Жаяу Мұса

Жаяу Мұса – қазақтың белгілі әншісі, өлең шығаратын ақын, руы Айдабол, Баянауыл ауданы, Павлодар уезі, Семипалат губерниясынікі. Осы кезде тірі болу керек, бірақ қартайған. «Жаяу» атанған себебі- өзінің өнерін жаюда ауыл арасында жаяу жүрген, ал оның өзі аттан түспейтін, ат қадірлейтін қазақ үшін үлкен кемшілік. Солай бола тұрса да оның аты халыққа тез жайылып, бай қазақтар да оны құрметті қонағындай қарсы алды. Жамболовтың сөзіне қарағанда, Мұса- көңілді қарт, қазақ ақындарының әдетін қумай, көбіне домбырада емес, татар әншілері сияқты, скрипкада ойнаған.
Мұса 1835 жылы (кейбір деректер бойынша 1838 жылы) осы кездегі Павлодар облысы, Баянауыл ауданындағы Жасыбай көлінің жағасында туды. Руы- Сүйіндік: оның ішінде- Айдабол. Әкесі Байжан деген кісі жай шаруа, оның арасында ұсақ кәсіппен шұғылданған. Өзіне жетерлік күнкөргіштігінің арқасында ешкімнен кем болмай, мінер ат, сауар сауынға тарықпаған. Өзі пысық, әкім болып ел билеп, би болып сөз қумағанмен, кісіге өзінің сөзін де, ұпайын да алдырмаған. Сол пысықтығының арқасында Мұсаны кішкентайынан молдаға беріп, ескіше болса да хат танытады. Мұса бес- алты жыл оқып, көзі ашылып, білімінің негізі бұл оқуда емес екенін сезеді. Шын мәнісіндегі оқуға түскісі келеді. Бір айтқанда қайта айттыра беретін «ежік», «сүре» қабілетті туған. Мұсаның басынан орын ала алмайды. Оның үстіне сол молданың өзі оқытып отырған араб сөздерінің қазақша мәнісін айтып Бере алмайды. Зерек Мұса басқа балалардан бұрын ондайды сезіп жүреді. Бірақ жас талапкердің ондай созған қолын қолдайтын әке болмайды. Саудагер ноғайдың бірінде самауыршы болып жалданып, бос уақытында оқиды. Сөйтіп үш жылдай жүреді. Қаланың жағдайы Мұсаға жақсы әсер етеді. Ол тәжірибе жүзінде орысша жақсы сөйлейтін болды. Ол сөйлеуі хат тануына, орысша жазуды дұрыс үйренуге себеп болады. Мұса енді басқаларға қарағанда қазақша, орысша сауатты кісі болады. Сауық кештерінде барып, қаланың музыкалық дәстүрімен танысады. Бірне- саран орыс жазушыларының, ақындарының кітаптарын оқиды, газеттер, журналдарымен танысады.
        
        Жаяу Мұса
Жаяу Мұса – қазақтың белгілі әншісі, өлең шығаратын ақын, руы Айдабол,
Баянауыл ауданы, Павлодар уезі, Семипалат ... Осы ... ... ... ... ... «Жаяу» атанған себебі- өзінің өнерін ... ... жаяу ... ал оның өзі ... ... ат қадірлейтін
қазақ үшін үлкен кемшілік. Солай бола ... да оның аты ... ... бай қазақтар да оны құрметті қонағындай қарсы алды. Жамболовтың
сөзіне қарағанда, ... ... ... ... ... ... қумай,
көбіне домбырада емес, татар әншілері сияқты, скрипкада ойнаған.
Мұса 1835 жылы ... ... ... 1838 ... осы ... Павлодар
облысы, Баянауыл ауданындағы Жасыбай көлінің жағасында туды. Руы- ... ... ... Әкесі Байжан деген кісі жай шаруа, оның арасында
ұсақ кәсіппен шұғылданған. ... ... ... ... кем ... ... ат, сауар сауынға тарықпаған. Өзі пысық, әкім
болып ел ... би ... сөз ... ... ... ... де, ... да
алдырмаған. Сол пысықтығының арқасында Мұсаны кішкентайынан молдаға беріп,
ескіше болса да хат ... Мұса бес- алты жыл ... көзі ... ... бұл оқуда емес екенін ... Шын ... ... келеді. Бір айтқанда қайта айттыра беретін «ежік», «сүре» қабілетті
туған. Мұсаның басынан орын ала ... Оның ... сол ... ... ... араб ... қазақша мәнісін айтып Бере ... ... ... ... бұрын ондайды сезіп жүреді. Бірақ жас талапкердің
ондай созған ... ... әке ... ... ... ... ... жалданып, бос уақытында оқиды. Сөйтіп үш жылдай жүреді.
Қаланың жағдайы ... ... әсер ... Ол ... ... ... ... болды. Ол сөйлеуі хат тануына, орысша жазуды дұрыс үйренуге себеп
болады. Мұса енді ... ... ... орысша сауатты кісі болады.
Сауық кештерінде барып, қаланың музыкалық дәстүрімен танысады. Бірне- саран
орыс ... ... ... ... ... ... ашылған сайын мұса өзінің білімінің тіпті аз ... ... ... су қара ... екенін енді анық түсіне бастайды. Білімсіз ешбір
өмірдің мәні жоқ деп ... Көп ... ... тауып, жиған азды- көпті
қаржысымен Омбыға барады. Омбы Қызылжармен салыстырғанда едәуір үлкен қала,
ондағы оқу ... да ... ...... ... мА,
халықтарының жүріс- тұрысы да өзге болып көрінеді. Мұса онда ... ... Мұса ... ... ... көп ... қосады.Онда шығып тұратын
газеттерді жібермей ... ... не ... жатқанын хабардар болады.
Омбыда оқып жүріп, Мұса жазда еліне келгенде өзінің оқып ... ... ... ... отырады. Қанша айтқанмен
оқығанның аты оқыған, «көп жасаған білмейді, көп ... ... ... ... да ... ... күнге арта бастады. Басқаны қойғанда
қазақтың халық ... ... ... ... ... орыс ... ... естіртуі үлкен оқиға болады. Мұсаның үстіндегі
ықшамдалған киімі, тек домбыра емес, ... ... ... тек қазақ
ақындарының өлеңі емес, орыс ... мен ... ... өзінің
аударуы арқылы үзінділер де айтып беруі, кейбір кертартпа ауыл адамдарына
ұнамайды. Әңгіменің басы- Мұсаның аты болады. ... ... ... ... ... ... лау» ... деп, анасы тигізбей отырады. Мұса сол
атпен ауыл ... ... ... ... не бір күлкілі жайларды газет,
журнал, кітаптардан оқып беріп, ара- ... ... ... ... ... айналасына үлкенді де, кішіні де жинайды. Мұсаның
жазғы ауылда болған айы- ... ... ... ... Мұның бәрі де жақсылықты өз бастарынан асырғысы келмейтін Шорман
тұқымдарына ұнамайды. Олар тұрғанда Ұсақ кәсіпші ... ... ... ... ... болып көрінеді. Жоқтан- барды сылтау қылып, Шорманның
Мұстафасы бір күні Мұсаның жалғыз атын тартып алып, ерін арқалатып, ... ... ... ... ... ... күші жоқ ... амалы жоқ,
бұрынғы араланған ауылдарын жаяу кезеді. Осыдан келіп халық арасында ... ... ... ... ... ол Мұсаны қатты ... ... ... Бірақ, ежелден қажуды білмейтін Мұса, оған саса қоймайды,
әңгімесін, өлеңін, әнін ... ... ақ ... ... ... оқиға Жаяу Мұсаның жан қылын қозғайды. Қара күшпен теңдесе ... ... ... ... бойы биік екенін біледі де, ... ... ... ... ... ... көтеріліп, шабыт қанаты
қомдалып, толқын атқан жүректен бір кесек туынды жарыққа ... ... ... ... ... аға ... репертуарынан, орыс, қазақ,
татар әндерін домбырасына, сырнайына, скрипкасына қосып орындап, өзі ... әлі де ерте деп ... ... тап осы ... жаңа бір ... ... халық аузында күрестің гимні болып кеткен ... «Ақ ... ... ... ... ... ... ситса.
Қалмайды кімдер жаяу зорлық қылса.
Шорманның Мұстафасы атымды алып,
Атандым сол ... ... ... ... ... неге ... деп басыламын.
Малым жоқ Шорман айдап алатұғын,
Қылығын Мұстафаның паш қыламын,-
«Ақ сисаның» өлеңі осындай болғанда әні оған сай. Ол ... ... ... ... ... ... ... «жағадан
алғандай» күшті, серпінді, дауыстың жоғарғы регистрінен алып кеткен дыбыс,
сол сатыдан түспей, өршеленіп, екіленіп, автордың ... ... ... ... ... ... екендігін сездіреді. Сол екпінмен, сол жігермен
ән аяғына дейін барады. Қайырмасының өзі де, «гәгәги, гәук- ки» деп, ... де, Ашу, ... ... ... үдей түсіп, тек аяғында,
«айтарымды айттым!» деп, көңілі ... ... ... ... ... бітеді.
Жаяу Мұсаның халық арасында көп ... ... ... ... ... ... «Гауһар қыз», «Жуан аяқ» әндерінен
басқа ән жинағына енгендердің ... ... ... ... ... ... ... сияқты шығармаларды сөз етуге болады.
«Толқыма»- кантиленалы ән, көңілді, қайырмасы Мұсаға тән тездеп, жүрдек
бітеді. Екінші түрі әрине ... ... ... ... ... жылы ... ... жерге деген махаббат әр нотасынан
көрініп тұр. Белгілі «Баянауылдың» төбесі де ... ... ... негізінде ән басқа. Кеуде шумақтың екі жолымен бітеді де, қайырмасы
шалқиды. Сөзіне байланысты ма, жоқ композитордың өзі солай бағыт-
Тады- мА, бұл әнде ... ... гөрі ... ... торғай» - музыкалық жағынан «Гәуһар ... ... ... не
«нағашысы», не «жиені» болу керек. Мұның сөзі де қатты ... ... - ... бір ... сияқты. Аздаған өзгерістер әнге
түпнұсқалық қалып Бере алмайды.
«Ләйлім» көңілді, мажорда шығарылған ән. ... ... ... тән
ұсақ бөлшекті дыбыстар арқылы қозғалып, жүрдектеліп, дамып кетеді.
«Сарын» - Балуан Шолақтың «Сарындарына» қарағанда ... ... ... ... ... ... речитатив сияқты болып келеді, ешбір
жерде даму, кантилена жоқ. Мұнда «Сарын» дегеннен көрі, композитордың ... мен өзі ... ... ... ... болу ... Арасында Садығын қосуы
да заңды- ақ.
«Толғау» - біздің түсінігіміздің толғау емес, кәдімгі ... ... ... бар ән. ... ... ... ... нотасы жоқ. Қайғыдан
көрі. «Ер азығы- уәйім» бар ... ... кең ... секірулер
«болған іске болат бол, болаттан да қатты бол» дегендей күш береді.
«Арап батыр» - мажорлы ән. ... ... ... ... жәй жоқ. Тек орта ... жетінші басқыш дыбысты жарты тон ... ... бір ... ... түйіп» қалу бар. Әннің аяғы да ... ... ... ... - Арқа ... кейбіреулерінің дауыс ырғақтары жүр.
Әсіресе «Маңмаңкерге» ұқсайтын жерлерді көп.
Қорыта айтарымыз- Жаяу Мұса музыкалық шығармашылық жағынан аса ... ... Адам ... Ол бір ... ... Ақан ... ... жағынан қала музыкасының рухында әндер шығарды. Соның бәрінде де
оның туындылары ... ... ... ... қазақ музыкасы болып қалды. Ұлы
орыс халқының тілін біліп, оның музыкалық дәстүрлерімен танысқаннан. Мұса
өзінің ... ... ... ... жоқ. Оның ... аяғында сырнайын безілдетіп, марш ... ... ... ... аспаптық жағдайында да әсерлі қайырмалар, аяқтаулар,
музыкалық тоқ етер ... ... ... ... қазақтың
музыкалық тілін байыта түспесе, басқа ешбір жаққа бұрған емес.Жаяу мұса шын
мәнісінде халық композиторы, үлкен сауатты, Жан- ... ... ... Мұсаның шығармалары кеңес композиторларының шығармашылығында кеңінен
орыналды. Композитор мұқан Төлебаев өзінің «Біржан – ... ... ... ... «Хаулау», «Шолпан» әндерін пайдаланды. Мұсаның әндері
әншілердің қойылатын пьесаларында, көп ... ... бар. ... З. ... драмалық пьеса жазды. Жазушы- ақын С: ... ... Қ. ... ... ... ... атты опера жазылды.
Бір- екі ауыз сөз Мұсаның балалары жайлы. Осы ... ... ... Садықтан басқа балаларының болғаны жағдайында еш жерде сөз ... Мұса тек өнер ... ... үлкен күрескер, жеке бунтарь, алған
бетінен қайтпаған адам. Оның әдеби, музыкалық мұралары өте бай.

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жаяу Мұса Байжанұлы7 бет
Молда мұса шығармаларының тілі55 бет
Мұса Жәлел8 бет
Қазақстан Республикасы Қарулы Күштерінің танкке қарсы және жаяу әскерге қарсы қолданылатын негізгі миналары, олардың тактикалық-техникалық сипаттары мен жалпы құрылысы6 бет
«Олжабай батыр» жырының тарихи-фольклорлық сипаты3 бет
Тәттімбет Қазанғапұлы4 бет
ХІХ ғасырдың ІІ жартысындағы музыка мәдениеті22 бет
ХІХ ғасырдың екінші жартысындағы музыка мәдениеті48 бет
Қазақ прозасындағы сал-серілер образы57 бет
Қазақ романдарындағы өнер адамдарының образдық жүйесі66 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь