Құқықтық тәрбие - құқықтық мемлекет болудың кепілі

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..2

БІРІНШІ БӨЛІМ ҚҰҚЫҚТЫҚ ТӘРБИЕ . ҚҰҚЫҚТЫҚ МЕМЛЕКЕТ
БОЛУДЫҢ КЕПІЛІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .6

1.1. Құқықтық тәрбие және оның тәрбие саласындағы
алатын орны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .14

ЕКІНШІ БӨЛІМ ҚҰҚЫҚТЫҚ ТӘРБИЕ ЖӘНЕ ҚҰҚЫҚТЫҚ
МӘДЕНИЕТ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...20

2.1. Құқықтық тәрбиенің болашақ жастарды
қалыптастырудағы рөлі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...27

2.2. Құқықтық тәрбие тәжірибесі және оны дамытудың
кейбір жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .33

2.3. Қазақстан Республикасындағы құқықтық тәрбиенің
жүзеге асырылуы және оның болашақ жастарды қалыптастырудағы рөлі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 39


ҮШІНШІ БӨЛІМ МЕКТЕПТЕ ҚҰҚЫҚТЫҚ ТӘРБИЕ БЕРУ
ҮРДІСТЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...46


ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .55

ҚОСЫМШАЛАР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 61

ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 63
Еліміздің төл Конституциясында Қазақстан Республикасының құқықтық мемлекет деп жарияланғаны баршамызға белгілі. Құқықтық мемлекет құрудағы талпыныс жас жеткіншектерден басталады, себебі болашақ қоғам солардың қолында. «Жаңа ғасырға» қадам басқан жас жеткіншектердің қазіргі өмірге бейімділігі болуы керек. Әрбір адамның өзі үшін жауапкершілігі жаратушының алдындағы жауапкершілікпен бірдей екені сөзсіз.
Қазіргі «Білім туралы» Заңның талаптарын орындау әлі де сан қырлы экономикалық – материалдық, ұйымдық, кадр, құқықтық – нормативтік шараларды жүзеге асыруды қажет етеді. Солардың ішіндегі маңыздысы жастарға құқықтық білім беру, құқықтық тәрбиелеу.
Жастарды құқықтық сауаттылыққа тәрбиелеу – олардың қылмысқа ұрынбауына, өмірдің тиімді жолдарын өз бетімен шешуге үйренуіне, қолайсыз көріністерге бой алдырмауға жетелейді.
Құқықтық білім берудің міндеті – барлық іске жауапкершілікпен қарайтын, өз құқығын жете меңгерген, заңдарды ұғынып қана емес, сонымен бірге силай білетін, құқықтық мәдениеті жетілген, адамгершілігі мол, білікті маман даярлап шығару.
Еліміздің құқықтық мемлекет құру жолында бастаған игі істерінің бірі құқық негіздері пәнінен сабақ беретін мұғалімдерді даярлап шығару. Бұл кеңестік құқықтық жүйенің күйреуінен кейін қолға алған шаралардың бірі.
Білімді адам санатына қосылу үшін қазіргі жасөспірімдерге негізгі пәндерді игеру және талдау қабілетінің сауаттылығы аздық етеді. Ол өмірдің әр тетігіне үңіліп, тығырықтан шығар жолға даяр болуы қажет. / С.Назарбаева. Өмір әдебі/.
Иә, жас жеткіншектерді осындай жолға даярлауда мемлекеттің алатын орны, рөлі өте зор. Әлеуметтік- экономикалық дамуды мәдениет тұрғысынан қамтамасыз ету мәселелері қоғамда көптеген міндеттерді шешуді алға қойып отыр. Сол мәселелердің ішіндегі өзектісі болып - құқықтық тәрбие табылады.
Құқықтық мемлекет – ұзақ тарихи дамудың жемісі. Ол үрдіс күрделі, қиын, әрі сан – салалы және мол қаржыны, жалпы мемлекеттік деңгейдегі ұйымдық – құрылымдық шараларды, бүкіл педагогтар, зиялылар қауымының қажыр – қайратын, рухани ізденістерін қажет етеді. Демек ел, ұрпақ тағдыры үшін маңызы мен жауапкершілігі айрықша білім беру ісіне барлық деңгейдегі мммемлекеттік органдардың бетбұрысы, қамқорлығы керек. Бұл жөнінде Президентіміз Н.Ә. Назарбаев «Қазақстан – 2030» жолдауында негізгі бағыттарды көрсетіп берді. Сол бағыттардың бірі – жоғарғы құқықтық сана мен құқықтық мәдениет. Осы екі элементтің іргетасы азаматтарда алдыменен отбасында қаланса, содан кейін мектеп қабырғасында жалғасады.
1995 жылы маусым айында елімізде жаппай құқықтық білім беруді жүзеге асыру жөніндегі шаралар туралы қаулы қабылданды. Қаулыда құқықтық оқуды мектептерде бастауыш сыныптардан бастап неғұрлым кең көлемде енгізу қажеттігі атап көрсетілді. Бұдан шығатын тұжырым не? Ол тәуелсіздік тұғырына көтерілген Қазақстанның алдында білім беру саласында жаңа қажеттіліктердің пайда болуы. Ғылым мен техниканың тез даму қарқыны, өндіріске шетелдік және отандық озық, жаңа технологиялар мен әдістердің енуі, қоғамның жаңа экономикалық қатынастарға көшуі республикамызда білім беру саласында жүргізіп жатқан реформалық өзгерістерді жетілдіруді, білім сапасын арттыруды талап етеді.
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы. Алматы ,1995
2. Жастар және мемлекеттік жастар туралы» қаулы //Егемен Қазақстан, 2000, 12 маусым.
3. Қазақстан Республикасының бала құқықтары туралы : ҚР Заңы // Егемен Қазақстан, 2002, 23 тамыз , 2 б.
4. Темекі шегушіліктің алдын алу және оны шектеу туралы : ҚР Заңы //Егемен Қазақстан, 2002, 13 шілде , 2б.
5. Бәсекеге қабілетті Қазақстан үшін, бәсекеге қабілетті экономика үшін, бәсекеге қабілетті халық үшін Президенттің Қазақстан халқына жолдауы. // Егемен Қазақстан, 2004, 20 наурыз 1-5 б.
6. Қазақстан экономикалық, әлеуметтік және саяси жедел жаңару жолында. Президенттің Қазақстан халқына жолдауы.// Дидар, 2005,№ 20-21.
7. Аюпова А.Ж. Қазақстанның құқықтық жүйелерінің қалыптасуы //Заң, 2003, № 9, 55-59 б.
8. Амантай Б.Б. Менің намысым- ұлтымның намысы // Тәрбие құралы, 2003, № 2 , 32-37 б.
9. Әбілдаев И.Қылмысты жастар тағдыры алаңдатады //Қазақстан Zaman , 2002, 19 сәуір, 6 б.
10. Бегалиев К.А. Меры борьбы с безнадзорностью и преступностью среди несовершеннолетних // Предуп. прест. 2002, №1 , 10-13 с.
11. Бейсебаева С.Б. Пути правового образования молодежи : некоторые предложения // Вести КазНУ сер. юрид. 2003, №1, 148-150 с.
12. Бейсебаева С.Б. Қазақстанда құқықтық мемлекет және азаматтық қоғам орнату кезеңіндегі жастар туралы заңдар . //Вести КазНУ сер. юрид. 2003, №2, 144-146 б.
13. Ветлугин Д.В. Уголовное наказание несовершеннолетних: международные стандарты и практика их применения //Каз. Ж-л м/н права 2001,№1,74-81.
14. Газизова Н.С. Азаматтық білім – құқықтық мемлекет болудың кепілі. // Қазақстан мектебі, 2004, №3, 28-30б.
15. Газизова Н.С. Құқық дегеніміз не? // Қазақстан мектебі, 2004, №4, 48-50б.
16. Газизова Н.С. «Қазақстан Республикасы мемлекеті және құқығы негіздері» пәнін оқыту әдістемесі-оқу-әдістемелік құрал. Семей мемлекеттік педагогикалық институты. Семей, 2005. 136б.
17. Даламбаева Г.Заңды білу заман талабы // Қазақ ордасы, 2003, №4, 75-76.
18. Досанов Е.К.Несовершеннолетние и преступность //Закон и время, 2003, №2,45-48.
19. .Елекеев И. Құқықтық саясат қуатты тірек //Егемен Қазақстан 2002 8-қазан.
20. Ерінбетова А.К.Кәмелетке толмаған қылмыскерлерді топтау.//Қайнар уни-ң хаб. 2002, №2,63-66.
21. Жарықбаев Қ. Мектеп оқушыларына құқықтық тәрбие берудің маңызы мен мазмұны.//Сыныптағы тәрбие ,2003, №4-5,20-22.
22. Жарылғанова З. Құқықтық тәрбие заман талабы. //Қазақстан тарихы, 2001, №1,79-180.
23. Жақыпұлы С.Жалпы ұлттық міндетіміз.//Дидар ,2001,27-наурыз.
24. Жетписбаев З. Проблемы законодательного регулирования в профилактике и пересечение правонарушений среди несовершеннолетних.//Фемида,1998, №3,50-53.
25. Жасөспірім жаза баспасын десек.//Заң ,2003, №2,3-11.
26. Зайниева Л.Ю. К вопросу о роле государственной молодежный политики в развитии молодого поколения.// Вести Кайнар 2003, №4,98-102.
27. Заритовская Т.А. Причины преступности несовершеннолетних:Социальная политика //Саясат,2002, №1,54-56.
28. Ипполитов Ф. Правовое воспитание [школьника]: с чего начать?//Семья и школа,1990, №11,с23-26.
29. Калашникова И. Молодежной политике в РК новое законодательное наполнение //Саясат,2002, №11,33-38.
30. Курмагамбетов Ж.С. Стратегия и тактика борьбы с преступностью //Закон и время,2004, №4,37-39.
31. Камаров С.А. Общая теория государства и права: М.Юрайт, 1997,с. 330-336
32. Кенжанова А. Құқықтық тәрбие. // Бастауыш мектеп, 1999, № 10, 54-88.
33. Қанағатова Қ.Қазақстандағы құқықтық саясаттың көкжиегі //Заң,2003, , №4,18-22.
34. Қалтаева М. Оқушыларға ұлттық тәрбие іс-тәжірибесі. //Ізденіс,гум.ғыл.сер.2001, №6,168-171.
35. Құл-Мұхаммед М. Құқықтық реформа құқықтық сауаттылықты талап етеді.//Заң, 2001, №6,34-36.
36. Меңжанова А. Құқықтық тәрбие //Бастауыш мектеп ,1999, №10,54-58.
37. Мирзаев О. О некоторых правовых аспектах молодежной политики в суверенном Казахстане//Фемида ,2001, №12 , 59-60.
38. Морозова С.А. Профилактика правонарушений несовершеннолетних: ресурсы образования. //Преп. ист. и обществозн.в шк. 2003, №8,36-40.
39. Марковичева Е.В. Актуальные проблемы правового воспитания и гражданского образования.//Стандарты и мониторинг в образов.2000, №2,11-14.
40. Методические рекомендации территориальным органам по налаживанию сотрудничества с органами образования по совершенствованию учащейся и студенческой молодежи.//Фемида , 1999, №3,14.
41. Муратханова М.Б. Қылмыстылықпен күрестің өзекті мәселелері //Ғылым еңбек жин. Шығарылым , Семей ,2002,127-132 б.
42. Нарикбаев М. Некоторые вопросы и время, 1996, №3,21-26
43. Назарбаев Н.Ә. Ғасырлар тоғысында . Алматы: Өнер, 1996,158 бет.
44. Назарбаев Н.Ә. Қылмыспен күрес ортақ іске үлес//Егемен Қазақстан 2003,11қырқүйек.
45. Назарбаев Н.Ә. Болашақ бүгіннен басталады. //Егемен Қазақстан,2002,15қараша,1-3б.
46. Назарбаев Н.Ә. Өмір әдебі. // Білім- образования, 2002, №2, 4.
47. Назарбаев Н.Ә. «Қазақстан – 2030» (Ел президентінің Қазақстан халқына жолдауы) Алматы, 1998.
48. На грани конфликта с законом //Фемида ,2003, №9,39-44
49. Оңғарбаев С.М. Мақсат қылмыстың жолын кесу// Заң және заман, 2003, №1,29-32.
50. Оразалинов С. Құқықтық мәдениетті қалыптастыру// Заң ,2003, №5.
51. Сартаев Д. О создании концепции защиты прав несовершеннолетних в РК //Фемида , 2003 , № 7 ,43- 50 .
52. Сатыбалды Л. Формы вовлечения несовершеннолетних в преступную и иную анти общественную деятельность // Вестник КазНУ сер. юрид. – 2003, №1,65-68..
53. Сабикенов С.Н. Правовая культура как условие формирования правового государства //Евразия ,2003, №5,98-103.
54. Сәулебек Н. Құқықтық сауатың болмаса , құқығыңды қорғай алмайсың //Заң және заман , 2003, №5,87-90 .
55. Сыздық Б. Правовое обеспечение участие граждан в борьбе с преступностью // Правовая реформа в Казахстане, 2003, №2,118-122.
56. Сарсенбаев А.С. Телебаев Г.Т. Казахстансакая молодежь на рубеже веков- Астана: Елорда, 2000-200с. Семипалатинские вести – 2003- 4 апрель .
57. Тілеубергенов Е. Кәмелетке толмағандардың тонау және қарақшылық шабуыл жасау тәсілдері // Заң ,2000, №2, 44-47.
58. Тұяқбай Ж. Заңды сапалы әзірлейтін болдық // Егемен Қазақстан , 2002, 3 желтоқсан , 1-2 б.
59. Шамаева И. Борьба с преступностью несовершеннолетних важная задача государства // Закон и время , 2003, №3,45-48.
60. Шайынгазин Д. Жасөспірімдер қылмысы қоғам дерті // Заң газеті, 2002, 24 сәуір, 4 б.
61. Элиасберг Н. Система этико-правового образования и гражданского воспитания: первые итоги // Народное образование, 2001, №4, 116-119.
62. Ударцев С. О правовой политике в области образования.// Правовая реформа в Казахстане , 2001, №4, 59-65.
        
        ЖОСПАР
КІРІСПЕ……………………………………………………………………….….2
БІРІНШІ БӨЛІМ ҚҰҚЫҚТЫҚ ТӘРБИЕ - ҚҰҚЫҚТЫҚ МЕМЛЕКЕТ
БОЛУДЫҢ КЕПІЛІ………………………………………6
1. Құқықтық тәрбие және оның тәрбие ... ... ... ... ТӘРБИЕ ЖӘНЕ ҚҰҚЫҚТЫҚ
МӘДЕНИЕТ…………………………………………………………………….20
1. Құқықтық тәрбиенің болашақ жастарды
қалыптастырудағы рөлі………………………………………..27
2. Құқықтық тәрбие ... және оны ... ... Қазақстан Республикасындағы құқықтық тәрбиенің
жүзеге асырылуы және оның болашақ жастарды
қалыптастырудағы ... ... ... ... ... БЕРУ
ҮРДІСТЕРІ……………………………………………….46
ҚОРЫТЫНДЫ…………………………………………………………………..55
ҚОСЫМШАЛАР……………………………………………………………… 61
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ…………………………………… 63
КІРІСПЕ
Еліміздің төл Конституциясында ... ... ... деп жарияланғаны баршамызға белгілі. Құқықтық ... ... жас ... ... ... ... ... солардың
қолында. «Жаңа ғасырға» қадам басқан жас ... ... ... ... ... ... ... өзі үшін жауапкершілігі жаратушының
алдындағы жауапкершілікпен бірдей екені сөзсіз.
Қазіргі «Білім туралы» Заңның талаптарын орындау әлі де сан ...... ... ... ... – нормативтік шараларды
жүзеге асыруды қажет етеді. Солардың ішіндегі маңыздысы жастарға құқықтық
білім беру, құқықтық тәрбиелеу.
Жастарды құқықтық ... ...... ... өмірдің тиімді жолдарын өз бетімен шешуге үйренуіне, қолайсыз
көріністерге бой алдырмауға жетелейді.
Құқықтық білім ... ...... іске ... өз құқығын жете меңгерген, заңдарды ұғынып қана ... ... ... білетін, құқықтық мәдениеті жетілген, ... ... ... даярлап шығару.
Еліміздің құқықтық мемлекет құру жолында бастаған игі ... ... ... ... ... ... мұғалімдерді даярлап шығару. Бұл
кеңестік құқықтық жүйенің күйреуінен кейін қолға алған ... ... адам ... ... үшін ... жасөспірімдерге негізгі
пәндерді игеру және талдау қабілетінің сауаттылығы аздық етеді. Ол ... ... ... тығырықтан шығар жолға даяр болуы ... ... Өмір ... жас ... осындай жолға даярлауда мемлекеттің ... рөлі өте зор. ... ... ... ... тұрғысынан
қамтамасыз ету мәселелері қоғамда көптеген ... ... алға ... Сол ... ... ... болып - құқықтық ... ... – ұзақ ... ... ... Ол үрдіс күрделі,
қиын, әрі сан – ... және мол ... ... мемлекеттік деңгейдегі
ұйымдық – құрылымдық шараларды, бүкіл педагогтар, зиялылар ... ... ... ... ... қажет етеді. Демек ел, ұрпақ тағдыры үшін
маңызы мен жауапкершілігі айрықша ... беру ... ... ... органдардың бетбұрысы, қамқорлығы керек. Бұл ... Н.Ә. ... ... – 2030» ... ... ... ... Сол бағыттардың бірі – жоғарғы құқықтық сана мен
құқықтық мәдениет. Осы екі ... ... ... ... ... ... кейін мектеп қабырғасында жалғасады.
1995 жылы маусым айында елімізде жаппай құқықтық ... ... ... ... ... туралы қаулы қабылданды. Қаулыда құқықтық оқуды
мектептерде бастауыш ... ... ... кең ... ... атап көрсетілді. Бұдан шығатын тұжырым не? Ол ... ... ... ... ... беру саласында жаңа
қажеттіліктердің ... ... ... мен ... тез даму ... шетелдік және отандық озық, жаңа технологиялар мен ... ... жаңа ... ... көшуі республикамызда білім
беру саласында жүргізіп жатқан реформалық өзгерістерді жетілдіруді, білім
сапасын арттыруды ... ... ... туралы» заңның талаптарын орындау әлі де сан қырлы
экономикалық- материалдық, ұйымдық, кадр, ... ... ... ... ... ... Бүкіл қоғам, жалпы жұртшылық болып күш салатын
істер шаш етектен. Солардың ішіндегі ең күрделісі, ең ...... ... ... ... ... сауатты адамдар қылмысқа
ұрынбауға әрекет жасайды. Өмір сүрудің тиімді жолдарын өз ... ... ... ... жете меңгергендер ғана қолайсыз көріністерге
бой алдырмайды.
Тиімді білім беру жүйесін қабылдау үшін ... ... беру ... даму ... сай ... ... ... Құқықтық білім
берудің міндеті – дүниеге этикалық жауапкершілікпен қарайтын, шығармашылық
ойлауға дағдыланған, дүниетанымдық мәдениеті жетілген, ... ... ... ... даярлау. Осындай мақсаттарға жетуде Қазақстан мемлекеті
және ... ... ... ... ... ... қажеттігі артуда.
Құқықтық тәрбие дегеніміздің өзі - әрбір ... ... ... өз міндеттерін саналы түрде ... ... іс ... өз ... ... бере ... ... да бүгінгі
жасөспірімдер заман талабына сай өз ... мен ... ... еліміздің заңдары мен тәртіп ережелерін сыйлап, құқықтық тәрбие
мен ... ... ... бір кісідей ат салысулары қажет. Бұл
салада мемлекетімізде жасалып жатқан шаралар аз ... ... ... құқықтық тәрбиелеу. Аталмыш бітіру жұмысының алдына қойған ... осы ... ... ... ... ... ... құқықтық тәрбиенің қоғамдық тәрбиедегі алатын орны мен рөлін ашып
көрсету;
– құқықтық ... мен ... ... ... ... Қазақстан Республикасындағы құқықтық тәрбиенің жүзеге асырылу
деңгейін, ... ... ... ... ... ... ... кедергілерді жоюдың амалдарын қарастыру.
Жоғарыда көрсетілген мақсаттардан төмендегідей міндеттер туындайды:
– құқықтық ... ... ... талдау;
– жастардың құқықтық мәдениет деңгейін анықтауда сұрақ – жауап (анкета)
жүргізу;
... ... іске ... ... ... салыстырмалы түрде
сандық мәліметтер жинақтау;
– құқықтық тәрбиенің деңгейін арттыруға қатысты, ... ... ... ... ... ... ... беру.
Қазіргі кезде құқықтық тәрбие мәселесі әр түрлі ... ... ... ... ... отандық зерттеуші - ғалымдар Нарықбаев ... М, ... Д.В. ... ... қоғамдық тәрбие саласында
көрнекті орын алатынына нық сенуде. Соған қарамастан ... ... әлі де ... ... екендігін көрсетіп отыр. Аталмыш ғылыми
жұмыс құқықтық тәрбие берудің ... ... жете ... ... ... - ... МЕМЛЕКЕТ
БОЛУДЫҢ КЕПІЛІ
1. ҚҰҚЫҚТЫҚ ТӘРБИЕ ЖӘНЕ ОНЫҢ ТӘРБИЕ САЛАСЫНДАҒЫ АЛАТЫН ОРНЫ
Құқықтық ... ... ... үшін ... ... ... ... органдары және олардың қоғамдық бірлестіктер
қызметінің, ... – ақ ... ... ... яғни ... ... ... құру және оны жоғарлатуға барлығы дерлік ат ... ... және ... ... ... ... байланысқан.
Тәрбиелеуші оқыту мақсатты бағытталған үзіліссіз процесс ... ... ... ... ... және кәсіпқой – заңгер,
бұған қоса заңдылық дүниетанымын, ұстанымдарын, адамгершілік ой – санасын
және оларды ... ... ... ... ... ... Соңында құқықтық білімді күнделікті ... және ... ... ... ... байланысты мотивацияны құру керек.
Құқықтық оқыту мен тәрбиелу тұлғаның рухани қалыптасу процесінің бір
бөлігі, ... ... ... ... ... құру ... ... мүмкін емес. Құқықтық білім беру және тәрбиелеуде басты әсер етуші
объекті – ... ... ... ... дамуына жағдай болуы қажет. Бұл
жерде құқықтық сана деп отырғанымыз тұтас ... жеке ... ... ... ... ... санаға идеологиялық әсер ету сәйкесінше топтық және
жеке тұлға санасына өз әсерін ... ... және ... ... және ... ... ... нәтижесінде қоғамдық сананың
дамуына, құрылуына себепші болды, сондай – ақ әр түрлі ... ... ... ... ... және бір – ... тәуелділіктеріне
байланысты қалыптасып отырады.
Тарихқа үңілсек барлық мемлекеттерде құқық пен құқықтық тәртіп ... ... ... жүзеге асыруда ерекше көздері болып келісім
қолданылған: шіркеулер, ... ... өнер ... ... ... ... ... арнайы заңгерлік білім беру
мекемелері. Басқаша айтқанда құқықтық ... әр ... ... ... ... ... табылады.
Мемлекеттің дамуымен көптеген саналарды өңдеу идеологияларының
нысандары мен амалдары шыңдалып одан әрі ... ... ... ... ... тәрбие мемлекеттің өзіндік қызмет түрі ретінде қалыптасып, оның
жергілікті басқару және жалпы қоғамға өз әсерін ... даму ... ... ... құықтық және сананың мәні,
оның бағалығы және функциясы біршама тұрақты болып қала ... ал ... және ... санасына әсер етудің мазмұны мен тактикасы,
объектілері, нысаны және ... ... ... Тек ... демократия
жағдайларында құқықтық білім беру кәсіпқой – заңгердің мақсатты бағытталған
және арнайы ұйымдасқан қызметі болуы ... ...... ... ... арнайы әдістер
жетістігімен және ұйымдастыру нысаны арқылы жетуді көздейді. Ол өзі көп
мақсатты, қызметті, болжамды ... ұзақ ... ... ... ... ... жалпы және жеке мақсаттарды көздейді.
Мақсаттар субъектісінің және объектісіннің ... ... ала ... әсер ... ... ол ... бір форма және қызметке
байланысты адамдар, сонымен қатар құқықтық тәрбиені жүзеге асырушы органдар
арқылы жүргізіледі.
Қазақстанда құқықтық ... ... ... ... ... ... Оған ... амалдардың минимумы ретінде мыналарды
атауға болады: қолданылатын заңның ... ... ... ... және ... ... тұрақтылығы, соттардың мәртебесін жоғарлату
және соттарды ... ... сай ... ... халыққа уақытқа сай
етіп құқықтың тәрбие беруге негізделуі қажет, ... – ақ ... ... беру және ... және т.б. Бір ... барлық құқық
қорғау мен мектептер жүйесіндегі ... ... ... деңгейін
жүйелік пәндер бойынша жүргізу қажет.
Құқықтық тәрбиенің ... ...... ... ... және ... да мемлекет қызметкерлерінің өкілеттіліктерін
жүзеге асыру ... ... ... ие жағдайға байланысты,
белсенділіктер құқықтық әрекеттер арқылы өз ... ... ... ... - ... әлеуметтік – құқық шеңбердегі
қызметте белгілі дәрежеде пәрменділікке жету, ... ... ... ... міндетті әрекетке ие болу жағдайы.
Аталмыш қызметтер қосымша уақыт, күш – ... және ... ... ... көрсетілген мақсаттарға тек құқықтық тәрбие ... ... ... ... ... ... ғылымилық,
жоспарлық, жүйелік, кезекті және дифференциялды жүйелік, кешенділікті
қамтамасыз ету. ... – ақ ... ... сананың дамуына қолайлы
жағдайларды қамтамасыз ете ... оны ... яғни ... ... ... құқықтық сана деңгейінің мазмұны, құқықтық білім
алуына, тәуелді және оның ... ... ... жүйесі, сонымен қатар
оны сақтау қажеттілігін тәжірибеде таратудың ... ... ... ... ... ... және ... деген құрметінің пайда
болып заңды болары сөзсіз. Алған ... жеке ... ... ... ол ... ... бағынулары, оларды қатаң сақтаулары, ... – ішкі ... ... ... және оны әдетке айналдыру,
нәтижесінде құқықтық және кәсіпқой заңдылық белсенділіктерін көрсетулері
қажет, яғни күнделікті ... ... ... керек.
Құқықтық тәрбиені қалыптастырудың келесідей амалдары бар: құқықтық
насихат, құқықтық білім беру, заңдылық тәжірибе, яғни өзін - өзі ... ... ... бейімделу. Жоғарыда көрсетілген амалдардың астарында
оның негізгі қайнар көзі ... ... ... Ол ... тұлғаның оңды
әрекет етуіне ықпал етудің маңызы зор.
Бұл жерде ерекше орынға «құқықтық минимум» проблемасы ие ... ... ... әрбір азаматтың мәртебесіне қандай да болсын ... ... ... ... ... иеленуі қажет, яғни өзіне
қажетті деңгейде иеленуі ықтимал. Бұл процесті тиімді басқару үшін ... ... ... ... ... ... керек және оларды азаматтардың
іс – жүзінде қолдануы, сонымен еңбек ұжымдары, топтардың және тұрғындардың
өмір тәжірибесінде қолдануы жатады.(8;57)
Құқықтық ақпарат ... ... ... ... ... ... иеленеді, сондай – ақ жалпы құқықтық ... бұл ... ... ... ... тек ... ... ғана емес, оны бала –
бақшадан бастап барлық оқу орындарында оқыту ... ... ... және ... сот ... және сот қызметінің
жүйесіндегі ерекше мәнге шынайы әділдікті ... ... ие. ... ... үшін ... ... еш нәрсе жоқ деп айтқан. Сондықтан
да сотқа деген құрмет және ... ...... ... шешу
қажеттілігі, құқықтық тәрбиенің компоненті ... өз ... ... ... ... ... туындайды.
Сайып келгенде мына амалға көңіл аударуымыз қажет, яғни өзін - ... ... ... ... ... ... құрылуына
тиімді әсерін тигізеді. Өзін - өзі ... ... ... деген
құрмет қалыптастыру жатыр, яғни қажеттіліктерін ұйғарымдарға байланысты
өзін - өзі оқыта ... және ... ... өз тәжірибесінде және басының
дербестігі арқылы талдау жасауы керек. Кәсіпқой заңгерлердің арнайы өзін -
өзі тәрбиелеуге ... жеке ... ... ... ... ... ... жол көрсету керек.(9;35)
Қорыта айтқанда, табиғи – құқықтық концепцияға сай және жалпы адамзат
құндылықтарын еске ала ... ... ... ... ... қатынастардың
дұрыс құрылуына бағыттау қажеттіліг туындайды. Нақты пәндік ... ... ... ......... ... мазмұнын құқықтық психология анықтайды, бұл жерде психология
ғылымы ... ... ... ... ... байқаған жөн құқықтық білім беру және тәрбиелеумен
айналысуда санаға әсер ету ... ... ... ... жігері аясында да сондай дәрежеде ... ... Бұл ... амалдарды қолдану арқылы жүзеге асады. Ең алдымен сендіру ... ... – ақ ... ... қорқыту және тікелей мәжбүрлеу,
заңда көзделген шараларды қолдану.
Таңдау бірінші кезекті ... әсер ету аясы ... ... тәрбиеленушінің психологиялық ерекшелігіне тәуелді, сол арқылы
оның құқықтық санасына әсер ету жағдайы ... Одан ... ... оның ... ... әсер ету ... ... бар
әдістерді кезектілікпен пайдалану.
Құқықтық сананы, яғни азаматтардың санасын тәрбиелуде тәжірибелік
жаттығулар ерекше тиімді ... және ... ... ... нақты
проблемалық жағдайларды шешуді оқыту, іргелі теориялық ... ... ... тек қана ... ғана емес, сондай – ақ заңи ойлауға және
күнделікті қарапайым жағдайларды ... ... ... үйрету.
Құқықтық сананы, құқықтық мәдениетті тәрбиелеу – құқықтық тәрбиенің
ажырамас үрдісі.(9;37)
Қоғамның құқықтық өміріне әрбір индивидтің қатысуы, оның ... өз ... ... ... ... – ақ ... ... және
дағдысын игеруіне немесе меңгеруіне себепкер болады. Заңға бағынушылық және
әлеуметтік белсенділіктің қалыптасуы, оның ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік құндылық деп пайымдайтын
болсақ, онда мемлекет бірден – бір жеке ... ... және ... ... ... ... ... құқықтық тәртіпті, қоғамдық
тәртіптің қалыптасуына себепкер болады. Заңға бағынушылық және ... ... оның ... ... мен ... бірден – бір
жеке тұлғаның бостандығын және сөз бостандығын ... ... ... ... ... ... тәртіптің қалыптасуына себепкер болады.
Қазіргі таңда құқықтық нигилизмді (құқықты жоққа шығаруды) жеңуіміз
қажет, оған ... таң ... ... ... ... сый, ... және жауапкершілік сезімдерін ояту қажеттілігі, яғни бұл жерде
коррупция, заңды басынушылықтар, заңды немқұрайлы қараудың ... ... ... ... және ... моральді бейтараптық жаулап
алуына жол бермеу керек.(10;6) Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... негізі адамгаршілік және
әлеуметтік әлемді тұрақтандыру арқылы, яғни барша азаматтардың қолдауымен
барлық ... ... ... ... қызмет етуге және адам
құқығының шеңберін кеңейтуге жол ашу. ... ... ... ... да
бір шектен шығушылық, әлеуметтік басқа да ... ... ... ... деген жауыздықпен қарауы, демократиялық ... ... ... соны ... ... ... – қайшылық құқықтық мемлекетті
және азаматтық қоғамды құру жағында үйінділерді білдіреді, яғни бұл ... ... жою ... ... ... ... ... басынушылықты және нигилизмнің алдын – алу жұмыстарының (әлеуметтік
апатияны) бірден – бір ... ... ... болып азаматтарға құқықтық
тәрбие беру ... ... ... табылады.
Құқықтық сананы тәрбиелеу өнегелі ... ... ... ... ... ... ... қоғамдық мәдениеттің
көтерілу үрдісін қалыптастырады, сондай – ақ адамдарға ... ... ... ... ... ... ... дамуында
заңдылықтың және тұлғаның бостандығы, адам ... оның ... ... ... болып табылады. Адам бостандығы және оның
адамгершілігі, құқықтық нысанын мына ... ... ... әрекетін
көруге болады: оның өзгелерге деген, қоғамға, мемлекеттік мүдделерге
құрметпен ... оның ... яғни ... ... ақылды т. б. сый –
құрмет сияқты әрекет ... ... ... ... ... ұлы ... ... тарихындағы ойлауы, яғни даналық
ойларында адамдардың бостандығы және құндылықтары туралы орын алады. ... ... ... мен ... ... ... ойлар мен
тұжырымдамалар қалдырып кеткен. Платон былай деп пайымдайды: «Данаға заңның
керегі жоқ – онда парасаттылық бар» екен. ... өзге де ... ... ... ... ... әділ ... шығарумен
байланыстыратынын көруімізге болады.
Философ Ф.Рабле «Гаргантюа және ... ... ... ... ... ... ... былай бейнелей келе атап өтеді.
«Олардың барлық өмірі заңға бағыну емес жарлықпен де емес және ... ... ал ... тек ... ізгі ... және ... ал ... жарлығы бірақ ғана тәртіптен тұрды: «Не істегің келсе
соны істе». Ия бұл ... ... ... ... ... ... ... Рабле Телемиттердің ерікті таңдау әрекетерінің ... ... ... деп ... бұл ... ... ... ата- аналар
тегінен, білімді жанұядан, ... ... ... қоғамға айналады,
табиғаттың өзі түйсіктерді ... ... және ... күші ... ... ... ... уағыздайды және бұл күш оларда
ізеттілік деп аталады.(62;117)
Құқықтық сананы тәрбилеу ... ... ... ... ... игерумен, мектепте рухани қарым – қатынаста, сонымен
қатар және құрдастарымен, ... және ... ... игеріліп
қалыптасып отырады.
Бұл жерде адамгершіліктің іргетасы қаланады, ... ... сана ... ... Өмірде болып жатқан қалыпты ... және ... ... ... ... отырып олардың
құқықтық нормалармен байланысын, заңдалық ... ... ... жас ... ... дами ... бекиді.
(16;148)
Құқықтық тәрбие, оның жалпы мәдениетпен ажырамас байланысында ... ... ... ... ақпарат құралдары, сонымен ... ... ... ... және т. б. ... ... ... жалпы қоғамдық мәдениет өмірінің құрамдас бөлігі, жас ... ... ... ... ... Құқықтық азаматтар
үшін, бұл бұқаралық ... ... ... ... ете ... ... жұмыс бұл жеке тұлғалардың құқықтық санасын көтере отырып, жалпы
заңдылық прициптерді және мемелекеттің, қоғамының барлық ... ... ... ... ... ... құқықтық білім берумен шектеліп
қалмайды, заңға, құқыққа деген ... ... ... және оның
құқықтық мәдениетте тұлғалардың құқықтық белсенділігінің артуымен аяқтайды.
Тұлғаның құқықтық мәдениеті заңдылық білімінің ... ... ... ... ... саналы түрде құқық нормасын ... ... ... ... ... ... ... онымен күресуді білдіреді. Азаматтардың өздерінің мемлекет және
қоғам алдындағы жауапкершіліктері және ... мен ... ... ... ... екенін түсінуі.(16;150)
Адамның құқықтық санасында мемлекетпен және оның органдары арқылы өз
құқығының қорғалуына сеніміділік сезімі ... ... ... және ... ... ... ... әділдігі және ол
басқа азаматтармен құқықтық теңдігі, яғни ол ... ... заң ... ... тең ... сенуі. Азаматтардың құқықтық мәдениетін
көтерудің құралы болып құқықтық ... ... заңи ... дамыту,
заңдылықты тәжірибеде нығайту табылады.
Азаматтарға әсер етудің үлкен тәрбиелік мәні ... ... ... ... ... ... ... ақпараттық
өкілді тұлғалары заңды мүлтіксіз сақтауға, қылмыспен күресуге бағыттауы
керек. Құқықтық мәдениет – ... ... ... және ... ... ... түрде жүзеге асыруын талап етеді (50;5).
Ата – бабаларымыз «Ақыл жастан, асыл тастан» ... ... ... ... ескі мен ... ... ... жататын алтын
көпірдің жастарымыз екендігін меңзесе керек.
Тәлім – тәрбие жұмыстары бәрімізге ортақ іс, ... ол ... ... ... тәрбие дегенде нені ұғынамыз? Тәрбие дегеніміз –
жастардың бойында мінез-құлықтың белгілі бір сипаттарын қалыптастыру ... ... ... ... ... адамдарға, мемлекетке, Отанға
деген қатынасын анықтайтын мінез ... мен ... ... ... ... ... ... қызметі (55;118).
Халқымыз әр жастағы адамдардың көңіл – күйі, сезімдері, мінез
ерекшеліктері, ... ... ... қызығулары, әдет-дағдылары бірдей
болып келмейтіндігі жөнінде де қызықты пікірлер айтқан.Сөз маржандарында
адамның жас өзгешеліктері негізінен балалық, жастық, ... және ... ... ... ... ... ... баптау жетілдіреді,
«Балапан ұяда не көрсе, ұшарда соны іледі»,- дейтін ... ... ... дей ... оны адамгершілікке, отбасынан, ұшатын ұясынан, әке-
шешесінен алатын тәрбие қандай болса, көп жағдайда оның ... ... ... орай ... ... ойды аңғартады.(61;4)
Халық даналығына үніле түссек, одан: «Қатарына ... бала ... ... ... гүл, ... ... іздеп таба біл» - дейтін
мақалдарды көп іздестіреміз. ... ... ... жастың мінез-
құлқының қалыптасуында оның өскен ортасының ... ... ... ... ұстаз, тәрбиешілердің өнеге ... ... ... ... ... ... Кез-келген тәрбиенің маңызы зор,
әйтсе де ... ... орны ... ... ... ... мемлекеттер мен елдер, ұлттар
жасайды. Бүкіл әлемдік өркениетте миллиондаған халқы бар алып елдің ... ... орны ... ... ... ... намысы жоғары ел –
бүкіл адамзаттың мақтанышы. Оқу мен ... бір ... ... ... асыл ... ... мәңгі жасар салт – дәстүрі мен
өнерін қаны мен жанына сіңірген ұрпақтың ... ... сана ... ... ... адамның ұлттық намысы жоғары – ұлтжанды. Ал
ұлтжанды азаматтардан тәуелсіз ... ... ... ... ... мерейі
үстем, аспаны ашық бақытты болмақ. Ұлтжанды азамат ... жау ... дос ... қарайды. Оның осал болуға құқығы жоқ, ... ол ... ... үшін ... Оның ... ... ... сақтау, ел
тыныштығын, Отанын қорғауға, бұзақылықтан, зиянды әрекеттерден аулақ ... ...... бір ... ... ... болуы
керек. Себебі, бұл процесс көп өлшемді, ұзақ және үздіксіз процесс.
Бір мезгілде ... ... ... тәрбиенің нәтижесін
оңай ажыратып, белгілеуге болады. Бұл қоғамдық қатынастарды құқықтық
реттеумен, ... ... ... ... логикалық берілуіне
байланысты. Құқықтары тәрбие процесстің қозғаушы күші ... ... ... ... табылады. Мұндай жағдайда адам құқықтары ... ... ... ... ... ... 15 ... жеткіншек ата-анасы сыйлаған ... ... ... ... ... келу ... ата-
аналарының біреуінің рұқсаты ... ... ... ... ... жүзеге асыруы мен ... ... ... ... ... Бұл жағдайдан құқықтық тәрбие
жүйесінде құқықтық оқытудың қажет екендігін ... ... ... беруді, құқықтық оқытудан бастаған жөн демекпіз.(15;28)
Жастарға құқықтық білім беруде оларды заңдармен таныстырудың маңызы
өте зор. ... ... ... құқықтық нормаларды, ережелерді білу-
аясы тар мақсат емес. ... ... сана - ... ... ... ... азамат есебінде сезінуіне көмектесуі қажет. Тек қана ... ... ... оны ... шектелмей, әр азамат өзін қоғам
қайраткері, мемлекет пен ... ... ... қатысатын азамат екенін
түсінуі қажет. Тек сонда ғана құқықтық тәрбие берудің ... мәні ... Ал ... ... беру ... ... ... құқықтық сананың қалыптасуында зор табысқа ... ... тек ... ... ... жолы емес. Оның негізгі
міндеттерінің бірі – заң ... ... ... ... ... ... ... Демек, құқықтық тәрбие оқушылардың мінезіне,
жүріс-тұрысына, әдетіне дұрыс жадында әсер етіп, заңды ... ... ... ... ... дайын азаматтар даярлауға бағытталған.
Ұзақ жылдар ағымындағы уақытта қоғам үшін және оның өмір ... ... және ... ... да оны ... ... қарастырған
өзекті мәселелердің бірі болып қылмыс табылса бұл мәселенің шешімі құқықтық
тәрбие деп ... ... ... ... жанұясы, мектеп , қоғам тәрбиелейді. Жанұяның қабілеттілігі
құқық бұзушылықты ескертуде тиімді реттеуші және ... ... ... бағынбауы, айтқан тілді алмауы және тағы басқа да ... ... ... ... ... жол ... ... қана жанұяда негізгі әрекеті қалыптаса қоймайды, жасөспірімдерге
мектеп қабырғасының өзі жүрген ортаның маңызы өте зор.(63;59)
Мектеп жұмыстарын ... ... ... ... қайта құру
саласында жасалып жатқан игі ... - ... ... ... ... ... Қайта құру тек қана сапалы білім беру, ... ... ... оқу тәрбие жұмысын да қамтиды. Соның ішінде ... ... ... ... ... оны ... ... көрсетеді.
Себебі құқықтық тәрбие беруде мектептің алатын орны ... ... ... ... ... ... дұрыс болар.
Қазіргі кезде орта мектептің тәрбие барысындағы қызметіне баса назар
аударылып отыр. ... ... ... ... жастардың өзін-өзі
сезінуі, басқаруы, жауапкершілігіне және ... ... ... ... жетуі қажет.
Мектепте құқықтық тәрбие беру үрдісін кезең-кезеңмен өткізу керек.
Атап айтсақ:
1-4 сыныптар;
5-8 сыныптар;
9- сынып;
10-11 ... ... ... ... ... ... яғни ... адамгершілік тәрбиесіне баса көңіл бөлінеді. Содан кейін
әркімнің өз істеген ісіне жауапкершіліктің ... ... ... ... мектептің өздеріне бұрын беймәлім ішкі тәртібін меңгереді, міндеттерін
ұғынады, алғашқы қоғамдық тапсырмаларды ... ... Осы ... ... ... сынып, мектеп алдында
жауапкершілік сезімдері қалыптасады.
5-8 сыныптар: бастауышта алған ... ... ... ... ... ... жалпы мағлұмат және міндеттерімен
танысады, қоғамдық жерлердегі ережелерді ... ... ... ... ... қалыптасады. Тәртіп бұзушылыққа төзбеу, жеке
жауапкершіліктің ... ... ... ... ... арнайы мектептерге мәжбүрлеп жіберу мүмкіндігі).
9-сынып: арнайы құқық негіздері ... ... ... Мемлекет және құқық мәселелері бойынша теориялық
тұрғыдағы мәселе қозғай алады. Құқықтық жағдайлар мен айғақтарды нақты ... ... ... әрекетіне баға беру, ... ... ... ... ... сақ және оны ... Дүние танымы қалыптасып, құқықтық мәдениеті өсе түседі.(16;49)
Мектепте оқушылардың ... ... ... бір жақты ғана
болмауы керек. Сондықтан оның сабақтан тыс нысандары бекітіледі. Мысалы:
- ... ... ... Мектеп заңдарын қабылдау. Оны қабылдау барысында ... ... ... ... ... ... ... көптеп
тарту;
- Жыл сайынғы құқықтық апталық өткізу. Оның ... ... ... Құқықтық тақырыпта айлық өткізу.(«Балаларды нашақорлықтан қорғау»).
- Құқық тақырыбында Көңілді тапқыштар клубын ... ... « Заң және ... ... ... ... ... Қиын балалармен тұрақты тазарту. Кеңестің ... ... ... әр ... ... ... кеңестің жұмысына қатыстырып
отыру керек).
- Құқық қорғау органдарының қызметкерлерімен кездесулер ұйымдастыру;
- Құқықтық үйірмелердің ... ... ... ... «Құқықтанушы»).
Үйірме белсенді оқушылардың қатысуымен құрылып, тұрақты ... ... ... ... орталықтың жұмыс істеуі. Оның арнайы бұрышы
болуы керек. Стенділері, құқық тақырыбындағы қажетті басылымдар ... ... ... Оны тек ... ... ... ғана емес,
оқушыларда пайдалана алатындай жағдай туғызылуы керек.
- «Бала құқығының» педагогикалық Кеңесінің ... ... Оның ... ... ... ... оқушыларды таныстыру және оның
іске асырылуын қадағалауға ... ... ... ... ... семинарлар өткізуі.
- Құқықтық білім олимпиадасын ... Ол жыл ... ... ... Құқық білгірлерінің конкурсын ұйымдастыру.
Аталған шаралар бойынша оқушы ... ... ... ... ... ... үздіксіз және кезең-кезеңмен ұлғайту және ... ... ... қалыптастыру болып табылады. Бұл қоғамда келеңсіз
жағдайларды болдырмауға көп ... ... ... мен ... ... де бар ... ... Мишель Монтень айтқанындай, «Ережелердің де ережесі және заңдардың
ең басты заңы әркімнің өзі тұратын елдің ... ... ... ... ... ... құқықтарын сақтауды ғана емес, сонымен бірге
баршаның заң алдындағы теңдігі принципін ... ... ... даму ... ... ... қауіпсіздік тәртібін
құруды қамтамасыз ететін заң ... ... ие ... ... алғанда, құқықтық тәрбиенің орнын тек ... ... ... ... сондықтан құқықтық тәрбие практикасын
дамытудың кейбір жолдарын анықтап алғанымыз жөн.
ЕКІНШІ БӨЛІМ
ҚҰҚЫҚТЫҚ ТӘРБИЕ ЖӘНЕ ... ... ... ... ... ЖАСТАРДЫ ҚАЛЫПТАСТЫРУДАҒЫ РӨЛІ
Азаматты қалыптастыру процесіндегі құқықтық тәрбие практикасы әр
адамда тұлғаның ... мен ... ... заңның бұзылуына
қарсы келетін, құқық пен табиғатты ... ... ... кең ... ... ... Оқушыларды азамат ретінде
тәрбиелеу құқықтық сана – сезім мен ... ... ... ... ... бойынша оқушыларды адам құқықтары мен бостандықтарын
сақтауға белсене ... ... ... ... ... ... және ... қорғау қызметтеріне даярлау қажет. «Мектеп оқушыларын
құқықтық тәрбиелеу ерекшеліктері, тек олардың құқықтық ... ... ғана ... ... сондай-ақ заңды әрекетінде де көрініс алады,»
- дейді орыс ғалымы Г. П. Давыдов.
Жалпы алғанда «Мәдениет» ... ... ... ... ... бір деңгейін анықтап, сипаттайтын материалдық рухани құндылық ... Ал, ... ... ... ... ... бар ... бір бөлігі. Тұлғаның құқық туралы ой-пікірлері, сезімдері мен
пайымдаулары және де саналы түрдегі қажеттіліктерін құқықтық ... ... ... заңгерлердің ойлары бойынша «Құқықтық мәдиниет - қоғамның
құқықтық санасының айнасы. Өйткені, бұл мәдениет адам ... ... ... ... ... ... ... Құқықтық сана мен мәдениет тығыз байланыста ұштасып жатыр. ... ... ... болсақ; Қазақстан республикасының азаматтарының
жүзеге асырылып жүрген заңдарға оларға қолдануға, азаматтардың құқықтары
мен бостандықтарына және ... ... ... да ... ... ... ... пікірлерінің, бағаларының жүйесі –
құқықтық сананы береді.
Ал, құқықтық сана екі элементтен тұрады:
1. құқықтық психология
2. құқықтық идеология
Құқықтық психология ... ... ... әсерінен қалыптасып
пайда болатын, құқықтың құқықтық сананың бастапқы тәжірибелік ... ... ... психологиясына қарағанда әлдеқайда
жоғары, ғылыми – теоретикалық деңгейдегі құқықтық ... Онда ... ... терең мағынасына жетіп пайымдайды.
Құқықтық сана субъектілері әлеуметтік тұрғыда мыналар:
1. Жеке тұлға – ... ... ... есін ... ... ... құқықтық сана - әрі ... ... ... ... құқықтық сана – сезім
қалыптасады.
3. Топтық құқықтық сана: адамдар ... ... ... ... ... ... т. б. ерекшеліктеріне
байланысты сан алуан түрлерге бөлінеді.
4. Халықтың ... ... ... ... қалыптасып
отырған құқыққа деген көзқарасы.
Жастардың құқықтық мәдениетін қалыптастыруда құқықтық ... тар және кең ... ... ... ... қажет. Тар
мағынасы: заңдылықтың құқық шығармашылық және құқық қолдану органдарының
жалпы жағдайын құқықтық даму деңгейін бейнелейтін жеке ... мен ... ... ... оның қоғам өміріндегі орны мен ... ... ... ... заң ... дайындау және құқықтық
мәртебелік, құқық ... ... ... ... дамуы,
адвокатура және т. б.
Жалпы білім беретін мектептердің оқушылары қоғам құрамындағы ерекше
орынға, өзіндік ... ... ... ... ... ... сонымен бірге құқықтық санаға ие болуы тиіс. Заңгерелердің
тұжырымдамалары негізінде – құқықтық сана халықтың ... ... ... жауапкершілігін арттырады, өздерінің заңдарда қаралған ... ... адал ... ... ... және ... ... сақтауға зор үлес қосады. (28;26)
Құқықтық мәдениет адамгершілік санаттарымен байланысты Академик Д. С.
Лихачевтің айтуы ... ... ... ... болмайды.
Адамгершілік нышандарынсыз әлеуметтік, экономикалық заңдар жүзеге аспайды,
шешімдер орындалмайды. Қазіргі ғылым өмір сүрмейді» ... ... ... тәртібі, іс - әрекеті саналы түрде
қабылданған шешімдері арқылы ... ... Бұл ... ... деңгейі,
сезімдік дамудың адамның әрекетіне әсері бар екенін мойындаймыз. ... ... ... іс - ... ... ... ... өзі
сана және әрекет мәдениеті мен адамдар қатынасы мәдениетінің бәр ... ... ... тұратын «үйді» көз алдымызға елестетейік. Бірінші қабатына
құқықтық білім және оны меңгере алу ... ... ... ... ... ... орын алсын. Ал үшінші қабатта құқықтық
мазмұндағы әр түрлі жағдайдағы тәртіптер мен ... ... ... ... ... ... ... де «ірге тасы» бар. Адамның құқықтық мәдениетінің
«ірге тасы» болып оның ... және ... ... мен ішкі нанымы
табылады. Төмендегі ... ... ірге ... ... ... болады.
- құқықтық білімнің сапасы және оны қолдана алу;
- заңға ... ... ... сыйлау сезімі, заңдылықты сезіну);
- құқық нормасын орындауға дайын тұрушылық, заңдылық пен ... ... ... ... Н. Г. ... өз еңбектерінде «құқықтық санасы жас өспірімедрдің
өзара қатынастарының ... ... ... ... ... ... ... құқықтық көзқарастары,
олардың саналарында толық қаллыптаспаған. Санасы мен тәртібі ... ... жас ... тәрбиелеудің негізгі объектісі
болып табылады. Оқушыларға құқықтық тәрбие берудегі негіз – құқық
нормаларын ... білу және ... ... ... ... ерекшеліктердің барлығы еліміздің ... ... ... жас ... ... қорғансыздығын күшейтеді.
Түбінде құқықтық сана,жас адамның әрекеті кездейсоқ пайда болатын құқықтың
ақпарат ықпалынан ... Оның ... ... салаға сәйкес келмейтін
жеке немесе ... ... ... жүзеге асады. Мектеп оқушысының
құқықтық тәртібін қалыптастыруда қоғам өмірінің барлық салалары мен ... ... ... ... ... ... ... қазіргі жағдайда қоғамымыздың құқықтық мәдениетінің қалыптасуы
біркелкі емес десе болады. ... ... ... ақпарат құралдары
құқықтық нигилизм, заңдық озбырлық және заңдық мәдениетсіздік тақырбын
көтермейтін күн жоқ. ... ... етек жаю ... кеңейіп барады.
Көп жағдайда құқықтық нигилизм қоғам дамуының тарихи жолы ерекшелігінің
туындысы болып ... Көп ... ... ... ... ... ... қол сұқпаушылық барлық адамдардың заң алдында бірдей болуы,
сотта іс қараудың әділ ... ... ... ... ... ... ... туындауына алып келді. Ал қазіргі өтпелі
кезеңде қоғамдық ... ... ... ... септігі болмай отыр,
бұл басқасын айтпағанда экономикада сондай – ақ ... ... өзге ... криминогендік алғышарттың ұлғаюына әкелді. Бүгін құқықтық
мемлекет қалыптастыру жолында құқықтың ... ... ... ... деген
бұрыңғы көзқарасты өзгерту керек. Мемлекет пен құқықтық өзара қатынасында
құқықтың ролі басым болуы керек, ал ... ... ... ... заң ... ... бағынуға тиіс.
Қазір қоғамдық қатынастарды заманға лайық ету, құқықтық мелекеттік
қалыптастыру ... ... ... ... ... мәдениет, оның
деңгейін жоғарлату кезек күттірмес мәселеге айналып отыр және оның табысты
шешілуі қазақстандағы ... ... ... ... көп ... ... құқықтық ақпарат пен насихаттың бірегей жүйесі жоқ,
құқықтық білім негіздерін мақсатты оқыту, нормативтік ... және ... ... қолы ... ... жолға қойылмаған. Құқықтық
мәдениетті жоғарылату мәселелері – қоғамының өмір сүруінің ... ... ... ... ... ... ... – заңдық шараларды жүзеге асыруға ... ... ... ... ... ... ... Осындай жағдайда құқықтық
сананы қалыптастыру ... ... ... ... тұрған аса
маңызды міндеттердің біріне айналып отыр. Осы міндет орындалмай ... ... ... ... саласын реформалау, әлеуметтік жағымсыз мінез
– құлыққа қарсы ... ... ... ... ... Әрине, бүкіл заңдарды
білу іс жүзінде мүмкін емес, әсіресе заң мәселелерімен арнайы айналыспайтын
азаматтар үшін бұл тіпті қиын. ... ... ... үшін ... және ... заңнамада бағыт бағдар ұсталуға мүмкіндік беретін
заңнама салалары мен ережелерін айқындап алу міндеті тұр. (39;12)
Заңнамаға қол жетушілік, менің ... ... ... ... аса маңызды алғышарты болып табылады. Қазір ... ... ... ... қарай бет бұрыс жасау заңнама ролінің күрт
жоғарлауына алып келген ... оған ... мәні ... ... ... ресми баслымдарда жариялаудың өзі жеткіліксіз. Оны басқа
баслымдарда қосымша жариялау, заңнаманың ең маңызды ... ... ... ... беру ... ... қажет. Құқықтық
көптеген жаңа нормаларын, әсіресе олар бір – ... ... ... ал бұл ... ... емес, маманның көмегінсіз түсіну мүмкін
емес.(39;14)
Құқықтық білім беру және ... ... ... ... ... өзі осы ... қоғамының қажетіне айналдырды,
өйткені мемлекетіміздің дамуының түбегейлі жаңа ... оның ... және ... ... ... байлансты. Мұның бәрі өзгерген
қоғамдық өмір шындығына сай құқықтық білім берудің ... ... ... ... беру ... орындауды мектептен бастау керек, бұл
процесс үздіксіз болуға тиіс, онда ... ... пен ... ... ... ... керек. Құқықтық білім беру жүйелі мақсатты, құндылқты
болып, ... ... ... мәдениетін жоғарлатуға бағытталады. Ал
құқықтық мәдениеттің өзі мінез – ... ... ... ... ... ... сатысы ретінде қарастырылуы тиіс. Біз мектеп ... ... ... ... оны, құндылық ретінде қабылдауына және
оларда заңды мінез – ... ... ... – құқықтық ұстаным
болуына ұмтылуымыз керек. Бұған ... ... оқу ... ... ... мекемелер мақсатты жұмыс жүргізген жағдайда ғана ... ... ... азаматтарды қорғайды, олардың өмірін реттейді,
сондықтан қоғамның лайықты азаматы болу үшін ... ... ... ... педагогтардың құқықтық білім барлық жастағы мектеп
оқушыларын тұтас қамту керек ... ... ... ... ... ... беру ... негіздеу үшін теория мен тәжірибе
негіздерін, еліміздің өз тәжірибесін, оның тарихи өмір ... ... ... ... педагогика дәстүрлерін теориялық тұрғыдан түйсіну қажет. Осы
жолда тұжырымдаманы, яғни адам құқықтарын оқытудың мақсаты мен ... ... ... ... беру ... ... ерекшеліктерін
ескере отырып осы мазмұнды жүзеге асыру әдістерін, нысандары мен амалдарын
таңдауды айқындау бойынша ... ... ... ... ... ... ... Әділет министрлігі білім беру жүйесіне айтарлықтай жәрдем
бере алар еді. Алайда, мұнда да қиындықтар жоқ емес. «Жеті жарғы» ...... ... ... ... әлі күнге дейін шешілмей
отыр.
Құқықтық педагогиканың жалпы теориясы бойынша, жастарға құқықтық білім
берудің түпкі мақсаты – ... ... ... ... және оны ... ... пайдалана білуді қалыптастыру. Алайда, іс – жүзінде жағдай
басқаша. Елімізде құқықтық ... ... ... ... ... әзірленген «Адам және қоғам» атты бағдарламада, ... ... аз орын ... Оқу ... ... ... ... оқу
әдебиеттерінің тапшылығы байқалады, баламалы оқулықтар, құқық тақырыбында
көрнекі дидактикалық материалдар жоқ, ал қолда бар ... ... ... ... ... ... ... орай, оқу
орындарындағы құқықтық білім беру ... ... ... ... ... отыр, құқық бойынша бағдарламалар мен оқу құралдары заман
талабына сай келмейді және сын ... ... ... ауылдық
жерлерде құқықтық білім беруді қамтамасыз етуді қолға алу қажет.
Сонымен, құқық түсіндіру жұмысын ... ... жаңа ... пәрменді әдістер қолдану – түбінен жаңа әдістер мен көзқарас
қолдану – заман талабы. Сол ... ... ... ... сандық
көрсеткіштерден сапаға өтуіміз қажет.
Адамдар өмірінде шарықтау сәті бар, ол егер дұрыс ... ... ... Егер оны ... ... ... онда одан ... жол
қайранға малтығып, тайғақ кешумен ұласады.
Біздің міндет – Қазақстанда нарықтық экономика үшін ... ... ... пен ... ... осы заманғы, тиімді жүйесін
жасау: ... ... іске ... қабілетті үкімет құру: ұлттық
мүдделердің сақшысы бола алатын мемлекет ... ... ... ... ... ... өзара орны айрықша.(48;158)
Әр қоғамның өзіне тән идеологиясы болатынын ескерсек, біздің ... ... қол ... ... келе жатқан кем тұсымыз дүние танымы мен
көзқарасы өзгерген жастар қауымын ... ... ... ... жіберетіндей
жаңа тәлім-тәрбие бағытының осалдығы дер едік.
Жастардың арасындағы қылмыс проблемаларын ... ... ... атап ... болмайды.
Қазіргі қоғамда маргиналдықтардың жартысын жұмыссыздар, ауылдан
қалаға көшіп-қонушылар, иммигранттар, ... ... ... ... ... ... ... топтар құрады.
Бұл салада маргиналдықтарды денсаулығына байланысты зардап ... тағы да ... ... нашақорлар, ішімдікке салынғандар,
яғни қажетті қоғамдық қатынастары жоқтарға жіктеуге болады.
Анкеталық сұрау барысында ішімдікті әрбәр үшінші ... ... ... 2-3 рет, 20,2% -ы айына 1-2 рет, ал 7,4% ... 1-2 ... ... ... 15-% ... ... 12 жасқа дейін дәмін
татқан, 12-13 жаста ішімдікті ... 14-15 ... 23,3%-ы ... ... ... ... жасы ұлғайған сайын, алкогольге қызығушылығы
азаяды, қатысушылардың 17 жастан жоғарғылары алғаш рет ішімдікті ... Ал, ... ... ... қуанарлық жағдай емес. Жауап
берушілердің есірткі заттарын қолданатындармен таныстығы және ... ... ... 35,4%, соның салдарынан 6,7% ақыры ... ... ... ... ... қарамастан маргиналдар
өздерінің әлеуметтік мәртебесін қайтару мақсатында, сыртқы ортадағы теріс
әрекеттерге еліктегіш ... ... ... ... ... ... ... болады. Аталмыш топтардың әлеуметтік топтың
қоғамға және мемлекетке қарсы қозғалыстарға шығуы мүмкін болатын ... ... ... ... ... қылмысына
байланысты ғылыми әдебиеттерде, мерзімді ... ... ... ... бұл түсінікті жәйт, өйткені бұл мемлекеттің болашағы
мен дамуына әсер етері ... ... ... ... ... ... қарсы әрекеттерді ұйымдастыратынын анықтауымыз қажет.
Білім ордаларына бару кәмелетке толмағандардың ... ... ... ... ... ... ... сұраған
кәмалетке толмағандардың 50 %-дан астам үлгерімдері жақсы (5 және4),
сонымен қатар ... ... ... ... ... ... қоса олардың арасында 3 пен 2-ге оқитындар (17,9%), 3,5 есе көп.
Үлгерімі нашар ... ішкі жан ... оның ... бару
ықыласы айқындайды. Әсіресе, сұрақтың жауабына талдау жасағанда көрінеді:
білім ордаларына әдетте қандай ... ... ... ... ... 3,7%-ы ... ... барса, ал жас құқық
бұзушылар қатары мектепке баруды қаламайды. ... 41%-ы ... ... деп, ал 15%-ы ... жаза ... қабылдайды екен.(49;42)
Құқықтық тәрбие беруде кейбір мектептерде алаңдатарлық жағдай ... Ол тек ... ғана ... ол ... ой ... ... жайсыздықтың әсерінен байқауға болады. Ризалықпен айтатын жайт,
көптеген жасөспірімдер ... ... ... ... ... , ... ... тек 4%-ы өздеріне қатысты немқұрайлықты
сезінсе, құқық ... ... ... осындай көзқарас
қалыптасқан, ал 4%-ы сыныптағы жолдастарының өзінен алшақтайтынын ... ... ... ... қатысты қиын жасөспірімдердің проблемасы
туындайды.(49;43)
Қиын жасөспірімдер дегенде нені түсінеміз ? Қиын ... ... ... ... ... ... мұғалімдерді
сабаққа кедергі келтіретіндер деп ұйғарамыз. Осы анкеталық сұрау барысында
бұл ... ... ... ... 48,2 %-ы ... ... 54,8 %-ы мұғалімдерді балағаттау, 42,9 %-ы нашар
оқитындар, 40,8 %-ы ... ... деп ... Қиын ... ... да ... 41,2 % -ы ... тек 2,6 % -ы оларды
түсініп, қол ұшын бергісі келеді. (49;44)
Сонымен, ... ... жаза ... ... ... бұзушы кәмелетке толмағандар төрт есе көп.
Егер де ... ... ... ... ... ал кез келген бесінші ... ... ... ... ... ... ... ойынша жүріс – тұрысының
ауытқуы, нашар ... ... ... бұзылуынан, сабақты
жіберуінен анықталады. Мұндай бұрыс ... ... ... маңызы бар әрекеттерге мән бермейді. Айта ... ... тек 4,6 % - ы ... қиын категория қатарына қосты.
Осындай құқық бұзушылардың теріс қылықтарынан ... үшін ... ... орны зор. Бұл ... ... емес , ... ... бар жерде , тірлік бар демекші, ... ... алу ... тәрбиемен мемлекет айналысып отыр. Құқықтық тәрбиені дамыту
мақсатында арнайы – ... емес ұйым ... ... ... ... ... ... 60,7 %- ы қолдаған, әрбір
3-4-сі сенімсіз, тек 9 %-ы ... ... ... ... жартысы
мұндай ұйымның міндетті түрде қажеттігін ... ... ... ... ... бос уақытын қалай
өткізетіндігімен байланысты . Жасөспірімдердің ... бос ... әр ... әр ... Бос уақыттағы негізгі белең алу : 46 ... ... ... 23,6 % - ы теледидардағы бағдарламаларды
қараса, 23,6 % -ы әуен ... оқу. ... ... жасөспірімдер уақытты
өткізу туралы аз мағлұмат берген, олар аз ... ... ... ... және ... ... ... айрықшаланады. (42;128)
Жасөспірімдерге қатысты мына ... ... жөн ... өмірлік талғамы .
|Жауаптар ... % ... ... жұмыс |81 ... ... |75 ... |65 ... ... |64 ... |41 ... қылмысына қатысты проблема халықаралық ... ... ... Бұл ... ... ... IX конгресінде ... ... ... ... Бұл ... ... тыс
қалмайтындығының айғағы ретінде Қазақстанның 1994 жылы БҰҰ-ның ... ... ... ... ... ... ... балалар құқығы туралы» Заң 2002 жылы 8 ... Бұл заң ... ... ... ... ... өнегелі тәрбиені қалыптастыруды дамытуға
бағытталған. Мұнда арнайы ... ... ... ... егер де ... ... жағдайда солардың мүддесін
қорғайтын арнайы органдардың, ұйымдардың бар ... ... ... ... ... мен ... ... де бар екендігін
және құқық бұзған ... ... ... да ... ... ... жасөспірімдер арасындағы қылмыс проблемасын шешсе,
яғни ... ... ... ... ... сенім
артамыз. Қоғамда тиісті тәртіп орнамайынша ең прогресті ... де ... ... ... ... ... Заңдылық пен
құқықтық тәртібі қоғам ... ... ... ... 20 қыркүйегінде Қазақстан Републикасы Президентінің
№ 949 ... ... ... құқықтық саясат
тұжырымдамасы» мақұлданды. ... ... ... ... ... ... ... болған 2002 жылдың 30 ... ... еді. ... ... 1994 жылы ... Республикасындағы құқықтық реформаның ... ... ... оның ... ... ... ... әзірлеу жөнінде бірқатар ұсыныстар жасады. ... ... ... өтіп кеткендіктен , ... ... ... ... даму ... сөз ... ... болды.
Сондықтан да құқықтық даму мен ... жаңа ... ... құжат нәтижесінде өмірге келген ... ... ... ... ... заңнаманың
даму жолдарын , құқықтық жүйені ... ... ... ... ... ... ... бағыттарын қамтитын
құжат болып ... ... ... ... аралығын
қамтиды. Онда құқық қорғау ... ... ... ... Барлық мемлекеттік органдар мен лауазымды ... ... ... тұжырымдамада анықталған концепцияларды
басшылыққа алулары тиіс. ... ... ... ... ... асырады. (31;18)
Біздің департаментте ... ... және ... ... ... шаралар жүргізілді. Олар қазір де күн ... жоқ. Бұл атап ... ... саясатты ізгілендіру,
қараусыз балалар ... ... ... ... ... балаларды асырап алу, құқықтық ... ... ... жұмысы, құқықтық мәдениетті қалыптастыру,
құқықтық ... және ... ... бойынша 2004-2005 жылдарға
арналған бағдарлама ... ... ... Осы ... ... органдарына да құқық түсіндіру ... ... ... ... ... ... сауатсыздықты жоюда, құқықтық мәдениетті өрбітуде
Елбасының атқарып ... ... бірі ; 1995 ... 21
маусымдағы «Қазақстан ... ... ... ... ... қаулысында мемлекеттік органдардың ... ... мен оның ... ... ... олар :
- ... ... азаматтық қасиеттерін, оның жалпы құқықтық
мәдениетін және ... ... ... ... ... ... еңбек қызметіне дайындалу барысында арнайы
құқықтық білім беру ;
- ... ... ерте ... ... ... бұл ... әлі де ... орындалған жоқ.
Жоғарыда аталған құқық түсіндіру ... ... ... ... ... және ... тәрбие бойынша 2004-
2005 ... ... ... жобасында қағидатты ... ... ... ... ... ... ұсынылған.(28;55)
Қорыта айтқанда, Қазақстан Республикасының құқықтық саясат
тұжырымдамасында көзделген ... ... ... ... ... және ... мемлекетті құруға ықпал
етеді. Осы ... ... ... ... ... ... бойынша салалық бағдарламалар әзірленіп
қабылданатын ... Сол ... ... ... бойынша еліміздің құқықтық жүйесінің дамуына ... ... ... ... ... ... құру талаптарына сай келетін ұлттық құқық жүйесін
дамытудың жаңа ... ... ... ... да ... ... ұмытпауымыз керек.
2.2 ҚҰҚЫҚТЫҚ ТӘРБИЕ ПРАКТИКАСЫН ДАМЫТУДЫҢ КЕЙБІР ЖОЛДАРЫ
Қазіргі қоғамның ... ... ... кәмелетке
толмағандардың тәрбиесі әрбір азаматтың мемлекеттік органдардың ... ... ... ... ... ... Егер ... болса, кәмелетке толмағандардың арасындағы қылмыс он есе ұлғайған
зұлымдық.
Қазақстан Республикасы тәуелсіз мемлекет болып жарияланғалы
мемлекетімізде ... ... көп ... ... отыр, атап өтсек түрлі
спорт ... ... ... ... ... ... жұмыс істеп
жастардың қолдауымен бірлестіктердің т.б. құрылуы. 2000 жылдың басында ... ... ... және ... ... әр ... салада тіркеліп,
қызметтерін атқаруда.
Осыған қарамастан бүгінгі таңда ... ... ... бұзушылық
белсенділігі өте жоғары. Ерекше үрей жасөспірімдер арасындағы қылмыстың
белең алуы, яғни ... ... ... ... өмір
тәжірибесінің жоқтығынан және білімнің саяздығынан осындай келеңсіз
жағдайға тап ... ... ... ... ... республика
бойынша жалпы қылмыс 11,2 % (152168- ден 135151) ... ... ... ... 0,7 % - 8182-ден 8237-ге көбейген.
Республика бойынша кәмелетке толмағандар қылмысқа 14-15 ... ... ... ... 2,7 %-ын ... 5915 ... 6,1 %-ы қылмысқа 16-17
жаста барған.
Жалпы кәмелетке толмағандардың қылмысы : 2001 жылы 6,93 %, 2002
жылы 7,67 %-ын ... ... ... ... көп ... ... және ... сынды заң бұзушылықтар алып жатыр.
Ішкі істер министрлігіндегі фактілерге ... тек 2001 ... осы ... 58 адам ... 52 ... әр ... ... тонау оқиғалары тіркелген. Статистикалық мәліметтердің
айтуынша, жасөспірімдер ... ... ... ... ... ... Алматы, Ақмола, Ақтөбе, Павлодар облыстарында кең етек
алып отыр.(60;48) Өзіміздің Семей ... ... 2003 ... ... аралығында 1025 қылмыстық іс қаралған, соның 61-ісі ... 28-не үкім ... яғни ... ал 25-не ... ... ... босатылған./Қалалық сот мәліметі/
Жалпы қылмыстың өсуі тек құқық қорғау органдарының үрейін ғана емес
бүкіл қоғамды алаңдатып отыр. ... ... ... ... ... ... ... қандай іс шараларды жүзеге асыру керек. Әрине,
қылмыстың өсуінің ... ... ... ... ол ... ... ауыр уақыттардың бірі, экономикалық қиындықтар,
өндіріс ошақтарының тоқтап, жұмыссыздықтыңпайда болуы, тұрмыстың ... ... ... ... ... мұрша бере қоя ма? Жастар
тәрбиесімен түбегейлі айналысып жүрген мамандар ... да мұны ... ... ... ... бара ... жастар арасындағы тәлім-
тәрбие жұмыстарын ... ... сай жаңа ... ... ... ... алқалы жиындардың да оңды нәтижеге қол ... ... ... аса алмай қалатындығының астарында ... ... ... ақиқат себептер бар сияқты. Қай ... де ... ... ... ... отыратындығы қоғамдағы әл-ауқат
деңгейінің ахуалына байланысты. Сондықтан да ... ... ... ... ... мен ... рухты бір бағытқа шоғырландыратындай қуатты
идеологияны экономикалық-әлеуметтік қатар дамытпайынша уақыт шабысынан
артта қалып, тұйыққа ... ... ... ... Осындай орыны
ойсырап көрініп тұрған осал буын күнделікті тіршілікте жол таппай дағдарған
көптеген жасөспірімдердің кейде ... ал ... ауыр ... ашық ... өзіндік ықпалын тигізетін негізгі ... ... ... ... ... ... өсіп,
күрделене түсуін әркім әрқалай түсіндіргісі келеді. ... ... ... отбасы мен мектептегі тәрбиенің қожырап кеткендігімен ... ... ... қатыгездік пен мейірімсіздікті өзіміз
айтып өткен тұрмыстың ... мен ... ... ... ... ... іздестіреді.
Қалай десекте бүгінгі жастар тәрбиесі төңірегіндегі тізгінін ұстатпай
отырған қомақты проблемаларда жеделдетіп түйінін шешуді қажет етіп ... ... де ... жоқ ... бар. Алайда осынау қиюы қаша бастаған
қырық құрау шаруаның басын біріктіріп,кешенді түрде қалай жүргіземіз деген
өткір ... ғана ... ... ... ... сәбидің дүниеге
келгенінен бастап, ол азамат болып қалыптасқанға дейінгі аралықты қамтитын
тәрбие жүйесі өз мәресіне ... орта ... ... оның ... болмайтындығын өмірдің өзі көрсетуде. Егер келешекте орнығатын
жастар саясаты бұл бағыттағы атқарылатын маңызы бар іс ... ... оның ... ... ... айналса, онда үмітіміздің
ақталғаны.Қазір елімізде жастар мен балалардың ... мен ... ... ететін заңдарымызда аз емес. Алайда, олардағы қарастырылған
мәселелердің көп жағдайды ... ... ... ... ... ... ... күтіп отырған түйткілді мәселелердің
түйіні жатқандығын жоққа шығаруға болмайды. 2003 жылдың ... ... ... ... құқығы туралы» жаңа заң өз күшіне
енді. Осы заңның 6 ... ... ... мен ... ... ету, оларды қорлауға жол бермеу мемлекеттік саясаттың басты
мақсаты екендігі ашып көрсетілген.(4) Десек те заң ... ... пен ... ... ... ... тұрған тіршілікте толық жүзеге аса
қоятынына ... көп. ... жас ... ... мен аяусыз ұрып соғу, тіпті
өлім жағдайына ... ету ... әлі де ... ... сол
бұрынғысынша жалғасып келеді. Қаршадай баланы қатыгездікке үйрететін де
қоғам мен отбасындағы ... ... ... ... республикамыздың көптеген жерінде әрбір білім ошағына учаскелік
инспекторды бекіту дәстүрі қанат жайып отыр. Ондағы негізгі ... ... ... ... ... және алдын-алу ... ... ниет ... дәл ... оның түпкі нәтижесі туралы
кесіп-пішіп пікір ... өзі де ... ... ... де осы ... ... ошағына тықпалап енгізудің тиімділігі бола қояр ма ... ... ... кесе көлденеңдеп жатып алатыны рас. Бұл ... ... ... ... ішкі жан дүниесі мен балалармен қарым-
қатынас жасаудағы іс – тәсілі ... одан не ... Әлде бұл ... ... киінген адамнан мектеп оқушылары жасқанып жүрсін деген ойдан
туындаған шара ма? Онда бұл ... ... мен ... бұзылғандығы.(56;200)
Ал, кейбір азаматтардың бұл мәселе жөніндегі көзқарасы басқаша. Ол
әрбір мектепке полиция ... ... ... ... қылмыстың
алдын-алу шараларына көп септігін тигізеді деп ... ... ... ... екі ... де түп ... ... жұмыс жасайтын учаскелік
инспектор тек полиция өкілі ғана ... ... ... ... ... ... ... әрі психолог болса деген игі тілекпен ұштасып жатыр
еді. Жастар тәрбиесіндегі жан дүниемізді толғантып жүрген осал ... ... осы ... Бір ... айтқанда, жастармен қоян қолтық ... ... ... ... ... мектеп басшылары мен төменгі
буынның арасын жалғастырып, қылмыстың алдын алатындай тұлға ... ... ... ... ... орны ... емес пе?
Алайда көптеген ішкі істер бөлімдерінің жанындағы кәмелетке
толмағандармен ... ... ... ... бұзған жасөспірімді
есепке алып, мүмкіндігі келгенінше жазалауға бейім тұратын ... ... ішкі жан ... ... ... өзгертпейінше, бұл салада
онда жаңалықтар болады деп үміттенудің өзі ... ... ... ... ... ... кәмелетке толмағандармен жұмыс істейтін
инспекция қызметіне уақытша тыныс алып, өсетін орын деп келетін кездейсоқ
кадрлар аз ... ... ... ондай мамандардың ойға алған осы мақсаты
орындалып та жатады. Қашан да кадрлары тұрақтамай, жайлы ... ... ... жұмыстың тар шеңберде тұйықталынып, ... ... ... ... ... даяр ... ... жаңа іс-тәсілін нұсқайтын әдістемелік көмектің көрсетілмейтіндігі
де теріс әсерін ... ... ... ... ерекше орын алатын мұндай ... ... ішкі ... мен ... және ... ... ... ғылыми тұрғыдан
талдай отырып, жарыққа шығарса кемшіліктердің кем кетігін толтыруға қолайлы
мүмкіндік ... еді. ... ... салдарынан тәлім-тәрбие
жұмыстары кенжелеп, құқықтық ... ... ... адам ... ауыр қылмыстарға баратындығын атап өтпеске болмайды. Қазір
кейбір ... бала ... ... ... ... тәсілмен
жұмыс істейтіндерде аз емес. Мұндай қағаз бастылықтан ... ... ... ... ... құқығын қорғаумен
айналысатын комиссиялар да арыла алмай келеді. 2003 ... ... ... ... осындай комиссияның жұмысына тексеру ... шын ... түк іс ... ... қылмыстың өсуіне бірден бір түрткі болып отырған әлеуметтік-
экономикалық жағдай тұрақталып, тұрмыс деңгейі көтермейінше жасөспірімдер
арасындағы ... ... дәл ... көз алдайтын жалған
ақпараттардың жетегінде кететіндігі ешқандай да ... ... ... ... төңірегіндегі дүрілдеп өтетін алқалы жиындар
дүбірінің алысқа жете ... ... орта ... ... бір ... нақ осында. Көптеген заңдарымызда қоғамымыздағы әлеуметтік-экономикалық
жағдайдың бүгінгі қалыптасып отырған ... ... ... ... тетіктеріқозғалысқа енбей қалады. 2002 жылдың 10 ... ... ... шегушіліктің алдын-алу және оны шектеу
туралы» заңы ... Осы ... ... ... арасында темекіні
насихаттауға және ... ... ... бірқатар баптар бар. Ал, енді
күнделікті тіршілікте ... ... ... қожалық жасап отырған
шетелдік кәсіпорындар теледидар мен ақпарат ... ... ... ... ... ... жатқанда жоғарыдағы заңның
талаптары өз дәрежесінде орындалады дегенге сену қиын. Әрі-беріден соң кез-
келген ... ... ... ... ... ... ... теріс әрекетіне шын мәнінде тосқауыл қойып жатқан кім
бар.Осының ... да ... ... қылмыстың алдын-алу шаралары
өз нәтижесін берер еді.(4;2) Амал қанша ... ... ... ... ... ... Құқық қорғау органдарының өкілдерін ... ... ... ... ... ... жамандықтан жиренетін ұстаздар қауымының
өзі тәртібі нашар қиын балалардан мүмкіндігінше ... ... ... ... ... жібергісі келіп тұрады. Яғни, көптеген мұғалімдердің
ондай ... ... тіл ... ... істегісі келмейді.Қит еткен
қиқар баланы есепке қойдыртып маңдайына қара таңба ... ... бір ... мен ... ... жұмыс істей білмейтін
біліксіздігіне жатса, ... бір ұшы ... ... ... ... ... ... баптарында балаларға тән тентектік пен бұзақылық
ұғымдардың аражігі ... ... деп ... ... де ... ... арасындағы қылмыстың ... орын ... ... олар ... ... ... ылғи ... қалып қояды. Сондықтан да сәл ғана тентектік
жасаған жасөспірімдердің әрекеті ... деп ... ... ... ... ... ... тісіне ілігіп кетеді. Осылайша жан
дүниесі әлі бүлініп үлгермеген жасөспірім бүкіл құрбы-құрдастары ... ... оның ... ... ... сендіреміз. Осы да
әділдік пе ?(20;63)
Жастар тәрбиесін қашан да жауапты іс деп ұрандатып ... ал ... ... мен қордаланып қалған қомақты проблемалары осындай. ... не ... ... Республикасындағы құқықтық тәрбиенің
жүзеге асырылуы және оның болашақ жастарды
қалыптастырудағы рөлі
Өтпелі ... ... шығу ... ... жолы ... ... ... . Қазіргі қазақстандық қоғам өтпелі
кезеңге қатысты құқықтық мәдениеттің қалыптасуындағы барлық ... ... отыр . ... ТМД ... ... ... төңірегінде
өрбіп жатқан мәселе тегін емес . Мысалға Украинада , Ресейде , Өзбекстанда
құқықтық мәдениеттің ... ... ете ... , ғылыми конференция
өткізіліп , бұл бағыттағы ... ... ... айқындайтын
арнайы нормативтік актілерді қабылдаған. Заңгер ғалымдардың арасында бұл
сұрақтың төңірегінде теориялық және тәжірибелік ... ... ... ... ... ... ... емес.
Олардың арасындағы өзара байланыстан ... ... ... әсер ... ... ... ... көпшілігінде жастар саясатына қатысты заңдарға
толықтырулар мен өзгертулер ... ... ... ... талабына сай заң жинақтарын бекітпесе жастардың құқықтық тәрбиеге
қатысты проблемаларын шешу ... ... 2000 ... 12 ... айында
Үкіметтің «Жастар және мемлекеттік жастар туралы» қаулысы қабылдады.
Болашаққа ұмтылуда кез-келген ... ... ... назар
аударатыны белсенді жастар саясатын қалыптастыруда екені мәлім . Сондықтан
да жастар саясатын қалыптастыруда жалпы ... ... ... ... ... Сол ... «Заңгер» үйірмесінің №22 мектебінде
ұйымдастырған «Кәмелетке толмағандардың ... ... ... ... дөңгелек үстелі өз нәтижесін берері анық. (Қосымша А
қараңыз).
Алайда, ... орай жас ... ... ... ... ... ... қиын екендігін көре аламыз.
Қазақстан Республикасындағы статистика басқармасының мәліметіне
жүгінсек , мемлекетте 14 пен 29 жас ... ... ... ... % -ін ... . ... қазақстандық қоғамдағы адамдардың негізгі
бөлігін құрайды. ... келе ... ... биік ... , ... ... екенін атап өтуді жөн көреміз.Мемлекеттің атқарып
жатқан көптеген ... ... 2002 ... ... Республикасы
Парламенті Қазақстан Республикасындағы жастар саясаты туралы заң қабылдады,
бұл заңның жарық көруі жастардың ... ... ... ... ... ... 2000 жылдан бері қалалық ішкі ... ... ... ... ... қызметкерлерімен және
Алматы қалалық департаментімен бірлесе ... ... ... ... ... ... ... құқықтық тәрбие сағаттарын
жүргіземіз. ... ... ... ... қорғау органдары мен білім ордалары
қызметкерлерінің қатысуымен жас жеткіншектердің қылмыс атаулыдан аулақ болу
мәселесі ... ... ... ... ... құқық
қорғау органдары, білім және денсаулық сақтау мекемелерімен бірлесе отырып,
жастардың құқықтық ... ... ... ... отыруды назарда ұстамақ.
Осы арада Қазақстан Президентінің 2004 ... 19 ... ... ... жөн ... ... Бұл жолдаудың негізгі өзекті мәселелері
денсаулық сақтау саласын дамыту , білім беру жүйесін жетілдіру , әлеуметтік
жағдайды ... , ... ... ... ... , оның ... ... үй
мәселелерін шешу болды.Президенттің жолдауының бір ... ... ... ... жайларды дөп басуында деп түсінемін.
Ал енді атқарушылық құқықтық тәртіпті күшейту және құқық қорғау
мәселесін ... ... ... ... ... ... бұл
мәселе әрдайым көкейде тұратыны, елді де, Елбасын да ... ... ... ... ... ... жыл ... өсіп,
олардың жұмыс істеуіне қажетті жағдайлар туғызылуда. Соған орай айтатыным,
жасаған ... ... ... та бар. ... қаралып жатқан істердің
сапалары артып, қаралу мерзімдері талап ... ... ... соттарда
миллионнан астам іс қаралыпты. Бірінші рет осындай көрсеткішке ... ... ... ... да ... ... мәселемен биліктің басқа
тармақтарына барып жатпайды, сотқа келіп ... ... өзі ... ... сенімінің көбейгенін көрсетеді. Мемлекеттің, Елбасының тарапынан
жасалып жатқан жағдайға байланысты біз де ... ... ... органдары
мемлекеттік тәртіпті нығайтуға белсене ат салысуға ... деп ... ... ... 2005 жылғы 18 ақпандағы жолдауынан да орын алған.
Сот жүйесі мен ... ... ... ... Біз ... ... ортақ стандарттарға сәйкес келетін кең ауқымды сот
жүйесі реформасының қарсаңында ... Сот ... ... және осы
заманғы қоғамның қажеттіліктеріне сай келетін тиімді сот ... ... ... әзірлеу үшін Комиссия құрылып отыр.
Біздің алдағы уақытта ... ... :
- сот ... оңайлату, оның обьективтілігін, сондай-ақ сот
актілерінің тұрақтылығы мен ... ... ... ету ;
- сот ... шеңберінде және сот шешімдерін атқару кезеңінде азаматтар
құқығына берілетін кепілдіктерді күшейту ;
- сот ... ... ... ету заң ... әділетті
шешімнің кепіліне айналуға тиіс ; судьялардың біліктілігін арттыру –
мұның өзі Қазақстанның сот ... XXI ... ... және сауда проблемаларына сәйкес келтіруге мүмкіндік
береді ;
- қылмыстық сот жүргізу мен сот шешімдері шеңберінде адвокаттардың ... ... ету ;
- ... сот ... ... алқа билер соты институтын енгізу
қажет . Осы мақсатта 2005 жылы «Алқа билер ... Заң ... ... мен ... ... ... Конституциялық заңға және
алқа билер сотын ... ... ... ... да ... өзгертулер мер толықтырулар енгізілуге тиіс ;
- сот рәсімдерінің ашықтығы мен ... ... ... ... ... ... ... тәуелсіздігі және әділеттілігі жөніндегі мәселеге
арнайы назар аударғым келеді . Біз судьялардың жалақысын ... ... ... ... ең жоғары мемлекеттік қызметшілерге айналды . Біз
судьялардың зейнетақымен қамтамасыз етілуін қоса есептегенде, ... ... ... ... пакеті жайында да ойланғанымыз
жөн. ... ... ... және ... ... ... да адал ... өтеуі деп қана емес, жемқорлықтан
сақтандыратын өтімді шараның бірі ... ... жөн . ... ... ... ... ... абыройсыздық деп
бағалап қоймай, мұны экономикалық жағынан да ... ... ... .
Судья өз қызмет орнын қадірлеуге тиіс және ... ... ... этиканы
бұзған жағдайда өзінің мемлекеттік қызметте болу құқығынан ғана емес,
барлық әлеуметтік кепілдіктерден де ... ... ... бәрі де ... ... ... жасауға мәжбүр етеді,
бірақ ол өзін ақтайды . «Арзан сот ... тым ... ... ... мәтел осыдан шықса керек .
Біз баршаға барынша мүмкіндіктер беретін қоғам: әрбір адамның
жеке басы мен ... ... ... ... ... ... жандарды қамқорлыққа бөлейтін, қандай еңбекті болса да қадірлейтін,
ана мен ... ... ... ... ... ардагерлер мен
Отан қорғаушыларды ардақ тұтатын қоғам құруды аяқтауға тиіспіз .
Біз ұлтына және діни ... ... ... ... ... пен дінді таңдауға ерік ... әрі ... ... негіздерін нығайтуға тиіспіз .
Біздің құқық қорғау органдары тыныштық пен тәртіпті қамтамасыз
ететін, ал іскер ... өз ... іске ... ... беретін
қоғам құруымыз керек.
Біз әркімнің ар-ұжданы, абыройы мен беделі қадірленетін,
мәртебелі мораль, ... ... мен ... ... ірге тепкен
қоғам құруға тиіспіз.
Біз жолымызды дұрыс таңдай білдік. Бұған бүгінгі қолымыз жеткен
нәтижелеріміз айқын дәлел бола алады. Осы ... ... ... ... одан әрі ... түсуге тамаша мүмкіндігіміз бар .
Қазақстанды әлемнің дамыған әрі көркейген ... ... ... ... .
Мен Қазақстан халқының өзімнің осы бастамаларымды қолдайтынына,
оған ықылас қойып, ... осы ... іске ... ... ... ... ... ақынның сөзін өзімізге қарата айтар болсақ, жағдай түзелді,
сен де түзел деген жөн.(5;4)
Бұл салада Семей қаласы да ... ... ... жоқ. ... ... жастар саны ( 14 пен 29 жастағы ) жалпы ... 28,4 ... ... ... ... 82 мектеп, 7 жоғары оқу орны, 10 ... ... 18 ... ... ат ... . Қаланың аулалық
клубтарында 2500 – нан астам балалар мен жеткіншектерден тұратын әр түрлі
үйірмелер ... ... ал ... 75- і ... ... және 80 ... ... топтардан құралған. (53;2)Құқықтық
әлеуметтік- экономикалық ұйымдардың қалалық деңгейде денсаулық, жұмыс,
білім жағдайында Семейде 2002-2005 ... ... ... саясатының
бағдарламасы қабылданған.
Бұл ұйымға тұңғыш рет қалалық бюджеттен 1 млн. ... ... ... ... жастардың құқықтық тәрбиесі мен білімін арттыру
мақсатында арнайы өткізген сабақтар өз үлесін қосуда.(Қосымша ... ... , заң ... жылда дәстүрлі
құқықтық білімге байланысты олимпиада өткізіледі. 2002 жылдан бері Семей
Заң институтында жастардың заңдық ... беру ... өз ... ... ... 2030 жолдауы бойынша жастар ұйымы
жастардың жұмыспен қамтылуы, жастардың ... ... ... жыл ... сәуір айында қала әкімімен кездесіп тұрады .
Студенттер мен оқушылардың өз арасында да ... ... ... ... белсенді шаралар өткізілуде,сол шаралардың бір
бөлшегі Семей мемлекеттік педагогикалық институтының тарих факультетінде
басқа білім ... ... ... іске ... бір ... аға ... ... жетекшілік ететін студенттердің «Заңгер»
үйірмесін атауға болады. Аталмыш үйірменің ұйымдастыруымен № 37 , ... ... ... ... ... ... ... өрбітуде өз тараптарынан ат салысуда . Атап айтсақ ... ... ... ... ... ... баршылық. Бұл
үйірмелердің бірлесіп жұмыс атқаруы құқықтық тәрбие саласында ... қол ... ... құру ... осындай талпыныстар жасауда “…Егер
біз осы мүмкіндікті сәтімен ... ... ... ... және ... күні нақты іс-қимылдарды іске асырмай күндер мен
сәтсіздікке ұшырасақ, онда ... ... ... кінә арта ... Елбасының айтқан сөзін басшылыққа аламыз. (43;28)
ҮШІНШІ БӨЛІМ
МЕКТЕПТЕ ҚҰҚЫҚТЫҚ ТӘРБИЕ БЕРУ ҮРДІСТЕРІ
Құқықтық оқыту мен ... ... ... ... ... ... онсыз Қазақстан Республикасының құқықтық ... құру ... ... ... ... ... білім беру және тәрбиелеуде басты әсер
етуші обьекті – құқықтық сананың тұрақты деңгейде дамуына ... ... Бұл ... ... сана деп ... тұтас қоғамдық, жеке
индивидтің және ұжымның құқықтық санасы.
Қоғамдық құқықтық санаға идеологиялық әсер ету ... ... жеке ... ... өз әсерін тигізбей қоймайды және керісінше жеке
тұлғаларды және топтарды құқықтық тәрбиелеу нәтижесінде ... ... ... ... болды, сондай-ақ әр түрлі ... ... ... ... ... және ... тәуелділіктеріне
байланысты қалыптасып отырады.
Тарихқа үңілсек барлық мемлекеттерде құқық пен ... ... ... ... қызметін жүзеге асыруда ерекше көздері болып
келісім қолданылған: ... ... ... ... барлық
деңгейдегі мектептер), басылымдар, радио, теледидар арнайы заңгерлік білім
беру мекемелері. Басқаша айтқанда ... ... әр ... ... ... компоненті болып табылады.
Мектепте құқықтық тәрбие берудің екі жолы бар:
- сабақ барысында;
- сабақтан тыс уақытта.
Құқық сабағы барысында ... ... ... ... мұғалімнің сабақ
жоспарында беріледі. Сабақтың ... ... ... ... ... ... заңдарды сыйлауға тәрбиелеуді назарынан тыс
қалдырмауы қажет. Оқушыларды құқықтық тәрбиелеу нәтижелі ... ... ... ... азаяды. Әрине бұл, жүйелі, біріккен
әрекетті қажет етеді. ... ... ... тәрбиелеу мақсатында мұғалім
оқушыларға үй тапсырмасы ретінде қосымша тапсырмалар беруіне болады. Ол әр
түрлі нысанда жүргізіледі, мысалы ... ... ... айтқан қанатты
сөздері, құқық туралы оқушылардың өз ойлары,құқыққа қатысты ... ... ... ... ... ... процесс болуы қажет, сонда ғана ол өз
нәтижесін береді. Бұл ... ... ... сабақтан тыс нысандары
іске қосылады. Құқықтық тәрбиелеудің сабақтан тыс нысандары әр ... Атап ... ... ... ... ... пікір-талас,
дебат, құқықтық апталықтар мен айлықтар т.б. құқықтық тәрбиелеу мәніне ие
болатын шаралар. Бұл ... ... жүру ... ... ... ... ... тақырыптар ұсынылып отыр:
- Кәмелетке толмағандардың құқықтық жауапкершіліктері;
- Сен және сенің құқықтарың;
- Мен де Қазақстанның бір бөлшегімін;
- ... және оның ... ... ... мен ... ... ... Балалардың құқықтары мен міндеттері. т.с.с.
Құқықтық тәрбиелеудің сабақтан тыс нысанының бірі клуб, үйірмелер ... ... ... ... ... оның ... ... төрайымы
оқушылардан тағайындалады. Оқушылар арасынан іріктеліп ... ... ... ... ісін үздіксіз жүргізіп отыруға болады. Үйірменің
тұрақты мүшелері, жоспары болуы керек. Үйірме ... ... ... өте ... Одан әрі ... ... жұмысының аясын кеңейте
беруге болады, басқа мектептердегі, басқа ... ... яғни ... облыс, республика көлемінде байланыстар жасау.
Мемлекеттің дамуымен көптеген саналарды өңдеу идеологияларының
нысандары мен ... ... одан әрі ... ... ... табады да,
құқықтық тәрбие мемлекеттің өзіндік қызмет түрі ... ... ... ... және ... қоғамға өз әсерін тигізеді.
Мемлекеттің даму деңгейі жоғары болғанмен құқықтық және ... ... ... және ... ... ... ... қала береді, ал жеке
тұлғаларға және көпшілік санасына әсер ... ... мен ... ... және ... ауысып отырады. Тек шынайы демократия
жағдайларына құқықтық білім беру кәсіпқой - ... ... ... ... ... ... болуы мүмкін.
Құқықтық тәрбие – салыстырмалы өзіндік мақсатқа, арнайы әдістер
жетістігімен және ұйымдастыру ... ... ... ... Ол өзі ... ... ... ұзақ мерзімді мақсаттар және тактикалық
мақсаттарды, таяудағы жалпы және жеке ... ... ... және обьектісінің ерекшелігін есепке ала отырып ... ... ... ол ... бір нысан және қызметке байлынасты
адамдар, сонымен қатар құқықтық тәрбиені жүзеге асырушы ... ... ... ... ... ... ... алу, яғни құқықтық нигилизмге жол бермеу жақтарын қарастырып отыру
қажет. Сонымен ... бір ... ... ... ... ... жүйесіндегі субьектілердің құқықтық ... ... ... ... ... ... қажет.
Құқықтық тәрбиенің тікелей мақсаты – азаматтардың ... ... ... ... басқа да мемлекеттік
қызметкерлер өкілеттіліктерін жүзеге ... ... ... қатаң
сақтау, құқықтық қатынастарға байланысты жағдайларды заңи тұрғыда ... ... ... ... бейнелеуде құқықтық мәдениет деңгейінің жоғары
болуын қамтамасыз ету болып табылады.
Құқықтық белсенділік - әлеуметтік-құқықтық ... ... ... ... ал құқықтық міндеттердің қарапайым
талаптарға өзінің міндетті әрекетіне ие болу ... ... ... ... және ... ... ... төмен немесе оған
немқұрайлықпен қараудан туындайды деп ... ... ... ... ... қосымша уақыт, күш-қуат, кейде ... ... ... ... ... ... тек ... тәрбие
жұмысында келісідей негізгі принциптерді сақтағанда ғана ... ... ... ... кезекті және дифференциялды, жүйелік,
кешенділікті қамтамасыз ету. Сондай-ақ ... ... ... ... ... ете ... оны жүйелі түрде, жан-жақты тарату
керек, яғни жүзеге асыру қажет.
Субьектінің құқықтық сана ... ... ... білім алуына
тәуелді және оның құқықты мойындау, ... ... ... ... ... ... тәжірибеде таратудың дағдысын қалыптастыру қажет.
Салыстырмалы түрде құқықтық тәрбие және құқыққа деген құрметінің
пайда болып заңды болары ... ... ... жеке ... ... ... ол ... құқыққа бағынулары, оларды қатаң сақтаулары,
оны әдетке айналдыру, нәтижесінде ... және ... ... ... ... яғни ... өмірде жүзеге асырулары
керек.
Құқықтық тәрбиені қалыптастырудың тағы да бір келесідей амалдары бар:
құқықтық ... ... ... беру, заңдылық тәжірибе, яғни өзін-өзі
тәрбиелеу (құқықтық өмірге) бейімделуі қажет. Барлық жоғарыда ... ... ... ... көзі ... ақпаратжатыр. Ол арқылы
ықпал ету мен оларға дұрыс берілуі, құқықтық ақпаратты өңдеу арқылы ... ... және оны ... ... жерде ерекше орындарға «құқықтық минимум» проблемасы ие болды,
яғни әлеуметтік шеңберде әрбір азаматтың мәртебесі қандай да ... ... ... білімді міндетті деңгейде иеленуі қажет, яғни өзіне
қажетті деңгейде иеленуі ықтимал. Бұл ... ... ... үшін ... ... ... ... керек және оларды азаматтардың іс-
жүзінде қолдануы, сонымен еңбек ұжымдары, ... және ... ... ... ... ақпарат көзінің жүйесінде анықтаушы рөлге бұқаралық ақпарат
құралдары иеленеді, сондай-ақ жалпы құқықтық оқыту бұд жерде ... ... ... тек заңгерлік мамандықта ғана емсе, оны бала –бақшада,
мектептерде және барлық оқу орындарында оқыту қажет.
Өзін-өзі тәрбиелеудің астарында құқыққа ... ... ... яғни ... ... байланысты өзін-өзі оқыта отырып
және қатаң сақтап, өз тәжірибесінде жеке ... ... ... ... ... керек.
Қорыта келе, табиғи – құқықтық концепцияға сай және жалпы адамзат
құндылықтарына сүйене ... ... ... ... ... қатынастардың
дұрыс құрылуына бағыттау керек. ... ... ... ... болсақ
тұлғаның интеллектуалдық-эмоционалды жігері құрамының құрылу мазмұнын
құқықтық психология анықтайды.
Адам бостандығы және оның ... ... ... ... көруге болады: оның өзгелерге деген, қоғамға, ... ... ... оның дұрыстығы яғни таза, өнегелі, ақылды
т.б. сый-құрмет ... ... ... ... ... болады.
Азаматтарға әсер етудің үлкен тәрбиелік мәні ... ... ... көрсетулері, сонымен қатар мемлекеттік ... ... ... ... сақтауға, қылмыспен күресуге бағыттауы ... ... ... ... ... және қоғам алдындағы міндетін
саналы түрде жүзеге асыруы қажет.
Құқық ... тыс ... ... ... ... деген
қызығушылығын арттыруға көмегін тигізеді. Сабаққа қызығушылығын ... ... ... ... ... ... мәдениеті жоғары
оқушы санының артуы мұғалімнің мақсатының орындалу нәтижесін көрсетеді,
құқық бұзушылықтың ... ... тыс ... ... де ... пәні ... жүзеге асады, яғни жоспарлы түрде жүргізіледі.
Құқық сабағынан тыс жүргізілетін құқықтық сипатағы ... ... ... жаңа ... ... ... қатынастарға өз бетімен түсуге бейімдеу. Сабақтан тыс ... ... ... ... толық мағлұмат алады, оны талдауға
тырысады, басқа да әр ... ... ... әдебиеттермен де танысуға
мүмкіндік тудырады. Сондықтан, құқық сабағынан тыс жұмыстардың ... ... ... ... ... оқушыларға құқықтық білімді толық
меңгертуге жағдай жасайды.
Заң ғылымының біздің мемлекетіміз үшін жас ... әлі де ... ... жатқан мәселелердің баршылық екенін көрсетеді. Бұл
орайда, құқық ... ... ... ... мәселелерді шешуге
бейімдей отырып, олардың ғылыми-шығармашылық қабілетін ашып, оны ары ... ... яғни ... ... ... ... ... баяндама, реферат жазуға баулу, ол арқылы әр ... ... ... қатысуларына мүмкіндік жасау. Мысалы,
қаламыздың мектепрерінде аталмыш ... ... ... ... оның кейбіріне өзіміз де ... Мен ... ... ... ... құқық және экономика негіздері»
мамандығы бойынша оқитын студенттердің ... ... ... ... ... ... Клуб ... аз уақытында құқықтық білім беру,
құқықтық мәдениетті қалыптастырып, дамыту мақсатында ... ... ... Бұл ... студенттерді болашақ мамандығына
дайындау болса, екіншіден мектептегі ... ... ... ... саладағы мақсаттарын жүзеге асыруда студенттер тарапынан көмек ... Клуб өз ... ... ... оқушыларының қатысуын
қамтамасыз етіп отырады.
Атап айтсақ №22 орта ... қала ... ... ... ... ... ... үстел өтті. Дөңгелек үстелге
қаламыздың басқа да оқу орындарынан, құқық қорғау ... ... ... шараның бір ерекшелігі, кәмелетке толмағандардың ... ... ... ... мектеп оқушыларының белсенді қатысуы.
Бұл жерде студенттер көмегінің ... зор ... яғни ... ... жетекшілігімен дайындалған баяндамаларды оқып, қонақтармен өз
ойларын бөлісе отырып әңгімелесуге ... ... ... ... ... ... да ... екенін айта кету керек. Студент болашақ мамандығына
өзін дайындаса, оқушы құқық бұзушылықтың алдын-алу шараларын жүзеге ... ... ... ... ... сананы қадыптастырып, дамытуға
өз үлесін қосады. Мәселен мына бір өткізілген шараны алып қарайық:
Адам құқығын қорғау ... ... «Мен ... атты ... ... ... ... тәрбие беруде алатын өз орны бар. ... ... ... ... ... ... Бұл мектеп оқушылары үшін жаңалық
болды, себебі басқа тақырыптарда қабырға ... ... ... ... ... ... болмаған. Сайыстың мақсаты – оқушылардың өз
құқықтарын қаншалықты деңгейде меңгергенін анықтау. Әрине, ол ... ғана ... ... ... ... оқушыларға оңайға түспейді. Ол
оқушылардың фантазияларын, ойлау қабілеттерінің жоғары деңгейлігін ... ... ... он ... қатысты. Сайыс екі сатыда өтті.
Біріншісі – мектеп ішінде, екіншісі- институтта. Арнайы ... ... ... ... ... ... Сайыс барысында оқушылар тек сурет
салып қана қойған жоқ, олар адам ... ... ... ... да ... алды.
Құқық пәнінен тыс жұмыс жүргізудің тағы бір жолы – ... ... оның ... ... ... ... құруда мұғалімнің
басшылық рөлінің маңызы зор. Құқық пәні ... ... ... төраға, хатшы тағайындалады. Үйірменің жарғысы, өз белгілері
болады. ... ... ... ... ... ... бір жылға жасалады. Үйірме жоспар бойынша жұмыс істейді,
зерттейтін мәселелерін анықтап алады. ... ... ... тәрбие болғандықтан, тақырыптар мұғалімнің басшылығымен
ойластырылып алынғаны жөн. ... ... ... ... ... отырған жасөспірімдер арасындағы нашақорлық, құқық ... мен бала ... ... ... экологиялық мәселелер,
т.с.с.
Мысалы, қаламыздағы №37, №22 ... ... «Жас ... ... Бұл ... ... ... жетекшілігімен құқықтық
тәрбие саласында әр түрлі жұмыстарды атқарып ... ... ... өз ... ... ... құқықтық іс-шараларды жүргізуде
бастамашы болады.
Үйірме өзінің атқарылып жатқан ... ... ... отыруы
қажет, яғни теледидар, радио, баспа материалдары ... Бұл ... ...... ... ... ... Сонда үйірме жұмысын баспа
материалы арқылы жариялауға бір немесе екі оқущы тұрақты ... ... ... ... дағдысын қалыптастырып, дамыту да
құқық пәнінен тыс жүргізілетін жұмыстардың бірі болып табылады. Бұл салада
арнайы шағын ... ... ... жөн. ... ... айырмашылығы,
топ шағын оқушылармен жұмыс жүргізеді, яғни үйірме көп оқушыны қамтыса,
аталмыш ... ... ... ... ... ... ғана ... бір оқытушы, бір студент жетекшілік жасайды. Бұл орайда студенттің
ғылыми жұмысына жетекшілік ... ... мен сол ... өзін ... Топ өте ... болады, екі немесе үш адамнан тұрады. Себебі топтар
зерттелетін ... ... ... ... ... ... ... әлі де зерттеуді қажет ететін қырлары өте көп.
Қорыта айтқанда, мектептегі құқық пәнінен тыс ... ... ... ... ... ... тыс жұмыстарды
мұғалім тек қана мектепте емес, басқа да орындарда, мәселен ... ... ... ... ... ... тыс ... арқылы
оқушылар өздерін болашақ құқықтық мемлекет азаматы етіп дайындап шығуға
мүмкіндік алады. Сыныптан тыс ... ... олар ... ... алдында
сөйлей алуға, өз ойларын жеткізе ... ... ... ... ... ... ... ұсыныстар бере алуға мүмкіндіктер алады.
Оқушыларды құқықтық тәрбиелеуде студенттерді даярлау барысында үлгі
ретінде ... ... мен ... іс ... ... ... ... А
Тақырыбы: Кәмелетке толмағандардың құқықтық жауапкершілігі.
Дөңгелек үстел бағдарламасы.
13.50. - ... ... ... - ... ... ... сөз- Газизова Назигуль Слямболовна- «Заңгер» үйірмесінің жетекшісі.
Кездесуге шақырылғандар:
Искакова Гульнара Кожагуловна - тарих факультетінің ... ... ... Нурашевич - Әуезов ауданы ішкі істер бөлімінің кәмелетке
жасы толмағандар ісінің аға инспекторы
Жиенбаев ... ...... ауданының учаскелік инспекторы
Абдилова Жанат Тұрдыбайқызы - №37 мектеп – гимназиясының құқық пәнінің
мұғалімі
14.20 – 15.00. – ... ... ... – СМПИ 3 курс ... ... және оның жастар арасындағы таралу деңгейі»
2. Камет Нургуль - №22 орта мектебінің 9 сынып оқушысы
Кәмелетке жасы толмағандардың құқық ... ... ... ... - СМПИ 4 ... студенті «Кәмелетке жасы толмағандар
құқық бұзушылығының алдын-алу шаралары»
15 – 15.30. Талқылау мен көзқарастар.
15.30. – 16.00. - ... ... ... ... ... ... Сабақтың мақсаты:
I. Тәрбиелік: ... ... ... ... және ... адамдармен
қарым-қатынас жасамауға, одан
сақ болуға
тәрбиелеу.
II.Дамытушылық: Студенттердің ой-өрісін сабаққа ... ... ... ойлау қабілетін
арттыру.
III.Білімділік: ... ... ... әсер ... түрлерін және
нашақорлықты қабылдау
себептерін айту.
2. Көрнекіліктер: ... ... ... ... ... ... телевизор, бейне магнитофон, бейне таспалар.
3. Жоспар: 1. ... ... ... ... ... ... ... лекциясы
6. Бейне сюжет
7.Дебат ойыны
8.Қорытынды
(Сабаққа колледждің барлық қазақ топтары қатысады)
4. Барысы:
1. ... ме ... ... ... біз ... ... «Ажалмен ойнама, айналайын» атты ашық тәрбие
сағатына жиналып отырмыз.
2. Биылғы жылды елбасымыз ... ... ... ... жылы деп
белгіленген болатын. Нашақорлыққа қарсы күрес осы жылдың ... ... ... ... шаппасақ та, соған біраз болса да
көмегіміз, септігіміз тие ме ... ойда ... ... осы жерде жиналып
отырмыз.
Бүгін бізге тек сіздердің ғана оқытушыларыңыз ғана емес, ... ... ... ... ... ... ... өңірі» газетінің өкілі, корреспондент ... ... ... ... ... ... Шұға Төкенқызы өз ойларын бөлісуге
келіп отыр.
Ендеше кешімізді жүргізу тізгінін Рауан мен Гүлзатқа берейік.
1-жүргізуші: Қайырлы күн құрметті қонақтар, ұстаздар мен ... ... кең ... ... Олар ойын да, ... да таза ұстады.
Ақыл-ойды улап, адамды есінен таңдырып, мас қылатын арақ-шарап дегеннен
аулақ болды. Ата-бабаларымыздың ең ... ...... ... жанға шипа-
қымыз еді.
2-жүргізуші: Кешегі Кеңес заманында қазақтың дастарханына арақ келді.
Арақпен бірге қайғы-қасірет қоса келді. Талай ... ... ... ... ... ... кесірінен талай шаңырақ ортасына түсті.
Қазақтың қуаныш-тойы да, ... да ... ... болды. Арақты
үлкен де, кіші де, еркек те, әйел де ... ... мен ... ... ... ... ... арақ ішуді ұятқа санамайтын болды.
2-жүргізуші: Есірткі, анаша-ғасыр тажалы. ... ... ... ... ... Бірақ ол оңай алдырар жау емес екен. Есірткі- бір басың
кессең, екінші басы шыға келетін көп ... ... ... Халқымыз арақтың қасіретінен арыла алмай жүрген ... ... жік ... екі ... тік шықты» деп, ... яғни ... пәле ... ... бар ... оны таратушылар да бар. Олар
адамдардың көз ... ... ... ақша ... отырған
қаныпезерлер.
2-жүргізуші: Сол қаныпезерлердің ең алдымен айналдыратыны өсіп келе
жатқан көкөрім жастар.
1-жүргізуші: ... ... шөп ... ... ... осы ... «Көкнәрдің көз жасын ішкен адам, өмір бойы жылап өтеді» деген сөз
бар халықта.
2-жүргізуші: Иә, есірткіге бір берілген адам өмір бойы ... ... өзі ғана ... ... ... жанашыр жақындарының бәрін де
қоса жылатады. Ендеше ... ... ... ... ... ... негізгі мақсаты болуы тиіс. Бұндай шаралардан біздің колледжіміз де
тысқары қалып жатқан жоқ.Сөз кезегін ПК-01 тобының студенті Абенова ... ... ... ... ... ... ... оқылатын баяндама нашақорлыққа байланысты
статистикалық мәліметтер. Дайындаған 00-ПэК тобының студенті-Құнанбаева
Назгүл.
2-жүргізуші: Рахмет! Ұлтымызды азғындатып, ... ... ... бұл ... қарсы күрес әуелі отбасынан, оқу орындарынан басталуы
тиіс. Осындай үлкен міндетті атқаруда елеулі орын ... ... ... ... екені бәрімізге мәлім. Олай болса, сөз кезегін осы
наркологиялық ... ... ... ... Шұға ... ... оқиды).
Лекциядан кейін осы нашақорлыққа байланысты бейнефильм көрсетіледі.
1-жүргізуші: Ал енді құрметті студенттер, өздеріңізде ... ... ... ... ... ... сұрақтарыңызға жауапты
ортамыздағы маманнан сұрауларыңызға болады.(Дәрігерге сұрақтар қойылады)
Анаша шегушілер бара-бара ... ... ... ... тек қана өзін ... Оқу, ... жайына қарайды.
2-жүргізуші: Олар өтірік айтады. Ұрлық ... Адам ... ... ... ... ақша табу үшін кісі ... де ... Есірткіні шприц арқылы тамырына жіберушілер бауыр
ауруына және СПиД дертіне шалдығады.
2-жүргізуші: Анаша шегушілер ... ... ... ... ... ... көбейіп барады.
1998 жылмен салыстырғанда есірткі шегіп, қылмыс істегендер саны екі есеге
өсті.
2-жүргізуші: БҰҰ ... ... ... мен ... 4 мың ... ... сақталып отыр.
1-жүргізуші: Сол апиын легі ... ... ... ... бере ... Олай болса, сақ болайық, ағайын.
1-жүргізуші: Ажал тарататын анашадан абай болайық.
2-жүргізуші: Құрметті оқытушылар, студенттер қазір ... ... ... ... ба, ... ба» ... тақырыпта
өтетін әр топ студенттер арасындағы дебат пікір-сайысын ұсынамыз.
1-жүргізуші: Ойынның тәртібі ... ... пен ... өз ... ... ... керек.
( Ары қарай ойынды спикер жалғастырады. Ол уақыт төрешісі тайм-кипер
мен төрешілерді сайлайды. Ойын ... ... Егер ел ... десек, ұлт боламыз десек...
1-жүргізуші: Ата-анамызға қуаныш әкелгіміз келсе,
2-жүргізуші: Болашағымыз ... ... ...... ... Ел ... халық болып, анашаны ауыздатайық. Ғасыр
індетіне қарсы тізе қосып күресейік ... ... ... үшін сөз кезегін: колледждің
тәрбие ісі жөніндегі меңгерушісі Төлеуғожин Айдын Жеңісбекұлына, ... ... ... аға ... Ғазизова Назигүл
Слямболқызына, «Ертіс өңірі» ... ... ... ... ... ... Көңіл қойып тыңдағандарыңызға рахмет!
2-жүргізуші: Құрметті студенттер, бүгінгі тәрбие ... көп ... деп ... Сау болыңыздар!
Сабақ барысында қолданылған газеттер, ... ... ... үлгілерін келтіремін:
1. Ажалмен ойнама, айналайын.
2. Нашақорлық - ғасыр індеті.
3. 26 маусым - ... ... ... ... СПиД – ең ... ... Салауатты өмір салты.
6. XXI ғасырға нашақорлықсыз.
7. 2002 жыл – денсаулық сақтау жылы.
ҚОРЫТЫНДЫ
Бүгінгі ... ... ... ... құру ... ... кездесе отырып, біршама игі істерді атқарды. ... ... ... былай деген еді:
...Қазіргі кезде біз Қазақстанда жеке адам мен ... ... жол ... үшін не ... ... ... ... мемлекет ісіне араласуына, мемлекеттік органдардың
қызметін қоғамдық ... ... ... ... ... ... партиялардың ұйымдарын құруға », қоғамдық
бірлестіктердің конституциялық құрылысты ... ... ... пен ... ... бұзуға, әлеуметтік, ұлттық, діни,
рулық, қауымдық, өшпенділік отын тұтатуға, ... ... ... бағытталған қызметтеріне тыйым салды. Конституция әскери
қызметшілерге, ... ... ... қорғау органдары мен сот
қызметшілыріне, партияларға, кәсіподақтарда мүше болуға ... да ... ... ... ... ... (40;158) ... және
азаматтың құқықтары мен ... ... ... қорғау,
қоғамдық тәртіпті, адамның құқықтары мен бостандықтарын, халықтың
денсаулығы мен ... ... ... қажетті. Шамада ғана және тек
заңмен шектелуі мүмкін (1;48)
Аталмыш зерттеу жұмысындағы құқықтық тәрбие ... ... ... ... ... ... те, ... да,
жақсы дамуға тиіс емес » - деген ғұлама идеяны нақтылады.Жалпы құқықтық
тәрбиенің қалыптастыруда зерттеу жұмысында аталған сатыларды қатаң ... ... ол ... ... бір ... ... ... Республикасындағы құқықтық тәрбиені дамытудағы
мәселелерді талқылай келе төмендегідей ұсыныстарға иек артуға болады:
- құқықтық тәрбие беру жас ... үшін ... іс ... ... ... ... бастау қажет.
- құқықтық тәрбие беруде мектеп, қоғамдық ұйымдар, қозғалыстардың
біріккен жүйелі ... ... ... ... ... ... ... қоғамдық өзгерістерге байланысты жиі іс-
тәжірибелер алмасу.Яғни семинарлар, дөңгелек ... ... ... ... мұғалімдердің педагогикалық және әдістемелік ... ... ... білімдерін жетілдіру.
- құқықтық тәрбие беру мақсатында жас буындарға лайықталған әдеби
құралдар ... ... ... ... бойынша бағдарламаларды беру және ол
бағдарламалар мағыналы, ... ... ... ... ... тәрбие субьектілерінің қолайлы уақытында көрсетілуі керек.
Жоғарыда көрсетілген ұсыныстар құқықтық тәрбиенің көпшілік
болып, жұмыла ... ... іс ... ... ... Яғни,
құқықтық тәрбие құқықтық мемлекеттің – айнасы.
Құқықтық тәрбие мәселесінің шешілу мақсаты, міндеті, мазмұны
бар ғылыми тұжырымдаманы қажет етеді. ... ... ... мәселесі
тек қана теориялық емес, практикалық сипат алғанда ғана өз нәтижесін
береді.
Педагог ғалым В.В. ... ... ... ... ... ... санасы мен әрекетіне белгілі бір ... ету ... шара ... ... ... ұғындырылатын тәрбиелеудің
ерекше түрі».Бүгінгі таңда тәуелсіз мемлекетіміздің болашақ ... ... «Ата заң» ... жүйелі қолдану арқылы
құқықтық тәрбие мәселесіне назар аудару, басты мақсатымыз.
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... Жастар және мемлекеттік жастар туралы» қаулы //Егемен Қазақстан, 2000,
12 ... ... ... бала ... ... : ҚР Заңы // ... 2002, 23 тамыз , 2 б.
4. Темекі шегушіліктің алдын алу және оны шектеу туралы : ҚР Заңы ... 2002, 13 ... , ... ... ... ... ... бәсекеге қабілетті экономика үшін,
бәсекеге қабілетті халық үшін Президенттің Қазақстан халқына жолдауы. //
Егемен Қазақстан, 2004, 20 ... 1-5 ... ... ... ... және ... ... жаңару жолында.
Президенттің Қазақстан халқына жолдауы.// Дидар, 2005,№ 20-21.
7. Аюпова А.Ж. Қазақстанның ... ... ... ... 2003, ... 55-59 ... Амантай Б.Б. Менің намысым- ұлтымның намысы // Тәрбие құралы, 2003, № 2
, 32-37 ... ... ... жастар тағдыры алаңдатады //Қазақстан Zaman , 2002,
19 сәуір, 6 б.
10. Бегалиев К.А. Меры борьбы с ... и ... ... // ... ... 2002, №1 , 10-13 ... ... С.Б. Пути правового образования молодежи : некоторые
предложения // Вести КазНУ сер. ... 2003, ... ... ... С.Б. ... ... ... және азаматтық қоғам
орнату кезеңіндегі жастар туралы заңдар . ... ... сер. ... 2003,
№2, 144-146 б.
13. Ветлугин Д.В. Уголовное наказание несовершеннолетних: международные
стандарты и практика их применения ... Ж-л м/н ... ... ... Н.С. Азаматтық білім – құқықтық мемлекет болудың кепілі. //
Қазақстан мектебі, 2004, №3, ... ... Н.С. ... дегеніміз не? // Қазақстан мектебі, 2004, №4, 48-
50б.
16. Газизова Н.С. «Қазақстан Республикасы мемлекеті және құқығы ... ... ... ... ... ... институты. Семей, 2005. 136б.
17. Даламбаева Г.Заңды білу заман ... // ... ... 2003, №4, ... Досанов Е.К.Несовершеннолетние и преступность //Закон и время, 2003,
№2,45-48.
19. .Елекеев И. ... ... ... тірек //Егемен Қазақстан 2002 8-
қазан.
20. Ерінбетова А.К.Кәмелетке толмаған қылмыскерлерді топтау.//Қайнар уни-ң
хаб. 2002, ... ... Қ. ... ... ... ... берудің маңызы мен
мазмұны.//Сыныптағы тәрбие ,2003, ... ... З. ... ... заман талабы. //Қазақстан тарихы, 2001,
№1,79-180.
23. Жақыпұлы С.Жалпы ұлттық міндетіміз.//Дидар ... ... З. ... ... ... в профилактике и
пересечение правонарушений среди несовершеннолетних.//Фемида,1998, №3,50-
53.
25. Жасөспірім жаза баспасын десек.//Заң ,2003, №2,3-11.
26. Зайниева Л.Ю. К ... о роле ... ... политики в
развитии молодого поколения.// Вести Кайнар 2003, №4,98-102.
27. Заритовская Т.А. ... ... ... ... №1,54-56.
28. Ипполитов Ф. Правовое воспитание [школьника]: с чего ... ... ... Калашникова И. Молодежной политике в РК ... ... ... ... ... Ж.С. ... и ... борьбы с преступностью //Закон и
время,2004, №4,37-39.
31. Камаров С.А. ... ... ... и права: М.Юрайт, 1997,с. 330-
336
32. Кенжанова А. Құқықтық тәрбие. // Бастауыш мектеп, 1999, № 10, ... ... ... ... ... ... //Заң,2003, ,
№4,18-22.
34. Қалтаева М. ... ... ... ... №6,168-171.
35. Құл-Мұхаммед М. Құқықтық реформа құқықтық сауаттылықты ... 2001, ... ... А. ... ... ... мектеп ,1999, №10,54-58.
37. Мирзаев О. О некоторых правовых аспектах молодежной политики ... ... ,2001, №12 , ... ... С.А. ... ... ... ресурсы
образования. //Преп. ист. и обществозн.в шк. 2003, №8,36-40.
39. Марковичева Е.В. Актуальные ... ... ... и
гражданского образования.//Стандарты и мониторинг в образов.2000, №2,11-
14.
40. Методические рекомендации ... ... по ... с ... ... по ... учащейся и
студенческой молодежи.//Фемида , 1999, №3,14.
41. Муратханова М.Б. Қылмыстылықпен ... ... ... ... жин. ... , ... ... б.
42. Нарикбаев М. Некоторые вопросы и время, 1996, ... ... Н.Ә. ... ... . ... ... 1996,158 бет.
44. Назарбаев Н.Ә. ... ... ... іске үлес//Егемен Қазақстан
2003,11қырқүйек.
45. Назарбаев Н.Ә. Болашақ ... ... ... ... Н.Ә. Өмір ... // Білім- образования, 2002, №2, 4.
47. Назарбаев Н.Ә. «Қазақстан – 2030» (Ел президентінің Қазақстан халқына
жолдауы) Алматы, ... На ... ... с ... ... ,2003, ... ... С.М. Мақсат қылмыстың жолын кесу// Заң және заман, 2003,
№1,29-32.
50. Оразалинов С. Құқықтық ... ... Заң ,2003, ... ... Д. О ... ... ... прав несовершеннолетних в РК
//Фемида , 2003 , № 7 ,43- 50 .
52. Сатыбалды Л. ... ... ... в ... и ... ... ... // Вестник КазНУ сер. юрид. – 2003, №1,65-
68..
53. Сабикенов С.Н. Правовая культура как ... ... ... ... ,2003, ... ... Н. ... сауатың болмаса , құқығыңды қорғай алмайсың //Заң
және заман , 2003, ... ... ... Б. ... ... ... ... в борьбе с преступностью
// Правовая реформа в Казахстане, 2003, №2,118-122.
56. Сарсенбаев А.С. Телебаев Г.Т. ... ... на ... ... ... ... ... вести – 2003- 4 апрель .
57. Тілеубергенов Е. Кәмелетке ... ... және ... шабуыл
жасау тәсілдері // Заң ,2000, №2, 44-47.
58. ... Ж. ... ... ... ... // ... Қазақстан , 2002,
3 желтоқсан , 1-2 б.
59. Шамаева И. Борьба с ... ... ... задача
государства // Закон и время , 2003, №3,45-48.
60. Шайынгазин Д. Жасөспірімдер қылмысы қоғам дерті // Заң ... ... ... 4 ... ... Н. ... ... образования и гражданского
воспитания: первые итоги // Народное образование, 2001, №4, 116-119.
62. Ударцев С. О ... ... в ... ... ... в Казахстане , 2001, №4, 59-65.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 56 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бала құқықтары10 бет
Денсаулық — басты байлық6 бет
Жалақының мәні мен түрлері, формалары14 бет
Нарықтың салық жүйесі6 бет
Оралман студенттердің құндылықтарын зерттеу әдістері мен мәселелері5 бет
Сауалнама әдісі9 бет
Қазақстан Республикасындағы патенттеу жүйесі38 бет
Несие мәні және қажеттілігі19 бет
Азаматтардың денсаулығын жақсартуы – мемлекеттің тұрақты әлеуметтік-демографиялық дамудың кепілі.10 бет
Айыпталушының қорғану құқығын қамтамасыз ету қағидасы айыпталушының құқықтарымен мүдделерін қамтамасыз етудің кепілі ретінде92 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь