.3,7. Алматы,
3. Атамқұлов Е.Д., Жанғаскин Қ.Қ. Қазақстан темір жол көлігі, қайта құрылымдау және әлемдік экономикаға кіру жолдары.
Алматы: Экономика, 2004.
4. Аксенов И. Я. Транспорт, История современность перспективы, проблемы. М.,1985
5. //Казакстанская правда. 1989. -18 июня.
6. //Егемен Қазақстан.-1998.03.04, 1999.16.08.
7. Мусин Ч. Қазақстан тарихы . Алматы ,2003
8. Қадырбаев В.К. Автомобильный транспорт Казахстана: возможности и резервы. М., 1982
9. Иванов В.Н., ТарасенкоТ.В. Автомобильный транспорт: эффективность и качество М.,1978
10. Узбасаров М. Т. Транспорт және халық шаруашылығы. Алмасты,1989
11. // Жас алаш. 2004- 8 ақпан
12. Транспорт и связь в республике Казахстан. Алматы: Казинфорицентр,1993.
13. //Саясат.2004 №1
14. Мартынов В. Прогноз тенденций мирового экономического процесса// КосмоПолис: Альманах. 1999ж
15.Едильбаева Г Развитие законодательства по регулированию природопользования в условиях индустриального Казахстана Международный деловой журнал KAZAKHSTAN 2003
16.Жанбуршин Е. Чистые технологии // Caspian Research, №3, 2002.-б.72-74
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе.....................................................................
..................................................3
1. Қазақстанның құрлықтағы көлік жолдарының даму инфрақұрылымы......6
1.1 ... жол ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... жолдарының халықаралық байланыстарға тигізетін
ықпалы......................................................................
..............................................28
2.1 ... жол ... ... ... ... ... ... халықаралық байланыстағы маңызы...........31
2.3.Құбыр жолдарының ... газ ... ... ... ... халықаралық еңбек бөлінісінде көлікке ерекше
көңіл бөлінген, кез келген елдің әлемдік кономикаға кірігуінің (интеграция)
тиімділігімен мерзімдері, ... ... ... тәуелді болады.
Америка экономисі Джон Койл өзінің “Transportation” атты еңбегінде: “көлік
әлемдік былықты тәртіпке келтіру үшін өркениетті ... ... ... ... табылады. Біздің өміріміздің кез келген саласына көліктің қатысы
бар. Біздің өміріміз күрделене түскен сайын, ... ... ... өсе ... — деп жазған еді. Көлік экономикалық ... ... ... ... ... ... етеді. Түптеп келгенде
көліктік іс - әрекеттер келісімдерді жүзеге ... ... ... ... ... ... кететін шығындар тікелей тауардың құнына қосып
немесе оның құнына жанама түрде қосылады. Тұтас ... ... ... көліктің рөлі мен орнын белгілей отырып, экономикалық теория оны
жалпыға бірдей арналған еңбек құралы, ... ... ... ... ... ... ... жұмысшылар мен еңбек құралдарын
тасмалдай отырып, ... ... ... ... нәтижесінде
туындайтын байланыстарды жүзеге асырады. Бұл функцияларды ішкі өндірістік
көлік атқарды. Өндірушілер мен тұтынушылар арасында әртүрлі өнім ... ... ... ... ... ... ... пайда
болған байланыстарды іске асырады. Бұл функциялар ... ... ... ... ... ... дербес саласы болып
бөлініп шыққан айналым саласы көлігінің құзырына қарайды. ... ... ... ... ... ... ... жалпы
пайдаланымдағы көлік – темір жол, теңіз, өзен, автомобиль, әуе сондай – ... ... ... ... ... кернеулі электр берілісінің
жерлері даңғылдық (магистраль) жол ... ... ... кіреберіс темір жолдар) атқарады.
Жұмыстың мақсаты мен міндеттері:
- ... ... ... мемлекеттік бақылауды қалдыра отырып,
құрлықтағы нарық жағдайына көшуге ыңғайлау;
- Жабдықтау және тасымал қызметтерінің ... ... ... ... жеке ... пен ... қатыстыру арқылы
құрлықтағы көліктердің тиімділігін қамтамасыз ету;
- өтпек тасымалдау ... ... ... бәсекелестік
қабілеттілігін қамтамасыз ету;
Осы мақсаттарға жету үшін жаңа ... ... ... шешімін
қарастырады:
- қамтамасыз ету қызметтерінің негізгілерден бөлінуін;
- инфрақұрылымға қатысудың ... ... бере ... ... ... ... ... құру;
- технологиялық қажетті минимумнан өзге әлеуметтік саланы бөлу;
- жолаушы тасымалы аймағында акционерлік қоғамға түрлендіру жүргізу ... мәні бар ... ... беру мәселелерін шешу;
- күрделі - қалпына келтіру, жаңғырту және локомотивтер мен вагондарды
құрастыру ... өз ... ... бір ...
нарық сараланымы (сегмент) яғни тауарлар айырбасын “нақты” іске асырушы
және ... ... ... ... ал 2-ші жағынан – ол нарық
субъектісі ... ... мен ... ... отырып өз
қызметін сатады. Мұндай қызметті көліктің әрбір түрі әрқалай іске асыруы
мүмкін және осының ... олар ... ... ... ... ... оны шаруашылықтың ... ... ... ... ... ... жаңа ... өнім өндірмейді, алайда айналым
аясындағы ... ... ... ... болып табылады.
Екіншіден, көлік өнімін, яғни жолаушы және жүк тасымалын, көлік
өндірісінің ... ... ... ... ... ... қор жасау да мүмкін емес.
Үшіншіден, көлік өнімінің құрамында шикізат болмайды.
Оның өзіндік құнындағы еңбекақының ... ... ... ... ... отын және ... ... үшін жұмсалатын қаражат көліктің барлық
пайдалану шығындарының жартысына жуығын ... ... ... ... ... айналымы өнеркәсіп пен
ауыл шаруашылығын дамытуға жұмсалатын қаржы айналымынан өзгерек болады.
Көлік нарығында жаңа зат түріндегі тауар ... ... ... ... ... өзі ... асырылады.
Сондықтан көлік жүйесі жұмысының тиімділігі мен сапасына қойылатын
талаптар көлік қызметінің ... ... ... табылатын.
Оның нарықтық өніміне ғана емес, сондай – ақ, тікелей көліктің өзінің
өндірістік үрдісіне де қойылады.
Қазіргі ... ... ... ... кез ... елдің өз өндіргіш
күштерінің өсуіне және оның сыртқы ... ... ... ... атқарудағы көліктің жеке түрлерінің үлес салмағы шығыс еуропалық
елдерде; судағы қатынаста – 23 %, ... – 64 % және ... ... – 13 %, ... ... ... ... – 62 %, 27%, 11%, ал
дамушы елдерде – 84%, 10%, 6% -ға ... жер шары ... 70% - ын ... ... ... әлемдік инфрақұрылымның 5% - ын (2007) құрайтын әлсіз
құрлықтың көлік жүйесіне ие.
Көлік кешені – құрамына ... жол, ... әуе, ... ... және өзен ... ... ... экономика
инфрақұрылымын қалыптастыратын салалардың бірі болып табылады. Оның хал -
ақуалынан Республикамыздың шаруашылығы ... ... ... ... ... ... және ... кешендердің өзара байланысының
қамтамасыз етілуі тәуелді.
Республикадағы көлік қатынастарының ең жоғары дамуы өткен ғасырдың 70-80
жылдарында байқалған. 1990 жылдары басталған ТМД ... ... ... ... ... ... ... жаппай төмендеуіне
алып келді.
Қазақстан Республикасы статистика агенттігінің 2006 жылғы ... ... ... ... жүк айналымындағы темір жол көлігінің
үлесі 56,9 % - ды, ... ... ... - 27% -ды; ... - 16%-
ды, әуе жолдарының үлесі – 0,02%-ды, өзен жолдарының ... – 0,02 ... ... да ... ... ... жолдарының маңызы жоғары.
Негізінен мұндай қатынастар Қазақстанда өнеркәсіптік өндірістерінің
шикізат құрылымымен түсіндіріледі. Негізгі тасымалданатын ... ... ... ... тиімсіз болатын көмір, астық, мұнай мен
минералды тыңайтқыштар және т.б. сияқты көлемді үйілетін және ... ... ... ... ... жүк айналымында статистикалық
есепке алу, бағалаудың қиындығынан туындайтын үлес ... ... ... көрсетілген көлік түрлері жүктер мен жолаушыларды тасымалдау
нарығында бір – біріне бәсекелестік жасайды. Мысалы, құбыр мен темір жол
көліктері ... және ... ... ... ... жол және ... көлемді үйілетін жүктерді қоспағанда, жүктердің барлық
номенклатурасы үшін ... ... ... шығу ... кеме
жүретін өзендердің болмауы сияқты географиялық жағдайлар су тасымалдарын
жүргізуді жоққа шығарады. ... ... ... ... ... ... дамымағандығына және құбыр көлігінің қарқынды
дамуына қарамастан, жүз ... ... ... бойы ... жүк ... ... жаппай тасымалдаудың негізгі құрамы әмбебап және салыстырмалы
түрде арзаны ... жол ... ... (3)
Ι тарау. Қазақстанның құрлықтағы көлік жолдарының даму инфрақұрылымы
1. 1. Темір жол көлігінің дамуы.
Темір жол – жолаушылар, жүк, ... т.б. ... ... ... бар ... транспорттық кәсіпорын. Оның негізгі
техникалық жүйесіне ... ...... пен вагон рельс
жол , ... жол, ... ) ... мен ... ... әр түрлі әкімшілік үйлер, вокзалдар т.б. жатады. Темір ... ... ... мақсаттың өнеркәсіптік, қалалық (трамвай,
метро).
Темір жол еніне қарай кең табанды әрі тар ... , ... ... ... ... және ... (тепловоз) газ
турбиналары және бу қондырғылары болып ажыратылады ... жол ... ... ... жолаушыларға қызмет
көрсетуге, жүк ... ... ... басқаруға арналып
салынған үй немесе үйлер ...... жол ... ... ... ... жол вокзалында жүк, почта ... ... ... да қоса ... .Темір жол станциясы поезд қабылдауға,
жөнелтуге , оларды құрастыруға мүм кіндік беретін ... жол ... ... ... ... арналған құрылғылары бар
кәсіпорын. ... ... екі не одан да көп ... ... ... темір жол станциялары темір жол торабын
құрайды.
Темір жол ...... ... не ... ... ... жол арқылы жүк және жолаушы тасымалдау ісін ... ... ... жол ... тууы ірі ... ... ... ісі, металлургия өнеркәсібінің ... мен ... ... жүзінде тұңғыш темір жол 1825 жыл Дж. ... ...... ... (12 км, Англия). 30 жылдары
Австрияда, Германияда , ... , ... ... болды.
1830 жылы АҚШ-та, 1837 жылы Ресейде темір жол ... ... ... да ... ... Африка, Оңтүстік
Америкада және Австралияда ... жол ... ... .XX ... ... ... темір жол торабы 1 млн. км – ден асып ... ... тез ... ... басқа түрлеріне ... ... ... болуына байланысты еді. Мысалы , ... жол мен жүк ... ... ... ... ... есе арзанға түсті , тіпті оның ... құны ұсақ ... ... ... ... да төмен болды ( 1 ).
1899 жылдың ... ... ... А.Н. ... ... жасап , осы бағыттың маңыздылығына тоқталады. 4 ... ... ... ... ( ... ) төмендегі П.К.Фролов деген шебер
Алтайда XΙX ғасырдың басында атпен ... ... ... ұзақ
жолдың жетілдірілген жобасын жасады . ... ... ... ... , ... Е.А. және Н.Е . ... ... етті . ...... ... 1833- 1834 ... Ресейде тұңғыш рет , ал
дүние жүзінде ... бірі ... бу ... ... және ... ... ... салу мәселесі төменгі Поволжьеде ... ... ... ... егін ... ... ... әрең
жеткізілген. Темір жолдар салу мәселесіне Ι ... ... ... ... ... , олар ... жол қауіпті , өйткені
ол крепостниктік право системасын ... ... деп ... ... қарамастан реформаға дейін – ақ темір жолдары салына бастады .
1838 жылы ... пен ... ... ( ... ... ... )
арасында ұзындығы 25 км. темір жол линиясы ... , ... ... – Вена ( 1848 ж ) , Петербург – Москва ( 1851 ж ) ... ... ( 1858 ж ) ... ... ... ... темір жол линияларының жалпы ... ... ... . Бұл кезде темір жолдың ұзындығы Англияда-
15мың , ... 10 мың ... еді ... ... ... кең ... үшін ... дамуы қажетті техникалық алғы шарт болып табылады .
Территориясы ... ... ... ... ел ... жолдардың маңызы ерекше болды .
1856 жылы үкімет Россияда кең ... ... ... аса ... деп ... . Оны ... жеке капитал ... ... ... . Ең ... кезектегі магистральдарды салу
үшін 1857 жылы ... ... “ Орыс ... ... ... ... . ... басқа 1858-1859 жылдары тағы бірнеше темір
жолдардың акционерлік ... ... ... . ... ... болған соғысқа дейін созылды . ... ... жол салу ... ... ... .
80 жылдардың аяқ кезінде Ресейде салынған темір ... ... 20 мың ... асты ... жолдардың бағдары
ең алдымен астық нарығының ... және ... ... ... ... ішкі рыноктар мұқтаж болып отырған жолдарды ... . ... ең ... ... темір жолдарының негізгі
торабына ... . 1862 жылы ... үшін ... Москва – Нижний
Новгород ( қазіргі ... ) ... жолы ... Волгамен және
Нижегород жәрмеңкесімен байланыстырды .
Темір жолдар Москваны астықты қара ... ... ... Курск- Харьковке баратын жолдар мен Курскіден ... ... ... ) және ... ... ( ... арқылы )
жалғастырды .
Солтүстік бағытта ...... жолы ... ... ... ... тек астық және ... ... ... ... , ... ауданның өнеркәсіптік ... ... ... ... ... ... ... .
Жүктерді Волга және басқа негізгі жолдарымен тасу ... өсе ... . ... ... ... жалпы көлік ... ... ... ... ... жеті ... ... , бірақ олардың екеуін ғана кесіп өтті (4) ... жылы ...... ... жол ... салына
бастады. Құрылыс бастығы болып В.С.Шатов тағайындалды . Түрксібке
жәрдемдесу ... ... ... ... ... Н.Нұршақов басқарды . РКФСР үкіметі жолында ... ... ... төрағасының орынбасары Т. Рысқұлов басқарған
Түрксіб құрылысына жәрдемдесетін ... ... ... істеді .
Ұлттық республикалардың ... ... ... ... іс жүзінде ұштастырылды . Бұл ... жол ... ... ... ... ... үлгісі ретінде енді ... ... 100 ... адам : ... , ... , ... ... , татарлар , башқұрттар еңбек етті . Он ... ... ... , ... , ... , жол ... ... игерді .
Түркістан – Сібір магистралін салу ... ... рет ... жоба ... өкіметі тұсында да болған , бірақ ол ... ... , ... оны іске асыруға ондаған жыл ... ... ... ... ... ... жолын салу тәулігіне орта
есеппен 150 метр қарқынмен ... ... ... ... ... Түрксібтің ұзындығы 266,5 км
болатын учаскелерінің бірі – ... жолы жеті айда ... , ... ... 1500 м жол ... . ... ... белгіленген
бес жылдың орнына үш жылда салынып бітті . 1930 ... 28 ... және ... ... ... станциясында түйісіп ,
жол уақытша іске қосылды , ал 1931 жылғы ... ... ... ... . ... темір жолының салынуының орасан ... және ...... ... ... . Жол ... Сібір аудандарымен жалғастырды , ... ... ... мен ... өрге ... ықпал етті , Кеңестік
Қазақстанда жұмысшы тобын тәрбиелеу мен ... ... ... .
1731 жылдың күзінен бастап Ресей мемлекетінің қазақ ... енуі XΙX ... ... ... ... ... ... .Бұдан
соң ол Қазақстан мен Орта Азия жеріндегі қазба ... ... ... еркін иемдену мақсатында 1874 ... ... ... ... ... ... ойластырды . 1877-1879 жылдар аралығында
Орынбор мен ... , ... ... ... ... өлкесіне
бірнеше рет экспедиция ұйымдастырып , темір жол ... ... ... үш жылғы зерттеуге ... жол ... ... , ... ... , ... инженерлері , зоолог – биолог ғалымдары
және суретшілер қатысты . Үш ... ... ... ... Орта Азия ... жол бағытын дұрыс деп ... . Олар ... жол ... ... ... ... болса 500 шақырымнан
астам қашықтықтың қысқаратынын , сонда Орынбор – Иляцк , ... ... ... , Ташкент , Шынақ, Жизақ, Самарқанд арасын ... ... ... 2000 шақырымды құрайтынын ... ... бұл ... ... жол ... ... тас т.б. ... ... алға ... ... ... егдей – тегжейлі зерттеген арнайы комиссия ... ... ... үш ... салып бітіруге болатынын , ... 34 мың сом, ... ... ... 70 000 000. сом кететінін
есептеп анықтайды .
Орынбор генерал-губернаторы Крыжановский 1879 ... ... ... ... стат ... ... қатынас қағазын
жолдап , өзіне Орынбор – Ташкент темір жолын ... ... ... .
Мұнан кейін 1893 жылы Орынбор-Т ашкент темір ... ... ... ... талқыланады .
1893 жылы Покрорвская Слобода – Орал ... ... ... км ... тар табанды темір жол ... ... , оның 113 ... ... ... ... жүргізілді . Трансібір магистралінің
бір бөлігі болып табылатын Батыс – ... ... ... құрылысы
1895 жылы аяқталып , 170 км ... сол ... ... ... ... ... өтті ... жылдың 21 сәуірінде патша үкіметі Орынбор – Ташкент ... тез ... салу ... ... ... шығарды және жалпы
ұзындығы 1952 км болатын , әскери ... ... ... тез ... ... 1905 ... дейін-ақ салынып бітуі техника мен ... ... ... ...... желісінің құрылысы ( ұзындығы 1736 шақырымнан
астам ) 1900-1905 жылдары арасында ... , ... ... 1905 жылы 1
шілдеде , екінші бөлігі 1906 жылы 1 қаңтарда ... ... ... ... бүкіл Сырдария облысы мен Түркістан өлкесі
солтүстік ...... ... Торғай облысы , Темір уездерін
қамтыды , нақтылап ... ... жол ... ... ... 1901
жылы 10 майда , Ташкент жақтан – 1902 ... 9 ... ... ... ... тасыған су бірнеше рет ... ... ... ... ... . Бұл жағдайлада Сарышығанақ , ... ... , ... , ... , Қорқыт маңдарында жиі ... , ... ... тоқтатқан кездері де болған .
Көптеген жергілікті тұрғындар темір жол ... ... ... ... . Олардың қатарында өзбек Арифқожа Азисходжаев ... ... ... т.б. есімдері аталады . ... ... ... жол салуға 40-50 мың , енді бір деректе 20 ... ... ... ... . Демек , осының үлкен
құрылыста қазақтардың өзінен 20 мың адам ... ... ... бар ...... ... жолын салудағы патшаның Ресейдің 4 басты
мақсаты болған.
Біріншіден Орта азия ... жолы ... мен ... ... күретамыр болса , екіншіден Қазақ ... ... ... ... ... , ... Ресейге Түркістан
өлкесіне тура жол ... , ... Орта Азия жолы ... , ... ... және ... ... байланысын
жақсартпақ .
Темір жолдың келуіне байланысты Сырдария облысының тұрғындарына
отыршылдыққа қолайлы ... туып , ... ... ... ... орыс мұжықтарының 1895 жылдары (атымен ... ... ... «Александровск» және «Ново – Александровскі» - деп
аталған орыс ... ... ... ... ... ... 1903 жылдың 23 наурызындағы
санында «Путь в Москву» атты ... « ... Осы ... 19 ... ... бір ... тасып жаңа жүргізіліп жатқан ... ... ... ... , ... арық ... ... жол
табанына арналған бөгесінді бүлдірді» десе , осы хабардың ... ... ... 80-90 % ... ... ... ... келтіреді .
Сондай-ақ осы газеттің жылдың 20 шілдесіндегі « ... ... ... Перовскі мен Қармақшы арасындағы ... ... қызу ... жатқанын, сонымен ... ... ... жерлерінде « Қарабұра » мен табу жұмыстарының
атқарылып ... ... . ... ... ... балшықты
көлдер құрғатылып , Қараөзек өзеншесі бойындағы 400 ... ... ... ... . ... орай ... және ... ... ... ... иеленуге таласуда екенін
де хабарлапты .
Күретамыр болып саналатын ... жол ... ... ... ... , ... жолда жұмыс істеуге ... ... ... ( ... ... ) ... есебінен 200 000 сом
алып , өз ... ... ... .
1 қаңтар 1904 жылы темір жол ... ... ( ... ) ... ... . Темір жол құрылысының ... мен ... ... құрылысқа жұмыс ... , ... ... 15-20 мың ... ... болатынын
, қазір темір жолда 5 мың адамның ( газет хабарында ) ... ... ... ... айының ортасында Ташкенттен батысқа ... ... ... ... табандары орналастырылып Қараөзен өзені және
Сауранбай кагналына ... ағаш ... ... . 1 маусымда
Ташкент пен Перовскі арасында коммерциялық поездар жүре ... .
8 ... 1904 жылы ... мен ... ... ... құрылыс материалдарын тасып келе жатқан ... ... ... жолының бір ғасырлық тарихына көз
жібергенде ұлан – ғайыр ... ... ... ... ... басқан өңір-жанға сая , дертке дауа Ақжайық атырабы алдымен
ойға ... . ... ... , ... ... ... аймағымен
іргелес Самара ... ... ... ... , ... ... қашықтықты қамтыған тар ізді ... жол ... ... тура 110 жыл ... ... ... өлке ... . Бұл орайда Санкт-Петербургтегі Ресей ... ... ... ... ... иек ... , ресейдің сол
дәуірдегі қатынас ... ... ... ... жылғы 10 қарашада Николай ΙΙ ... ...... ... ... жолы ... « ... ... ... ... Покровскі қалашығынан Орал қаласына дейін тар ізді
темір жол ... ... ... » - деп атап ... ... тиек болған құжатта “ ... ... ... 396 ... 1060 ... тең ескі ... атауы ) , табан аралық
ені 0,4687 сажен ... 231 ... тең ескі ... ... іске ... желі ... жолаушылар мен тауар тасмалдауға
қызмет ... ... осы ... 25 ... ...... .
Бұл деректер темір жолдың ұлан-ғайыр қазақ ... ... ... бір ... ... уақыт қойнауынан бастау алатынын
аңғартады .XΙX ... нақ ... ең қиыр Орал ... тар ізді ... жол жүк ... ... орай 1913
жылы кез ізге көшірілгені , ... ... ... жыл түсе , ... .1936 жылы ... 264 ... Орал ... –Илецк
(бұрынғы атауы Тұз төбе ) кен орны ... ... ... ... ... ... ... жол түскені , сөйтіп,
Сібір мен қазба байлықтарға бай өлке – ... ... ... ... шығу ... ақиқатқа айналғаны да тарихтан белгілі .
1946 жылы Рязань – Урал ... ... ... ретінде өз
алдына шаңырақ көтерген Орал жол ... су ... ... ... жыл ... бұрынғы КСРО теміржол ... ... ... үздік ұжым » танылды . Нақ осы жылы Орал паравоз ... ... ... ... ) ... ... мен ... депоға
кірместен, айналымдық кесте бойынша жұмыс атқару тәсілін ... , ... ... ... үшін ... темір
жолының «Жүк тасымалдаушы ... ... ... ... алды . Олар жүргізген паравоз КСРО ... ... ... « ... ... ... жолдарындағы маңдай
алды паравоз » атанды (6) ... ... ... ... Ұлы Отан ... ... ... бөлімшеге қарасты Қазақстан стансасының
ұжымы ерен ... ... ... . Олардың қажырлы еңбегі ... ... ... ... ... ... ... айшықтанды.
Ұлы Отан соғысынан кейінгі жылдардың қорытындысы мен ... ... он ... ... мемлекеттің ең ... ...... ... иегері атануы да бөлімше тарихындағы
елеулі парақтарының бірі ... еске ... жөн ... ... ... ... ... тартылып ,
одан әрі Каспий ... мен ... Жаңа ... ... қада қағылғалы тұр . Бұл күнге дейін кең ... ... ғана ... ... Арқаның алыс ... ... ... арманы еді . Көптен бергі делінгенде , өткен
ғасырдың 30-шы ... ... ... қосу көзделген
болатын . Соны ... ... ... табу ... , ... ... ... та қойылған еді . Оған соғыс кедергі жасады
, бұдан кейінгі ... сөз ... ... ... ... , ... пен ... төтелей түйістіретін ... ... Ол ... ... қазірпгі темір жол бойын
қуалай , алдымен Ақтоғай , Саяқ, Балқаш, Мойынты ... ... . ... ... ... ... қақ жара Қызылжар
стансасына жаңа жол тармағы ... соң ... ... .
Жезқазғаннан елсіз жерлер ... ... тағы да ... Сексеуіл стансасына жеткізіліп қосылады . Одан Каспийдің
жағасындағы ... ... ... . ... , ... ... ауыр
құрамалардан осы стансцияда түсіріліп , оларға арғы ... ... ... артылып кері оралады .
Бұл жолдың бір ерекшелігі – ... ... ... . ... ені еліміздегідей 1520 мм емес, 1475 мм ... ... тар ... ... лайықталған шет ... ... ол ... ... енді ... ... жоқ . Мамандар
нақты есептеулерге сүйене болжап ... , бұл жол ... мен ... ... екі есеге азайтуға ... . ... ... ... ... ... үшін тұрып қалмай тіке ... ... ... оның
тезірек іске қосылуына Иран мен Туркияның ... ... ... өз ... ... көрсетуге ынталы .
Жалпы жол құрылысын қаржыландыруды Қытай мен ... ... . Оны ... 2 ... 4 ... ... ... инвестиция
болу көзделген. Жұмыстың негізгі бөлігін ... ... ... ... , оның ішінде « Қазақстан темір жолы» АҚ – ... ... ... ... ... арқасында көптеген тұрғылықты азаматтар жұмысқа тартылады .
Мәселен , әр 40 шақырым ... ... ... ... , ... 200
шақырым сайын жөндеу деполарының құрылатындығы жаңа жұмыс орындарының
ашылуымен қатар ... ... ... ... ... ... үлкен өзгерістер әкелері анық ( 12 ) ... ... ... ... ... ... станциясы
ірі темір жол торабына айналғалы тұр . Бұдан ... сол ... ... , ауыл ... ... ... жан ... жөнелтіледі . Осыған байланысты Жезқазған стансасының жұмыс
ауқымы еселеп артады ... ... мысы мен ... ... тіке ... және ... ... де тез жетеді .
Әрі транзиттік орталық болатын Жезқазған ... ... ... ... жаңа ... ... ... уақыттарда еліміздің көлікшілері транзиттік ел ретінде
Қазақстан таяу ... жүк ... ... 2 ... ... табыс
табуға мүмкіндігі барлығын жиі қайталап жүр .Осы ... ... шығу ... ... ... үлес ... орасан зор
болатындығы бесенеден белгілі .Қазақстан ... ... ... ... ... бөліндісі кестеде берілген .
Өкінішке орай , әлемде теміржол тасымалы ... ... ... ... , ... 72% тепловоз , 28%-ы ғана элекровоз күшімен
жүргізілуде . Тіпті « Екібастұз – Павлодар » ... ... ... ... биік ... сөз ... , ... талаптар
қойылғанына да бірталай жыл . Бірақ , бұл істің ұшы – ... ... . ... ... « ... ... жүк ... қабілетін
10 млн тоннаға жеткізу көзделгені де көп уақыт болды , ... , ... де ... алыс ... ... ... ... ұлттық компаниясы осы салада реформалар
табысты әрі ... ... ... ... жиі мәлімдемесе де ,
осы ... сала ... ... ... 70-80% күні өтіп ,
ескіргенін ойға тұтсақ , дәл ... ... , ... ... еш ... жоқ . ... ... ыдыраған тұста Қазақстан
үлесіне 107 мың ... ... ... , енді ... 34 мыңы біржола
істен шықты , 20 мыңдайы аймен күні ... ... жан . ... пойыздар жолдан тайып , жүк тиелген ескі ... ... ... ... ... . ... тозған , шпалдар ... , ... ... ... боп ... ... табысының жылына 11%-ын қамтамасыз ететін және айына 16-17
млн. ... жүк ... ... ... соңғы жылдары бәсекелестік
қамтамасыз етілді , көптеген кәсіпорындар жеке меншікке өткізілді ... ... бұл ... айқын даму , ілгерілеу байқалады делініп
жүр . Осыған ... , 2003 ... 1 ... ... Статистика жөніндегі агенттігі көлік кәсіпорындарының
іскерлік белсенділігін ... ... . ... өндірістің өсуін
теңейтін бірқатар негізгі факторлардың беті ... және ең ... ... ... ... ретінде нарықтық бәсекелестік аталған ,
яғни сұрау ... 71%-ы осы ... ... , 67% - қаржы
жетімсіздігін өзіндік және ... ... , 46% - ... ... ... ... , 35 % -ы қосалқы құрал – жабдықтар мен
бөлшектер жетіспеушілігін, т.б. ... алға ... . ... ... анық ... ... « Қазақстан теміржолы» ұлттық компаниясы жүк ... ... ... ... және оның ... ... қатынас пен
базалардың ескіргенімен түсіндірді . Ал ... ... ... рет ... бұл шара ... ... ... болып түсетінін және елімізде инфляцияны ... таяу ... ... ... ... ... , ... ,
Үкіметке мін тағатындарын , жәй сөз емес , ... ... ... ... ... ... ... пайдаланымдық
ұзындығының бөліндісі ( 2007)
|Аймақтар ... ... , км ... ... : | ... |1464,2 ... |1049,3 ... |1125,2 ... |759,7 ... ... |1334,8 ... |1034,6 ... ... |319,7 ... |1826,8 ... |762,8 ... |960,0 ... |698,2 ... |772,8 ... ... |695,2 ... ... |466,8 ... ... |326,0 ... |16,1 ... ...... Даниал Ахметовтың төрағалығымен өткен
кеңесте темір жол ... ... ... ... ... бекітілген бағдарламасының орындалуына байланысты ... ... және ... ... өкілдері Үкімет басшысын
жүріп жатқан жұмыстар мен нормативтік – ... және ... ... ... ... ... Атап айтқанда, қазір
Парламент мәжілісінің ... ... ... « ... жол
көлігі мәселесі жөніндегі Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық
актілеріне ... мен ... ... ... » заң ... сөз ... (7) .
1. 2 ... ... автомобиль
жолдарының өркендеуі
Автомобиль ( грек . autos - өзі және ...... ... ... мағына береді ) - өз қозғалтқышы ... ... ... және ... тасуға арналған машина . Орта ғасырларда ... ... ... ... еті күшімен қозғалатын арба жасалды.
1752 ж. орыс мехнигі ... екі ... ... « ... арба» жасады . 1769-70 ж.ж. француз ... ... , ал одан ... ... кейін Англияда У.Мерден және
Г. ... бу ... ... . 1784-91 ж.ж. орыс ... ... ... ... осы күнгі автомобильге тән
механизмдердің біразын қолданды . XΙX ғ. ... ... ... , ... А . ... , Аде ... ... бу автомобильдері тарала бастады. XΙX ғ. ... ... бу ... ... ... .1879 ж. орыстың
өнертапқышы О.С.Костович бензинмен ... ... ... . ... де ... , жүрісі шапшаң және ... ... ... ... ... жасау ісі ... ... . 1885-87 ж.ж. ... ... К. Бенц пен ... бірінші болып іштен жанатын қозғалтқышы бар ... . 1890 ... ... ... және «Де ... автомобильдері пайда болды .1932 жылдан Кеңес Одағында ... А ... ... ... қолға алынды .
Автомобильдер пайдалану қызметіне қарай көлік , ... ... ... болып бөлінеді . Соның ішіндегі негізгісі көлік
автомобильдері . Олар адам және жүк ... ... . ... ... ... жабдықталып , көше сыпыру , ... , жүк тиеу ... ... ... ... ... Жарыс автомобильдері спорттық жарыстарға қатыстырылады
.
Автомобиль жолы – ... ... жүгі ... ... ... және ... жүруін қамтамасыз ету ... ... ... .
XX ... ... дами бастаған автомабиль транспорты
арнаулы жол ... ... етті . Ι-ші ... жүзілік соғыстан кейін
барлық елде ... ... ... , ... арнаулы
автомобиль жолы салына бастады . Дүние ... ... ... ... ... ... ... өсуі себеп болды
. Егер 1913 ж . жалпы пайдаланудағы қала ... ... ... -
25 км ... , 1964 ж . 18 млн ... ... .
Автомобиль көлігінің өсуі автомобиль ... жүк және ... ... ... . ... бәрі автомобиль жолдарында
машина жүрісінің қауіпсіздігін ... және ... ... , ... ... көрсететін арнаулы құрылысты
талап етті . Жолдың жиегіне ... мен ... ... ... ... қойылды . Жолаушылар мен ... ... үшін ... , ... ... , ... қызмет
көрсету станциялары салынды . Автомобиль жолын ... ... ... ... жол жөндеу орындары , ал тәртіп ... ... ... ... ... (2).
Автомобиль жол құрылысындағы техникалық ... ... ... ... ... пайдалану , сапасын арттыру ... ... ... ... ... және құрылыс
жұмысының табиғатқа бағыныштылығын ... . ... ... жолы қауырт дамып келеді . Оның үлкен бір ... бір ... ... ... ... ... бере
алатындығында . 90-жылдың басында ... ... ... ... 4,5 млрд ... болды , мұның 80 пайызы
батыстың дамыған ... . ... ... ... ... АҚШ , ал автомобиль жолдарының жиілігі жөнінен Батыс ... мен ... ... орында . Автомобиль ... ... ... ал ... 24 млн . км-ге жетті , оның ... 5 елге АҚШ , ... , ... , ... , Қытайға тиесілі .
Дүние ... ең ұзын ... жолы 1925 ж. ... ... .
Италияның Альпіден Миссина шығанағына ... ... ... өтетін Еуропадағы ең ұзын « Күн автомобиль жолы » ( 1200 ... да осы елде ... ...... ... ... . Бұл ... автомобиль
көлігіне қатысты. Өте ... ... ... сан ... бар , ... ... халықаралық маңызы зор : мысалы ,
Лондон – Франкфурт – Вена – Белград – ... ... ... ... ... ... маңызы зор . Оларды дамыту
жөнінен Германия мен ... алда ... . ... ... мен ... ... дейін жететін Еуропаның ... ... ... жолы ... .
1930 жылы салына бастаған дүние жүзіндегі ең ұзын – ... жолы ... ... ... ... астаналарын
байланыстырады . Оның жалпы ұзындығы АҚШ-тың ... ... ... ... 33 мың км-ден асады. Панама каналы бұл жолды
« Америка көпірі» тұсында қиып ... (8) ... жылы ... 5,5 мың ... ... ... сызығы» -
Амазонияаралық тас жолы салынды . ... ... ... көбеюде
. Автомобиль американ өмір салтының атрибуты. 90%-ы ... ... , ал 10%-ы ғана ... жолы ... ... қатынасы өтеді .
Автомобиль жолы – автомобиль көлігінің ... ... ... ... ... ... ... байланысты болатын
техникалық топтастыруға сәйкес ... жолы 5 ... ... категориялы автомобиль жолы автомобиль ... ... 150 ... , Y категориялы автомобиль жолында ... ... ... жолы ... жол белгілері қызмет көрсету ғимараттары
болады . Біздің ... ... ... ... ... ,
республикалық , облыстық , жергілікті , шаруашылық ... бар ... ... ... мен ірі ... орталықтар бір-
бірінен алшақ болғандықтан жүк көп ... , яғни жол ... ... басқа елдерге қарағанда көбірек тәуелді .Елімізде
пайдаланылатын автомобиль жолдарының ... 87,337 мың км , ... мың км ... ... бар ... . 193% ... ... , (69,667 мың км жергілікті жолдар 157% ... ... ) . Үш ... ... ... мен жол ... бар.
Олардың 90% -і темір- құйматастан құйылған . ... ... ... ... ... көрсету ғимараттарының ... ... ... ... , ... мен ... отынын
сатудан түскен алымдардан , арқылы ... ... ... ... ... ... жол қоры есебінен жүргізіледі .
Қазақстан Республикасының жол қоры 5296439 мың ... ... ... ... ... Алматы – Астана – Қостанай , Алматы
-Петропавл , ... - ... , ...... , ... ... автомобиль жолдары Өзбекістан мен Түркіменстан арқылы
Иранның , ... , ... ... ... ... бағыттардағы автомобиль жолдарын ... ... ... ... ... ... құрылымы процесі тағы да
тарихтың қиын сәттерінде материялдық ... ... ... мен маңызының өсетінін дәлелдеп отыр . Бұл ... ... ... , нақ осы ... ... ... - ... және
экономикалық қайта құрулардың қозғаушы күштер болып ... ... ... ... ... және ... сипаттағы
қиындықтарды басынан өткізіп отыр
Кеңес өкіметі жылдарында ... ... ... ... , ... жаңа ... ... болды .
Республикалардың аса күрделі жер ... ... ... ... ... , елді ... бытырай орналасуы , ... ... ... , ... ... ... жолы
жүйесінің және басқа да жағдайларының нашар дамуы ) , ... құру және оны ... әрі ... ... көп ... күрделендіре түскен , өткен ондаған
жылдардағы кеңес ... өзі ... ... аз ... ... ... ... көлігінің тарихы , әсіресе біз қарастырып
отырған ... ... ... жалпылама сипатта зерттелді .
Қазақстандағы ... ... ... 1969-1992 жылдары Мәскеуде
жарық көрген кейбір еңбектерде жартыкеш , ... ... ... екінші жартысында 90 – шы ... ... ... ... ... ... ... даму
бағыттарын белгілеуге әрекеттенген бір топ ... ... ... . ... ... , Украинаның,
Өзбекстанның автомобиль көлігі ... орын ... ... ... ... ... ... . Бірақта , бұлар
теориялық және ... ... ... ... ... көп ... және ... кешен мәселелерін қамти
алмады .
Автомобиль ... ... ... маңызды саласының
бірі . Ол ... ... ... ... ... , ... ... құрылыс мекемелеріндегі қалыпты ... ... ... ... , және ... ... ... қорғаныс қуатын нығайтуды әркез жүзеге ... ... ... ... құрылып дамуының
негізгі ... ... ... : 1917 ... ... еліміздің өте
үлкен аймағында автомобиль жоққа тән болатың . ... ... рет ... ... 1921 ж. ғана ... . ... ( ... )
АССР – ның азық-түлік халық комиссариаты Ақмола ... ... ... тасу үшін сол жылы 413 жүк ... ... ж. қазақ автомобиль қатынасы ... ... . ... ... ... жолаушылар тасу да іске аса бастады
. Бұл ... ... ... ... ... коммисариатының автопаркінде 300-ге тарта шетелдік маркалы
автомашиналар ... ... ... ... ... ... тез ... ,
жүк тасу мен жолаушылар ... ... ... ... ... . ... ... 1939 жылғы 19 маусымында қабылдаған
қазақ ССР-ның ... ... , ... ... ... ... да , оған коммуналды шарушылық коммисариатының
барлық автомобильдері берілді .
30-жылдардың ... ... 300 жүк ... ... ... мен 35 ... таксилер болды . Осы күндері де бұл
аталған ... ... ... мен жолаушыларды қашықтықтарға
таситын транспорттың негізгі түрлері ... ... . ... жаппай
пайдаланылатын көлік жүк ... ... ... ... . Автобустар маршруттарының ... ... ... асады .
Барлық облыстар мен ... және ... елді ... мен автостансалар жұмыс істейді . Автомобильдер ... ... ... ... ... жөнінен біздің
республикамыз елімізде алдыңғы орындардың ... ... ... ... және сапалық өрлеуі 60-жылдарда басталып ,
көлікті шаруашылықтарының әртүрлі ... ... ... ... ... ... атқарылды .50-60
жылдары Ι-ші рет бұл ... ... ... ... ... ... ССР Жоғарғы Кеңесі Президуымының 1953 жылғы 17 шілдедегі
нұсқауымен ... ... ... болып қайта құрылса , ... ... ... ол ... ССР автомобиль көлігі және тас
жолдар ... ... ... ... ... су көлігінің бас басқармасы да кірді .1956 жылдың
тамызында бұл ... ... ... , ... ССР ... кеңесі
қаруындағы Одақтық-республикалық автомобильдер ... және ... бас ... ... ... . Бұл ... ... жылдың қыркүйек айында ғана ... ... бола ... ... 18 ... яғни ... ССР 50 ... үшін өте маңызды қаулы ... . ... ... қазақ ССР автомобиль көлігінің ... ... Онда ... ... ... ... мен ... сияқты т.б. ұйымдар мен жеке адамдардың ... , ... ... ... ... , ... ... мен құқықтар және ... ... ... (8) ... ... , ... өнімдері мен ауылшаруашылығы
азық-түліктерінің көбеюі және құрылыс ... кең ... ... ... айналымының артуы елімізде ... онан әрі ... ... етті ... ... ... ... қызмет
көрсету деңгейі мен сапасы көп ... ... ... мен ... ... ... ... түрлері өздерінің шаруашылық ... ... , ... ... ... ... ... тікелей әсер етіп ғана ... , ... ... ... ... , техникалық-экономикалық қорытындыларға да үлкен әсер
етеді .
Қазіргі ... , ... ... шаруашылықтың бірде-бір
саласы тіршілік ете алмайды . Еңбек ... ... ... ... жүк ... және жүк ... көптеген
мекемелер мен , ... ... ... . Сол ... ... мен ауылдардың миллиондаған жолаушылары да автомобиль
қызметін ... ... ... ... ... және
дұрыс орнатылған өзара қарым-қатынастар , тасымалдау жұмыстарын тиімді
ұйымдастыру және ... ... ... мен ... ... артып отырған талап – тілектерге сай қамтамасыз ... күн ... ... ... ... ... ... бір-бірін қайталайтын көптеген
ведомстволық ережелермен , нұсқаулармен және тәртіптермен басқарылып
келеді де бұл ... ... ... ... . ... өмірге енгізілген соң бұл ... ... ... ... ... оның орындалуын қадағалап реттейтін жалпыға ортақ
өлшем жүйесі ... ... ... ... , ... мен
олардың жүктерін автомобильдермен тасымалдаудың негізгі ... ... ... мен мекемелер және ... ... ... ... көрсетіледі .
Барлық тасымалдау ... ... , ... ,
республикааралық және халықаралық болып бөлінеді .
Республикамыздың Министрлер Кеңесі ... 1976 ... ... ... ... ССР ... көлігі Министрлігінің
көлік өндірістік басқармасы туралы ережелерін ” бекітті. Бұл ... ...... ... ... , оның ... шаруашылықтары , жүк автостансалары , автовокзалдар және басқа да
шағын өндірістік мекемелер кірді ... ... ... және ... ... орталықтандырылды да , ал жеке автошаруашылықтар
тарап , өндірістік ұсақ ... ... . ... ... ... ... бюджеттік қаржыландырудан бас ... , ... ... ... ... үшін саланың барлық шығынын жабудан
қалған қаржы жұмсалды . Бюджеттік есеп – ... ... ... .
Экономикалық тіректердің ролінің ... ... ... ... ... ... енген тоқырау
құбылыстарымен бірігіп , ... және он ... ... ... ... ... өте баяу жылжуына , еңбек
өнімділігінің тағы басқа да ... ... ... ... жүк ... ... ... қанағаттандыра
алмауына алып келеді .
Сонымен , көлікті экономикалық басқару ... ... ... сала ... ... жылдардан бері қиын да , тайғақ жолдардан
өтті . Біздің ... ... ... ... қарасақ , осы жүріп
өткен жолды “теп –тегіс ” , жақсы жол еді , - деп ... ... ... , өз ... сай мұндай ... ... ... ... да аз ... ұмытпау керек шығар .
Себебі жылдар бойы жинақталған ... ... ... бауға бастау , бағдар міндетін атқарады . ... ... ... , ... ... ... тәжрибелердің
экономикалық басқару тәсілдерін ... ... , яғни ... ... ... ( 10 ) .
Министрліктен ... ... ... іс ... ... түрі - өндірістік ауқымды қызмет көрсету ,
автомобильдер мен ... ... ... ... ... болып табылады . Бұл жерде , автомобильдердің моделдерінің
өзгеруіне , ... ... мен ... ... ... жұмыстарының көлемі мен ... де ... ... . Осы ... ... ... көлемін , ескерген
ГАЗ – 51 , ЗИЛ – 164 ... ... ... ... салыстыруға
болмайды . Белгілі бір заводтардың ... ... ... ,
запас бөлшектер жасауда , ескірген бөлшектерді ... , ... ... іске ... , ... сәйкес емес ... ... жоқ ... ... . Онан соң , артық
бөлшектердің ... ... ... , ... ... шығарған заты өзінің жоғарыдағы талап дәрежесне жетпей жатты
. Олардың жылма – ... ... ... ... ... ... – 80 ℅ ... . Басқа да материалдық қорлар толық бөлінбей келді
.
1971-1972 жылдары Алматы , ... , ... , ... , Өскемен
авто жөндеу ... Орал ... ... ... ... аяқталды . Жылдық қуаты 1000 ... ... ... ... ... қатарға кіріп ,
жылына 2000 жеңіл ... ... ... ... ... ... мен ... бөлшектер дайындайтын Талдықорған
заводының құрылыстары аяқталды .
70 – ... 2-ші ... ... ... ... базаларын құруға , қызмет
көрсету түрлерін жаңартуға , ... ... ... ... ... ... ... ерекше көңіл бөлінді . Бұлардың
ішіндегі ең ... ... ... ... ... бастауы
еді .
1971 жылдың 1 қаңтарында облыстық және жергілікті ... ... ... ... ... ұзындығы жалпы ... ... 47℅ ... . Осындай ең жақсы автомагистральдардың бірі ... ... , ... астаналарымен жалғастырады .Шымкенттің
маңайында оған ... ... жол ... да , ол онан ... ... жол станциясына дейін ... ... ... ... жол ... ... шығып Семейге
дейін жетеді . Ол жолдан ... ... ... ... және
Текелі қалаларына жеткізеді . Бұл жол Жалғызтөбе ... ... ... ... қосылады да , Шығыс Қазақстан
облысының барлық ... ... ... және Семей облысының
бірнеше аудандарының үстімен жүреді .
1988 ... ... ... бойынша беті қатты автомобильдер
жолдары жүйесінің ұзындығы 82,5 мың км ... ... мың ... км-ден келді . Сол уақытта бұл ... ... – 4,3 км ... – 2,9 км , ... – 1,9 км болды .Бұл көрсеткіш тек
Балтық бойындағы ... ғана ... ... асып ... 9,4 ... ... жетеді .
Қазақстандағы автамабиль жолдарының негізгі желісі тың
игерулердің ... ... XX ... 60 -80 жылдары салынған
. Материалдық – ... және ... ... ... ... ... ол кезде сатылық тәсілмен ... . ... , ... ... ... ... ... –ΙY параметрі бойынша , үстіңгі ... ... ... ... . 1969 жылы ... ... ... ұзындығы
33 мың 216 шақырым болса , 1981 жылы 70 мың 531 ... , ... жылы 80 мың 216 ... жеткен .
Еліміз егемендік ... ... ... ... ... жеті ... халықаралық автомобиль жол дәліздері
қызмет етеді . Біздің ... ... ... ... ... Азия , ... және Қытай мемлекеттері ... ... . Олар :
1. ... ...... – Шымкент – Ташкент , ұзындығы – ... .
2. ... ...... - Орал одан әрі ... ... ... – 3152 шақырым .
3. Алматы – Балқаш - Қарағанды – Астана ... , одан әрі ... , ... – 2435 шақырым .
4. Майқапшағай – Семей – ... – Омбы , ... – 1105 ... .
5. ... – Петропавл – Новосибирск . Бұл автомобиль маршрутының
220 километрі ... ... ... .
6. ...... – Жезқазған - Қызылорда - Өзбекстан
7. Астрахань – Атырау – ...... ... ... ... кіретін бұл автомобиль жолдарының
Қазақстан үшін ... орны , ... ісі ... . ... аса ... ие бұл ... ... қызметіне
бірінші кезекте көңіл бөлінеді .
Сонымен қатар , үкімет тарапынан ... ... ... ... ... ... бастады .Бір ескеретін ... ... үшін ... рол ... ... мен ... салу ... үкімет қазіргі кезеңде
негізінен жергілікті ... , ... ... ... бойынша мемлекеттік басқару ісін жетілдіруде және ... ... ... ... ұйымдастыру жұмыстары
жүргізілді .1998-2000 жылдар аралығында жекелеген аймақтар жергілікті
мәндегі ... ... ... ... , оны ... ... ... асырды . Атап айтқанда ,2000 жыл ... ... ... автомобиль көпірі салынды . 2001 жылы ... ... ... ... 640 метр ... 5 көпір
каскады мен “ Қызыл әскер ” – ... ... жолы және ... - ... магистралы жұмыс істей бастады . Бұл ... ... ... ... ... . 2001 жылы
автожол ... ... ... ... қабылдау
республикасының автомобиль жолдарын дамытудағы бетбұрыс кезеңі болды
. Оның ... сай ... ... ... автомобиль
жолдарын жөндеу ісінде біршама дәрежеде ... орын алды ... ... , бұл ... 4225 шақырымды құрайтын жолдарға
жөндеу жұмыстарын ... үшін 2007 жылы ... ... ... ... астам қаржы бөлінді . Осы қаржының ... ... ... сол жылы ... ... . Сондай – ақ ,
мұнда Орал ... ... ... ... ... ... үшін жарты миллиард теңгеге жуық қаржыны ... ... ... ... жыл ... ... келе ... жол қатынасы мен
коммуникация ... ... ... - ... ... ... ... етеді . Бұрын олар КСРО ... оқу ... . ... жол ... ... дайындау алғаш
рет 1958 жылы ... ... жол ... ... ... . ... бұл ... Шығыс Қазақстан техникалық
университеті болып ... ... . ... жол ... бұл оқу орны 1963 жылы ... ... (6) ... Құбыр көлігінің даму ерекшелігі .
Құбыр көлігі – мұнайды , ... ... және ... немесе өндірілген жерлерінен алысқа ( жүздеген , мыңдаған
км -ге) , ... және ... ... ... көліктің бір
түрі .
Құбыр көлігінің құрамына : 1. магистральдық ... және ... ... ... ; 2. ... ... маңызы бар
мұнай құбырлары ; 3. ... газ ... ; 4 . ... бар газ ... ... ... түрлері бар . ... ... ... ... – ақ су ... да кіреді .
Магистральдық құбырларды қолданудың үлкен ... ... , ол ... ... және газды кез келген бағытқа , толассыз
аз шығын ... ... ... ... . Құбырмен мұнайды ,
мұнай өнімдерін және 1 м3 ... ... құны ... ... ... ... 2-3 есе төмен .
Ресейде ұзындығы 842 км Баку – ... ... ... ... ) салу 1907 жылы ... . 1917 жылы ішкі мұнай
өнімдерін айдайтын магистральдың құбырлардың ... ... 1268 ... жетті .
Соғысқа дейінгі кезеңде Баку - ... ... 882 ... 10 дюйм ) ... құбыры , Махачкала - ... ... ... және ... - ... (ұзындығы 1041 км , диаметрі 8-12
дюйм ) ... ... , ... - Орск (ұзындығы 868 км ,
диаметрі 12 дюйм ) ... ... ... . 1940 жылы ... ... ... 4233 км ... . Құбыр көлігінің жүк
айналымы 1950 ... ... 3 есе өсті . ... ... ... ... құбырларының бірі – 1960 – 64 ж Польша , ГДР , ... және ... ... ......... ... 5 мың км – ге жуық ( 2 ) .
Кеңес Одағы кезіндегі газ ... ... 1941 ... дейінгі
дамуы қосалқы газды шыққан жерінен жеткізу үшін ... – 250 мм газ ... ... ғана ... . ... ірі
магистральдық газ құбырлары 1946 – 50 жылдары салына ... . ... ... ... ... 325 мм ұзындығы 800 км ... ... газ ... ... ... газ құбыры болды .
Ең ірі газ ... ... ... ... ... ... Бұхара – Урал және жалпы ұзындығы 5500 км – ге жуық Орта Азия ... қос ... ... жатады .
Олар диаметрі 1020 мм және 1220 ммм ... ... ... ... ... тиісінше 21 және 25 млдр м3 ... . 1965 – 70 ж ... газ ... 25 мың км – ... . 1975 жылдың аяғына дейін 30 мың км ... газ ,
27 мың км ... ... ... ... . ... ... көлігі
арқылы тасмалдау шамамен 1,5 есе , ... және ... ... ... тасмалдау екі еседен ... ... ... ... ... магистральдық газ құбырларында ... 1420 мм – лік ... ... , жұқа ... ... жүр ... ... ... ... ... мұнай өндіру мен
мұнай ... , газ ... ... ... ... ... отыр ... – 75 жылдары Өзен – Бейнеу , Жетібай – ... ... ... , іске қосу ... . ... ... жаңа
завотарды шикізатпен қамтамасыз ету үшін 1947 жылы ұзындығы 2111 ... лік Омбы – ...... ... ... ... ( 10 ) ... жолы – көлденең , қимасы ... әрі ... ... ... ... ... ... қуыс бұйым .Жалпы ... ... ... ... ( мысалы, газды , мұнай , су )
тасымалдауға ... . ... ... материалдан – металдан ,
керамикадан , цементтен , бетон темірден жасалады ... ... ... ... ... өте зор . ... мен ... кез-келген бағытқа толассыз аз ... ... ... ... .
Мысалы 1 тонна мұнай немесе газды осы ... ... ... ... , яғни ... ... тасымалдау құнынан 2-3 есе ... . ... ... ең ірі ... ... 1950 ... . ... ірі құбыр 1960-1964 жылы салынған .
Газ ... – газ ... ... . Газ ... газ және ... табиғи газ жинайтын , ... газ ... ... ... ... . ... газ ... жер астымен де
жер үстіменде жүргізіледі . Кейде газ құбырлары топырақпен ... ... : ол ... ... ... үшін жасалады . Алысқа
тартылатын магистралдың газ ... газ ... ... ... ... ... . Газ ... бірінші рет б.з.
басында ... ... . Олар ... ... ... ... ... жасаған . Ал XYΙΙΙ ғасырдың басында Еуропада шағын
құбырды ... ... ... XΙX-XX ғасырларда болат құбырлар пайда бола ... ... ... газды жоғарғы қысыммен тасымалдауға ... ... ... 1946 ... ... алғаш магистральдық газ құбыры
пайдалануға берілді .Ол 80 ... ... газ ... ... Ал , Қазақстанда газ құбыры 1971 ... ... іске ... ... ... Қазақстанда жалпы құбыр көлігінің дамуы мұнай
өндірумен ... ... , газ ... ... ... отыр . ... жүзіндегі экономикада орын алып отырған мұнай
мен газ ... да ... ... осы 2 ... ... . ... іске асыру үшін АҚШ-тын « ... » ... ... ... ... шығару үшін 1997 жылы ... ... ... портына мұнай құбырын салу туралы келісімге
келген ... . ... ... ... құбыр төсейтін халықаралық
ірі кәсіпорын болғандықтан ... ... және ... мұнай
кеніштерінен Қара теңіз жағалауларындағы Новороссиск қаласына ... ... ... үшін ... ... салу ... ... Ресей , Қазақстан , Оман мемлекеттер компаниясы құрылды . ... ... ... 2002 жылы ... Ресейдің үлесіне
24%,Қазақстанға - 29% ,Оманға -17℅ тиесілі ... ... ... ... Американың « Шеврон » компаниясы өз мойнына
алған ... . ... 1997 жылы ... мен ... ... ... мен Қытай газ құбырын салып , оны Иранға ... ... ... қол қойылған болатын . ... ... ... ... мен ... ... ... алынған
мұнайды теңіз түбінен ... ... салу ... ... .Ол ... ... өзінің мұнайы мен газын дүние жүзілік рынокка шығара
алады ( 11 ) ... ... ... ... ... құбыры (
54 км) 1917 жылғы Қазан төңкерісіне дейінгі , кезеңде –ақ ... ... . 1934 жылы ... – Орск мұнай ... 830 ... ... ,1966 жылы ... 141,6 км ... .
Мұнай газ құбырларының Қазақстанда ... ... X X ... Маңғыстау түбегінде жер асты ... ... ... ... ... ... ... . Атап айтқанда ,
1968-70 жылдары ... 1500 км Өзен ...... аса ірі ... ... ... . Қазірде Қазақстан
жері арқылы үш басты мұнай құбырлары ... . ... ... – Орск ... – Павлодар – Шымкент – Чарджоу , Теңіз – Атырау – Самара ... . ... ... Республика жер ұзындығы
3000 км Орта Азия – ... ... ... , ... ... бойы ... ... дейін ұзындығы 2,5 мың км ... ... ... ... жылы 2 ... ... Президентінің жарлығымен елдің
барлық мұнай құбырларын және кәсіпорындарын ... « ... ... ... ... ... . Оған Қазақстанның мұнайын
сыртқа шығару , оны тасуда басқа мемлекеттердің ... ... ... ... , ... ... ... желісін
дамытуға шетелдік инвестициялар тарту , мұнай құбыры бойынша барлық
ұйымдық ... ... ... ... өндірістік құрылымы ұзындығы 62636 шақырым мұнай
құбырлары , 3377 ... ... су ... , 32 ... ... , 18 ... өнімдерін қабылдау және оны ... ... ... , ... ... ... обьектілер бағындырылды .
Сондай –ақ Республикадағы магистальдық мұнай ... ... ... жан - жақты автоматтандыру жүйесін құру ... ... ......... Өзен - ... - Үлкен Шаған
- Сайтутес - Қаламқас - Қаражанбас – Ақтау мұнай ... , Өзен ... , ... - ... , ... - Өзен , ... ... су ... техникалық жағынан ... ... ... отыр ... ... ... “ ҚазтрансОйл ” компаниясының ... 1580 ... ... ... ... ( КТК ... ... кезегі аяқталды .Мұның өзі ... ... ... ... молайтуға мүмкіндік берді.Тек Ресеймен
мұнай ... ... 2 ... ... ... ... қол
қойылды . Сонымен қатар Солтүстік Каспийден ... ... - ... Астрахань - Новороссиск аралығында екінші мұнай
құбырын салу ... . Оның ... 1999 ... ... ... жүріп жатыр , құрылысқа жұмсалатын қаржының көлемі 2,3 ... ... . Бұл ... ... ... ету шетел
және Қазақстан мұнай компанияларына ... ... ... ... ... ... газ ... маңызы өте
зор . Патшалық Ресей тұсында газ ... ... . Оны ... ... өкіметі жылдарында басталды . ... 1956 ... газ ... салу жеке өнеркәсіп санасына айналып , ... 40 ... өсті ... XX ... 60-70 ... ... ... 3070
шақырым Орта Азия - орталық газ құбырының ... ... тиді ... ... газ құбыры 1970 жылы ... ... іске ... . 1971 жылы ұзындығы 610 шақырым Бейнеу
- Өзен - Бендаш газ ... ... . 1972 жылы ... ... газ ... ... аймағындағы Өзен - ... , ... . ... ... ... ... газ ... ең
бай қоры Батыс Қазақстан облысындағы Қарашығанақ жерінде ... ... бай газ ... ... 1984 ... ... жүзеге асты ,
құрылысын Қарашығанақ - ... ... ... ... .
Алдағы уақытта Республиканы газбен қамтамасыз етуде ... ... ... ... ... . ... ... газдың жетіспеушілігі өте күрделі проблемаға ... ... ... қазіргі кезде жылына 9,5 млрд ... ... ... , оның 4 млрд ... ... ... ... . Жалпы
елімізде газдың зерттеліп табылған қоры 250 ... ... ... . Бір айта жайт , ... жер ... қоры
негізінен Қазақстанның ...... ... ... ... , Торғай аймағында шоғырланған . ... ... ... ... алып келу ... қиынға түсіп отыр
.
Бұл күрделі мәселені тез арада шешу үшін ...... ... –Ақтөбе газ құбырларын салу , оны ... ... ... қосу ... . ... өзі оны ... қаласына
жеткізуге мүмкіндік береді . Осыған орай 1994 жылы ... ... ... ... газ ... ... басталды , ол ... ... ... газ кен ... ... ... байланыстырады .
Болашақта Қызыл Октябрь – Арқалық –Астана газ ... ... . Ол ... ... ... ... облыстармен
байланыстыруды көздейді . ... , ... – Есіл – ... ... ... және Омбы ... ... -Өскемен газ
құбырларын жүргізуде жоспарланған . Бұл газ ... ... ... газ кен ... ... көзделген .
Газ құбыры жүйесінде Қазақстанның астындағы ... ... үш ... ... ... ... 60 шақырым , Газли
–Ташкент –Бішкек –Алматы газ ... ... 3 ... ... .Екінші үлкен «Базой» ... ... ... ... – Арал ... ... ... –Орал газ магистралі бойында
жаңартылған . Олардың жалпы сиымдылығы 3,6 ... ... метр ... ... одан тек ... ... ғана газ ... тұрады
(6).
2 Қазақстан көлік жолдарының ... ... ... .
2. 1. ... жол көлігін қайта құрылымдау және ... ... жол ... ... ... және дамыту - бұл
Президент ... ... ... ... ... құрылымдық жаңарулардың кезеңі” - деді Даниал
Ахметов .
Бүгінде “Желдорреммаш” АҚ , ... ... ... ... 47 ... ... мен жауапкершілігі
шектеулі серіктестіктер құрылып , ... ... ... және
вагон жөндеу ... ... . ... АҚ
құрылымдауға түсіп , “Теміржолсу” және “Теміржол ... АҚ ... ... ... ... АҚ ... ... 6 жаңа акционерлік
қоғам құрылып , ... ... ... ... ... ... барысында қазіргі уақытта магистралды темір жол ... ақы ... , ... ... ... ... ... жұмыстар жүргізіліп отырғаны атап өтілді .Осыған
байланысты Премьер ... ... ... ... жаңа ... әзірлеп және оны Үкімет ... ... үшін ... ... ... ... .
Бүгінгі күні Қостанай ... ... ... жатқан
Амангелді және Жангелдин аудандары өзге ... ... ... қалып , нарықтық экономиканың қиындықтарын белден
кешіп ... . ... ... Байтұрсынов , Міржақып Дулатовтардай
батырларды берген өңір ... ... деп ... жоқ , ... , ... ... өңірлермен , жағдайы жақсы
жерлермен жол ... ... алға ... емес .
Бұл өңірде кесіп өткен ... , ... ... жол жоқ ... ... өзі ... енді ... бармайды .Жай жолдың да
бүгін әбден берекесі кеткен .
Қала мәртебесі ... ... ... Қарағанды аблысында
Шұбаршөлден жиі тартатын темір жол ... ... өтіп , ... ... ... .Бұл желпіністі жаңалықтың
төркіні мынандай . Бұл ... мәні өте зор екі ... ... бері ... тескен түйіткіл жанға маза бермейтін . ... , ... қала ... ... ... болса , жоқпа ?
Екіншісі , байырғы Торғай даласындағы Шалғай елді – ... , ... ... ... ... ... ең артта қалған 72
ауданның ... ... мен ... ... ... батыс
өңірін жалғастыратын темір жол салына ма деген ... ... ... ... , ... ... ... өңірімен
жалғастыратын Алтынсары – Хромтау темір жолын салу ... ... еді .
« ... ерте ... жоқ » ... , жан жадыратар жүрек - жарды
сөз жуырда ... ... ... , ... ... кеңесін
өткізген Ө.Шөкеевтің аузынан ... ... ... ғана Үкімет
шешіміне сәйкес ... ... ... ... ... ... ... облыс басшысы және бір жаңалықты паш етті .Ол
- Қарағанды ... ... ... теміржолдың Арқалық-
Амангелді –Жангелдин – Шалқар бағытын жалғастыратын еді (13) .
« Торғай ... ... ... ... жол салынады » - деген жайлы
хабарды естіп- білген ... ... ... ... ... ... еді .Осындай жолдың ... ... ... ... дұрыс байланыс жасай алмай , ауданның артта ... ... ... емес ... ... басып өтетеін жалғыз
асфальт жол арқылы Қостанай , Арқалық ... , ... ... ... ... .Торғай кентінен Қостанай қаласына дейін –
600 , Арқалық қаласына дейін – 300 ... ... ... ... , ... тауларды жеткізу жағы өте қиын .
Қысқы маусымның ... ... ... және ... ... Аманқарағай стансасынан бюджеттік мекемелерге , ... 3500 ... ... ... ... ... бен әрең ... қаласынан алғанда бір тоннасы 1850 тенге тұратын көмірдің
құны ... , ... ... 3000 тенгеге дейін көтеріледі
.Қостанай жағы мен ... әр литр ... құны онда ... ... . ... ... көптеп келтіруге болады .Егер
ауданға темір жол тартылып , тауар ... ... ... , ... ... ... болар еді .
Торғай жері табиғат байлықтарынан ... емес ... ... бар ... өзен ... мен шөбі ... ... тұрмыс
–тіршілікке сондай қолайлы .18000 тоннаға ... ... тұз ... ... ... ... сатса , қыруар ақша емес пе ... ... ... аудан халқының саны ... ... ... ... ... ... шыдамаған тұрғындар өзге
жерлерге көшіп кетіп , бүгінде ауданда 18000 –ның үстінде ... ... . ... кету ... ... ... жақсарса , темір жол
тартылып ... ... ... ... ... ... ... , Аманкелді ауданының әкімі :
- Біздің аудан ... ... ... , ... ... , ... азық ... , тауарларға толы қалалардан , темір жол
тораптарынан тым ... ... өте баяу ... ... рас .Әсіресе , ауданымызды қыстық отынмен қамтамасыз ... ... ... болып тұр .Әбден ескірген машиналармен 150
шақырым қашықтықтағы ... ... ... тасу оңай емес . ... отын ... қолына тигенше айтарлықтай қымбаттап
кетеді .Қостанай ... ... ... тасудың да ашақаты , ... ... ... 200 шақырымға ... ... ... ... қақаған қыста ағаш , көмір жеткізу өте ... . ... ... қажетті отынды жер қара , күн жылыда
жеткізіп алуға ... ... ... жол басып өтетін болса , оның берер пайдасы
шексіз болмақ . ... жүк ... ... ... ... ... қарым-қатынасымыз жақсарып , мұндай жағдай
ауылдардың ажарлана түсуіне ... әл ... ... мол
әсерін тигізері анық .
Бүгінде жұрттың қолындағы мал мен құс ... ... ... ... ... те өркендей бастады . Астықты , малды , етті ,
майды , ... , ... , ... ... жағы да ... оңай ... ... жол салынып , жүн тасылса , осындай ... ... ... ... ... еді . Мал , егін ... ... ... , ... , төрт ... ... түсуге деген
мүмкіншіліктері зор , қойнауы құтбегіге толы ... ... ... ... арттыруға өзіндік қосары бар екендігін естен шығармаған
жөн ... ... , ... ... ... :
- ... облысының көлеміндегі Шұбаркөлден басталып , ... , ... ... ... өтіп , ... ... ... барып жалғасатын темір жол тартылса , оның экономикалық
тиімділігі, қайтарымы ғажап ... ... ... ... ... ... да ұшан –теңіз пайдаға шығады .Қазіргі күні ... ... ... Есіл ... ( ... ... ) ... келетін пойыздар одан әрі ... ... ... жұрт ... . ... келген жағына қайтып жатады .
Аталмыш жоспар бойынша ... жол ... ... ... Шұбаркөлдің сапалы әрі ... ... көп ... ... ... едік . Ондай күнге жетсек , ... ... ... ... орталығын көмірмен жұмыс істеуге
батыл көшіруге болады .Қымбат бағалы ... гөрі ... ... ... ... ... ... Ақтөбе , Атырау, Маңғыстау ,
Батыс Қазақстан облыстарымен тікелей жол ... ... , ... ... , т.б. байлықтары бері қарай арзан бағамен ... ... ... ... ... мал ... ... қарай ағылары анық
.Шалқар стансасы ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктер туады .
Шұбаркөл-Шалқар темір жолы төселсе , болат ... ... ... орны ... еді . ... ... ... мен мұнай
өндіріп жатқан жерлерге барып , вахталық тәсілмен еңбек етіп ... да ... ғой ... алға ... , ... ғажап істер атқарылып ... ... ... жолы да ... ... ... алған Қазақстанның көлік қатынасында темір жолдың
маңызы ерекше зор . ... ... жол ... ... ... ... ... елімізде ғана емес , сонымен ... ... жер ... ... ешқандай қиындықсыз бара алады және ... ... ... ... ... ... ... жолының
үлесіне көлік қатынасының барлық түрлері бойынша ... ... үш ... ... мен ... , ... да жерлерге жол
жүретін адамдардың тең жарымы ... ... ... техникалық
жағынан қамтамасыз ету және жұк тасу ... ... ... ... ... мен Украинадан кейінгі үшінші орынды алады .
Міне , осымен ... ... жол ... ... жыл ... ... отыр және оның басты ... ... ... Қазақстан -2030 » стратегиялық Бағдарламасында көрініс ... ... : ... ... ... бағыттарын қазіргі ... сай ... ... сондай-ақ , Трансазия магистралі бойынша
жүк тасуды жетілдіру . ... ... ... аса ... станциалары арасындағы жол қатынасын одан әрі ... ... ... көлемін жылына 10 млн. ... ... ... ... ... қазіргі кезеңін талабына сай жүк
сақтайтын ... ... ... ... ... ... ... қайтадан қарап жетілдіру т.б.
Бұл маңызды мәселелерді шешуде Қазақстан темір жол ... әрі ... ... орын ... . Республикада 1977 жылға
дейін өз алдына бөлек , бір-біріне ... Тың ... жолы ... және ... ... темір жолы бөлімдері жұмыс ... ... іс ... қызметі 1991 жылдан басталған ... ... сай ... және де ... ... ... тасу екі есеге , жүк тасу айналымы 4 ... ... ... жол ... ... жақсарту , олардың
басқару ... ... және ... жол ... ... ерекше көңіл бөлінеді . 1997 жылғы 31 қаңтарда ... ... , Тың және ... ... ... жол бөлімдері
біріктіріліп , республикалық ... ... ... ... кәсіп орны
құрылды.
2.2. Қазақстан автожолдарының
халықаралық байланыстағы маңызы
Автомобиль ... ... ... жоғарғы деңгейдегі жан-жақты қолдануға икемділігі және басқа көлік
түрлеріне қолайсыз аймақтарға көлік ретінде пайдалану;
- қосымша ... ... ... өндірушіден тұтынушыға дейін жеткізу
мүмкіндігі;
- жүкті тез және дәл уақытында жеткізу;
- жүк және ... ... ... ... қолайлылығы және
оңайлығы.
Дегенмен автомобиль көлігін алыс қашықтыққа пайдалану қымбатқа
түседі, сондықтан бұл ... қала ... қала ... және облыс аралық
қысқа қашықтықта тасымалдауға пайдалану тиімді. Сонымен бірге басқа көлік
түрін ... ... ... жүк және ... ... ... ... жүкпен жолаушылар тасымалдауда Қазақстанда
үлкен роль атқарады. Автомобиль көлігінде жүк тасымалдауда көлемі темір жол
көлігінен асып түседі, яғни оның ... 77% жүк және 85% ... ... ... ... ... темір жолдан 13 есе ... ... ... жүк ... үлесі онша үлкен емес (15,6%).
Автомобиль жолы еліміздің ... ... ... ... ... ... ... байтақ территориясы және халықтың
тығыздығының төмендігі жағдайында бұл ... аса ... ... айту ... ... ... аймақтарында жүк және
жолаушы тасымалдау тек қана автомобиль көлігі арқылы ғана мүмкін.
ҚР статистика агентігінің мәліметі бойынша ( 2007 ж.) ... ... оның ... 300 мың жүк, 50 ... және 1 млн. ... ... бар, оның 75% /5/ ... болып келеді.
Ортақ пайдаланудағы автомобиль жолдарының ұзындығы 89 000
шақырымнан астам болса, оның 83 мың шақырымы қатты ... бар ... ... ... астам жол жетілдірілген ... ... ... ... ... бойынша бұл көрсеткіштерді мына кестеден
көруге болады (1-кесте).
Автокөлік жолдарының жамылғысының көрсеткіші:
(1-кесте)
| ... ... ... ... |(1 000 ... шаққанда) |
| | |
| | ... ... |
| ... | |
| | ... ... бар ... жолдар |
| | ... ... ... |55 |52 |32 ... |21 |20 |12 ... және |36 |35 |23 ... ... | | | ... |41 |40 |36 ... |23 |20 |12 ... ... ... ... ... қарағанда оңтүстік
және солтүстік аймақтарда ( Ақмола,Қостанай, Солтүстік Қазақстан, Алматы,
Жамбыл, Оңтүстік Қазақстан облыстары) ... ... ... оның
ішінде сапасы жағынан тәуір жолдармен қамтамасыз етілген. Мұнда Алматы ... ......... ...... – Нарынқол, Алматы –
Жаркент – Текелі – Талдықорған – Семей, ......... ... автодәліздерін атауға болады. Сондай-ақ солтүстік аймақта Қарағанды
– Астана –Көкшетау – Петропавл, Қарағанды – ...... ... ... ... және ... – Шығыс аймақтарда автомобиль жолдары
орташа деңгейде дамыған деуге негіз бар. Мұнда Семей – ...... ... ... ... ... ... тығыздығы Солтүстік
Қазақстан облысында 71,6 шақырым. Салыстыра ... ... ... 349 , ... ... ... 0,8 ... барлық автожолдардың 25,9 % республикалық, 74,1%
жергілікті маңызы бар жолдарға жатады. ... ... ... ... ... ... (91,2%), Жамбыл (89,9%), Алматы (87,3%),
Қызылорда (72,9%), ... (71,1%) ... ... ... Ал ... ... ... облыстарға Батыс Қазақстан (35,4%), Ақтөбе (49,3%)
жатады /5/.
Республикадағы автомобиль жолдары сапасы жағынан 5 ... ... ... бар ... ... ... ... ең сапалы,
I категориясы, жолының ұзындығы 790 шақырым (0,9%), II- 4 475 (5,4 %), III-
32 344 (38,7%), IV- 472 342 (50,6%), V категория 3 683 ... (4,4%), ... ... 89,3% III және IV ... ... ... қорытынды республикалық автомобиль жолдарының стратегиялық даму
бағыты жаңа жолдар ... ... ... ... ... ... ... зерттеулері бойынша 2000 ж.Қазақстан
автомобиль жолдарының 37% жақсы, 26% қанағаттанарлық денгейде болды. ... ... және ... ... ... ... көлігінің рольі
зор. 2003ж. оның үлесі 69,6% болды. Яғни ... ... ... ... жол көлігімен 17,3 млн., әуе жолымен
1,3 млн. жолаушы тасымалданады. Автобуспен жолаушы тасымалдауға қала маңы
аралық ... ... 92,6%, ... ... – 1,7%, халықаралық
қатынастар 0,6% болды. Қала ішінде ... ... ... жасайды, оның
үлесіне 20% тасымалданған жолаушының үлесі тиеді. ... бұл ... әрі ... дамытуды керек етеді. Троллейбуспен жолаушы тасымалдау –
Астана, ... ... ... Қостанай, Петропавл, Шымкент
қалаларында, ал трамвай жолдары тек бес қалада – ... ... ... және Өскеменде жұмыс жасайды.
Автокөлік саласында жолаушы айналымында ... ... оның ... ... көлігі басым. Республикада автомобиль жүк
айналымы көлемі, ... ... ... ... ... ... ... және Алматы қаласы алдынғы қатардан орын алады. Бұған
әртүрлі ... ... ішкі ... өнім ... көлік жүйесінің
дамуы, халықтың тұтыну деңгейі және т.б.әсер етеді. Сондықтан әр көліктің
территориялық даму ерекшеліктері ... ... ... тиімділікті
арттырудың мәселелерін шешуге болады /2/.
Нарықтық экономикаға көшуге байланысты Қазақстан шаруашылығын
дамытудың ... ... бірі – ... және ... ... ... жылдам қарқынмен дамыту. Мұнда Қарағанды – Қарқаралы,
Қарағанды – ...... ... ... ......... Ақтау – Жетібай - Өзен жолдарын атауға болады.
Республикада Мәскеуге шығатын халықаралық Алматы – Шымкент –
Ақтөбе – ... Орал ... ... ... ... ... – Астана – Қостанай – Челябинск автожолдар бар. Соңғы кезеңде бұл
жолдарға реконструкция жүргізіліп, сапасы жақсартылып ... ... ... ... ... жаңа автомагистральдар салу, елді-
мекендер арасындағы жолдарды жақсарту, халықаралық жолдарды дүниежүзілік
стандартқа сәйкес келтіру. ... ... ... ... ... ... ... маңызы бар автокөлік жолдарын дамытудың
маңызы зор. Қазақстан территориясы арқылы өтетін халықаралық ... ... ... ... болады:
1. Хоргос – Алматы – Шымкент – Ташкент;
2. Шымкент – Қызылорда – Ақтөбе – Орал – ... ...... – Қарағанды – .........
Екатеринбург;
4. Георгиевка – Семей – Павлодар – Омск;
Болашақта бұл ... ... ...... ...... ... байланыстыру жоспарланып отыр.
Автокөліктің ішкі экономикалық ... зор ... ... бірге
геосаясаттық маңызы бар. Соңғы кездері Қытайдың солтүстік – ... ... ... қарқынмен дамуына орай Алматы – Хоргос
желісіне қызығушылық ұлғайып отыр. Себебі, бұл жол ... Азия ... ... автокөлік дәлізі халықаралық жүк және жолаушы тасымалдаумен
бірге Европа мен Африка автожолдары жүйесімен байланысу арқылы автотуризмді
дамытуға себепші болады. Бұл халықаралық автокөлік ... ... жаңа ... салу 1,4 ... ... ... Қазақстан мен
Орта Азия елдері 40 млн.долл.ақша бөледі.
Ішкі облысаралық, ауданаралық, ... ... ... үшін ... ... ... ... жүк, темір жол станциялары мен өзен ... жүк ... ... арасында жолаушы тасымалдаудың біздің елімізде
автомобиль көлігіне басқа ... ... ... ... ... жүйесін қалыпқа келтіру, жаңа жолдар салу, ауылдық елді-мекендер
арасындағы жүк және жолаушы қатынастарын ... ауыл ... зор ... ... ... ... есептеледі.
2.3 Құбыр жолдарының мұнай, газ ресурстарын шетке
шығаруда алатын орны
Мұнай газ шығару компанияларының экспорттық бағдарларға ең жоғары
деңгейде еркін ... ... ету үшін ... ... ... саласы дамуының басым бағыттарының бірі болып табылады. Мұнайды
тасымалдау көлемдері жыл сайын жаңа құбыр жолдарын ... ... ... ... консорциумы құбырларының өткізу қабілетін арттыру ... Егер ... ... ол ... ... 30 млнү тонна шикі мұнай айдап
қотарылса, 2009 жылы оның ... ... 67 млн. ... ... өсуі керек.
Мұнай құбырларының трансмагистральды желісін құру ... ... ... ... ... құрылысы жүзеге
асырылап жатыр ( Атасу- Алашанку). 2006- жылы мұнайды қытайға толық көлемді
тасымалдауды жүзеге асыру жоспары ... ... ... газ құбырлары транзитті болып
табылады, соның ішінде негізгісі-Орта Азия-Орталық, ол ... ... ... газы ... тасымалданады да, әрі қарай Батыс елдеріне
жөнелтіледі. ... ... бұл газ ... ... ... 44-45 ... ... метрге, 2010 жылы ол 60 млрд. Текше метрге
көбейеді деп жоспарлануда. Газ құбырлы көлік жүйесінің даму ... ... 1200 және 1400 мм ... газ ... ... ... келтіру және жаңадан салу, сонымен қатар компрессор
цехтарын қалпына келтіру және салу қойылған.
1995-2005 жылдар ... ... ... ... көлемі 2,3 есе өсіп,
65,7 млн. Тоннаны құрады, бұр арада жалпы ... үлес ... 75%- ... ға ... ... ... тасымалдаудың үлес салмағының төмендеуіне
осы ... ... ... 13,9 есе ... ал үлес ... 1995 ... ... дан 2005 жылы 65,8%- ға дейін ... ... мен ... қарай газ транзитінің көбеюі әсер етті.
Алдағы уақытта «Қазақстан-Қытай» газ құбыры салынады. Аталған жоба ... ... ... 1333 ... ... бөлігі қазақ-өзбек
шекарасынан Қорғас бекетіне дейін тартылады. Оның өткізу ... ... млрд ... метр газ ... деп ... Оңтүстіктегі бұл бөліктін
құрылысы 2008-2009 ... ... ... ... ... ... ... облысының аумағында басталып,
Бозо-Қызылорда-Шымкентті қамтиді. Оның ұзындығы 1480 ... Бұл ... ... жылына 10 млрд шаршы метр газ болмақ. Оның ... ... ... ... соң ғана қолға алынады.
Былтырғы жылдың 8 қарашасы күні Қытай мен Қазастан ... ... салу және ... ... ... келісімдер жасалған.
Көліктің негізгі түрлері бойынша транзиттік ... ... ... ... түрі |2005 ... ... ... |
| ... ... ... ... |
|Темір жол |8.895 |30.0 |30% ... ... | | | ... көлігі,|0.350 |3.0 |12% ... ... | | | ... ... млн. |84.7 |342.5 |25% ... | | | ... Республикасының жер аумағы бойынша әлемдегі 230 елдің ішіндегі
9-шы орын алуы және ... ... ... 3000 ... солтүстіктен
оңтүстікке қарай 2000 шақырымға жуық сорзылып жатуы ел ... ... ... ... күш ... қажет етеді. Бүгінгі таңда
Қазақстан Республикасы Еуразиялық мемлекет болғандықтан елдің ... ... ... айналуы ең басты мақсат, яғни темір жол
автомобиль және құбыр көліктерін ерекше дамыту қажет.
1997 жылы ... ... ... учаскесінде
темір жолдардың түйісуі болды.Осындай жолмен Қытайдың шығыс жағалауындағы
Ляньюньган теңіз айлағы Өрімші,Алматы,Ташкент және Тегеран арқылы ... ... Иран ... ... жол ... қосылды.Бұл
магистраль Қазақстан үшін ашық теңіздерге қол ... ... ... ... ... процестерді нығайту
жөніндегі Н.Назарбаевтың қызметін атамасақ,Қазақстанның сыртқы саясатының
негізгі аспектілерін сипаттау ... ... ... Қазақстандық
басшының Еуразиялық Одақ құру туралы идеясын шын мәніндегі іске ... ... ... ел ... ... ...... көлігіне
айналуда. Қазақстан мұнайы теңіз портына жеткізу үшін ... ... ... ... –Алашаңқайдың (Алашанкоу) маңызы ерекше.
Сонымен қатар Баку-Жейхан құбырына ... ... Бұл ... ... ... ... көлігіне айналдырады.
Экономикалық ынтымақтастық ұйымының шеңберідегі Қазақстанның қызметі де
жандану үстінде. Біздің еліміз үшін көлік, коммуникация, сауда, ... ... ... ... бар. ... ... ... айрықша көңіл бөлінуде. Еліміздің транзиттік әлеуетін толық және
тиімді пайдалану міндетіде шешілуге тиісті. Осы мақсаттарда біздің ... ... ... ... ... халықаралық
келісімдерге қосылуды жоспарлап отыр. Сондай-ақ ТРАСЕКА көлік жобасының
әлеуметтік мүмкіндіктері де ... ... ... құрлық көлік жолдарының осындай
мүмкіндіктерін пайдалана отырып, трансеуразиялық көлік ... ... ... ... мәселесі болып отыр.
Пайдаланған әдебиеттер
1. Қазақ Ұлттық энциклопедиясы. Т.1,5. Алматы, ... ... ... ... Т.3,7. ... Атамқұлов Е.Д., Жанғаскин Қ.Қ. Қазақстан темір жол ... ... және ... ... кіру ... Экономика, 2004.
4. Аксенов И. Я. Транспорт, История современность ... ... ... ... 1989. -18 ... ... Қазақстан.-1998.03.04, 1999.16.08.
7. Мусин Ч. Қазақстан тарихы . Алматы ,2003
8. Қадырбаев В.К. Автомобильный транспорт Казахстана: ... ... М., ... ... В.Н., ... ... транспорт: эффективность и
качество М.,1978
10. Узбасаров М. Т. Транспорт және халық шаруашылығы. Алмасты,1989
11. // Жас алаш. 2004- 8 ақпан
12. ... и ... в ... Казахстан. Алматы:
Казинфорицентр,1993.
13. //Саясат.2004 №1
14. Мартынов В. ... ... ... ... ... Альманах. 1999ж
15.Едильбаева Г Развитие законодательства по ... в ... ... ... ... ... ... 2003
16.Жанбуршин Е. Чистые технологии // Caspian Research, №3, ...

Пән: Транспорт
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 37 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Автокөлік тасымалының көбеюі7 бет
Адам қоғамының шаруашылық әрекетінен табиғи биогеохимиялық циклдердiн деформациясы14 бет
Жылжымайтын мүлік нарықтарының ерекшеліктері9 бет
Қарқаралы өңірі топонимдері46 бет
Ұйымдағы бұқарамен байланыс бөлімінің ролі77 бет
Жарақсыз газ бен мұнай қалдықтарын тазалайн фильтр12 бет
Нарық шаруашылығының жалпы сипаттамасы7 бет
Қазақстан Республикасында нарық инфрақұрылымын дамыту16 бет
Өндiрiстiк құралдар нарығының инфрақұрылымы6 бет
: автомобиль жолдарының жабындарын қалпына келтіру және жөндеу машиналары мен жабдықтары3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь