Қазақстан Республикасының еңбек рыногі


Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

I Бөлім. Еңбек рыногі: Оның эволюциясы, түсінігі, өндірістік жұмыс күшімен байланысы.

1.1 Эволюция түсінігі « Еңбек рыногі » ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4

1.2 Еңбек рыногі көрінулерінің маңызы мен түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5

1.3 Еңбек рыногінің құрылымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...7


II Бөлім. Қазақстан Республикасының еңбек рыногі.

2.1Еңбек рыногінің Қазақстан Республикасындағы және аймақтардағы ерекшелігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...10

2.2Қазақстан Республикасындағы еңбек рыногіндегі жұмыс бастылықты жақсарту мен жұмыссыздықты төмендету саясаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 13


III Бөлім. Еңбек рыногтары жұмыс бастылықтың және жұмыссыздықтың реттеуіштері.

3.1 Рыногке көшуге дейінгі жұмыссыздық деңгейін болжау ... ... ... ... ... ... 17

3.2 Қазақстан Респубдикасындағы жұмыссыздықтың өсу шегінің негізгі
себебі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..19

3.3Қазақстан Республикасындағы жұмыссыздық мәселесін шешу жөніндегі бағыттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..21

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 24
Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .25
1996 жылдың соңында "Караван" газеті еңбек рыногі жөнінде өз зерттеулерін жариялады және шығарымға келе, Қазақстан Республикасында 170 мың жұмыссыздар есептеледі. Еңбек және әлеуметтік қорғау министірлігінің мәліметі бойынша биылғы жылдың 1 қаңтарына дейін 9140,1 мың адам еңбекке жарамды деп саналды. Яғни, Қазақстанда қазір уақытша есепке алынбаған мәліметтер бойынша жұмыссыздықтар 12,8%-ды құрайды. АЌШ-та мұнай дағдарыс уақыты кезінде де бос емес жалпы халық бойынша жұмыссыздықтың саны 9,4%-ды құрайды. 1989 жылы Кеңес Одағы кезінде халық санақтары уақытында жұмыссыздықтың саны 4,4%-ды құраған. Осыдан қорытынды: Қазақстан Республикасында жұмыссыздық қатерлі масштабтар қабыл алды .
Курстық жұмыстың мақсаты - елдегі жұмыссыздық мәселесін зерттеу, макроэканомикалық талдау қолдана отырып, жұмыссыздық мәселесінің шешім жолдарын табу, Республикадағы еңбек рыногінің дағдарысты жағдайынан шығу.
Мына бағытта зерттеу негізгі мәселелермен келеді:
1)Келісушіліксіз және де айқын, мемлекеттік және мемлекеттік емес құрылымдар аралық зерттеулерде.
2)Еңбек рыногі және жұмыс бастылықсыз.
3)Халық және үкімет жағынан парызсыздық.
4)Менталитет ізгініне тән түрі, социалистік қатар жанында халықта пайда болатын.
Бірақ мына мәселелердің шешімінің тәсілдері бәрі-бір бар болады, оларды табу үшін, жұмыссыздық жөнінде талдау жасауы қажет, оның қандай себептері , қалай пайда болған және қалай ол сондай көлемге жетті .
Еңбек рыногі, капитал рыногі сияқты, тауарларды, құнды қағаздарды және т.с.с., экономика рыногінің негізгі құрама болып келеді. Онда кәсіпкерлер және еңбекшілер келіссөздерді бірге жүргізеді, ұжым немесе даралар , жұмысқа орналасу, еңбек шарттары және еңбек ақы төлеу жөнінде .
Экономика рыногінің жұмыс жасау механизмін зерттей отыра, Карл Маркс аралап шықты болатын , жұмыс күші « физикалық және рухани қабілеттіліктердің жиынтығы сияқты, организм, адам тірі адамы ие болады », тауармен келеді , ал өндіріс қатынастары негізде жұмысшы күші аз сауда іс - сатылуына, оны бағасымен еңбек ақы төлеу келеді .
Капитализм дәуірінде саясаттық сұранысты қанағаттандыруы кәсіпкерлердің жағынан және еңбек шарттарына сұраныстың апат қызметкерлердің жағынан жүзеге асты , басқа жақтардан емес - міндеттеме бір сәттік әрекеттері , айырбас шартымен айқын сан еңбегіңіз артынан және қызметкерге заттық сыйлық беруі болды . Маркстің ұғымы сондықтан « еңбек рыногі» деген айналдыру сферасына апарып берді .
Капитализм дамуымен, асумен оны монополистік сатыға экономикалық байланыстар және экономикалық келісім болуларды қиындатылды , маңызды өзгертулер және жұмысшы күш рыногтары шыдады.
1. Н.Ә. Назарбаев «Казахстан-2030», Алматы, 1996г.
2. Ұлттық Статистика Агенттігі «Статистикалық пресс-бюллетеньі», том 1-2, Алматы, 1997г.
3. The Economist Books «The economist atlas. The shape of the world today», London, 1990
4. П. Хейне «Экономический образ мышления», Москва, 1992г.
5. Jeffrey D. Sachs, Felipe Larraine B. «Macroeconomics in the global economy», Moscow, 1996
6. «Казахстан. Экономика и жизнь» журналы, №4, 1995 г.
7. «Караван», «The Globe», «Панорама», «Ковчег», «Новое поколение» газеттері.
8. «Общая теория статистика», Москва 2004ж. Елесеева И.И., Юзбашев Ю.Н.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге




Жоспар

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

I Бөлім. Еңбек рыногі: Оның эволюциясы, түсінігі, өндірістік жұмыс күшімен
байланысы.

1.1 Эволюция түсінігі Еңбек рыногі
... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4

1.2 Еңбек рыногі көрінулерінің маңызы мен
түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 5

1.3 Еңбек рыногінің құрылымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . ... ..7

II Бөлім. Қазақстан Республикасының еңбек рыногі.

2.1Еңбек рыногінің Қазақстан Республикасындағы және аймақтардағы
ерекшелігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ... ... ...10

2.2Қазақстан Республикасындағы еңбек рыногіндегі жұмыс бастылықты
жақсарту мен жұмыссыздықты төмендету
саясаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 13

III Бөлім. Еңбек рыногтары жұмыс бастылықтың және жұмыссыздықтың
реттеуіштері.

3.1 Рыногке көшуге дейінгі жұмыссыздық деңгейін болжау ... ... ... ... ... ... 17

3.2 Қазақстан Респубдикасындағы жұмыссыздықтың өсу шегінің негізгі
себебі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ..19

3.3Қазақстан Республикасындағы жұмыссыздық мәселесін шешу жөніндегі
бағыттары
... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . ... ... ... ... ... ... ... ... .21

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 24
Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..25

Кіріспе

1996 жылдың соңында "Караван" газеті еңбек рыногі жөнінде өз
зерттеулерін жариялады және шығарымға келе, Қазақстан Республикасында 170
мың жұмыссыздар есептеледі. Еңбек және әлеуметтік қорғау министірлігінің
мәліметі бойынша биылғы жылдың 1 қаңтарына дейін 9140,1 мың адам еңбекке
жарамды деп саналды. Яғни, Қазақстанда қазір уақытша есепке алынбаған
мәліметтер бойынша жұмыссыздықтар 12,8%-ды құрайды. АЌШ-та мұнай дағдарыс
уақыты кезінде де бос емес жалпы халық бойынша жұмыссыздықтың саны 9,4%-ды
құрайды. 1989 жылы Кеңес Одағы кезінде халық санақтары уақытында
жұмыссыздықтың саны 4,4%-ды құраған. Осыдан қорытынды: Қазақстан
Республикасында жұмыссыздық қатерлі масштабтар қабыл алды .
Курстық жұмыстың мақсаты - елдегі жұмыссыздық мәселесін зерттеу,
макроэканомикалық талдау қолдана отырып, жұмыссыздық мәселесінің шешім
жолдарын табу, Республикадағы еңбек рыногінің дағдарысты жағдайынан шығу.
Мына бағытта зерттеу негізгі мәселелермен келеді:
1)Келісушіліксіз және де айқын, мемлекеттік және мемлекеттік емес
құрылымдар аралық зерттеулерде.
2)Еңбек рыногі және жұмыс бастылықсыз.
3)Халық және үкімет жағынан парызсыздық.
4)Менталитет ізгініне тән түрі, социалистік қатар жанында халықта пайда
болатын.
Бірақ мына мәселелердің шешімінің тәсілдері бәрі-бір бар болады,
оларды табу үшін, жұмыссыздық жөнінде талдау жасауы қажет, оның қандай
себептері , қалай пайда болған және қалай ол сондай көлемге жетті .

3
I Бөлім. Еңбек рыногі: Оның эволюциясы, түсінігі, өндірістік жұмыс күшімен
байланысы.

1.1 Эволюция түсінігі Еңбек рыногі

Еңбек рыногі, капитал рыногі сияқты, тауарларды, құнды қағаздарды және
т.с.с., экономика рыногінің негізгі құрама болып келеді. Онда кәсіпкерлер
және еңбекшілер келіссөздерді бірге жүргізеді, ұжым немесе даралар ,
жұмысқа орналасу, еңбек шарттары және еңбек ақы төлеу жөнінде .
Экономика рыногінің жұмыс жасау механизмін зерттей отыра, Карл Маркс
аралап шықты болатын , жұмыс күші физикалық және рухани
қабілеттіліктердің жиынтығы сияқты, организм, адам тірі адамы ие болады ,
тауармен келеді , ал өндіріс қатынастары негізде жұмысшы күші аз сауда іс -
сатылуына, оны бағасымен еңбек ақы төлеу келеді .
Капитализм дәуірінде саясаттық сұранысты қанағаттандыруы
кәсіпкерлердің жағынан және еңбек шарттарына сұраныстың апат
қызметкерлердің жағынан жүзеге асты , басқа жақтардан емес - міндеттеме бір
сәттік әрекеттері , айырбас шартымен айқын сан еңбегіңіз артынан және
қызметкерге заттық сыйлық беруі болды . Маркстің ұғымы сондықтан еңбек
рыногі деген айналдыру сферасына апарып берді .
Капитализм дамуымен, асумен оны монополистік сатыға экономикалық
байланыстар және экономикалық келісім болуларды қиындатылды , маңызды
өзгертулер және жұмысшы күш рыногтары шыдады. Жұмысшы қозғалыс ұғымы
жалдау шарттары ұғымының кеңейтуіне ертіп әкелді. Олар өзіндеріне
жалақыны және жұмыс уақытын қосып қана қоймай , сонымен қатар жұмыс жөнінде
бастылық кепілдіктерін, төленген, бірақ істелмеген жұмыс уақыты (яғни,
демалыс күндері), әртүрлі әлеуметтік төлеулер және т.с.с.
Жұмысшы күшіне көңіл болу өзгерді және кәсіпкерлерде. Замандас өндіріс
дамуы жұмыс күш сапасына жоғары талаптар ұсынды : мамандықтың, кәсіпшілік
және жалпы білім беретін дайындауға , еңбекке творчествалық көңіл болуге,
жұмыстың жоғары сапасына. Кәсіпкерлік кадрлар кәсіпшілік дайындауға
белсенді қосылды , оқуға заттық шығындармен қызметкерлердің ең алдыңғы ақы
берілді . Кадрларды қайта даярлауына құралдардың ішіне салуы осымен орайлас
ғылыми - техникалық алға басумен және экономикалық көңіл болулардың шапшаң
дамуымен кадрлардың бекіту саясатшысына анықтады , әсіресе олардың
тұрақтануына.
Айқын дәуірлерге жұмысшы күшке қажеттілік қысқартуы сондықтан ,
ертерек ертіп келген жұмыссыздық өсу шегіне , жөнге салынатын процеспен
белгілі өлшемде болды , қоса салынғанмен базар механизмі . Мынау , өз
кезегінде , маңызды ықпалын жасау көрсетеді әлеуметтік – экономикалықтарды
,
4
сонымен қатар саяси процестерді . Дәл осылай , ең ірі дүниежүзілік
экономикалық дағдарыс жылдарына Германияда жұмыссыздық теңдессіз өсу шегін
1929-1933 ж, қашан әрбір үшінші еңбекші жұмыссыз болды , фашистік өктемдік
қалыптасуында өз рольін ойнады .
Қоғамдық көңіл болулардың жүйесін өзімен қазір еңбек рыногі ұсынады ,
даму деңгейі қайтарушылардың және қол жеткен назарлардың тап осы дәуір
теңдігіне аралық қатынасушылармен базарда күштермен : кәсіпкерлермен ,
еңбекшілермен және мемлекетпен .
Сондай назарлардың айтылу ұйымдық түрімен еңбек рыногінда
кәсіпкерлердің қауымдастықтары келеді және бір жағынан кәсіподақтар.
Мемлекет болса жұмыс беруші мемлекеттік кәсіпорындарда және
инвесторларда, ірі жобалар және даму бағдарламалары қаржыландырылады. Бірақ
негізгі оның функциясы серіктердің назарларының жөнге салу ережелерінің
анықтамасында болады және қарсы тұратын күштердің . Тең әсер ететін анау
нәтижесінде анықталады , шешімдердің базасымен және еңбек рыногі жөнге
салуы механизм негізімен қызмет етеді, қайда қосылады және әлеуметтік
қорғаныш жүйесі , және өндіргіш күштердің даму ынталандыру жүйесі .
Экономикалық , заңгерлік , әлеуметтік және психологиялық факторлардың
спектрі , еңбек рыногі анықтаушы жұмыс жасаулары барлығы еңбек рыногін
жөнге салу механизмі қамтиды . Ол жұмысқа орналасу жүйесі арқылы жүзеге
асады , яғни кең бюролық жұмыс бастылықты қоса отыра, банкідегі жұмыс
орындары туралы, кәсіпшілік білімдердің тауып алуында көмек мемлекеттік
бағдарламалары және жұмысқа орналасуда - бірақ халыққа тілеушіге жұмыс
істеу, кәсіпорындардың мақсаттық бағдарламалары , өндірісті жаңартуымен
жоспарланушымен осымен орайлас кадрларды қайта даярлау ескеретін,
кәсіпорында кадрлардың тұрақтану саясатшылары және т.с.с. барлық бұлар
жұмыс бастылық жөнге салу рыног механизмі құрама бөлімдері әр түрлерді
экономикалық және тарихи шартының тәуелділікте әр түрлі арақатынасында
орнында болады

1.2 Еңбек рыногі көрінулерінің маңызы мен түрлері

Еңбек рыногі дегеніміз не? Дұрыс атауы қалай болады – еңбек рыногі,
жұмысшылар күшінің рыногі, әлде еңбек қорының рыногі ме?
Бұл сұраққа жауап беру үшін, анау тауарды айқын анықтау керек, сатып
алу-сату объектісі болып саналатын, өзінің тапсыру құқығы бъектісімен
келеді. Сондай тауарлар жұмыс күші болып саналатыны белгілі. Бірақ бұл
тауарларды ғылым және тәжірибе жүзінде жаңа мәліметтердің есебіне алуымыз
қажет.Өз жұмысшы күш жалдауын тапсыруды қызметкермен қолдануғңа арналғңан
айқын мезгілге еңбекке өз қабілеттілік жұмыс берушісіне олардың қызметкер
заңгерлік бостандықтары өндіріс барысында сақтау жанында адамдар сияқты .
Жұмысшы
5
күшін қолдануы сыйлық берудің артынан , төлеуді жүзеге асыру (натуральды
немесе ақшалы түрде), қайсы тауарлардың рыногіне рұқсат қызметкерге ашты.
Мына келісім - сатылу сияқтық қажетті тіршілік құралдардың тауып алуына
арналған жұмысшы күші.
Яғни, тіршілік құралын өзімен ұсынады ?
Тіршілік құралдары - мынау терім ( жиынтық ) тауарлардың , жұмсалған
бұрынғы қалпына келуге арналған қызметкерге керек барысында физикалық және
зерделі қабілеттіліктердің ( күштердіңі ), сонымен қатар иемдеуге арналған
және дамудың оның жан-ұяныңызға. Тіршілік құралдарға азық, киім , аяқ киім
, пәтер-үй ең алдымен жатады , мыстың каменты , білім алуына арналған
құралдар , мамандықтар және т.с.с. бірақ олардың құрамына сән-салтанат
заттары кірмейді .
Тауарлық - ақшалы көңіл болулардың жиынтығы , сұраныс қамтылған және
жұмысшы күш ұсыныс , оны наймы ( қызмет түрлеріне сай жұмысшыларды бөлу)
тіршілік орталарға айырбасқа , жұмысшы күш рыногі өзімен ұсынады .
Жұмыс күші әр түрлі қабілеттіліктер қосады, бірақ олар толық емес
еңбек барысында қолданылады . Міндетті жұмыс беруші ќызметкерге төлеу үшін
барлық оның қабілеттіліктер немесе басқалары үшін, ол өндіріс барысында
қолданады . Өйткені осы шақ, салыстырумен, сонымен өткендермен, еңбек
өнімділігі қайта-қайта өсті , ал жұмыс күнінің ұзақтығы маңызды , әбден
әділ төлеу тек үшін нақты қолданылатындарды қабілеттілік еңбегі барысында.
Басқалармен сөздің, сыйлық алады емес потенциалды , ал жұмыс күші
істететін, қабілеттіліктердің жиынтығы бәрі емес , ал тек қана еңбекке
профиссионалдық қабілеттілік, белгімен қайсылардың шет нақтылы еңбек
қызмет ету
( бағдарламашы еңбек, токарьды , етікші, тігіншіні және т.с.с.)
Сондай методологиялықта ( теоретика - танырлықта ) тап осы проблемаға
жақын келуде айырбасқа жатады ( және нормалы жұмыс істеуші экономикада
тіршілік нақты құралмен ауысады) еңбекке қолданылатын қабілеттілік тек қана
. Мұндай жұмысшы күш рыногін функционалдық рыног немесе еңбек рыногі дейді.
Еңбек рыногі - бұл тауарлы-ақшалық қарым-қатынас, көңіл, яғни мынаған
байланысты, біріншіден, жұмысшы күшіне сұраныспен, анықталатын сұраныспен
өз кезегінде басқа немесе қоғамдағы басқа тауардың өніміне, екіншіден,
іспен кәсіпшілік қабілеттіліктердің пайдалануымен және олардың сыйақысы,
үшіншіден, жұмысшы күш уақытымен қолдануы. Осындай айырбас объектісімен
еңбекке істететін қабілеттіліктерді алға шығарады, немесе функцияналған
жұмыс күшін. Бұл жөнінде еңбек рыногін былай деуге болады, яғни жұмысшы
күш рыногі ұғымдардың тепе-теңдігі туралы сөйлеу (функцияналған жұмысшы
күші ).
Еңбек рыногін солай түсінуіге болады, өндіруші қоғамда қашан биік
еңбекке қол жеткізеді. Соңғы мүмкіндік туғызу үшін қысқа мерзімдік жұмыс
күніне лайықты айлықты алу, тіршілік күштердің бұрынғы қалпына келуі
мүмкіндік беретіні қамсыздандыру және қызметкер жанұя нормалдық өмірі ,
сонымен
6

қатар бос кезінде пайдалы қызметпен шұғылдану.

1.3 Еңбек рыногінің құрылымы

Құрылым ( құрылғы ) - еңбек рыногінің талдау мақсатының тәуелділікте
әр түрлі белгілерімен мүмкін ашылған. Тап осы пункте еңбек рыног құрылымын
қарап шықтым, аралап шыға компоненттердің минимумы, қажеттілердің көрінуге
арналған және еңбек рыногін жаңа заманға кең мәнде функцияландыру.
Менімен таңдалғанға келесі компоненттерді ерекшелеуге болады :
1) еңбек рыногі субъектісі ;
2) экономикалық бағдарламалар, шешімдер және заңгерлік індер,
субъектілермен қабылданғандар ;
3) рыног механизмі ( сұраныс және жұмысшы күш ұсыныс, жұмысшы күш баға,
бәсеке );
4) жұмыссыздық жіне әлеуметтік төлемдер;
5) рыног инфраструктурасы.
Бұлардың бәрі компоненттердің, олардың өзара байланысы әбден дәл,
еңбек рыногін жаңа заманға сай функцияландыру керек. Көрсетілген
компоненттегі негізгі мінезді қарап шығамыз.
Еңбек рыногінің субъектілері - жалдама қызметкерлер ( және олардың
бірігуі - кәсіподақтар ), жұмыс берушілер ( кәсіпкерлер ) және олардың
одақтар, мемлекет және оның органдары.
Жалдама қызметкерлер – бұл қоғамдық өндірістің қатысушылары, өзінің
жұмыс күшін өндіріс құралдарының меншік иесіне сатады немесе өндірісті
ұйымдастырушыға өз жұмысшы күшті сатушылар ( яғни өзі өндіріс құралдарының
меншік иесіне жалдама басқарушымен мүмкін, мысалы, акционерлік қоғамда ).
Жалдама қызметкерлер жынысымен айырады, жасымен, денсаулық жағдайымен,
білім деңгейіне және кәсіпшілік дайындығымен.
Жұмыс беруші - бұл жеке тұлға , өздігімен жұмыс істеуші және бір
немесе одан да көп адамды жұмысқа тұрақты жалдаушы. Шағын кәсіпорындарда
жұмыс істеушілер негізінен өзінің келеді өндіріс құралдары болып келеді.
Ірі компанияларда, сондай-ақ мемлекеттік кәсіпорындарда жұмысшылар жалдама
қызметкерлер саналады. Акционерлік қоғамдарында жұмысшы күші болып
менеджерлер алға шығады ( басқарушы ). Ол кәсіпорын акцияларының бөліміне
ие бола алады. Мемлекеттік кәсіпорындарда ұйымдастырушы (директор)
өндірістік құралдарға ие бола алмайды. Менеджерлер және директорлар
кәсірорындарды басқарады, мемлекеттің және акционерлердің өкілдігі бойынша
қызметші қабылдайды және жұмыстан шығарады.
Мемлекет - субъекті сияқты рыног көңіл болуларды өкіметтер федералды ,

7
аймақтық органдармен көз алдына келген , басқару салалық органдарымен және
жергілікті өзін-өзі басқарумен. Ол жұмысшы күш рыногі субъектісі ретінде
келесі функцияларды орындайды :
- әлеуметтік - экономикалық, байлаулы толық жұмыс бастылы қамтамасыз
етуімен, жолмен ең алдымен ынталандырулары жұмысшы орындардың барлық
экономика секторларында ;
- заң шығаратын , негізгі заңдылық нормалармен байланысы және
ережелермен;
- еңбек рыногін жөнге салуы жанама әдістермен ;
- еңбек рыногі барлық субъектілерінің құқықтардың қорғанышы ;
- мемлекетке жұмыс беруші көп қырлы рольдік функциясы кәсіпорындарда .
Көрсетілген функциялардың орындалу дәрежесі көптеген факторлардан
тәуелді болады ( экономикалық , саяси , әлеуметтіктердің ) және олардың
томға нақтылы үйлестірудің немесе басқа тарихи дәуірде .
Екінші компонент - экономикалық бағдарламалар , шешімдер және
заңгерлік норманың , субъектілермен қабылданғандар еңбек рыногінің. Індерге
арналған жұмыс рыногі жасау заң шығарушы қажетті актілер , нормалар,
ережелерді жөнге салар еді рыног субъектілері аралық көңіл болудың ,
құқықтық олардың айқын анықтар еді , тәсіл орындауға арнаған бірдей
мүмкіншіліктерді жасады рыног көңіл болулардың барлық қатысушыларының
еңбегіне , әлеуметтік сақтандыру жұмыс жоғалтуы әлде қалай кездессе және
т.с.с. Қазақстан Республикасының Конституциясында , Қазақстан
Республикасының заңында жазылған жұмыс бастылығы туралы Қазақстан
Республикасының . Олар Президенттің қаулыларында айқындалады, Үкімет
шешімдерінде, салалық келісімдерде , қабылданушылардың жыл сайынғы немесе
екі жылға , ұжымдарды кәсіпорындардың келісім-шарттарында .
Рыног табысты жұмыс жасауы сонымен қатар - лайықты экономикалық
шарттардың жасаулары ( салықтар , жеңілдіктер және т.с.с. ), белсенді
өткізудің жұмыс бастылықтың - саясатшылары және республикалық және
облыстық бағдарламалардың жүзеге асыруының, халық жұмыс бастылық
көмектесулері , дайындау бағдарламаларының және қауырсында босатылатын
қызметкерлердің дайындаулары және т.с.с.
Заң шығаратын нормалар және экономикалық бағдарламалар негізін жасау
үшін рыног толық және мәдениетті әрекеттері көбірек механизм өзара
байланыс және жұмысшы күшке сұраныс әрекеттестіктері және ұсыныс оның
реакциялары сияқты хабарға рыног субъектілерінің еңбек рыногі бағасы туралы
және бәсекенің ашылған онан әрі көбірек толық рыног механизмі әрекеті
болады .
Жұмыссыздық және әлеуметтік төлеудің, байлаулылар оған емес еңбек
замандас рыног араланатын компоненті. Рыног әрекеті түнгі механизмді
қызметкерлердің бөлім босатуына , жұмыссыздық көрінуіне жүргізеді . Жұмыс
жоқ болуы дәуіріне босатылатын қызметші сүйеу үшін , оның қайта даярлауына
арналған жағдай жасау және еңбекті процеске қайта қатыстырудыѕ , заңмен
8
Қазақстан Республикасында халықтың жұмыс бастылығы туралы
жәрдемақылардың төлеу жұмыссыздықпен , компенсация, жұмыстан шығару
жанында, жұмыс жаңа орынына көшу жанында , оқу уақытына стипендиялардың
сауыт және т.с.с. астын сызып қоюға ереді, не басында тағы маңызды
жұмыссыздық көрінді .
Жұмыс бастылық көмектесулері институттардың жиынтығы өзімен базар
инфражүйе ұсынады және кадрлардың қайта даярлаулары . Ол қорлардың ауы
өзімен ұсынады , жұмыс бастылық орталықтарыныѕ ( еңбек биржаларының )
дайындау орталыќтарының және жұмысшы күші қайта даярлаулары әјне т.с.с.
Негізгі элементпен ебек рыногі инфражүйелері көрсетеді жұмыс
бастылық мемлекеттік қызметі , басқару үш деңгей органдары қосылған: жалпы
мемлекеттік, аймақтық және жергіліктіліқ. Сонымен қатар оған дамады -
жұмыс бастылық турлары ( жастар еңбек биржасы , жұмыс бастылық орталығы,
мүгедектерге арналған еңбек биржасы және т.с.с.).

II Бөлім. Қазақстан Республикасының еңбек рыногі.

2.1Еңбек рыногінің Қазақстан Республикасындағы және аймақтардағы
ерекшелігі

Экономика нақты сектор даму жолы, ұлттық жалпы өнім өсу шегі
экономикалық белсенді халық санының өсу шегіне ертіп әкелді . Дәл осылай,
кварталда 2001 жыл оның саны 7626,8 мың адамдарды біріктірді , не 9,2%
көбірек, өткен кварталда 2000 жыл (6983,0 тыс . адам ) мына санның жанында
бос емес халық ұқсас дәуірдің артынан үлкейді 13,1%, ал жұмыссыздардың
саны 21,7% тґмендеді.
Тап осыларға Қазақстан Республикасының статистика агенттіктері
мәліметі бойынша, жұмыссыздық деңгейі 9,8% қарама - қарсы 13,0%
(01.07.2000 ж). Бірақ 2001 жылы 1 қыркүйекке үлес органдарына тіркелген
жұмыссыздардың саны 3,0% төмендеді, экономика белсені халыққа қарсы 4,0%
өткен жылды лайықты .
1 қыркүйекке қол жеткен 2001 жыл үрлеуші нәтижелер :
- екінші кварталда жұмыссыздық деңгейі 9,8% біріктірді;
- өкім хабарымен, жұмысшы орындардың 147,4 мың. жасалған (жылдық жоспарлы
тапсырма 1,2 бірге асыра орындалған );
- - 93,4 мың . жұмыссыздардың (82,6% жылды тапсырмаға );
- қатысуды қабыл алды, қоғамдықтарды 104,7 мың. жұмыссыздардың немесе
129,9% жоспарға ;
- кәсіпшілік оқуға бағытталған 11,3мың. жұмыссыздарды немесе 67,3%
жоспардан.
Жарым-жарты бос емес азаматтардың ара салмағы бір уақытта өкпек азайды
(жұмыс істемеймін, амалсыз тоқтаулармен осымен орайлас жайлы, олардың жарым-
жарты және толық жабылумен ):0,8% экономикалық белсендіге қарсы 1,5%
алдындағы жылға лайықты.
Екінші квартылда 2001 жылы экономика бос емес сан абсолютті өсу шегін
белгіленеді, халық салыстырумен, дәуірмен өткен жылда - 6,1 млн. 6,9 млн.
адам, соның ішінде жұмыс істеуші маусымда ( эксперттік бағалаумен ) 3,65
млн. маңдай біріктірді ғасыр және 12,0% өсті.
Тап осыларға Қазақстан Республика агенттіктері жөнге салумен, бәсеке
қорғанышына және сүйеуге аз кәсіпкерлік сан бос еместердің азда
алды,(заңгерлік және физикалық беттің күй жағдаймен 1,6 млн. адам 01.08.01
біріктірді , сол уақытта қалай талапқа сай күні 2000 жыл -1,4 млн. адам 8
айдың артынан жұмыссыз азаматтардың саны 1,2 біріне өсу шегі белгіленген
2001 жыл, жанында суға салынған органдардың жұмыс бастылық сұрақтарымен ,
салыстырумен лайықты дәуірмен 2000 жыл .
Ең төменгі Республикадағы жұмысшылар деңгейі белгіленген Шығыс
Қазақстандықтың облыстары -7,0%. Ақмоланың, Атыраудың және Жамбыл
10
облыстарында жұмысшылар деңгейі шамадан асырады, орташа республикалық
сәйкес 10,0%,11,8% және 11,7%.
Қаңтар - тамыздың артынан органдарына 2001 жыл жұмыс іздеулерінде
халық ықылас білдірген азаматтардың бұдан 230,9 мың. қарсы 266,4 мың.
дәуір лайықты 2000 жылдың артынан . Ауылдық жерлерде адам саны, жұмыс
іздеп жүрген , 78,8 мың адамды құрады (34,1% жалпы сан бойынша). Назар
аударған сан төмендеуі салыстырумен ұқсас дәуірмен 2000 жыл 8 аймаққа
болды, олардан : Ақтөбеде облысында - 1,6 бір, Қызылорда облысында - 1,5
бір , Алматы қаласында - 1,8 бір . Ақмола және Атырау облыстарында сан
назар аударғандардың - өсті , Шығыс Қазақстанда – төмендеді 20,2%,
Жамбылдың - 14,4%. 1 ќыркүйекке күй-жағдаймен 2001 жыл көбірек 800 ұйым
санмен жанында 120,0 тыс . адам жұмыс істеді тәртіпте - жұмысшыны
уақыттардың немесе тұрып қалды. Жарым-жарты бос емес азаматтардың жалпы
саны төмендеді 57,8 мың қарсы адам 92,9 мыңға сай келеді.
Қаралатын дәуірінің артынан бірақ 93,4 мың жұмыссыздардың ( үшін
талапқа сай боламын дәуір 2000 жыл -79,9 тыс . адам ), 40,4% құрастырады
назар аударғандардыѕ жұмыс бастылық органдарына . Ауылдық жерлерде бірақ
25,4 мың адам (20,3 тыс . адам ) немесе 32,2% назар аударғандардың.
Мөлшерде үлкен ерекшеліктің мынаны республика аймақтарымен байқалып
жатқанда. Карағанда жұмысқа орналасу биік пайызы - 68,0% жалпы саннан
ықылас білдіріп, Ақтөбенің -53,8%, Батыс Қазақстан және Оңтүстік
Қазақстандықтың - 47,6%, Солтүстік - Қазақстандықтың - 61,6% облыс және
Алматы қаласы - 54,7%.
Ең төменк көрсеткіштер Қызылордада -14,1%, Атырауда - 17,4%, және
Жамбыл облысында -19,1% .
Нормативті толық жетілдіру нәтижесінде базаның заңға сүйінген сырқыра
, жұмыс бастылық сұрақтары реттеушінің , түрлердің кеңейту нақты
мүмкіншіліктері жасалған және қоғамдық жұмыстардың көлемдерінің. Бағдарлама
жылдық көрсеткіші санмен жұмыссыз, қабылдағандардың қоғамға қатысу
жұмыстарда , 1,3 бірге асыра орындалған.
Бастан 2001 жылы қоғамдықтарды қатысу 104,7мың адам қабыл алу жайлы
81,7мың дәуір лайықты 2000 жылдың артынан .
Бағдарлама жылдық көрсеткіші Атырау облысында орындалған 242,2%,
Шығыс Қазақстандық облыста 115%, Жамбыл облысында 103,2%. Қоғамдық
жұмыстардың негізгі түрлері: көздің көмек тұрғын – коммуналдық,
шаруашылық ұйымдарына жинауда қала аумақтары , экологиялықта қалалардың
және аймақтық ( көгалдандыру және игілік құрылғы ), жұмыс өнеркәсіптілерді
алды, құрылыста , реконструкцияның және күрделі де жөндеуде және
объектілерінің мәдениеттілі тағайындаудың.
Сонымен қатар , бүтінде республикамен үшін қоғамдық жұмыстардың ақы
төлеуімен 78,9 млн. теңге құрастырады. Суммен маңызды қарыз аман сақталады

11
Шығыс - Қазақстандықта (11,9 млн. теңге және Ақмоланы облысында да).
Жамбылға туралы 1 ќыркїйекке ластиныѕ ќарыз жіберілген 2001 жыл аќы
тґлеумен рамен ќоєамдыќтардыѕ сомаєа ботты 4,8 млн . теѕге .
Дәл осылай жўмыссыздыќ сияќты маѕыздыда - квалифика байлаулы ґсім
жўмыссыз циилардыѕ сўранысќа еѕбек базарында , ујкіл етілген органдармен
сўраќтармен їшін нятости переподгомен ґлшемдерді ќабылданєан болатын
товке жјне кјсіпшілік оќуєа жўмысшылардыѕ . Ќаралатын дјуірдіѕ артынан
ујкіл етілген ные органдар республи жўмыс бастылыєы сўраќтарымен ки
баєыттады обучемен кјсіпшілікті ние , ќайта даярлауды жјне квалифи
жоєарылауы жўмыссыз азаматтардыѕ кации 11,3 тыс . немесе 67,3% деѕгейден ,
баєдарламамен айќындалєанды 2001 жылєа . Биік кґрсеткіштер еѕ оќумен
жўмыссыздардыѕ арттыѕ жылдыќќа -85,9% Аќмола облыста ќол жеткен нию ,
Атыраудыѕ -74,6, шыєыс - Ќазаќстан ской -79,6%.
Јкіммен тап осыларєа облыстардыѕ , тїзеле 1 ќыркїйекке ниюдыѕ созда
елінде 2001 жыл біраќ жўмысшы орындардыѕ 147,4 тыс . , 31,0 тыс соныѕ
ішінде .- уаќытша немесе маусымдыќтар . Олар еѕ белсенді жасалады Жамбылда
-17,1 тыс ., шыєыс - ќазаќстандыќтыѕ облыстарда жўмысшы орындардыѕ -16,1
тыс . .
Атыда жўмыс мынау ґте јлсіз ќойылєан облыс раускойы , ќайда безработ
10,6 тыс . артынан ных , тіркелгендердіѕ органдарда воппен жўмыс бастылыќ
шыќтарына , жасалєан тек 3,8 тыс . біраќ жўмысшы орындардыѕ выхі .
Сјйкестікте восстановле графигымен ния жјне жўмысшы орындардыѕ жасаулары
ірі жјне орталарды ґнеркјсіп кјсіпорындарында 7 айдыѕ артынан 2001 жыл
жўмысшы орындардыѕ 10,2 тыс . жасалєан , ч . т . бўрынєы ќалпына келу
шотыныѕ артынан мјнге ґндіріс ющего -4,2 тыс ., кјрі ґндіріс кеѕейтулері
-2,9 тыс ., енгізудіѕ жаѕа жўмысшы орындардыѕ ґндіріс го -3,1 тыс . .
Жамбыл облыста чис басым жўмысшы орындардыѕ лосы ( кґбірек 80 пайыз ) орга
низованы уаќытша жјне маусымдыќтар сияќты пе ґнім жинау риоды жјне созуєа
ќамсыздандырмайды етжеѕді жўмыс бастылыќ .
Келтірілген їлгілер кујландырады туралы инвестициялыќтарды
мїмкіншіліктерде жјне , бїтінде , экономика тірілтуі туралы . Біраќ созда
екпіндері жўмысшы орындардыѕ ниясы удов толыќ кґлемінде емес летворяют
сўраныс
оларєа жјне суды кґрсетпейді жўмыссыздыќ деѕгейі тґмендеуіне ыќпалын жасау
щественногосы .
Еңбек министірлік жјне јлеуметтік защи сен прово Ќазаќстан
Республикасыныѕ халыєыныѕ дит маќсатќа баєытталєан жўмысты регулиромен
республикаєа шетел жўмысшы кїш тарту ваниюын Ќазаќстан , жасауєа жўмысшы
орындардыѕ полнительных , профессиональ орга ќазаќстандыќ азаматтарыныѕ
дайындауына сырќыра низациями , рамен шетел ќызыќтыршылармен бочуюкїшті.

12
2.2Қазақстан Республикасындағы еңбек рыногіндегі жұмыс бастылықты
жақсарту мен жұмыссыздықты төмендету саясаты

Жұмыс бастылығы жақсаруларының негізгі бағытты және жұмыссыздықтың
төмендеуі ( соның ішінде жасырылудың ) сұранысқа әсер жолымен және жұмысшы
күш ұсынысы әйелдікілер. Әрбір бағытты және мерекені кәсіпорын деңгейінде
экономикалық механизмдерге лайықты жасауы талап етіледі.
Жұмысшы күшке сұраныс құруы бағынышты және жұмыс беруші назарларына,
басшылыққа пайда алуына арналған кәсіпорынның оларға негізгі басқаратын
бәсеке қабілеттілік себеппен - қамсыздандыру.
Бірінші және негізгі бағыты саясатшылары жұмысшы күшті – сақтауға
сұраныс және жўмысшы орындардың жасау, жаңалардың және жою оларды немесе
нәтижесіздердің .
Бұл өлшемдер жүзеге асады жұмыс істейтіндерді кәсіпорындарда сүйеу
жанында жергіліктілердің және өкімет органдарының, өндіріс саласында ең
алдымен қажетті құралдардың тартуына көмектесушілердің тұтыну тауарлардың
және қызметтердің .
Соларға жұмысшы орындардың екінші бағытты жасауы кәсіпкерлік даму.
Эффективті әсіресе аз кәсіпорын мына жоспарында: сегіз АҚШ тәжірибесінде
олардың арқасында жасалады оның жаңа жұмысшы орындардың ( бірақ мыналар
жанында белгіленеді, мынаны сан тығыз-таяңдық жұмысшы орындардың айқын
үлесі кіреді ).
Қатарға жаңа кәсіпорындардың жасауымен дұрыс жұмысшы күшке сұраныс
кеңейтуіне яғни көздер жасай алады және ішкі кәсіпкерлік дамуы ірі
кәсіпорындарда олардың барысында және дербес кәсіпорындарға құрылысты
бөлімшелердің өзгертулері, олардың экономикалық байланысы өз
құрылтайшыларымен және демеушілермен, шотының артынан өз қызмет масштабтары
тапсырыстарын кеңейтеді.
Ақы төленетін қоғамдық жұмыстардың үшінші бағыты - ұйымы. Мынау келген
шетелдіктік ұйым жұмыссыз беруін білдіреді жұмыс меннойы, байлаулының
құрылыспен , жөндеумен , жинаумен , объектілерде қызмет етумен , орнында
болғандардың басқару жергілікті органдарының. Қоғамдық масштабтары
жұмыстардың және олардың нақтылы түрлер еңбек жергілікті базарында
жағдаймен анықталады және беттердің құрамымен, мұқтаж болулардың
сондайларды жұмыстарда. Мынау сонымен қатар бағыт мүмкін нәтижелі және
тартымдымен адамға арналған нақты, ал жүзеге асыруға арналған жұмысшы
күшке жасанды сұранысты емес ана немесе басқа қайраткер, тек ќана емес
жұмысшы орын сондықтан жасалады, еңбекке жарамды халық қарызға алу үшін,
сонымен қатар қоғам қажеттіліктерінің қанағаттандыруына арналған
қажеттілерді объектілерде, жұмыстарда және қызметтерде. Қолдану сферасы
кәсіпорындарға
13
оның таратуы шотының артынан мүмкін үлкейтілген (мына куәілік туралы ет,
сонымен қатар, ФРГ тәжірибесі ). Мына оқиғада кәсіпорын жұмыстардың
шеңберін анықтайды, кірушілердің еместердің оның түзулер міндетті , жұмысшы
орын олардың орындалуы үшін ұйымдастыра әуестікпен жұмыссыздардың және ақы
төлеумен олардың ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Қазақстан Республикасының еңбек құқығы
Қазақстан Республикасының еңбек нарығы
Қазақстан Республикасының еңбек нарығын дамыту
Құнды қағаздар рыногі
Құнды қағаздар рыногі жайлы
Қазақстан Республикасының еңбек кодексі негізінде еңбек шартының реттелуі
Қазақстан Республикасының еңбек кодексінде еңбек шарттарын жасасу және бұзу негіздері
Қазіргі кездегі Қазақстан Республикасының еңбек нарығы
Қазақстан Республикасының еңбек құқығы пәнінен лекция жинағы
Қазақстан Республикасының еңбек құқығы пәнінен лекция жинақтары
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь