Ислам діні қазақ жерінде таралуы.Ислам дінінің әлеуметтік және негізгі бағыттары

Кіріспе
Негізгі бөлім
1. Ислам діні қазақ жерінде таралуы
1. Ислам дінінің агрессивтті негізде құрылуы
2. Ислам дінінің көшпелі халық арасына таралуы
3. Қазақ жеріндегі ислам діні және шаман діні
2. Ислам дінінің әлеуметтік және негізгі бағыттары
2.1 Ислам дінінің пайда болуы және дамуындағы тарихи әлеуметтік, мәдени, саяси жағдайлары.
2.2 Ислам дінінің әдет.ғұрпы, мейрамдары, догмалары, негізгі бағыттары.
2.3 Құран туралы бірер сөз.
2.4 Ислам дінінің қазақ даласына тарауы.

Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер
Ислам діні жалпы дін атаулыдан дара тұрған жоқ. Бұл дін ертедегі араб жұртшылығының тұрмысынан туған мажуси әдет-ғұрыптарын,еврей дінінің аңыздарын, христиан дінінің уағыздарын, ерте замандағы иран дінінің сарқыншақтарын өз бойына сіңіріп, оларды мал шаруашылығымен кәсіп еткен көшпелі халықтардың тұрмыс жағдайларына сәйкес қайтадан «өңдеп» шығарды. Ислам діні Арабияда феодализмге өту қозғалысының негізінде араб феодалдарының мүддесінен келіп туды және солардың мақсатын жүзеге асуын, үстемдігін нығайту құралы болып табылды. Ол араб феодалдарының басқа елдерді жаулап алуының тірегі, олардың дүние жүзілік империя құруға тырысқан әрекеттерінің туы болды. Ислам діні басқа елдерге таралған сайын бөтен халықтар діннің бірқатар нанымдарын қабылдады. Бұл нанымдардың өңін айналдырып, оны өз бойына сіңіріп, алла атымен мұсылмандыққа қабыстырды.
Адам баласы өте ерте заманнан бастап-ақ дін деген не? Мәселені іздеп, кейде оған дұрыс жауап тауып, кейде адасып, бірнешеленген қарама-қарсы тұжырымдарға, болжамдарға келді. Сондықтан да бұл сұраққа жауап материалистік және идеалистік формада жинақталып ғылым мен адам ақылының адамның адасуы мен теріс көзқарастар системасы құрылды. Осы екі бағыттың мәңгі күресі нәтижесінде бір бағыт материалистік-ғылыми тұжырымға сүйенсе екінші бағыт идеалистік мазмұнға алып келді. Бірақ қандай болған күйде де, адамзат білімінің алға қарай дамыған прогрессивтік жолмен, дүниеге ғылыми тұжырымға келуін заңды құбылыс деп біліуіміз керек. Дегенмен біздің алдымызда тұрған мақсат дін не? – деген сұраққа жауап беру болғандықтан, әр қоғамның материалдық тұрмыс жағдайларын көрсететін идеологиясы, қоғамдық сананың түрлері бар екенің ескерсек, дін – сол қоғамдық сананың формаларының ең күрделі түрі екені мәлім.
1. “Ислам әлемі” №4 шілде-тамыз, 2003ж
2. “Алдаспан” №3-4, 2003ж
3. “Қазақстан” ұлттық энцклопедия , 3 том, 321 бет
4. www.islam.nur.kz
5. Қазақстандағы ислам дінінің таралу ерекшеліктері. Ақназаров Х.З. Алматы. 1986ж.
        
        Жоспар:
Кіріспе
Негізгі бөлім
1. Ислам діні қазақ жерінде таралуы
1. Ислам дінінің агрессивтті негізде құрылуы
2. Ислам дінінің көшпелі халық ... ... ... ... ... діні және шаман діні
2. Ислам дінінің әлеуметтік және негізгі бағыттары
2.1 ... ... ... ... және дамуындағы тарихи әлеуметтік,
мәдени, саяси жағдайлары.
2.2 Ислам дінінің әдет-ғұрпы, мейрамдары, догмалары, негізгі
бағыттары.
2.3 Құран туралы бірер ... ... ... қазақ даласына тарауы.
Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер
Кіріспе.
Ислам діні жалпы дін атаулыдан дара тұрған жоқ. Бұл дін ... ... ... ... ... әдет-ғұрыптарын,еврей дінінің
аңыздарын, христиан дінінің ... ерте ... иран ... өз ... ... оларды мал шаруашылығымен кәсіп еткен
көшпелі халықтардың тұрмыс жағдайларына сәйкес ... ... ... діні Арабияда феодализмге өту қозғалысының негізінде ... ... ... туды және солардың мақсатын жүзеге асуын,
үстемдігін нығайту құралы болып ... Ол араб ... ... ... ... тірегі, олардың дүние жүзілік ... ... ... туы ... ... діні ... ... таралған сайын
бөтен халықтар діннің бірқатар нанымдарын қабылдады. Бұл ... ... оны өз ... сіңіріп, алла атымен мұсылмандыққа қабыстырды.
Адам баласы өте ерте заманнан бастап-ақ дін деген не? Мәселені іздеп,
кейде оған ... ... ... ... адасып, бірнешеленген қарама-қарсы
тұжырымдарға, болжамдарға ... ... да бұл ... ... және ... формада жинақталып ғылым мен адам ақылының
адамның адасуы мен теріс көзқарастар системасы құрылды. Осы екі ... ... ... бір ... ... ... ... бағыт идеалистік мазмұнға алып келді. Бірақ қандай болған күйде ... ... алға ... ... ... ... дүниеге ғылыми
тұжырымға келуін ... ... деп ... ... ... ... тұрған мақсат дін не? – деген сұраққа жауап беру ... ... ... тұрмыс жағдайларын көрсететін идеологиясы, қоғамдық
сананың түрлері бар ... ... дін – сол ... ... ең күрделі түрі екені мәлім.
1. ИСЛАМ ДІНІ ҚАЗАҚ ЖЕРІНДЕ ТАРАЛУЫ
1.1 ... ... ... негізде құрылуы
Дүниеге діни көзқарас ретінде ислам діні Шығыс елдерінде кең ... діни ... ... ... ... бір ... орындауды талап ететін бұл көзқарас күрделі философиялық
системаны, әлеуметтік-саяси өмірді қамтиды. ... ... ... ... алуан діни нанымдардың элементтері енді. Өзінің сырттай ... ... діни ... ... оның да ... ... Қоғам дамуының реалды процестерімен байланысты болған ... ... ... ... ... және ... мүдделерін бейнелейді.
Осы діннің өзіне ғана тән ... ... ... бойы ... уақиғалары болып жатты.
VI ғасырдың орта шенінде Қазқстанның ... ... ... ... ... Бұл ... түркі тайпалары құрған ірі мемлекеттік
ұйым болатын. Оның Қытаймен байланысы болды. Осының негізінде Қазақстанда
буддизм ... ... ... ... ... ... күшеюі қазақ
даласына ирандық дуалистік дін(зороастризмнің енуінеқолайлы жағдай туғызды.
Шығыс түркі тайпалары арасында манихей діні де ... Бұл ... ... ... және ... ... игіліктерді бірдей бөлуді
талап етті.
Қазақстанда христиан діні де болды. Бұл діндегілер несториан сектасының
мүшелері еді. Олар насрани деп ... ... ... ... қалаларында
христан дінінің монастырьлары мен шіркеулері болды. Бұл дінді шет елдіктер
ғана емес, сонымен бірге кейбір көшпелі түркі ... ... ... да ... ... қаласында VI ғасырда несториандық эпископ,
ал VII ғасырда митрополит болды. Европаның көптеген феодалдық елдерінде ... ... діні ... ... ... орын тебе алмады?
Қазақтардың өмірінде бұл дінге ... ... ... ... ... ... құдайларға табыну салты басым еді және рулық-туысқандық
қатынастар берік болды. Христиан дінінде ... ... ... ... ... діни ... қойылды.
Әр түрлі діни және филсофиалық системалар ислам дініне ықпалын тигізді.
Парсы дінінің әсерімен бұл ... ... жан, о ... туралы ілім
қалыптасады. Яхуди, христиан діндерінің кейбір элементтерін бойына сіңірген
ислам діні өзі таралған елдерде ... діни ... ... ... ... ... ... таралуы
Мал шаруашылығын кәсіп еткен көшпелі қазақ тайпалары ұзақ уақыт ... ... өмір ... ... сол кездегі діни нанымдары ... ... ... ... ... ... ... күштерін
қадірлеу, яғни шаман діні еді. Бұл дін алғашқы қауымдық құрылыстың күйреуі
және соған ... осы ... діни ... ... ретінде
ақсүйектер тобы қалыптасқан заманда шықты. Шаман дініне де, ислам дініне де
бір құдайға ... тән ... ... діні шамандық діни нанымдарға
мұсылмандық сипат беріп, ... өз ... ... ... ... ... жатқан діни нанымдарына икемделу ислам дінінің алғашқы күнінен бастап
осы заманға ... даму ... ... ... ... даласында да бір
құдай идеясы рулық-тайпалық бытыраңқылыққа қарсы күресуге ... ... діни ... алуы ол кезде орынды еді. Жаңа дін қанаушы таптарға
керекті және пайдалы ... ... ол ... езгі мен ... бай, кедей болыпбөлінуін жақтады. Ислам діні еркін
диқандар, мал ... ... мен ұсақ ... байлардың-
феодалдардың қанауын қолдады.
Ислам діні көшпелі қазақ малшыларының тұрмысына сай келген сияқты,
бірақ мәселе ... мен ... ... ... ... ... ... қоғамдық құрылыстарының өзгешеліктерінде. Ислам
дінінің идеологиясы ... ... ... сай келеді. Қазақ
қоғамына әлеуметтік қайшылықтар және мүлік теңсіздігі тән еді. ... ... ... ... күш ... ... Мұндай күш—ислам
дінінің идеологиясы еді, қазақ байларының рухани талабын ... діні ... ... ... ... қазақ байлары ол діннің
кейбір уағыздарын өзгертіп, оларға ғасырлар бойы өздерінің ... ескі діни ... ... ... ... ... ... дінінің
өзі де жергілікті діндердің ықпалымен өзгере бастайды.
Ислам дінін насихаттауда мұсылман миссионерлерінің, яғни ... ... ... ... арасында таратушылардың ролі өсіп отырды.
Қазақ даласында араб елдерінен келген ишан, молдалар көбейді. Олар ... ... ... ... уағыздары мен шариғат заңдарын насихаттады,
діни тақырыптарға жазылған кітаптар ... Осы ... ... ... экономикалық, мәдени байланыстарды да пайдпланды.
Үшіншіден, халифат мұсылмандары көп ... ... ал ... ... еврейлер және басқа діндегілер ... ... ... ... ... ... бұл ... босатылды.
Ислам діні Орта Азия, Қазақстан және Еділ бойына қашан енді ... ... ... ... бар. ... пікірінше, ислам діні
біздің еліміздің оңтүстік аудандарына, атап айтқанда Орта Азия мен ... ... ... ... Екінші біреулердің пікірінше, ислам діні Орта
Азия мен Қазақстан жеріне IX ... ал ... ... бұл дін ... Жайық жағалауларына, Башкирия мен Татарияға IX-X ... ... ... Араб басқыншылары бұл дінді басқа халықтарды құлдыққа
айналдыру үшін ... Олар ... ... қарсы басқыншылық
саясатын жүргізді, оларды күшпен өз ... ... Араб ... ... орта ... Азербайжан мен Грузия жерін басып алып,
Түркістанға, онан әрі Сыр ... ... Олар ... ... бір ... басып алып, Талас өзеніне дейін жетті.
Арабтардың басқыншылық жорықтарын ... үшін ... ... ... 751 жылы ... ... маңында болған ұрыстарда арабтар қытай
әскерлерін жеңеді. Осы ... ... ... ... ... ... ... алғаш танысты. Терістік және ... ... ... ... ... мұсылман миссионерлер жіберіп отырды.
Олар Енисей жағалауларына ... ... ... діні араб ... душар болған халықтардың экономикасы мен мәдениетінің дамуына әсер
етті. ... ... ... ... ... құрамына енуі
түбегейлі әлеуметтік қайшылықтар жағдайында өткен феодалдық ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етті. Ауыл шаруашылық өнімдерінің өсуі сауданың онан ... ... ... ... ... болды. Осының негізінде қалалар
көбейіп, олардың өлкенің экономикалық және мәдени өміріне ықпалы ... ... діні ... ... ... ... ... мемлекеті
құру тілегіне сай келді және феодализм принципіне негізделген ... жаңа ... ... ... ... ... рулық
–патриархалдық, томаға-тұйықтылық бірте-бірте ыдырап, феодалдық қатынастар
қалыптасты, осыған орай ірі саяси ... ... бола ... ... дамуының объективтік сипаты феодалдық қатынастар формасын алды.
Мұндай қатынастардың дамуы бірнеше ғасырға созылды. Жерге алғашқы қауымдық
меншік ... ... ... ... алды. Жаңа діннің таралуы осы
уақыттан басталады. Бұл дін ... жер ... ... ... ... тамыр жайды. Түркістан қаласы қазақ хандарының әкімшілік –
шаруашылық орталығы болумен бірге діни ... да ... ... ... ... ... ... қажыға барушылар көбейді . Жаңа дін байлар
мен феодалдар тарапынан қолдау табады. Өйткені олар бұл дін ... ... ... ... ... ... жеріндегі ислам діні және шаман діні
Қазақстанда ислам діні қараханидтер (ХІ – ХІІ ... ... ... ... жол ... Бұл дәуірде діни фанатизм үстемдігі қанат
жайды.
Монғолдар шаман дінінде болғандықтан ... ... ... ... ... бұл ... деген көзқарасы өзгерді, өздері ... ... ... ... ... байланысы күшейген сайын ең
алдымен, көшпелі халықтардың арасында феодалдық өндірістік қатынастар туып,
осы қатынастардың иесі ... тобы ... ... ... ... дінін қолдауға көшеді. Береке хан (1257-1266) ислам діні қолдайды.
Бұл жөнінде В.Тизенгаузен ... деп ... ... ... ханның —А. Х)
діні жақсы болды. Ол наным сәулесін сеуіп, мұсылмандық ... ... ... ... ... ... ... өзіне тартты
және өз мемлекетіне қарасты жерлерде мешіттер мен ... ... ... ... ... Туаменгу хан, кейіннен Өзбек хан ... ... ... ... ... жаулап алған жерлердің бәрінде XIV
ғасырда ислам діні үстем ... ... ... ... ислам дінін
қолдаушылардың саны барған сайвн көбейіп, бұл дін ... ... ... ... жая ... ... ... ислам дінінің маңызы мұнан да жоғары көтерілді. Осы
діннің көмегімен ол өз беделін көтеруге тырысты. Темір балаларына қалдырған
өсиетінде былай деп ... ... ... қауым басылары
(ишандар, сопылар), шариғат заңдарын қолдаушылар ... ... орын ... ... ... ... есігі ашық болды. Өйткені
олар сарайымның сәні мен ... ... ... және ... бар ... ... мен ... ақылдасып отырдым ».
Темір ... ірі ... ... ... Бұл ... тағы ... ... қалаларда мешіт салуға салуға бұйрық
бердім ... ... ... ... ... үшін ... дін ... ... ». ... ... ... нығайта отырып, ол жерлерде ... ... ... ... ... ислам дінін көшпелі халық арасында ... ... ... ... ... Әлімхан (1800-1809) тұсында
күшейген ... ... да ... ... Осы хандық басшылары өздеріне
Қазақстан ... ... ... ... Бұл ... үшін байи берудің жолы
еді, өйткені жаулап алған елдерден салық жинауға және сол ... ... ... ... ... ... ... құрылысы
теократиялық құрылысы болды, бұл ел басқарудың ең артта қалған формасы еді.
Феодалдық теократиялық құрылыс ел ... мен ... ... ... оның ... бойы артта қалуының басты себебіне айналды.
Осы хандыққа қарайтын халықтың көпшілігі ислам дінін ... ... ... ... ... ... ... бар,
егіншілікпен шұғылданған отырықшы және жартылай отырықшы қазақтарға ислам
діні бастады. Мұның үстіне ... ... ... діни мекемелерінің
қаптап жатуы да қазақтардың дінді қабылдауына ықпалын тигізбей қойған жоқ.
Орта Азияда ... ... ... екі ... Хиуа мен ... қалыптасты. Қазақ экономика мен саяси жағынан да, сол сияқты дін
жағынан да осы орталықтарға тәуелді болды. Ислам ... ... тағы ... ... осы ... ертерек қабылдаған тәжік, татар, азербайжан
сияқты ... ... ... ... Ислам діні қазақ даласына
енген ... бұл ... діни ... ... ... ... былай деп
жазды:«қазақтар ...арабша және татар тілінде намаз оқиды. Қазір ... мен ... ... да жақын. Бұл байланыс күшейе түсуде,
татар медреселерінде қазақ шәкірттерінің саны ... ... ... қазақ даласында ислам діні жаппай тарай алмады. Мұнда феодалдық
қоғам жаңа қалыптаса бастады.
Еңбекші халық ... ... ... ғана ... ... ... оны
іштей қабылдап кете алмады. Құранның кейбір ... ... алып ... ... ішкі ... жете түсінбеді. «Жетісу қазақтары—деп жазады
этнограф Ф.Поярков — құран аяттарымен жете таныс емес. Мұхаммедтің ілімі де
оның алласы да қазақтардың ... ... ... діні ... жеріндегі ру-тайпаларының негізгі діні.
Темір тарихшыларының бірі Ибн-Арабшах «көшпелі халық осы күнге дейін
пұтқа ... деп ... ... ... ... XVI ... жазылған «Зияад-Кулуб» («Жүрек сәулесі») деген еңбекте де айтылады.
Сөйтіп, қазақ жерінде қос дінділік — ... ... ... ... мен ... діні ... та кетпей, терең тамыр да жая алмай қатар жүріп
отырды.
Неліктен ... діні ... ... терең тамыр жая алмады? Біріншіден,
қазақ рулары мен тайпалары бытыраңқылығы бұл ... ... ... ... ... феодалдық мемлекет қалыптаса алмады. Қазақ
тайпакларының бытыраңқылығы мен алауыздығы, ... ... ... және ... қатынастардың болмауы жаңа діннің орын ... ... ... ... ... ... рулық-патриархалдық
түріне негізделген тұрмыс салты монотеистік дінді қажет етпеді. Өлкені
мекендеген ... ... ... ... ... ... ... мал шаруашылығына негізделген рулық-патриархалдық
дәстүрлердің сірі жандылығы моно теистік діннің таралуына кедергі болды.
Ислам діннің ... ... ... қатынастардың туып, қалыптасу
және саяси аренаға жеке қазақ ... ... ... ... ... ... ... қоғамдық өмірдің нығаюына ... ... ... алауыздықтардан туған қанды қақтығыстар тоқталды,
еңбекшілердің басына төнген қиыншылық, қауіп-қатер азайды, олардың тұрмысы
жеңілдене ... ... ... ... өмір сүру ... ... байланыстырылды.
Осылай VIII ғасырдың орта кезінен бастап Орта Азияға Қазақстан
жеріне араб басқыншыларымен ... ... ... ... ХІХ ... ... дінді ығыстырып, қатар жүре ... ... ... ... негізгі дініне айналды. Осы уақыт аралығында Қазақстан жерін
мекендеген мемлекеттердің де мемлекеттік діні ... ... ... ... ... Орда және т.б.
Ислам дінінің пайда болуы және дамуындағы тарихи әлеуметтік, мәдени
саяси жағдайлары.
Басқа да ... ... ... ... сияқты Ислам дінінің де өзіңдік
ұзақ тарихы бар.Ол тарих дүние жүзілік әлем ... ... ... ... ислам дінінің шығу дәуіріне, уақыт талабына, оны
ұстанған ... ... ... ... ... ... қарай өзіндік ерекшеліктерінің бар екенің
аңғарғанымыз ... ... ... ... ... ең кеш ... жас дін. ... заманымыздың VII ғасырында Аравия түбегін мекендеген ... ... ... ... ... көше бастаған кезде құл
иеленушілік идеалогиясы ретінде дүниеге келді. Тарихи ... ... ... ... діні Аравиядағы Хиджас өлкесінің ең ірі қаласы-
Мекккеде шықты. Аравия елі ... бай ... ... ... ... ... ... және басқа елдер бір-бірімен сауда
қатынасын жасаған кезде Аравия жерін басып өтетін, осыған байланысты ... жер ... ... бірге, құл жұмсаудан, құл сатудан орасан зор
табыс түсіріп отырды.
Сонымен бірге ... ерте ... ... діни ... ... Мекккенің орталығындағы Зәзәм су сөзі, оның жанындағы ”Әулиелі
қаратас“ Қааба Храмы көшпелі ... өз ... ... ... Бұл ... әрбір рудың өздерінің рулық құдайы болды. Олардың бейнесі
Қаабаның мандайына орналасқан болатын.Кейбір ... ... ... ... су ... ... ... мен оның ұлы Исмаил салған деген ... ... ... жері егін ... де, мал шаруашылығымен
де айналусуға қолайсыз болатын.Сондықтан меккеліктер ... ... ... ... ... шонжарларына сауда
керуендеріне қосылатын. Тез дамыған сауда ... ... ... тездетіп, тайпалардың тайпалық одаққа бірігуін қажет етті.Оны
қуаттайтын көп құдайға ... ... бір ... ... ... діни
идеалогия керек болды. Сол сияқты Аравия жеріндегі алғашқы монотеистік дін-
ханфизм-бытыраңқы араб ... ... ... ... ... келген
политеизмге /көп құдайлық/ пұтқа табынушылыққа қарсы күресті. Тайпалық көп
құдайлардың орнына тек бір ... ... ... керек деп уағыздады.
Бірақ синифистік діни ілім Меккеде де, басқа жерлерде де ... ... ... қарсы күреске шыққан арап қоғамының
жарлы, ... ... ... ханифизмнен көксеген мақсатын көрмеді.
Өйткені бұл діни идеологияның үйретуінше анық ... шын ... ... ... бұл ... ... жоқ, өткінші деп уағыздады. Ақыр заман
боладыдан ... ... ... ... мен қаналғандар арасында
қарай алмады.
Бірақ, Ханфизм Ислам дінінің идеологиялық алғы ... ... ... гөрі ... ... арасына жіберген өкілі (расул
алла)бар деу арқылы монотеистік дінді ... ... еді. Ол ... ... орта саудагер Мұхаммед ... ... ... ... ... ... ... табынан, шыққан. Ол 610
жылы жаңа дінді уағыздай бастады.Бірақ Мұхаммед пен оның серіктерінің араб
тайпаларының діни ... мен ... ... ... ... ... сәтсіздікке ұшырайды. Меккедегі үстем тайпа басшыларының құғынына
түскен Мұхаммед тобы 622 жылы ... ... ... ... ... ... жыл ... басы Хиджра деп атап, мұсылмандар өздерінің жаңа жыл
санауын бастайды.
Ислам дінің уағыздаудың ... ... ... ... ... ... ... тікелей әсер етті. Құлдық, кедейлік, аштық,
жаланаштық құдайдың ... ... ... өмір о ... ... бұл ... ... болған дұрыс деп уағыз айтылған жаңа дін араб
қоғамының жырларына, көшпелі бәдауилерге ықпал жасай алмады. ... ... ... ... ... ... кездеседі. Бұл мәселелер ру,
тайпа шонжарларына тиімді болмады. Қысқасы Меккеде дін ... үшін ... ... ... ... ... үшін ... сақталуы
пайдалырақ болды. Дегенмен 630 жылы Мекке ... ... ... ... ... ... мұсылмандар қауымымен келісімге келуінің ... бар еді: ... ... ... құдай-алла-күреишт тайпысының
құдайы болатын: 2.Мұсылмандардың аллаға тағзым ететін орталығы Кааба храмы
болды. Бұл жағдай Меккенің жаңа дін ... ... ... да өз ... ... ... сақтады. Осы біз жоғарыда көрсеткен себептердің
нәтижесінде Меккенің мұсылмандық орталыққа ... ... діні ... басым көпшілігіне тарады.Ф.Энгельстің сөзімен айтқанда, “Ислам
дегеніміз Шығыс жұрттарына, әсіресе ... яғни бір ... ... ... шұғылданатын қалалықтарға бейімделінген, ал екінші жағынан
көшпелі бадауилерге бейімделінген дін”
632 жылы Мұхаммед өлгеннен кейін Мұсылман қауымын ... ... Ол ... ... ... әскери, саяси және
дін жағынан басқарушы адам) деп аталды. Алғашқы үш ... ... ... және ... ... ... Мекке-Медина әскери
күштері көрші елдерге ауыз сала бастады. VII-VIII ... ... ... Иранды, Египетті, Солтүстік-Африканы, Пиреней түбегін, Орта Азияны
жаулап алды. Араб халифатының идеологиясы ислам діні болды. Арабтардан ... ... ... сатысында тұрған елдермен қатынас ислам дінінің
феодалдық қоғам ... ... ... ... діні ... ... ... бірсыпыра жерлеріне
таралды. Барлық жерде ислам діні қамшының астымен, қарудың ... ... ... ... деу ... болған болар еді.
Қазақстанда, Волга бойындағы халықтар арасында бұл дін ... ... ... ... ... ... ислам діни
идеологиясынан өз мүддесін қорғай алатын одақтасын іздеу негізінде таралды.
Қазіргі уақытта Ислам діні араб ... ... ... ... ... ... Мавритания,Тунис, Марокко,
Сомали, Ливия, Занзибар, Алжир т.б ... орын ... ... ... діні Орта Азия ... ... ... Татар, Дағыстан республикаларында орын алады. ... ... ... ... ... ... ... бағыну, бас ию, нану (покорноть).
2. Мұсылман-алланың нағыз-құлы.
3. Хиджра-жаңаша мұсылманша жыл ... ... ... ... жеке құдайы.
5. Күреишт-Мұхаммедтің шыққан руының аты.
6. Политеизм-көп құдайлы дін.
7. Монотеизм-бір құдайлы дін.
Қазіргі кейбір ... ... ... дүние жүзінде
мұсылмандардың саны 1 миллиард адам екен.
Ислам дінінің ... ... діні ... толы ... біз ... ... мен ... көпшілігі тіпті барлығы десе де
болады.Ислам дініне дейінгі ... ... ... ... ... жаңа
әлеуметтік сипат және мән берілген. Кұдайға кұлшылық ету табыну ислам
дінінде екі ... ... ... ... ... шаралар: Бұған бес парыз /иман,
бес уақыт намаз, ораза, зәкет-ұшыр, қажыға бару /жатады.
Шариғат бойынша бұл ... ... ... орындап тұруға тиіс. Діни уағыз бойынша ”құдай-тағаланыңәмірін
орындап,құлшылық еткендер“, яғни намаз ... ... ... ... ғана “жұмақтың” төрінен орын алады да, ал оларды орындамағандар
тозаққа барады ”тозаққа“ ... Дін ... діни ... мен ... дінге сенушілердің мүлтіксіз орындап отыруын
талап етеді.2-ерікті түрде орындалатын шаралар жатады. Олар ... ... ... ... Соңғы үшеуі / Мустахб, Мухаб, Нәпіл/ қазақтар
арасында тарамаған.
Бес парыз ... не? 1 ... сену ... сөз, яғни « Бір ... ... ... күш жоқ. Мұхамад алланың бізгн ... ... ... ... ... я ... ... екенді және ясих намаздары болып бөлінеді.
Оларды оқұ, ислам ... ... ... иран діні / ... Араб ... ... сенушілер намаз сөздерінде құдай атынан ... күш бар деп ... ... ... исламға бұрынғы діндерде де болған. Олардың
ораза ұстауы күнәға, үш ... бір, үш ... т.б ... ... ... ... айында отыз күн ораза ұс-таудың түбі ертедегі арабтардың
шаруашылық- тұрмыс жағдайының қиындығына байланысты ... ... ... ... арабтар жанып тұрған шілдеде күн бойы нәр тартпай ... ... ... ... ... қамын кешке және түнде ғана ойлап,
жетімсіз азық –түлікті тек түнде ғана ... ...... арабша “Рамад”- ыстық кез деген мағын.а ... ... діні ... ... мән ... оның ... ... өзгерту
мен шектеледі. Оразаның мәні адамдарды бір ... ... ... тірі
өмірдегі жалған өмірге қызықпай, келешек мәңгілік “О дүниенің” қамын
ойлауға баулыиды.
Рамазан ... ... дін ... жыл ... жан басына бес
қадақтан ақ бидай, немесе оның ... ... ... ... Мұны ... ... Айт намазын оқығанға дейін пітір төленбесе, ... отыз ... ... зая ... Онымен бірге рамазан айында түнде ымырт
жабылғаннан кейін ислам ... ... ... намазы оқылады.
Дін иелері ораза ұстайтын ... айын ... ... алла-
тағаланың Мұхаммедке жібере бастаған айы, сондықтан бұл айла ... ... мыс деп ... ... ... ... салынатын діни салықтар. Кезінде
бұлар ... оның ... ... ... ... Кейін дін иелерінің табыс көзіне айналды. Зекеттің ... ... 1 қой, 30 ... ... 5 ... 1 қой, ... ... шағылып,
40 сомнан 1сом есебінде төленіп отырылуы тиіс. Ғұшырдың мөлшері ... ... 10 ... болып белгіленеді. Дін иелері бұл ... ... мал ... арм болады, өздері тозаққа барады
деп қорқытады.
4) Қажы ( ... ... үшін ... ... ... күші жетсе өмірінде бір рет Мекке мен Мединеге барып, ... ... ... ... биітіне құран оқып, құрбан шалып, қайтуы
тиіс. Сода ғана бұндай адамға қажы атағы ... ... ... араб тайпаларының алғашқы діни ғұрыптарынан
алынған. Ерте ... олар ... ... ... ... жасаған
құдайларынан малдарын аман сақтауды, төлін ... егін ... ... Кейін келе осы ғұрып жаңа мағынаға ие болды да, Ибрагим
пайғамбардың жалғыз баласы Исмайылды алла ... ... ... мыс ... ... ... ... әртүрлі. Мысалы 1 адамға ұсақмал,
7 адамға сиыр, 9 адамға түйе ... ... ... ... малы
жоқтарға- тауық қаз союға, оларда болмаса ақшалай құдайы беруге ұрықсат
етіледі. ... ... мал, “О ... барғанда қияметтің қыл
көпірінен мініп ... ... ... Ал күнәсі көп адамдар
қияметтің қыл көпірінен өте алмай-тозақ ... ... екі ... 1.Намазға байланысты орындалады.Өйткені шариғат
бойынша намаз парыздан және сүннеттен тұрады.Сүнениттер ... де ... ... ... ... ... ... түрі-балаларды сүндетке
отырғызу. Молдалар бұл ғұрыпты ... ... ... ... ... ... сүндетке отырғызу араб тайпаларында
Мұхаммедтен көп бұрын тарағандығын айтады.
Баланы сүндетке отырғызуды алғаш рет діни ... ... ... ... ол ислам дінінен орын тепкен, жаңа мазмұн
алған.Яғни сүндетке ... ... ... сырт ... мен
мұсылмандарды басқа діндегілерден оқшаулайтын және дәріптейтін құралға
айналды.
Ислам дінінің бірнеше мейрамдары бар. ... ... ... оның
әдет-ғұрыптары және догмаларымен тығыз байланысты. Солардың ішіндегі кең
тараған ораза мен құрбан ... Бұл ... ... ... ... көп жылдар бұрын пайда болған және ораза ұстау мен құрбан шалу әдет-
ғұрыптарына ... ... ... Ислам дінінде ораза және құрбан
мейрамды жаңа ... ие ... ... ораза біткеннен соң Рамазан айынан кейінгі ... ... күні ... ауыз ашу (айт) ... Бұл мейрам кезінде
мұсылманда ислам дінінің талаптарын толық ... ... ... ораза
ережесін бұзса немесе ораза ұстамаса, ол күналары үшін айып ... ... ... Құрбан мейрамы ораза мейрамынан кейін 70 күн ... ... Айт ... ... ... ... іс-әрекеті тек дін
жолымен ғана өлшенетін өмір нормаларын ... баса ... ... ... бұл күндері әр адам өз ... ... ... ... ... ... діні ... кездерде шариғатқа сүйеніп істелетін халық арасына
сіңісті болып кеткен ескілікті әдет-ғұрыптардың басқа да ... ... жеке адам ... байланысты орындалатын жанұя тұрмысынан алынған
бала туу, үйлену, өлім т.б. құбылыстарымен байланысты мейрамдар мен қайғылы-
қаралы күндерді өткізу дәстүрлері.
Барлық ... да ... ... ислам дінінің әдет-ғұрыптары мен
мейрамдары ертедегі адамдардың табиғат ... ... ... ... Ал кейін келе олардың барлығы таптардың таптық қоғамның,
әлеуметтік теңсіздіктің, қанаудың шығуына ... ... ... мен ... ... ... мүддесіне байланысты өзгертіп, өңін
айналдырғанын айтуымыз керек.
Әулиелер аруағына ... өте көне ... ... ... де ... ... ... бағытының болғаны мәлім. Себебі:
мұсылмандық ... ... ... сұлтандар, хандар мен билер, яғни
өмірдегі алған орнын ол өлгеннен кейін де дәл айқындығынан ... ... ... ... ... ... мазарлар тұрғызу ең алдымен араб
жұртшылығында шығып кейін келе бұл діни ... ... ... барлық
елдерге тараған. Бұл сияқты ескерткіштер, мазарлар, табыттар ... ... ... ... орын алады десек, қазіргі Қазақстан
территориясында оның мәні ... өте ... ... ... ерте ... ірі ... Тараз, Сайрам, Түркістан т.б. көптеп
саналатын әулие жерлер мен орындардың өзі осы ... ... ... ... ... бар Сансыз баб, Түркістанда Түмен баб, Отырарда
Отыз баб, ең ... ... ... ... ... аңыз ... ... Бұл мазарлардың әсемділігі, көріктілігі, сонымен бірге олардың ... ... ... ... сұстылығы қарапайым дінге сенушілердің
психикасына ... ... әсер ... ... ... күші дегенде
нанымын арттыра түседі. Сондықтан да ... ... ... ... ... оның ... мен қайғысын, азабы мен бейнетін,
қайғы-қасіретін алла ісі деп түсінеді.
Сонымен ... ... ... ... ... ... ... оны
қостаушылардың және қарсы жақ өкілдерінің арсында ... ... өзі куә. ... ... ... ... ... қалыптасуы, әлеуметтік-саяси қайшылықтардың шығуы, ресми,
табиғи ... ... ... және ... сияқты екі бағыттың дүниеге келуін,
ықпал үшін күрестің әсері деп білуіміз керек.
Суннизм- қоғам дамуының талаптарына байланысты ... тап ... ... ... ... ... Сондықтан заман ағымына қарай
адамдардың өзара қатанасын, халифтің ірі феодалдың ісін растайтын ... тірі ... ... ... ... ... істері,
дағдылары туралы қасиетті аңыздар деген хадистер жинағы е сунна ... ... ... ... ... ... қорғауға арналды.
Біріне-бірі қайшы келетін хадистердің ... ... ... ... ... ... Оның ішінде бізге белгілі алты ... ... ... ... ... деп ... ... Имам құрастырған жинақ ... . ... ... ... бердей мойындаған көпшілік мұсылмандар
ахль-ас сүннә яғни сунниттер деп аталды.
Шиизм ... ... ... сөз) ... ... ... ортодоксальды суннизм бағытына қарсы шыққан діни бағыт.Алғашқы
шииа партясының, тобының өкілдері төртінші халиф Әлидің (Ғалидің) ... ... Хаиф ... ... ... ... саяси себептерге байланысты
қабылданған үстемдік етуді көздеген күреишт тайпасының өкілі болатын. Ол
Омейядтардың баюын ... ... ... ... ... тек жаулау
кезінде қолға түскендерді ғана қанап ... ... ... ... да ... ... ... наразылығына 656 жылы Османды өлтірумен
тынды. Оның орнына Халиф болып Әли ... ... ... ... ... ... гөрі молырақ; өйткені
ол Мұхаммед пайғамбардың немере інісі, әрі күйеу баласы деп даурықты.
Бірақ халифтікі қолына ... ... ... ойы еді. 660 ... ... ... Халиф деп атады. Бұл саяси актіге Әлидің ұлдары
Хасен мен Усейн қарсы шықты. Хасан халифтік үшін ... бас ... ... ... ... тобын тақтан түсіру күресін бастады. Бірақ ол ... аз ғана ... ... (шөл) деген жерде ... ... қаза ... ... қазіргі уақыттағы шиилардың құдайға ... ... Осы ... ... ел ... ... Алла ... жақсы алласын,
Кербаланың шөлінде,
Асан мен Үсенді
Зар еніреткен Алласың”-деген алласына наразылық ... аңыз ... ... дейін сақталған.
Кейіннен шииалар Ирандағы мұсылмандар арасында кеңінен тарады. Оған
араб еңбекшілерінің ... ... араб ... ... себеп
болды. Қарапайым адамдар Әли мен оның балалары халық бостандығы, теңдігі
үшін қаза ... деп ... ... ... , ... ... және оның ... атымен байланысты шиизм дүниеге келді.
Шииалар сүннәні ... ... ... өздерінің аңыздар
жинағы хабарды пайдаланды. Құранға екі “Нұр” дейтін сүре ... Ол ... пен ... ... ... Иракта, Иеменде, Кенияда, ... ... ... ... ... ... алғашқы жылдары пайда болған
аскеттік ағым-ретінде IX ғасырды ... ... ... бұл ... ... араб ... VIII ... өзінде-ақ кездесетін. Ал кейіннен
аскеттер киетін күн ... ... , одан ... ... ат ... ол ... деп аталды. Олардың негізгі мақсаты-шектен ... ... ауыр ... жағдай, қарапйым адамдардың ауыр
халден шығатын жол іздеу керек екендігін көрсетті. Ол ... олар ... ... фотолизм-тағдырға сену, бұл дүние қызығын қабылдамау, жаман-
жұман киім кию-алғашқы сопылықтың әлеуметтік саяси қанауға қарсы қойғандары
болды. ... ... ... ... ... ... ... иелеріне ұнады да.
Кейіннен сопылар қауымы шығып, оны басқаратындары Шейх деп ... ... өз ... ... ұстайтын . Олар Мюридтер (Мұрт)
деп аталатын болды. Сопылар мектебі бірнеше ... ... Орта ... ... ... ... Ясевизм, Нақшбандизм сияқты ағымдары
орын алды. Сопылықтың ең күрделі түрі Дервишизм, диванизм ... ... ... ... ... Бірінші саты-шариғат, яғни
мұсылмандық заңды қалдықсыз орындауға тиіс, ...... яғни ... ... ... ... ... еркім бар деп ойламау керек .
Құран туралы, бірер сөз
Ислам дінінің басты уағыздары ... ...... құранда жинақталып берілген.Ол уағыздар Мұхамедтің аңыздары түрінде
айтылады. “Құран” деген сөз қазақ ... ... ... ... білдіреді.
Құранда арабтардың сол кездегі феодалдық құрылысының ... Бұл ... ... ... ... заңдары мен
әдет-ғұрыптарының негізі болды.Ол қасиетті кітапта егін салған халықтардың
әр дәуірдегі өмірінен ... ... мен ... ... ... және ... сөздердің алуан түрі кездеседі. Мұнда өткен өмір
мен болашақ ... ... ... да ... ... діни ... қатар, құранда құдай мен оның пайғамбарлары туралы адамның, жалпы
әлемнің жер үстіндегі тіршіліктің жаратылуы туралы да ... ... ... ... ... жеті қабат аспан үстінде ... ... ... ... ... көктің бірінші қабатынан түсіріп,
бір оқиға боларда, не бір жағдай туарда оның үзінділерін Мұхаммедке мезгіл-
мезгіл ... ... ... мұны жазып алып отырыпты. Құдайдың берген
өмірі, өткендегі ... мен ... және ... ... бәрі ... жазылған. Сол жазудың мазаұнын перілерден қорғап тұрады екен. Құдай
сөзі болғандықтан құран-өмірдің шын мәнісіндегі ережесі және кез ... ... үшін ... барлық үміттің көзі. Бұған ешкім де ешбір
шек келтіруге тиіс ... ... оны ... өзі ... аян ... ... тартты делінеді. Бұған құранның өзінде мынадай “анықтама”
беріледі. Құран дінге сенетін адамдар үшін жөн сілтейтін негізгі құрал ... ... ... ... ... ... табылады.
Ислам дінінің қазақ даласына тарауы
Ислам дінінің Қазақстанда таралуына Ташкент, Түркістан, Бұхара, Хива
сияқты мұсылмандық орталықтардың жақындығы әсер ... ... ... ... ... орындарының біріне жазған ... ... ... ... ... ... мұсылмандықтың жайылуының басты
көзі болып табылады” дейді. Бұхара, Хива, Түркістан қожа-молдалары ... еріп ... ... ... ... ... ғасырларда Қазақстан жерінде ислам діні ... ете ... ... ... ... олар ... үгітке
онша бас ие қоймады.Ш.Уалиханов өзінің “мұсылман дінінің ... ... ... ... ... атында да білмейтін қазақтардың бар
екенің, бұл жағдай ислам дінінің ... ... ... әлі де ... ... ... отырып дәлелденді. Табиғатынан дарынды да
ұғымтал қазақ халқы ауылды жайлап бара ... ... дін ... ой-пікір және сезім жұтандығынан басқа ешқандай пайда
таппайтынын орынды көрсетті.
Патша үкіметі өзінің 1900 жылы 14 ... ... ... ... діни ... ... ... право нормаларын басқаруды
молдалардың міндетіне жүктеді. Демек, ... ... ... ... ... ислам діні өкілдері орындап, атқарғаның көреміз.
Қазақстанда мұсылман дінінің таралуына XIX ғасырдың ақыры XX ғасырдың
басында ... ... ... ... әсер ... ... ... шеттеу халықтарды қанауды, отаршылық,
саясаты бұрынғыдан бетер қүшейтуді ... ... Бұл ... ... ... жаңа халифат құрып, кәпірлерге қарсы соғыс ашайық деген үгітін
күшейтті. Панисламистер Пантюркистер қанауға қарсы халықтар наразылығын ... діни ... ... ... ... мұсылмандарды Түркияның
манайына жиналуы көкседі.
ҚОРЫТЫНДЫ
Діндердің пайда ... ... мен ... сол ... ... ... да бой көрсете бастағаның ... ... өз ... ... күрделі өмірінде талай ойға шомып, ақыл ... ... ... ... бірі ... ... ... Бұл неге
бұлай? бұл не қайдан шықты? Осы дұрыс па? Немесе басқа бір шешімі ... ... ... ... ... ... ... адамның басында,
діни ұғымдарын орнауымен бір қатарда, сол діни ... ... бұл ... ... ... ... таба қойған жоқ. Бұл
процесс ... адам ... өте ... осы уақытқа дейін өз шешімін
толық таба алмай отыр. ... да дін мен ... ... ара ... ... және ... жағынан да маңызы зор. Білім дінге,
қарсы, дін білімге қарсы әр түрлі бағытта, әр түрлі формада күрес ... ... ... ... ... №4 ... ... “Алдаспан” №3-4, 2003ж
3. “Қазақстан” ұлттық энцклопедия , 3 том, 321 ... ... ... ... ... ... ерекшеліктері. Ақназаров Х.З. Алматы.
1986ж.

Пән: Дін
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 17 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
ХХ ғасырдың басындағы діни-ағартушылық бағыт34 бет
Дін және руханият3 бет
"Қазақ жеріндегі исламның таралуы."96 бет
1. Вирустардың организмге енуі, таралуы, орналасуы. Инфекция түрлері және оларға сипаттама. 2. Иммунитеттің механизмдері. Иммунитеттің гуморальдық, клеткалық, жалпы физиологиялық факторлары20 бет
1. Вирустардың организмге енуі, таралуы, орналасуы. Инфекция түрлері және оларға сипаттама. 2. Иммунитеттің механизмдері. Иммунитеттің гуморальдық, клеткалық, жалпы физиологиялық фактролары11 бет
1. Вирустардың организмге енуі, таралуы, орналасуы. Инфекция түрлері және оларға сипаттама.2. Иммунитеттің механизмдері. Иммунитеттің гуморальдық, клеткалық, жалпы физиологиялық фактролары11 бет
Айнымалы токтың таралуы, түрленуі10 бет
Айқышты саяқ шегіртке.Биологиясы,зияны,зиянды фазасы,таралуы,есептеу әдістемесі10 бет
Асқорыту жүйелерінің қатерлі ісіктерінің таралуы8 бет
Атмосферадағы зиянды қопалардың таралуын есептеу және санитарлық-қорғаныстық зонасын анықтау4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь