Егемендік және Тәуелсіздік

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3
1 ЕГЕМЕНДІК ЖӘНЕ ТӘУЕЛСІЗДІК ҰҒЫМЫНЫҢ ДАМУ ТАРИХЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6
1.1 Егемендік ұғымы және оның белгілері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 6
1.2 Тәуелсіздік ұғымы және оның белгілері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 9

2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ЕГЕМЕНДІ ЖӘНЕ ТӘУЕЛСІЗ МЕМЛЕКЕТ РЕТІНДЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..15
2.1 Егемендік пен тәуелсіздіктің тарихи кезеңдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 15
2.2 Қазақстан Республикасының тәуелсіздігің және егемендігің айқындайтын нормативтік актілер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...31

3 ДЕМОКРАТИЯНЫҢ ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ДАМУЫНДАҒЫ ОРНЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .35
3.1 Тәуелсіз Қазақстан Республикасының дамуының негізгі бағыттарының бірі . демократиялық жол ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 35
3.2 Қазақстан Республикасының құқықтық мемлекет құруда жеткен жетістігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..44

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 55
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .59
Зерттеу жұмысының өзектілігі: ҚР Конституциясы 2-ші бабында айтылғандай, өзге бір мемлекеттен тәуелсіз, өз бетінше билік жүргізетін мемлекетті айтады. Мемлекет суверенитетінің тағы бір белгісі – мемлекеттік биліктің үстем болуы, ел бірлігі және тәуелсіздігі.
Конституцияның 91-бабында бекітілгендей, мемлекеттің біртұтастығы мен территорясының бөлінбестігі, биліктің басқару тұрпаты өзгертілуі мүмкін емес. Мемлекеттік тіл – бұл заң шығарушылық істерінде және ресми ісжүргізуде қолданылатын мемлекеттің негізгі тілі.
«ҚР Конституциясының 7-ші бабына сәйкес ҚР-да мемлекеттік тіл – қазақ тілі болып табылады. Қазақ тілімен бірдей мемлекеттік органдарда, жергілікті өзін-өзі басқару органдарында орыс тілі де қолданылады. Сонымен бірге Мемлекет Қазақстан халықтарының өсіп-өркендеуіне, үйренуіне қамқорлық жасайды. ҚР Конституциялық құқықтың мәртебесінің негізгі элементі ретінде оның шетелдермен халықаралық қатынас жасау құқығы аталады. ҚР тәуелсіз мемлекет ретінде халықаралық және мемлекетаралық келісім-шарттар жасайды, халықаралық ұйымдардың жұмысына қатысады, ұжымдық қауіпсіздік пен аймақтық одақтарға мүше бола алады. ҚР міне осы қадамдарға негіз болатын барлық құқықтық субъектілерге ие» [1].
Қазақ атамыз айтқандай, «Ел болам десең – бесігіңді түзе» демекші: Тәулсіз, егеменді ел боламыз десек ұрпағымызды отанға деген сүйіспеншілікке баулуымыз абзал.
ҚР Конституциялық мәртебесінің маңызды құрамдас бөлігі ретінде оның мемлекеттік рәміздері – туы, елтаңбасы, ән ұраны, есептеледі. Оларда ел тәуелсіздігі, мемлекет астанасы Астана бейнеленді.
Қазіргі қоғамымыздың әлеуметтік, экономикалық, саяси, мәдени, рухани өміріндегі өзгерістер адамгершілік құндылықтарды, оның ішінде қарым-қатынас және адам мәдениетінің деңгейін түбегейлі қайта қарастыруды қажет етеді. Әсіресе әлемдік деңгейде тәуелсіз Қазақстан Ресупбликасының қарым-қатынас мәселелерінің шиеленісіп отырған шағында адамның адамға қатынасын ізгілендіріп, жоғары мәдениеттілік деңгейіне көтеру қажеттігі айқындала түсуде. Қазеқстан Республикасының «Білім туралы» заңында «... жеке тұлғаның ұлттық және жалпы адамзаттық құндылықтар негізінде қалыптасуы, экономикалық дамуы және кәсіби жетілуі үшін жағдайлар жасау» атап көрсетілген.
Қазақстан Республикасы егеменді тәуелсіз мемлекет. Оның өз тәуелсіздігіне қол жеткізген күні 1991 жылғы 16 желтоқсан. Осы кезеңге дейін де бұл мекенде талай мемлекеттер шаңырақ көтеріп, өркендегенін, кейін тарих сахнасынан біржола сөнген оттай болғанын біз білеміз.
Бүгінгі тәуелсіз Қазақстан Республикасының азаматтары үшін, оның саяси – әлеуметтік дамуы үшін еліміздің территориясында өмір сүрген түрлі мемлекеттер мен олардың құқықтық жүйелерінің ерекшеліктерін оқып үйренудің маңызы үлкен. Осы орайда Елбасы Н.Ә. Назарбаевтың: «Егер біз мемлекет болғымыз келсе, өзіміздің мемлекетімізді ұзақ уақытқа меңзеп құрғымыз келсе, онда халық руханиатының бастауларын түсінгеніміз жөн», деуінің мәні ерекше.
1.«Қазақстан Республикасының Мемлекеттiк Егемендiгi туралы» ҚР Конституциялық заңы. 1991ж.
2.Қазақстан Республикасы Конституциясы 1995ж.
3.«Нормативтiк құқықтық актiлер туралы» ҚР заңы. 1998ж.
4.ҚазССР Мемлекеттiк Егемендiгi турады Декларация. 1998ж.
5.Қазақстанның 2030 жылға дейiнгi даму стратегиясын жүзеге асыру шаралары туралы. 1998ж.
6.Сапарғалиев Ғ. ҚР Конституциялық құқығы. Жетi жарғы
7. Қазақстан Республикасының Конституциясы 1995 ж.
8.Қазақстан тарихы «очерктер» Алматы «Дәуір» баспасы 1994ж.
9.Ағдарбеков «Мемлекет және құқық теориясы» Алматы 2003 ж.
10. Баққұлов С.Д. «Құқық негіздері» Алматы 2004 ж.
11.Ермеков «Демократиялық даму жолы» саясат 1998 ж.
12.Қазақстан Республикасының Мемлекеттік тәуелсіздігі туралы Конституциялық заңы
13. Алаш айнасы республикалық қоғамдық-саяси газеті
14.Ғаппар Маймақов «Қазақстан Республикасының саяси-құқықтық тарихы» Алматы «Ғылым» 2000ж.
15.Мемлекет және құқық негіздері. «Алматы жеті жарғы» Кұраст. (Е.Баянов)
16. Мемлекет және құқық теориясы Алматы (2005ж.) Жоламан Қ.Д.
17.Қазақстан тарихы «очерктер» Алматы «Дәуір» баспасы 1994ж.
18.Сайлау Батырша-Ұлы Дипломатия тек сыртқы саясат емес Алматы «Нұрлы әлем»
19.Мемлекет және құқық негіздері. «Алматы жеті жарғы» Кұраст. Е.Баянов)
20. Егемен Қазақстан «Жалпыұлттық республикалық газет»
21. Заң және заман. Закон и время «саяси қоғамдық журнал»
22. Абасилов. А. Демократия дегеніміз не?» Алматы, 1998 ж.
23. «ҚР–ның мемлекеттік тәуелсіздігі туралы» ҚР–ның Конституциялық заңы, 16 желтоқсан, 1991 ж.
24. «Қазақ КСР-ның мемлекеттік егемендігі туралы» Декларация, 25 қазан, 1990 ж.
25. Ғ. Сапарғалиев: «Қазақстан Республикасының Коснтитуциялық құқығы», Алматы 1998 ж.
26. ҚР Президентінің 2002 жылғы 12 қыркүйектегі №949 жарлығы «ҚР – дағы құқықтық саясат тұжырымдамасы».
27.Зиманов С.З. Конституция и Парламент РК. Алматы, 1998.
28.Ибраева А.С. Теория государства иправа. Алматы; «Қазақстан университеті», 2001.
29.Ким В.А. Конституционный строй Р.К., Алматы, 1998.
30.Козлов Ю.М., Административное право:. – М.: Юрист, 1999. – 320с
31.Лазарева В.В. Теория права и государства: Учебник. М.: Прво и закон, 1996.
32.Сапарғалиев Ғ.С., Ибраева А.С. Мемлекет және құқық теориясы. Алматы; Жеті жарғы, 1998.
33.Сапаргалиев Г.С., Основы Государства и права Республики Казахстан: Алматы. Жеті жарғы, 1999.
34. Сапаргалиев Г.С., Становление Конституционного строя РК. Алматы. 1998.
35.Төлеуғалиев Ғ. Қазақстан Республикасының азаматтық құқығы: Алматы: Жеті жарғы. 2001.
36.Табанов С.А., Совершенствование законодательства: теория и опыт Р.К.: Алматы, 1999.
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе.....................................................................
..................................................3
1 ЕГЕМЕНДІК ЖӘНЕ ... ... ... ... ... ... және ... 6
1.2 Тәуелсіздік ... және ... 9
2 ... ... ЕГЕМЕНДІ ЖӘНЕ ТӘУЕЛСІЗ ... ... пен ... ... ... ... ... және егемендігің айқындайтын
нормативтік
актілер.....................................................................
..............................31
3 ... ... ... ... ... ... ... дамуының негізгі бағыттарының бірі
... ... ... ... мемлекет құруда жеткен
жетістігі...................................................................
...................................................44
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
.....................................55
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН
ӘДЕБИЕТТЕР.................................................................5
9
КІРІСПЕ
Зерттеу жұмысының өзектілігі: ҚР ... 2-ші ... өзге бір ... ... өз ... билік жүргізетін
мемлекетті айтады. Мемлекет суверенитетінің тағы бір белгісі – мемлекеттік
биліктің үстем болуы, ел бірлігі және ... ... ... мемлекеттің біртұтастығы мен
территорясының бөлінбестігі, биліктің басқару тұрпаты өзгертілуі ... ... тіл – бұл заң ... ... және ... ... мемлекеттің негізгі тілі.
«ҚР Конституциясының 7-ші бабына сәйкес ҚР-да мемлекеттік тіл – қазақ
тілі болып ... ... ... ... ... органдарда,
жергілікті өзін-өзі басқару органдарында орыс тілі де ... ... ... ... халықтарының өсіп-өркендеуіне, үйренуіне қамқорлық
жасайды. ҚР Конституциялық құқықтың мәртебесінің негізгі элементі ретінде
оның ... ... ... жасау құқығы аталады. ҚР тәуелсіз
мемлекет ретінде халықаралық және мемлекетаралық келісім-шарттар ... ... ... ... ... ... пен аймақтық
одақтарға мүше бола алады. ҚР міне осы қадамдарға ... ... ... ... ие» ... атамыз айтқандай, «Ел болам десең – бесігіңді түзе» демекші:
Тәулсіз, ... ел ... ... ... ... ... ... абзал.
ҚР Конституциялық мәртебесінің маңызды құрамдас бөлігі ретінде оның
мемлекеттік рәміздері – туы, елтаңбасы, ән ... ... ... ел
тәуелсіздігі, мемлекет астанасы Астана бейнеленді.
Қазіргі қоғамымыздың әлеуметтік, экономикалық, саяси, мәдени, ... ... ... ... оның ішінде қарым-қатынас
және адам мәдениетінің деңгейін түбегейлі қайта қарастыруды қажет етеді.
Әсіресе әлемдік деңгейде тәуелсіз Қазақстан ... ... ... ... ... ... адамға қатынасын
ізгілендіріп, жоғары ... ... ... ... ... Қазеқстан Республикасының «Білім туралы» заңында «... жеке тұлғаның
ұлттық және жалпы адамзаттық құндылықтар негізінде қалыптасуы, экономикалық
дамуы және ... ... үшін ... ... атап ... Республикасы егеменді ... ... Оның ... қол ... күні 1991 ... 16 ... Осы ... де бұл мекенде талай мемлекеттер шаңырақ көтеріп, өркендегенін, кейін
тарих сахнасынан біржола сөнген ... ... біз ... ... ... Республикасының азаматтары үшін, оның
саяси – әлеуметтік дамуы үшін еліміздің территориясында өмір ... ... мен ... құқықтық жүйелерінің ерекшеліктерін оқып үйренудің
маңызы үлкен. Осы орайда Елбасы Н.Ә. Назарбаевтың: ... біз ... ... ... мемлекетімізді ұзақ уақытқа меңзеп ... онда ... ... ... ... ... ... мәні
ерекше.
Қазақстан жерінде бұған дейін өмір сүрген мемлекеттік құрылымдардың
бүгінгі тәуелсіз республикамызға ... ... бар. ... ... ... ата – бабалары өмір сүрді және осы территорияны болашақ
ұрпақтары үшін жан – ... ... ... өркениетті іздерін қалдырды.
Қазақстан жерінде өмір сүрген ... ... ... бір заңдылықтарға
сәйкес пайда болып, гүлденіп, сонан соң дағдарысқа ұшырап тарих ... ... ... пайдаға асар тәжірибелері мен сабақ болар үлгілері
ұрпақ үшін де қажетті. Осы ... ... ... ... құрып
жатқан «біздің жасампаз жаңалығымыз тарихи бай тәжірибені тірек ету керек»
– деген Елбасы ... ... жаны бар ... ... ала ... ... жұмысының тақырыбы: «Қазақстан
Республикасында ... пен ... ... ... ... деңгейі: Мемлекеттік егемендік және тәуелсіздік ой –
пікірлерін тұжырымдайтын заңдар мен нормативтік актілерді жинақтап, олардың
Қазақстанның дамуындағы орны мен рөлін ... ... ... ... ... ... ... шетелдік
(ресейлік және батыстық) зерттеушілердің ішінен: Ю.А. Борко, Б.Н. Топорнин,
И.В. Лукашук, Г.И. Тункин, М.Торкунова, В.Г. ... Ю.М. ... С.Ю. ... ... А.А. ... Л. ... зерттеушілердің ішінен келесі азаматтардың еңбектерін
атап ... ... Л.Б. ... Б. ... М.А. ... ... Т.А. Ағдарбеков, К.Тоқаев, Ғ.С. Сапарғалиев, Е.Баянов, Н.А.
Назарбаев, Г.Жоламанова, К.Жигалова, ... А.А. ... ... Ж.У. ... Г.Ш. Жамбатырова, М.Тәжин, А.Х. Арыстанбекова.
Жұмысытың мақсаты мен міндеттері: Қазақстанның ... ... және ... ой – ... ... ... ... рөліне
талдау жасау.
- Егемендік ұғымын және оның белгілері ашу;
- Тәуелсіздік ... және оның ... ... ... пен тәуелсіздіктің тарихи кезеңдерін айқындау;
- Қазақстан Республикасының тәуелсіздігін және ... ... ... ... ... ... ... дамуының негізгі бағыттарының
бірі болып табылатын демократиялық жолдың нәтижелерін алу;
- Қазақстан ... ... ... ... ... ... ретпен талдау жүргізу.
Зерттеу объектісі: Мемлекеттік егемендік және ... ой ... ... жұмысы кіріспеден, үш тараудан, қорытындыдан,
пайдаланған әдебиеттер тізімінен тұрады.
Кіріспе бөлімінде ... ... ... мен ... ... деңгейі, зерттеу жұмысының ... мен ... ... – ақ, зерттеу пәні мен зерттеу объектісі және нормативтік
базасы айқындалды. Сонымен қатар, ... ... ... ... оның ... ... және ... көлемі мен құрылымынан
тұрады.
«Егемендік және тәуелсіздік ұғымының даму тарихы» деп аталатын зерттеу
жұмысының ... ... ... және ... ... мен
белгілеріне анықтама беріледі. Отандық заңдар мен нормативтік актілер
негізінде құқықтық ... ... ... егеменді және тәуелсіз мемлекет ретінде» деп
аталатын зерттеу жұмысының екінші ... ... пен ... кезеңдері айқындалып, Қазақстан Республикасының тәуелсіздігін ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы дамуындағы орны» деп аталатын
зерттеу жұмысының үшінші бөлімінде тәуелсіз Қазақстан Республикасының
дамуының негізгі ... бірі ... ... ... ... ... ... Республикасының құқықтық мемлекет ... ... ... ... ... ... ... ЖӘНЕ ТӘУЕЛСІЗДІК ҰҒЫМЫНЫҢ ДАМУ ТАРИХЫ.
1.1 Егемендік ұғымы және оның белгілері.
Егемендік дегеніміз – мемлекеттің еркін білдіре ... ... ... өзі еркін билеу құқығын тани отырып, мемлекет ұлтының тағдыры ... ... ... ... ... мемлекет құруды
негізге алып, егемендікті жариялау егемендік болып табылады.
Толық, шексіз егемендік, бұл мәселе бүгінгі күні ... ... ... құрамында болған, оның егемендігінің айтарлықтай шектелгендігін
көрсететін кездегіден ... ... ... Іс ... КСРОдағының
егемендігі мен одақтас республикалардың егемендігін біріктірудің қажеттігі
көптеген объективті және субъективті себептердің болуына қарай ... ... ... білдіреді. Оның үстіне, мемлекеттік
орталықтандырудың күшеюіне қарай одақтас республикалардың егемендігі барған
сайын формальды бола ... оның ... ... ... ... ... ... және республикалардың егеменді шексіз
құқығын ... ... ... ... ... ... береді. Одақтас
республикалардың егемендігінің шексіздігі туралы бір топ ғалымдардың 60-80
жылдары жасаған қорытындысы да ... ... ... Бұл тезистің
дәлелдемесі мынаған саяды: әңгіме республикалардың егемендігн шектеу туралы
емес, құқықтары мен ... ... ... ... ... өзі ... және өкілеттіктерімен тығыз байланысты емес
пе, аталған ғалымдардың айтып отырғанындай, оларды бір ... ... ... ... ... ... жоқ, кез ... мазмұнмен
толтыруға болатын ұйымға айналдырады. Бұл орталықтың ... ... ... ... ... ... ... еді, өйткені
осыдай жағымсыз құбылыстарға қарамастан, олардың егемендігі бәрібір шексіз
деп мойындалады. ... ... ... ... ... ... ... айқын еді.
КСР Одағының жойылуына байланысты егемендіктің екі деңгейлі
коснтрукциясына деген ... тек ... ... ... ... өзінің құрамында автономиясы бар республикалар) ғана
сақталады. Федерацияның егемендігі мен автономияның егемендігі нақтылы
қалай үйлесім ... ... ... ... бұл ... ... тартыс жүріп жатыр, оның немен аяқталатыны белгісіз. Централистік
бағыт жеңе ме әлде ортадан тепкіш күш ... ... жете ме, ... ... ... ... шешілуі көп
байланысты[3].
Бұрынғы КСР Одағының унитарлық ... ... ... ... ... да ... енді оларға ... екі ... ... қажетті болмай қалды: себебі
Қазақстанның ТМД ... енуі ... ... ... ... байланысты емес қой.Қазақстанның егемендігін шектеуге себепші
болатын ... ... ... ... ... ... ... тәуелсіздігін алғаннан кейін бұған дейінгі кезеңдердің
барлығында оның егемендігіне келтірілген ... ... ... аумақтық үстемдігі. Республиканың тұтас, ... қол ... ... кез ... сыртқы тікелей немесе жанама қол
сұғушылығына жол ... ... ... былай республика аумағын басқа
республикаға волютаристікпен беру және сонымен байланысты күні кешеге дейін
кеңінен ... ... ... ... қайта белгілеу кеңінен жойылатын
болады.
Республикалық азаматтықтың болуы. Азаматтық өзінің сипаты және ... ... ... ... ... ... формальды, қағаз
жүзіндегі республикалық азаматтықтан принципті түрде ерекшеленеді. Қазіргі
республикалық азаматтық өз ... ... ... ... ... ... ... аумағы шегінде), соның орнын басып
отыр.
Меншікті құқықтық жүйе. Бұрын ол КСР Одағы құқықтық жүйесінің ... ғана ... ... енді ... ... және ... ... «қондырма» жойылды. Өтпелі кезеңде ... ... ... ... ... ... КСРО актілері Қазақстан
аумағында қолданылды, өйткені олар ... ... ... ... Коснтитуцияның және республика заңдарының ... ... ... ... – туы, елтаңбасы, әнұраны, сондай-ақ
астанасы, мемлекеттік мерекелерін белгілеу. Рсепубликаның ... ... ... ... ... оны жаңа ... одан ... мен әкімшілдік-әміршілдік жүйенің
стереотиптері мен штаптарын жою жөнінде жұмыстар жүргізілді.
Елдегі мемлекеттік өкімет билігі жүйесі мен ... ... ... Қазақстанда саяси және экономикалық өмірді тұрақтандыруға
көмектесетін президенттік басқарудың ... ... ... ... ... ... 1990 ж. 24 сәуірде республика Жоғарғы Кеңесі ... ... ... белгіледі, парламент сессиясында жасырын дауыс
беру нәтижесінде оған ... ... ... ... ... туралы декларациясын» 1990
жылы 25 қазанда қабылдады. Декларация 17 баптан тұрды.
Біріншіден егемендіктің белгілеріне тоқталар ... ... ... ... мен ... республикалар одағына
ерікті түрде бірігеді және өзара қатынастарын шарттық негізде ... ... ... ... ... Қайсыбір одаққа кіру және шығу құқығы сақталады;
Бұл егемендік туралы декларация мемлекеттің дамуы, сақталуы, қорғалу
шаралары негізінде құрылған болатын.
Екіншіден: ... ... ұлт ... ... ... Мемлекет азаматтарының дініне, тіліне, ұлтына, материалдық
жағдайына, ... мен ... ... ... ... мен
жауапкершілікке тартылуы;
– мемлекеттің өзінің заң шығару, атқару және сот ... ... ... ... ... ... Республикасы саяси
– демократиялық бағытта ілгерілеп келеді.
Алғаш рет Қазақстан Республикасы ... оның өз ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Конституциясы
мен заңдарының үстемдігі орнатылады деп жазылды. Бұл егемендіктің өзекті
қағидаларының бірі еді. ... орай ... ... ... ... ... тоқтата алды.
Меншіктің алуан түрлілігі және олардың теңдігі қамтамасыз етілді.
Республика өз бюджетін дербес қалыптастырды.
Республикада ... ... ... ол үшін ... ... ... ... өз ішкі әскерлерін, мемлекет қауіпсіздігі және
ішкі ... ... ... құқылы болды.
ҚазКСР-і халықаралық қатынастардың дербес субъектісі ретінде Біріккен
Ұлттар Ұйымына дейінгі ұйымдарға қатысуға құқылы болды.
Қазақстанның ... ... жаңа ... ... жүзеге асыратын заң актілерін жасауға негіз болып табылды.
Егемендік декларациясын қабылдау шын мәнінде үлкен ... ... ... жету жолындағы соңғы саты болып табылды.
Егемендік алу Қазақстанда жалпы демократиялық ... ... ... өзі ... ... ... ... тығыз байланысты
еді. 1991 ж. ортасында-ақ Қазақстан басқа республикалармен бірге іс жүзінде
орталық оппозиция болды. ... ... ... ... ... және ... ... бір-бірінің егемендігін,
қалыптасқан шекараларды, орнатылып жатқан ... ... ... ... туралы екі жақты келісімдер ... 1990 ... төрт ... – Ресей, Украина, Белоруссия, және Қазақстан
егеменді мемлекеттер одағын құру ... ... ... Новоогарев
келісімін талдап жасау жөніндегі бірлескен жұмыс басталды.
Бұл Қазақстан Республикасының батыл саяси – ... ... ... ... ... үшін күрес жүргізіп, нәтижесін
қанағаттанарлықтай үлкен іс атқарды. Егемендігімізді ... ... ... 1991 ... 16 желтоқсанына дейін тәуелсіздік
жолында күресіп келдік.
Ақырында бабалар аңсап ... ... ... ... өзге
мемлекет ретінде, яғни Қазақстан Республикасы деп ... ... ... ... ... ... ... бірі Түркия мемлекеті мен Украина және тағы басқа да мемлекеттер
болатын. Осы тәуелсіздікке жету жолында 1990 жылы 25 ... ... өз бір ... ... ... да ... егемендік Декларация қабылданған 25 қазан
Республика күні мерекесі болып бекітілді. Қазіргі ... бұл ... ... қатарынан алынып тасталды.
1.2.Тәуелсіздік ұғымы және оның ... ... – ҚР ... ... ... ... ... өз бетінше билік жүргізетін мемлекетті айтады.
Мемлекет суверенитетінің тағы бір ...... ... ... ел ... және тәуелсіздігі.
Конституцияның 91-бабында бекітілгендей, мемлекеттің біртұтастығы мен
территорясының бөлінбестігі, биліктің басқару тұрпаты ... ... ... тіл – бұл заң ... ... және ... ... мемлекеттің негізгі тілі[6].
«ҚР Конституциясының 7-ші бабына сәйкес ҚР-да мемлекеттік тіл – ... ... ... ... ... ... мемлекеттік органдарда,
жергілікті өзін-өзі басқару органдарында орыс тілі де ... ... ... Қазақстан халықтарының өсіп-өркендеуіне, үйренуіне қамқорлық
жасайды. ҚР Конституциялық ... ... ... ... ... шетелдермен халықаралық қатынас жасау құқығы аталады. ҚР тәуелсіз
мемлекет ретінде ... және ... ... ... ... ... қатысады, ұжымдық қауіпсіздік пен аймақтық
одақтарға мүше бола алады. ҚР міне осы қадамдарға негіз ... ... ... ие».
Республиканың мемлекеттік тәуелсіз белгілерінің, біздің ойымызша,
оның ... ... ... ... ... бұл ... екі нәрсе.
Тәуелсіздік көрсеткіштерінің қатарына, ... ... ... ... ... оның Біріккен Ұлттар Ұйымына ... да ... ... ... ... ... Алматыда шетел
мемлекеттерінің өкілдігінің, халықаралық ұйымдардың өкілдіктерінің ашылуын
жатқызуға ... ... ... ... тәуелсіздігінің
көрсеткіші – тәуелсіздіктің және оның атрибуттарынның ... ... ... ... қатынастар субъектілерін мойындауға бағасы
және тойтарыс беруі. ... ... ... алмаса, оны
ешқандай мемлекет дипломатиялық жағынан танымас еді, Біріккен Ұлттар Ұйымы
өзіне мүше етіп ... еді және ... ... ... мен оның ... ... ... кедергілерге кездесті. Алғашқы кезде ... ... ... ... ... туралы алғашқы түсініктердің қайталануы
қатты әсер етті. ... ... ол ... әрекетімен, айталық экономиканы,
мәдениетті, армияны күйретіп жаттыр деген негізсіз кінә тағылды.
Әрбір дербес ... ... оған ... сапа ... және ... ... ... мемлекеттік құрылымдардан және кәдімгі
әкімшілік-аумақтық ... ... ... ... бір ... болады.
Тәуелсіздік алғаннан кейін Қазақстан қадам басқан сайын кемелденіп, өзін
осы атрибуттар аясында соған лайық көрсете ... осы ... ... ... Бұл ... ... әр ... Олардың бір бөлігінің тамыры
Қазақстанның мемлекеттік тәуелсіздік алу фактісімен тікелей байланысты және
өзінің тарихын да содан бастайды. Бұған ... ... ... ... жоқ, олар көрсетілген сәттен бастап алғаш рет құрылған сияқты ... ... ... бұл ... атрибуттарға қатысты емес. Олардың
кейбіреуі, дәлірек айтқанда, олардың нышаны ... ... ... ... ... сәттен бұрын-ақ болған еді. Кеңестер одағының
құрамында ... ... ... ... ... мәртебесін
пайдаланды ғой, ол кездегі конституция бойынша одақтас республика жекелеген
шектеулері бар немесе толық емес деуге ... ... бар ... ... ... ... рсепубликаны тәуелсіз, дербес деп
көрсетуге тырысты және оны дербестіктің сыртқы атрибуттарымен ... ... оның ... құрамында болған кезіндегі кейбір
бұрынғы мемлекеттік белгілері сақталды және қазірде де пайдаланылуда, бірақ
олардың мәні принципті түрде өзгереді, олар жаңа ... ... ... ... ... ... өмірде бір шындықты бейнелейтін реалды
белгілерге айналуда. ... және ... ... ... ... бар, ... ол көбінесе сыртқы сабақтастық, ал шын мәнісінде
жаңа сапалық ... ... көз ... ... ... көрсетіліп отырған екі тобы:
а) тәуелсіздік алған жылдары және одан кейінгі кездері қалыптасқандар ... ... ... ... ... бірін бірі өзара толықтырады және
жиынтығында республикаға ... ... жаңа сапа ... ... ... ... ... сияқты, бұрыннан бар
атриуттардың жетілдірілуі үйлесімді жаңа норматифтік, ұйымдастырушылық,
материалдық-техникалық және басқа да ... ... ... жұмыс көлемін жүргізумен байланысты. Мысалы, армия ... ... ... белгісі ретінде алайық. Оның шешілуі бірнеше
кезеңдерден өтті: 1991 жылы күзде барлық ... ... ... ... ... ... Мемлекеттік қорғаныс комитеті
құрылып, өзіміздің қарулы күштерімізді құруға дайындық басталды; ... ... ... ... министрлігі құрлды да, Қазақстанда орналасқан
әскери құрамалар, бөлімдер мен мекемелер тікелей республиканың ... да, оның ... ... ... ... Кейінірек қарулы
күштердің бірнеше түрі – армиясы, ... ... ішкі ... ... әскери теңіз күштері болды.
Бұрын болмаған белгілердің алғашқы қалыптасуы және бұрыннан ... ... бір ... шаралар ... ... бір ... ... ... ... – үшінші кезеңге ауысып,
тәуелсіздік белгілерінің алғашқы ... ... ... ... ... ... олардың аяқталған нысанына жол ... ... ... ... ... ... қазіргі ауысып отырған және мемлекеттік тәуелсіздік деп
аталатын сапалы жаңа жағдайын анық елестеу үшін тәуелсіздіктің ... ... ... Тәуелсіздік үшін мұндай белгілі жиынтығы
болыумен қатар олардың ... ... ... мен белгілерінің
объективті көрсетілген жеткілікті деңгейде де қажет. Алайда бұл ... ... ... ... ... ... тәуелсіздіктің кейбір
атрибуттары қалыптасу кезеңінде, құрылуда, ... өте келе бір ... ... ... ... ... ... мемлекеттік тәуелсіздігінің белгілерін олардың
тікелей қатысы бар және ... ... орта ... шартты түрде айыруға
болады.
Республианың мемлекеттік ... ... және ... ... ... ... ... біздің ойымызша,
мына төмендегілер:
Толық, шексіз тәуелсіздік, бұл мәселе бүгінгі күні бұрын Қазақстан КСРО
одағы ... ... оның ... ... шектелгендігін
көрсететін кездегіден мүлдем басқаша қойылуда. Іс ... ... мен ... ... ... ... көптеген объективті және субъективті себептердің болуына қарай
біріншісінің ... ... ... ... ... үстемдігі,Республиканың тұтас, бөлінбейтін
және қол сұғылмайтын аумағына кез келген сыртқы ... ... ... ... жол ... ... ... былай республика аумағын басқа
республикаға ... беру және ... ... күні ... ... ... ... келген шекараны қайта белгілеу кеңінен жойылатын
болады.
Рсепубликалық азаматтықтың болуы. Азаматтық ... ... және ... ... ... федерация шеңберінде қолданылған формальды, қағаз
жүзіндегі республикалық азаматтықтан принципті түрде ерекшеленеді. Қазіргі
республикалық азаматтық өз ... ... ... ... ... отырып (республика аумағы шегінде), соның орнын басып
отыр.
Меншікті құқықтық жүйе. Бұрын ол КСР ... ... ... ғана құраған болса, енді одақтық Конституция және одақтық заң
түріндегі «қондырма» ... ... ... ... уақытта тиісті
республикалық актілерді қабылдағанға дейін) КСРО ... ... ... өйткені олар республика заңдарына ... ... ... және ... ... ... ... нығайтылды.
Өзінің мемлекеттік нышандары – туы, ... ... ... мемлекеттік мерекелерін белгілеу. Рсепубликаның тәуелсіздік
алуына ... ... ... ... оны жаңа ... одан ... мен ... жүйенің
стереотиптері мен штаптарын жою жөнінде жұмыстар жүргізілді.
Экономикалық салада республиканың мемлекеттік ... ... ... ... және ... ... жүйе.
КСР Одағының шеңберіндегі дөрекі консервативті ... жүйе ... ... үстемдігінің құралы ретінде қызмет етті. Оны
өзгерту, одан ... ... ... ... ... ... ... құүрылуы – экономикалық егемендіктің ... ... бұл ... ... ... қызметін жете білмеуінің ... ... ... ... жеткілікті. Бюджет
тапшылығынан құтылу үшін, мысалы, тіпті болмағанда шетінен республиканы ол
тап болған дағдарыстан ... ... ақша – ... ... ... экономикалық кеңістіктің ыдырауы
біріңғай ақша бірлігінің – ...... КСР ... мемлекеттердің
қажетін бұрынғыдай өтеу қабілетін жойды және оларды тұйықтан шығудың жолын
іздеуге бағыттады. Сол ... де ... ... ... ... купондар, карточкалар, талондар және т.б. пайдаланылды, сонымен
барып ... ақша ... ... ... ... ауысу халықтың
қолындағы ақшаның құнсыздануына алып келді және ол ... ... ... өте ауыр ... ... бірге әрбір республикада ұлттық,
коммерциялық, несиелік банктер және ... ... ... ... бұл да ... ақша – ... ... құрудың бір кезеңі ... ... ... ... ... ету ... осы ... шешілуі тиіс[9].
Өзінің салық саясатын жасау, соның ... ... ... ... ... және ... ... жүзеге асыруға,
басқару аппаратын, армияны ұстауға ... және т.б. ... ... ... ... отырып республикалық және жергілікті
салықтар жүйесі құрылады, ... ... ... ... жасалады. Бірақ,
салық қазіргі кезде байқалып отырғандай, экономикалық бастамалар мен
кәсіпкерлікті ... ... ... керсінше адамдарға дем беріп,
мүмкіндіктер туғызып, қызығушылығын оятуы керек.
Қауіпсіздік, әскери құрлыс және құқық тәртібі саласында ... ... ... ... пікірімізше, мына
төмендегілер жатады:
Армия. Қандайда бір ... ... да ... ... жоқ ... бар республиканың жағдайы қандай болатындығын төтенше жағдайлар
жөніндегі мемлекеттік комитеттің (ГКЧП) тамыз (1991 ж.) ... ... Бұл көп ... ... және ... ... қорғау құралдарынсыз
қауіпсіздігі тұрақсыз болып саналатын тәуелсіз ... ... ... қатысушылар (қаңтар, 1992 ж.) армияны ұлттық «пәтерлерге бөліп
әкетуге» үзілді-кесілді қарсы болғанда, енді ... ... ... ... соған сәйкес біртұтас армияны сақтауға да ... ... ... еді. ... ... бағыттағы біріккен қарулы
күшті біртұтас ТМД командованиесінің қарауында белгілі бір мерзімге сақтап
қалуға да ... еді. ... ... ... келетін болсақ, олар әрбір
республиканың армиясында болуға тиісті. Бұл – республикалардың ... ... ... ... ... ... салдары. Алайда біздің
республикамыз бұл істе ... пен ... ... ... ... ... ... техниканың және аспаптардың (ең тәуірлері)
Қазақстаннан сыртқа әкетілді[10].
Өзінің ішкі әскері. Оны құру ... ... ... ... ... ... құқықтары мен бостандықтарын
қамтамасыз ету мақсатына негізделген. Олар ... ... ... ... ... мен бөлімдерінен құрылған, олардың жанында
басқарма және ... ... ... ... ... және кеден қызметі. ТМД-ға мүше
мемлекеттердің арасындағы шекарада ... ... деп ... түрде
мәлімделсе де, азық-түлік пен тауарлардың бір елден екінші елге ... ... қою ... туып ... ... ... және
кеден қызметін пайдаланбай болмайды. Оған ... ... ... ... ... басқа бір республикаға көшуі тіптен басқа мәнге
ие болуда. Сондықтан да халықтың миграциясы туралы, босқындар туралы кейбір
қазақстандық ... ... ... ... КСР ... ... күшінде
болған заңдарға қарағанда басқаша жазылған.
Барлауды және контрбарлауды құру. Тәуелсіз республиканың ... ... ... ... өз ... ... ол оны ... мүдделі. Өз кезегінде, онда басқа мемлекеттердің ісінің жағдайы
туралы неғұрлым кең де ... ... ... ... ... тууы ... да бұрынғы КСР Одағының Қазақстан аумағында жұмыс істеген барлау
және контрбарлау ... ... ... ... мүддесін
қорғайтын өзінің қызметі құрылған.
Сыртқы саяси және сыртқы ... ... ... ... мемлекеттік тәуелсіздігінің ... ... ... мынадай:
1. Дербес сыртқы саясат, оның негіздерін, келешектегі және ағымдағы
міндеттерін анықтау, органдардың, мекемелер мен ... ... ... ... ... ... ... Бұған дейін Қазақстанда
КСР Одағының құрамындағы республика ... ... ... ... ... ... ол ... құрамында бар-жоғы 13-15 қызметкері бар, ештеңе
шешпейтін, ... ... ... министлігінің нұсқауларын бұлжытпай
орындайтын және толығымен соған ... ... еді. ... ... ... формальды түрде мәлімделгенімен, іс жүзінде
жоқтың қасы еді. Мемлекеттік ... алу бұл ... ... ... республиканың халықаралық құқық субъектілігі бірнеше қатарға жоғары
көтерілді, ... ... ие ... ... ... ... министрлігі
тарап кеткен одақтың Сыртқы істер ... ... ... ... ... ... байланыс орнату
керектігін, қандай халықаралық ұйымдарға кіру керектігін, өзінің елшілдігі
мен консулдығы крек пе, жоқ па, қандай ... ... ... және ... өзі ... ... ... сыртқы экономикалық қызметі. Мемлекеттік ... ... ... ... ... бұрынғыдай көптеген
кедергілер мен шектеулерсіз экономикалық байланыстар ... ... ... ... республика сыртқы экономикалық байланыстарды өзі
реттейді, оған қатысушылардың құқықтары мен ... ... ... ... ... ... ... байлықтарын тездетіп игеру
үшін озат технология мен ... ... ... ... ... ... ... жақсарту жөніндегі шараларды
белгілейді. Республика ... ... ... ... ... ... ... пайда және мүдделілік тұрғысында қарым-қатынас
құруға, кемістушілік шараларын болғызбауға тырысады. Тәжірибе ... ... ... ... ... ... ұйымдар) республикаға көмек көрсете отырып, кейде оған қатаң
шарт қояды, кейде ... ... ашық ... ... Егер ... ... асып кететін болса, онда мұндай көмектен бас тартқан
жөн, өйткені республиканың егемендігіне нұқсан келмеуі керек.
Жоғарыда айтылғандардан ... ... ... ... ... қалыптасу процесі әлі аяқталған жоқ; ... ... ... ... ... жағдайына қарай жалғасуда.
Республиканың мемлекеттік тәуелсіз белгілерінің, біздің ойымызша,
оның көрсеткіштерін айыра білуіміз қажет, өйткені бұл ... екі ... ... ... ... ... басқа
мемлекеттердің дипломатиялық тануын, оның Біріккен Ұлттар ... ... да ... ұйымдарға қабылдануын, Астанада немесе Алматыда шетел
мемлекеттерінің ... ... ... ... ... болады. Басқаша айтқанда, ... ...... және оның ... ... оларды
қабылдау нысаны, халықаралық қатынастар ... ... ... ... ... ... ... тәуелсіздік алмаса, оны
ешқандай мемлекет дипломатиялық жағынан танымас еді, ... ... ... мүше етіп қабылдамас еді және т.б. [11].
Мемлекеттік тәуелсіздіктің қалыптасуы мен оның ... ... ... ... ... ... ... бұрынғы КСРО-ның
құрамдас бөлігі ретіндегі Қазақстан туралы алғашқы түсініктердің ... әсер ... ... ... ол ... ... айталық экономиканы,
мәдениетті, армияны күйретіп жаттыр деген негізсіз кінә тағылды.
2.ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ЕГЕМЕНДІ ЖӘНЕ ... ... ... ... пен ... ... кезеңдері.
Қазақстан Республикасының Конституциясы мемлекеттiмiздiң егемендiгi
мен тәуелсiздiгiн баянды еттi. Қазақстан мемлекетiнiң егемендiгi ... ... ... ... тарихи қалыптасқан аумағы
бар. Қазақстанның аумағы бес мемлекетпен: Ресеймен, Қытаймен; өзбекстанмен;
Қырғызстанмен және Туркменстанмен шектес. Мемлекетiмiздiң ... ... оған қол ... ... ... ... басқа мемлекеттiң
қол сұғуы агрессия деп бағаланады. Агрессияны халықаралық құқық айыптайды.
Конституцияда жарияланғанындай, Қазақстан ... ... ... олардың iшкi iсiне араласпау, дауларды келiсм арқыла шешу,
бiрiншi болып қарулы ... ... ... ... ... бола ... ... немесе сырттан тiкелей қауiп ... ... ... ... ... кейбiр аумақты жерлерiнде
соғыс жағдайын енгiзiп, iшiнара немесе жалпы әскерге шақыруды жариялайды.
Қазақстан Республикасыынң мемлекеттiк ... ... заң ... ... өз ... құрылықта, әуе кеңiстiгiнде қарулы күштерiмен қорғайды.
Республика шекарасын Қазақстанның шекара ... ... ол ... ... ... әрекетке тойтарыс беруi ... ... ... ... ... маңызды белгiсi – онда мемлекеттiк билiктiң жоғары
органдарының болуы. Заң шығару қызметiн ... ... ... ... ... Қақастан Республикасының парлементi. Парлемнет екi палатадан: Мәжiлiстен
және Сенаттан тұрады. Олар тұрақты ... ... ... ... ... сайлайды. Ал Сенат депутаттарының басым ... ... ... жетi ... ... ... басшысы – Президенттi азаматтар сайлайды. Президент ... және ... ... негiзгi бағыттарын анықтайды. Перзидент
мемлекеттiк билiктiң барлық буындарының келiсiп қызмет iстеуiн қамтамасыз
етуi тиiс. ... ... ... ... көлемiнде атқарушы
билiктi жүзеге асырады. Ол атқарушы органдардың ... ... ... ... ...... комиссиялар және жергiлiктi
атқарушы органдар- облыстық, ... ... ... ... ... ... ... органдардың өкiлеттiктерi заңдарда және арнаулы
ережедерде анықталады.
Ерекше құқық қорғау органдары бар олар – соттар, iшкi iстер ... ... ... ... ... iшкi құрылымы,
өкiлеттiктерi арнаулы ... ... тағы бiр ... ... - өз азаматтығының болуы.
Азаматтыққа байланысты мәселелер ... ... ... заңда,
Президенттiң заң күшi бар Жарлықтарында қарастырылған. Азаматтық ... ... ... ... және ... ... жағдайы.
Мұндай байланыстан мемлекетпен азаматтардың өзара құқықтары мен мiндеттерiн
туындайды. Мемлекет, оның ... ... ол ... мен
бостандықтарын пайдалануы үшiн қажеттi жағдайларды ... ... ... мен ... ... ... лауазым иелерi,
заң қорғайтын органдар кiнәлiлердi тиiстi жауапқа тартады. Азаматтардың
мiндеттерi –Конституцияны, ... ... ... ... ... тiлдерiн, әдеттерiн, дәстурлерiн ... ... ... ... ... өндi бiр ... ... – басқа
мемлекеттермен қарым-қатынас жасауқабiлеттiлiгi. Қазақстан республикасы
Бiрiккен Ұлттар Ұйымының, басқа да халықаралық ... ... ... ... ... қатынастарын жолға қойды. Олармен ... ... т.б. ... ... халықаралық шарттар жасасты.
Сол мақсатпен ... ... ... Президентке,
Парламентке және ¶кiметке қажеттi ... ... ... ... ... ...... Туы, Гимнi бар. Олар
Қазақстанның қалыптасып дамуының тарихи жолдарын бейнелейдi. Әр ... ... ... ... ... ... пайдалану
тәртiбi белгiленген.
1966 ж. басталған экономикалық дамуға белгілі дәрежеде серпін берді.
IХ-бесжылдықтың басына ... ... мен ... ынталандыру жаңа
жүйесі бойынша Қазақстандық 1758 кәсіпорын немесе олардың жалпы ... ... ... ... ... ... негізгі көрсеткіштері бойынша
орындалды: өнеркәіптің ... ... 56%, ауыл ... ... ... ... ... барлық саласы тиімді жұмыс істеді. Бірақ белгілі
дәрежедегі радикализмге қарамай, экономикалық ... ... ... ... бағытталған бастапқы идеялары бұрмаланды.
Реформаның негізгі мақсаты – кәсіпорындардың шаруашылық дербестігін
жоспарлы ... ... ... және ... ... ... ... өзгертуге әкеп соқтырды. Көптеген
кәсіпорындар пайда табудың қызығына беріліп, неғұрлым оңай ... - ... ... қолдан жоғарлату жолына түсті.
Бағаның өсуі есебінен ... ... ... ... ... оның өсуі еңбек өнімділігінің өсуін басып озады, мұның өзі 70-
жылдың басында-ақ ... ... ... ... ... ... ... теріс ықпал жасады. Реформаның жарты кештігі ... ол ... ... кеңейте отырып, министрліктер мен
ведомстволардың әкімшілік және экономикалық өкілеттілігін күшейтті. ... ... ... ... ... ... сақталып қалды, жалпы өнім көрсеткіштері, олардың ... ... ... ... берді[12].
70-ж. басында реформаны жүргізу тоқтатылды. Сол жылдары әлі де
шаруашылықты жүргізу, жоспарлау мен ... ... ... рет талпыныс жасалғанымен мұның өзі тиісті нәтиже бермеді.
Қоғамдық өндірістің тиімділігін ... ... ... ... қарай республиканың экономикасында өнеркәсіп
жетекші орын алды.
1970-1985 жж. республиканың индустриялық потенциялы белгілі ... ... ... ... ... мен ... қатарға қосылды. Оның
ішінде Қазақ газ ... ... ... ... ... су – су электр
станциясы, Шымкент және Жамыбыл ... ... және ... ... ... ... жөнінде Қазақстан үшінші орын алды.
Экономикалық потенциялдың өсу халық шаруашылық айналымына шикізат
өндіруге бағытталған сипатын ... ... ... жж. алып ... ... ... дамытуға бағыт ұстау
өнеркәсіптің өңдейтін және қайта өңдейтін өндірісінің өсу қарқыны төмен
болуына, халық ... ... ... және ... ... ... ... болуына әкеп соқтырды. Тұтынатын азық-түлік емес
товарлардың 60% ... ... ... ... ... ... олардың бір бөлігі Қазақстан шикізатынан жасалды, бірақ ақтық өнімді
өткізуден түсетін пайданы оны жасап шығарушылар алды.
60-жылдардың ортасында-ақ елдің ... ... ... ... ... ... бағытын ұстады, мұның өзі халықтың тұрмыс
дәрежесінің 40-50 жылдармен салыстырғанда ... ... ... оң ... ... ... ... халық шаруашылығының өндірістік
салаларында жаңа ставкамен жалақы белгіленді, ең төменгі жалақы 70 ... ... ... өсуі ... бойы ... ... ... өсіп келеді деп санады, ал іс жүзінде бұл шындыққа сай емес ... ... ... ... ... ... да ... мұны көп уақыт бойы мемлекеттік органдар халықтан ... ... ... ... 4% ... есептелгенде нақты жалақы 1970-1986 жж.
20% төмендеді. 1985 ж. 1 сом 60-жылдардың ... бір ... 54 ... тең ... ж. ... үшін де ... мен қызметкерлерге
белгіленгендей зейнетақы белгілеу тәртібі енгізілді. 1972-1974 жж. ... ... ... айлық орташа зейнетақы 33% көбейтілді, 1975 ... ... ... ... ... ... жылдары көпшілік қолды көптеген тауарлар бағасының, тұрмыстық
және коммуналдық қызмет ... ... ... ... бағасының
ресми және сол сияқты жасырын түрде ... ... ... ... ... төмендетті.
70-80- жж. адамдардың көпшілігі кеңес қоғамын барып ... ... деп ... ... салт-санадан гөрі еңестік салт-сана көбірек
дәріптелді. Ұлт республикаларында, қоғамдық-саяси өмірде евроцентризм басым
болды. КСРО халықтары мен ... ... орыс ... ... бағалау процесі жүрді, мұның өзі социалистік республикалардың ұлттық
мемлекеттік, мемлекеттік егемендік және териториялық ... ... алып ... саясатындағы бұрмалау, саяси ахуалдың қаталдандырылуы, еркін ... ... ... ... әсіресе интеллигенттер арасынан назар
туғызады. Ол түрліше көрінеді. Мәселен, 1963 ж. ... «Жас ... ... ... ... оқу ... оқитын қазақ
жастарының тұңғыш бейресми бірлестіктерінің бірі құрылды. Алғашқыда ол 800
студентті біріктірді, кейінірек бұл ... ... ... ... ... ... ... Шымкентте және басқа жерлерде
пайда болды[13].
1979 ж. жазда Ақмолада болған оқиға ... ... қоза ...... ... еді. Ол ұлттық қатынасты түпкілікті халықтың
мүдделерін есепке алмай орталықтың әміршілік әдіспен ... ... ... Қазақстанда 1979 жылы неміс автономиясын құру әрекеті
және оған қазақ тұрғындарының ... ... ... ... ... бүгін де «ақ таңдақтардың» бірі болып келеді. Маусымның 19 ... ... ... ... Оны ... ... ... және еңбек
ардагерлері бастады [14].
80-жж. ақырында Кеңес мемлекеті ыдырай бастады. Халық депутаттары
бірінші съезінің ... және ... ... ... ... ... пен федерацияның мүшелері арасында
өкілеттікті бөлісу, жаңа Одақтық ... ... ... ... ... қайта құрлыстардың және ұллтық сананың ояну процестердің
дамуы, уақиғалардың даму ... ... және ... ... ... сай ... пен одақтас республикалардың қарым-
қатынасын ... ... ... ... ... ... ... есепке ала отырып, одақтық қайта құру идеясы
кеңінен қолдау ... және ол ...... және одақтас
республикалардан көтерілді. Қазақ ... ... ... ... ... ... жасалды, онда Қазақстан территориясындағы
табиғи байлықтар мен өндіріс құрал-жабдықтарына, оның ішінде өнеркәсіптің
негізі болып табылатын салалық ... ... ... ... ... ... ... және экономикалық салада нақты
түрде қамтамасыз ету қажеттігі туралы батыл мәлімденді. Қоғамды жаңғыртуға
бағытталған ... ... ... ол ... аса ... ... демократиялық жолмен табуға тырысады. Оңшыл және
солшыл радикализмге қарама-қарсы Н.Ә.Назарбаев ... ... ... және ... ... ... қазақстандықтардың
теңдігіне негізделген ұлтаралық ынтымақтықты сақтау, мемлекеттік ... ... ... ... ... сақтауға баса көңіл бөлу
саясатын жүргізіп келеді.
Бірақ Қазақстанда басталған әміршіл-әкімшілдік ... ... ... құрылымының, Қазақстан Коммунистік партиясының қатаң
билігі кедергі жасады.
Жекелеген партия ұйымдарының өз жұмыстарын жаңа ... сай ... ... ... ... ... бермеді. 1988 ж. бастап жаңа
туып келе жатқан оппоненттер тарапынан Қазақстан ... сын ... ... әлі де ... ... ... ... беделіне қатты
соққы болды.
Ресми емес қозғалыстардың дамуы Қазақстанның қоғамдық өміріндегі
заңды құбылыс еді, ... ... ... (1986 ж.) ... ... туған қоғамдық-саяси ақуал болды[15].
Қазақ жастарының 1986 ж. Желтоқсандағы ... түрі ... ... емес еді. Партия органдары құқық ... ... ... ... шығару жөнінде қысым жасап ... ... ... ... заңсыздыққа көңіл бөлмеді. Уақиғаның салдары
туралы ресми мәліметтер қарама – қайшы.
Тәртіпсіздікті басып – ... ... ... ... ... ... рет және ... бұзды – ұстағандарын ұрып – соққан,
оларды қысты күні киімсіз қала ... ... ... прокурордың
санкциясыз тергеу түрмелеріне бірнеше тәулікке уақытша түрмелерге қамаған.
Демонстрацияларды қуып тастауды темір ... ... ... ... ... ... Бір ... айтқанда өкімет оргнадары өткен
уақытта тоталитарлық өкімет ... ... үшін ... ... ... ... ... аямай қолданылғанын айқын көруге болады.
Сайып келгенде, қоғамды дағдарысқа тоқырауға алып келген тоталитаризм
мен әкімшілік жүйе ғана ... ең ... ... ... ... Атап ... ... шеңберінде ұлт мәселесінің шешілмеуі,
республикаларда ... ... ... ... әміршіл - әкімшілдік және
бір партиялық коммунистік жүйенің нығаюына алып келді [16].
1987 ж. тамызда ... ... ұйым – ... ... ... ол өзінің алдына соғысқа қарсы тұру,
экологиялық, адамгершілік және ... ... және ... ... ... әлеуметтік белсенділігін көтеруге көмектесу,
жұртшылықтың, еңбек ұжымдары мен ... ... ... ... құқықтық, консультациялық, информациялық, эксперттік қолдау
көрсету мақсатын қойды. Кейінірек бұл бірлестіктен ... ... ... ... ... ... ... социял-демократиялық партиясы
бөлініп шықты. Ядролық қаруға қарсы «Невада – Семей» қозғалысы және ... ... ... ... ... ... комитет
республика, мұнан кейін ... ... ... ... ... елеулі саяси күшке айналды. Оның қатарында
Қарағанды көмір бассейні ... ... роль ... олардың қимылдары
теугеуріні жөнінен Кеңес одағының басқа көмірлі аудандарының ... ... ... Таза экономикалық талаптан басталған олар шапшаң-ақ саяси
сипат алды. Жұмысшылардың облыстық ереуілі комитеті 1989 ж. ... ... ол ... ... ... ... ... мүше ретінде
кіреді. Жаңа өзендегі уақиға (1989 ж.) әлеуметтік экономикалық саладағы
көкейкесті проблеммаларды ... ... ... ол инфрақұрылымның
мешеулігінен, өндіргіш күштерді орналастырудағы қателіктердің салдарынан
жергілікті халық ... ... ... ... қолдану практикасының
берік орын алуынан туды.
Әйелдер кеңесіне балама ұйымдар әдеттен тыс төменнен пайда болды.
Солдат ... ... ... ... әйелдерінің лигасы, көп
балалы аналар, жаңұялар, ... ... «Ақ ... және ... ... ... құрылды. Республикадағы күштердің саяси орналасуында жастар
қозғалысы елеулі орын ... 1991 ... ... ... оның ... ... ұйымының комитеті, Қазақстан ЛКЖО және ... ... мен ... ... ж. ... ... ... және «Азат» саяси партиясы пайда
болды. «Азат» қозғалысы және «Азат» саяси партиясы пайда ... ... ... ... ... ... ... шеңберінде
Қазақстанның мемлекеттік егемендігі үшін күрес деп ... ... ... ... да ... партиялар мен қозғалыстар әрекет
етті, республикада 1991 ж. ... ... ... ... бірлестіктер болды.
Қазақстан халқының елеулі ... ... ... істің жағдайына қанағаттанбайтындығының, олардың дағдарыстан
шығудың жолын ортақтасып іздеуінің көрінісі еді.
Қазақстанда көп партиялықтың қалыптасу процесіне ... ... ... ... ... ... ... бастамасы ғана деп санау
керек. Көп партиялықтың тарихи дәстүрінің, республика халқының ... ... ... – кең және ... ... ... жоқ, саяси
көзқарасының біржақтылығымен көрінетін саяси бірлестіктердің пайда ... ... Бұл ... ... және ... ... ... коммунистік партияларына беруге болады.
Осыған қарай «дөңгелек стол» басында тұжырымдалған ... ... ... ... ... біріктіру үшін алғышарттар бар, мұның
өзі партияаралық қарым-қатынасқа цивилизациялық және оң сипат ... ... ... ... конгресі партиясы және Қазақстан халық ... ... ... және ... ... ... ... жақын
жарғы ұсынады.
Қоғамдық демократияландыруда халық депутаттары Кеңесінің заң шығару
қызметі маңызды рөль ... Бұл ... он ... шақырылған Қазақ КСР
Жоғарғы Кеңесі (1990 ж. сәуірден) жетекші орын ... 1990 – 1991 ... ... заңдарында әрбір адамның мұқият зерттеліп ... және ... ... ... заң ... ... мен адамгершілік қасиеттерін көрсетуіне қажетті жағдайларды
қамтамасыз етуге зор ... ... ... ... ... сай республика заңдарын жаңарту құқықтық мемлекет ... ... ... болды. Заңдар Қазақстанның саяси және экономикалық
егемендігін іс жүзінде ... ... ... ... ... ... тиіс еді. Олар ... құқықтарын едәуір кеңейтті,
республианы мекендейтін барлық ұлттар адамдарының ... ... ... Республика парламентінің қазақ тіліне мемлекеттік ... ... ... ... тіл туралы» заңын қабылдауы тарихи уақиға
болды[18].
Елдегі мемлекеттік ... ... ... мен ... ... жағдайында Қазақстанда саяси және ... ... ... ... басқарудың енгізілуі заңды еді.
1990 ж. 24 сәуірде республика Жоғарғы Кеңесі ... ... ... ... ... сессиясында жасырын дауыс беру ... ... ... ... ... полигонында ядролық сынаққа
тиым салу, Ұлы Отан соғысына қатысқандар мен ... ... ... ... ... ... ... жарлықтары Қазақстанда
демократиялық қайта құрлыстар жүргізудің өзіндік бір ... ... ... ... ... 1986 ж. 17-18 ... ... уақиғаға байланысты жағдайлар түпкілікті баға беру жөнінде арнаулы
коммисия құрды.
1990 ж. 25 қазанда ... ... ... ... ... ... ... Декларация қабылдады. Егемендік алу
Қазақстанда жалпы демократиялық процестердің барысын шапшандатты, мұның ... ... ... ... ... байланысты еді. 1991 ж. ортасында-ақ
Қазақстан басқа республикалармен бірге іс ... ... ... ... бастамасы бойынша Белоруссиямен, Украинамен, ... ... ... ... ... ... шекараларды,
орнатылып жатқан өзара пайдалы экономикалық байланыстарды мойындау туралы
екі жақты келісімдер жасалды. 1990 ж. желтоқсанда төрт республика – ... ... және ... ... мемлекеттер одағын құру туралы
иницатива жасады, Новоогарев ... ... ... жөніндегі бірлескен
жұмыс басталды. [19].
1991 ж. тамыздағы уақиға бұл жұмысты үзіп жіберді, ... ... ... ... республикалардың, оның ішінде Қазақстанның егемендік
алуын шапшаңдатты. ... оның бір ... ... ... ... ... осылай күрделі жағдайда Қазақ мемлекеттігі шеңберінде
Республикадағы жоғарғы атқарушы және ... ... ... ... ... ... ... жеткілікті өкілеттік беру ... ... ... ... ... парламенті 1991 ж. 20 қарашада
қабылдаған ... ... ... ... ... ... билігі мен
басқару құрылымын жетілдіру және Қазақ КСР Конституциясында (Негізгі
заңына) өзгерістер мен ... ... ... Заңы ... ... ж. 1 ... Қазақстан тарихында тұңғыш бүкіл халық сайлаған
Президент қызметіне кірісті, ал 1991 ж. 16 ... ... ... ... Қазақстан Республикасы болып аталды. Жоғарғы Кеңес
Қазақстан Республикасының өз территориясындағы бүкіл өкімет билігі ... ішкі және ... ... ... ... және жүргізетін
демократиялық мемлекеттің мемлекеттік тәуелсіздігін жариялады. Республика
тарихында жаңа кезең басталды.
Орта Азия мен ... ... ... Ашғабадта кездесіп,
Беловеж келісіміне, оның құқықтық жақтарына талдау жасады, жаңа достықты
қалыптастыруға толық құқықтық негізде ... ... ... ... 21 желтоқсанда Алматыда бұрынғы Кеңес одағының құрамына кірген тәуелсіз
мемлекет басшыларының ... ... құру ... ... ... қо ... егемен мемлекеттік дамуының қарқынды процесі басталды.
Саяси салада күшті президенттік республика құруға, ... ... ... ... ... ... салада күшті президенттік республика құруға, ... ... ... ... ... ... ... құруға бағыт
ұсталды. Республиканың жаңа конституциясының жобасы ... ... өзі ... заңы ... облыстарда, қалаларда және аудандарда
атқарушы өкімет билігіне реформа жасалды. Өтпелі кезеңге әкімдер ... ... ... ... ... ... пен Үкімет
шешімдерінің орындалуы үшін толық жауапкершілік жүктелді. Әкімдерді
тағайындау және ... ... ... жоғарыдан төмен қарай: республика
Президенті мен жоғарғы тұрған әкімшіліктің әкімдері ... ... ... оның ... ... ... депутаттармен жұмыс
жүргізу, тұрақты ... ... ... ... региондар
дамуының стратегиялық бағытын белгілеу, әртүрлі ... ... ... ... ... ... жүйе қалыптастырудың бастамасы жасалды. Тәуелсіз
бұқаралық ақпарат құралдарының жұмыс істеуі үшін жағдай ... ... ... пен ... ... ... ... құқылы мүшесі
болып, адам және аз ұлттың құқықтарының сақталуына кепілдік берді. Ұлттың
құқы жеке адамның ... ... ... ... ... азаматтарына бірдей қамқорлық жасайды. Мұның маңызды ... ... ... тек ... ... пен ... ынтымақ ғана
Қазақстанның қарқынды дами беруіне мүмкіндік ... ... ... 17 ... 42 ... Қазақтар, 37, проц. орыстар, 5,2 проц. ... ... ... ... ... ... ... мемлекет ретінде
халықаралық аренаға шықты. 1992 ж. 3 наурызда ... ... ... ... ... ... қорының, халықаралық реконструкция және
даму банкісінің, Дүниежүзілік ... ... даму ... кепілдік беретін ... ... ... шешу ... ... орталықтың, Дүниежүзілік денсаулық
сақтау ұйымының мүшесі болды және басқа бірсыпыра ұйымдарға кірді. Біздің
мемлекетімізді жүзден аса ел ... ... ... ... және ... ... ... орнатылды. Республиканың сыртқы ... ... ... оның ішінде ТМД-ні қоса, толық сенім
принциптері негізінде кең байланыстарды ... ... ... Қазақстан
территориясында орналасқан ядролық қарулар келешекте келісімдік процестер
шеңберінде жойылып, республика ядролық қарусыз ... ... ... ... ... мен дәстүрлері қайта түлеуде, ұлттық
сана өсіп ... ... ұлты ... бастады; қазақ тілі мемлекеттік тіл
болды; қазақ халқының таңдаулы ... ... ана ... ... ... ... келтірілуде; ұлттық мәдениеттің гүлденуі
үшін жағдай ... ... және ... туралы заң қабылданып. 1992 ж.
күзде Дүниежүзі қазақтарының құрылтайы өткізіліп, оған 10 ... ... ... ... дағдарыс жағдайында республикада табиғи байлықтардың аса
мол қоры барлығын негізге алатын, ... ... ... пен ... ... ... үлгісін жүзеге асыру, региондар мен шаруашылық
қызметі субьектілерінің баламалы ... ... ... ... ... ... және ғылыми-техникалық, өндірістік
потенциялды неғұрлым тиімді пайдалану ... ... ... ... емес ... белсенді дамытылуда. 1992 ж.
ортасында бұның қатарында 35 акционерлік қоғам, 76 салааралық және ... ... ... ... мен ... болды.
Республика 120 коммерциялық банк, 60 биржа, 40 қамсыздандыру және 20
лизигалық ... екі ірі ... ... болды. 230 орташа өнеркәсіп
орны, 11 мыңдай копператив, 5,5 мыңнан астам шағын кәсіпорын бар, ... ... ... 15 ... ... істейді. Ауыл
шаруашылығында сегіз мыңдай шаруа қожалығы бар. 1806 ... мен ... ... ... екі ... ... меншікке, төрттен бір
бөлігі жеке меншікке өтті [20].
Сыртқы экономикалық саясатта шетелдік капитал, техника мен техналогия
кеңінен ... ... ... сыртқы экономикалық
байланысқа қатысатын 1085 өнеркәсіп кәспорын тіркелген, халық шаруашылығына
ТМД елдері көлемінде ең көп шетелдік ... ... ... ... ... ... экономикалық құрылымдар арқылы
өткізіледі және республикалық ... ... ... ... ... ... экспортының құрылымында шикізаттық бағыт
басым, ол 1988 ж. 31 елге шығарылса, 1992 ж. 89 елге ... ... Аса ірі ... фирмалар және корпорациялармен, соның ішінде
американдық «Дау ... ... ... ... және ... ... «Эльф Акитен» және басқалармен келісімдер жасалды.
Қазақстан экономикасына аса ірі капитал тартудың айқын мысалы 40 жыл
мерзімге ... ... ... құру ... ... қол
қойылуы болады. Бірлескен кәсіпорынның қызмет істейтін бүкіл мерзімі
бойында табыстың 80 ... ... 20 ... «Шевронға» тиісті.
Бұрынғы Кеңес экономикасының ... ... ... ... ... жағдайында нарықтық реформа қиындықпен
жүріп жатыр. Алайда қазақстандықтардың жалпы ұлттық татулықтары болашақтың
жақсы ... ... бұл ... ... ... ... ... бейнеленген, онда көк жасыл түс бірлік пен ашық
аспанды, бейбітшілік пен игілікті бейнелейді,; ... күн – ... ... дала ...... пен ... асқақ ой-парасатты,
шаңырақ –ата мекенді бейнелейді.
1993 жылы 28 қаңтарда ... ... ... ... ... ірге тасы, оның мемлекеттілігінің, тәуелсіздігін қамтамасыз етудің,
экономикалық, мәдени және ғылыми-техникалық прогресс жолымен алға ... ... ... ... ... ... Конституциясын
қабылдады. Конституция бойынша Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ететін демократиялық, зиялы және
біртұтас мемлекет. Оның территориясының тұтастығы, бөлінбейтіндігі және қол
сұғуға ... атап ... ... республикасындағы
мемлекеттік өкімет билігі оның заң шығарушы, атқарушы және сот ... ... ... ... ... ... ... қайнар көзі – Қазақстан халқы. Қазақстан республикасы ... ... ... мен тәуелсіздігін, оның ажырамас құқықтарын ең қымбат
қазына деп санайды және өз қызметін ... пен ... ... ... ... ... ... халқы өз тарихын жасай бастады.
Тәуелсіз Қазақстан Республикасының жариялануы.
Тәуелсіздікке қалай қол ... ... ... ... ... ... ... бірі – Кеңес мемлекеті ыдырай басатды. Тарихта мұндай
оқиғалар көп болған. Не бір ... ...... құрылып, тарап
кеткен. Олардың орнына бірнеше мемлекеттер пайда болған. Бұл жолы да солай
болды. Бұған дейін КСРО құрамында ... ... ... ... ... тәуелсіз мемлекет бола ма, бірнешеуі бірігіп шағын одақтас ... ма, бәрі ... ... ... ме, өздері шешеді. Тоқпақ пен
зорлықтың ... ... ... республикалар дербестік жолын таңдады.
әрқайсысы бөлек, ... ... ... ... ... ... ... Кеңесі 1991 жылғы 16 желтоқсанда
Қазақстанды тәуелсіз ... деп ... ... екі жүз ... ... отары, жетпіс жылдан астам ... ... ... ... ... ел болды. Бұл күн – Қазақстан тарихында Тәуелсіз
Қазақстан Республикасының ... күні деп ... ... ... 16 ... бүкілхалықтық мереке. Бұл республиканың ... ... осы ... ... ... ... үшін теңдесі жоқ
аса маңызды тарихи оқиға еді.
Бұл тәуелсіздік республиканың барлық халықтарына еркіндік, бостандық
әкелді. ... бұл ел ... ... ... ... ... ... қай бағыттарда өркендетеді, қайсы елдермен қатынса
жасайды, әр ұлт өз тілін, мәдениетін, салт-дәстүрін ... ... ... халық өзі шешетін болады.
1991 жылғы желтоқсанның 1-інде Қазақстанның Елбасшысын –Президентін
сайлау болды. Оның қортындысында ... ... ... ... ... Бұл – ... ... бүкілхалық қатысқан, жасырын
дауыс беру арқылы ... ... ... еді. Тұңғыш президентті
тәуелсіз Қазақстанның күрделі де ұлы істері күтіп тұрды.
Тәуелсіздік жолындағы алғашқы ... ... ... ... Қазақстанды дербес мемлекет ретінде ... ... ... Күн ... ... ... ... көбейе берді.
Қазақстан Республикасынан басқа елдерге өкілдер барып, әр ... ... ... үшін ... ... Ол елдерден бізге де келушілер
аз болған жоқ. ... ... ... басшылары Қазақстан
Рсеупбликасының Президентін өз ... ... ... ол елдерде
болып, Қазақстанның келешекте өркендеуіне пайдасы тиетін ... ... ... ... жүзінің көптеген елдерін Қазақстанның ... ... ... ... ... ... ... басшылық алып, алдынала бекітілген біріңғай жоспармен жұмыс істеп,
қалыптасып қалған республикаларда енді әп ... ... туа ... ... бірі – шаруашылық саласындағы қиыншылықтар ... ... бақа ... ... ... ... ... мал
шаруашылығын беретін. Өзі олардан әр түрлі мәшинелерін ... ... ... ... ... тоңазытқыштар, трактор және басқа да
ауыл шаруашылық мәшинелерін алатын. Одақ ... ... ... ... ... ... Бір ... астық, енді
бірінде бензин, тағы біреуінде электр қуаты жетпей жатты.
Сондықтан да бұрын КСРО құрамында ... ... ... ... ... ... деп тапты. Осы игілікті істе Қазақстан
Президенті үнемі бастамашы ... ... 1991 жылы 21 ... ... он бір ... ... жиналып, «Алматы
Декларациясын» қабылдады. Оған Әзірбайжан,Қырғызстан,Армения, ... ... ... ... президенттері, Беларусь
республикасының Жоғарғы Кеңесінің Төрағасы, Ресей ... ... ... қол ... Бұл ... ... ... (ТМД) құрылғаны, осыған байланысты КСРО-ның
өмір сүруін тоқтататыны атап өтілді. Сонымен ... бұл ... ... ... ... ... деп танитындығы, ішкі істеріне қол
сұқпайтындығы, қысым көрсетпейтіндігі айтылған, Республикалар арасындағы
осыған ... ... ... ... ... ... жолмен, келісіп шешетіндігі ерекше көрсетілген. Бұрыннан қалыптасқан
достықты нығайту, ынтымақтастық болу, адам ... мен ... ... ... ... ... ... мәселелер
қарастырылды. Қайта құруға дейінгі орталықтың ұлыдержавалық саясатының
қазақ ұлттын апаттың және ... ... ... ... ... ... ... бойы мәдениетсіздендіру мен ұлтсыздандырудың нысаналы
процесі жүргізіліп келген ... ... ... 1990 ... 25 қазанда Қазақ КСР-нің
мемлекеттік егемендігі туралы Декларация жариялауы ... ... ... ... ... болды. Бұл конституциялық емес, саяси акт еді
одан ... ... ... ... үшін әлі де жан ... ... қажет еді. Сөйтсе де парламенттің осы бір батыл қадамы ... ... ... бойы қордаланып қалған күрделі де ... ... ... ... ... өмір ... жол ашты.
Жұртшылықтың зор қысымы және Қазақстанның егемендікке қолы ... 1991 жылы ... ... ... ... ... ... кейін Семей полигоны жабылды, оның негізінде Ұлттық Ғылым
академиясының Ядролық зерттеу ... ... мен ... ... арқасында бұрынғы одақтас
республикалар тек саяси ғана емес, ең ... ... ... ... алу үшін ... қимылдар жасауға кірісті. 1990 жыл дербес
мемлекеттің ... заң ... ... болады.“Жер кодексін”, “Тілдер
туралы”, “Мемлекеттік өкімет пен басқаруды жетілдіру туралы”, ... мен ... ... жайында заңдар қабылданды.
Қазақстанда орналасқан бұрынғы одақтық құрылымдардың барлық кәсіп
орындары мен ... 1991 ... 15 ... ... ... меншігіне өтті.
Бұған дейін Кеңес Одағының құрамында болып келген Қазақстан ... ... ... ... ... гөрі ... кезікті. Осындай жағдайда Орта Азия мен ... ... ... ... ... жасауға келісіп,
әлеуметтік-экономикалық даму ... ... ... ... құрды. Бұл мемлекеттер экономиканы тұрақтандыру және
баға қою мәселелерін де өзара бірлесіп ... ... ... ... ... пайда болды. Осындай тығыз интеграцияның қажеттігін
кезінде шығыс халықтарының көрнекті мемлекет және ... ... ... көз ... ... еді. ... бұл идея орталықты сескендірген-
ді, кейін мұның өзі оның авторына үлкен кінә болып тағылған.
Қазақстанның өз тәуелсіздігін жариялау ... ... ... ... оны нақты мағынамен – экономиканы нығайтумен толықтыру үшін күшті
атқарушы өкіметтің қажеттігі туды. Сондықтан да ... ... ... ... ... ... ... Бұл бұрынғыдай республиканың
орталық ұсынғын басшысын белгілі бір ... ... ... ... шын
мәнінде ішкі және сыртқы саясатты жүргізуге қабілеті бар, халық тағдыры
үшін жауапты ... ... ... ... ... алу еді. Осы бір жоғары
лауазымға Нұрсылтан Әбішұлы Назарбаевтың бір өзі ғана ... ... ... ... ... ... ... бір жыл ішінде шын ... ... ... ... шаралары жүзеге асырылды. ... ... ... ... ... формаларын сан
алуандығын қалаптастыру процесі басталды. Бұл - өтпелі кезеңнің ... ... ... ... болдырмауға
мыңдаған фермерлік шаруашылықтар қолға алынды.1991 жылы ... ... ... ... арналып 800 мыңнан ... ... ... ... мыңнан астам отбасы саяжай салды. Бұл қосымша 300 мың
тонна картоп пен көкеніс өндіруге ... ... ... ... сақтау және мәдениет мәселелері
тәуелсіз мемлекет жағдайында айрықша күн тәртібінде тұрды. Осы ... бөлу ұзақ ... бойы аты шулы ... ... бойынша жүзеге
асырылып келген. Сондықтан да ... ... ... еді. ... ... қысқа мерзімде бірнеше оқу орны, соның ішінде жаңа ... ... ... тіл ... Заң ... ... қазақ тілі
мемлекеттік мәртебеге ие болып, орыс тілі ұлтаралық ... тілі ... ... ... тілінде оқытатын және тәрбиеленетін 600-ден
астам балалар бақшасы мен 200 жалпы білім мектептері іске ... ... ... ... ... мектептер жұмыс істеді. Мектептерде неміс, корей,
дүнген, поляк, грек, және басқа барлығы 15 ұлттық тілдерді ана тілі ... ... ... ... ... барлық дерлік жоғарғы оқу орындарында
ұйымдастырылды.
1991 жылы ... ... ... ... медецина және экология институттары ашылды.
Республиканың мемлекеттік тәуелсіздігі мен қауіпсіздігін тиянақты
қамтамасыз ету ... ... ... ... ... жеріндегі
стратегиялық мақсаттағы ракеталарға берік бақылау жасаудың ... Бұл ... ... ... ... ... шеңберінде
солардың өкілдерінің қатысуымен жүзеге асырылды. Осы мақсатпен республикада
әуелі қорғаныс жөніндегі Комитет құрылды, кейін ол ... ... ... ... ... ... барлығы және олардың мүліктері,
Байқоңыр ғарыш аймағы тікелей ... ... қол ... ... Байқоңыр Ресеймен бірлесіп пайдаланудың 20 жылға арналған ... ... ... ... “Азия”, “Алаш”, “Бірлік”, “Халық
конгіресі”, ... ... ... ... ... ұйымдар,
қозғалыстар, партиялар пайда болды. Қазақстан Компартиясы алғашқыда аз
уақыт еңбекшілердің көптеген ... ... бірі ... алды. 1991 жылы 6
қыркүйекте жедел шақырылған соңғы съезінде ол таратылды. Оның ... ... ... ... ол өзін ... ... жариялады да соның мүлкіне ие болды.
Тұңғыш рет адамның ғарышқа шыққанынан 30 жыл өткен соң көне ... ... ... 1991 ... 2 қазанда бірінші қазақ Тоқтар
Әубәкіровтың ... ұшуы ... ... ... маңызды оқиға
еді. Мұның өзі республиканың тәуелсіздік алуы жағдайында ғана мүмкін болды.
Тәуелсіздікке қолы ... ... шет ... ... ... бастады.
Оның АҚШ, Франция, Австралия, Ұлыбритания, Германия, Жапония, Сигапур,
Италия, және ... ... ... ... мен ... барған сайын ұлғая ... ... ... Қытайдың,
Синьцзян – Ұйғыр автономиясы районымен, Корей ... ... ... 1991 жылы ... 35 бірлескен кәсіпорын, 16 сыртқы
экономикалық ассоциация тіркелді. Халықаралық бірлескен коммерциялық банк
ашылды. Шетелдік ... ... ... ... ауқымда өнімдердің
бірқатар түрлерін, соның ішінде ... ... ... жасап
шығаратын, тері-мех және басқа ауыл шаруашылығы шикізатын өңдейтін, құрылыс
материялдарын жасайтын, т.б. өндіретін кәсіпорындар ... ... ... іске ... көне ... ... ... жасалған нақты қадам болды. Бұл жол Қазақстанның Азия
– Тынық Мұхит аймағындағы мемлекеттермен және араб ... ... әрі кең ... ... ... ... ... Шығысқа иек
артуы оның географиялық жағдайынан, ... ... мен ... ғана ... осы ... ... ... жөніндегі
тәжірбиесі ол үшін неғұрлым тиімді. Қазақстан ... Орта ... да ... ... ... ... ... нақ осылай.
Шығыстағы елдермен жанасу өзінің жемісін бере ... ... ... және телекомуникациялар, сауда-экономикалық және ғылыми-
техникалық ынтымақтасу жайында келісім жасалынды. ......... ... ... халықаралық темір жол магестралін салуға мүдделі
мемлекеттер ниет білдірді. Оның іске ... ... жүк ... ... ... Қазақстан мен бүкіл Орта Азияның Шығыс және Азия
– Үнді Мұхит аймағындағы ... ... ... орнықтырады.
Қазақстанның ішкі саяси тұрақтылығы және дүниежүзіндегі беделінің
үнемі артып отыруы шетелдік инвесаторлардың өз ... ... ... ... ... ... кокурс негізінде танымал
американдық “Шеврон” фирмасы “Теңіз”, ал ағылшын-италян ... ... ... ... ... жасады.
Қазақстан дүниежүзілік қоғамдастыққа белсенді түрде еніп, көптеген
елдермен, оның ішінде ... ... де тең ... қатынастар орнатып
отыр. Ол 1992 жылы БҰҰ, Қауіпсіздік және ... ... ... ... ... ... мүше ... Ту, Әнұран сияқты өзінің мемлекеттік ... ... ... жас ... ... ... нығайту жолында
жасалынған маңызды қадамдар.осының бәрі ... ... ... ізгі ... жылы ... ... Қазақстан өзінің ұлттық валютасын –теңгені
айналымға енгізді.Алғашқы кезде ол өте құнды болды, ... ... ... тұтыну тауарлары аз өндірілгендіктен 1994 жылыдың
басынан теңге құнсыздана бастады. Эканомиканы ... ... ... етілген бөлігін әлеуметтік қорғау мақсатымен, еңбекшілердің
жаппай кедейленуін болдырмау үшін 1994 жылы ... ... ... ... ... ... ... арналған бағдарлама қабылданды.
1995 жылы Президенттің тікелей атсалысуымен жаңа ... ... ол сол жылы ... бүкіл халықтың талқылауына ұсынылады [22].
Мемлекет басқа ұйымдардан қоғамда әрекет ететін құрылымдарымен және
институтарымен, ... ... ... ... Бұл ... басқа ұйымдардан, қоғамның құрылымдары мен институттарынан
жоғары ... оған ... ... ... ... ... екі ... бөлігі бар: үстемдік және ... ... ... деп өз ... ең жоғары билікті айтады.
Аумағындағы жұмыс істеп тұрған барлық ұйымдар, бірлестіктер, құрылымдар мен
тұлғалар мемлекеттің ... ... ... ... оның ... ... ... қояды. Олар мемлекеттік биліктің бұйрығын ... ... ... сақтауға міндетті. Мемлекетке тиесілі
аумақта бірде бір ұйым, ... ... ... ... ... келе
алмайды. Егемендіктің екінші бір ... ... ... ... дегеніміздің мәнісі, мемлекет өзінің билігін дербес жүргізеді,
өзінің стратегиялық бағыты мен ... ... өзі ... өз ... ... ішкі және ... саясатын өзі жасайды, басқаның
үстемдігіне жол бермейді. Тәуелсіздік ұғымының ішкі аспектісі мемлекеттің
ішінде ... ... ... ұйымның, бірлестіктің және құрылымның
мемлекеттік биліктің дербестігіне қол сұға ... ... ... ... Ал тәуелсіздіктің сыртқы аспектісі, егемен мемлекет
басқа мемлекеттермен, халықаралық ұйымдармен ... ... ... ... - қоғамның, елдің, халықтың ресми өкілі. Қоғамның, елдің,
халықтың мүддесін ол толығымен ... алды ма, жоқ па, ... ел, ... ... ... ме жоқ па, оған қарамастан бұл мәселенің дұрыс ... ала ... ... ... ... халықтың арасында жұмыс істеп
жатқан басқа бірде бір ұйым (бірлестік, ... ... ... мен ... ... ... ... деңгейде және барлық
жағдайда оларды көрсете аламын деп ... ... ... ... ... ... ... ғана негізі бар. Мемлекеттің мұндай
қасиеттерінің молдығына дау жоқ.
Мемлекеттің басқарудың құқықтық ... ... және ... ... оның ... ... болып табылады. Олардың алдында тұрған
міндетті мемлекет құқықсыз шеше алмайды. Егер ... ... ... ... ... ... ... бірлестіктер мен құрылымдар
құқық шеңберінде әрекет етіп, құқық тәртібін сақтауы, заңдар мен ... ... ... ... ... болса, онда құқық аясындағы
мемлекеттің қызметі мүлде басқаша, маңызды ... ... ... ... бұл айтылғандардан басқа, ... ... ... ... ... ... ... етіп-кепілдік
беретін функциялары бар. Мемлекет қоғамдағы негізгі өзара қарым-қатынаста
өзінің қызметіндегі басты демеу болып отырған құқық бастауына сүйенеді.
Мемлекетте ішкі және ... ... ... ... және ... мекемелер мен билік құралдарының ... ... ... (бұл мәселелер төменде егжей-тегдейлі ... ... ... белгісі болып табылады.
Осыған дейін айтылып келген, мемлекеттің ерекшелік белгілерінен басқа,
мемлекеттің элементтері туралы да айту ... ол ... оқу ... ... ... пен ... ... Ол тіршілік ету және
даму процесінде ... ... ... ... ретінде түсіндірілуі
керек. Халықсыз және аумақсыз мемлекет жоқ және ... да: ... ... ... ... ... құрамдас бқлігіне жатқызу
керек.
Мемлекеттің мәні. Мәнділік каттегориясы, оған сапалы ... ... ... ... ... ... зерттелетін құбылыстың басты
және негізге алынатын белгілеріне баса көңіл аударылатындығымен маңызды.
Біздегі пікір ... ... ... ... мемлекеттік мәнін
бұған дейінгі монистік баяндаудан бас тарту ... ... ... ... ... ... өзгерген және жалған түсінікке алып ... ... ... ... жаңа ... ... ... Республикасының тәуелсіздігін және егемендігін айқындайтын
нормативтік актілер
1991 жылы 10 желтоқсанда Қаз ... ... ... Республикасы
болып өзгертілді. Қазақ халқының ғасырлар бойы ... ... ... ... жүзеге асты. Осы 1991 жылы 16 ... ... ... ... салтанатты түрде
жарияланды. 7-тарау 18-баптан тұрған бұл заң Қазақстанның ... ... жаңа ... бетін ашты. Заңның 1-бабы былай
жазылды. Қазақстан ...... ... және ... Ол өз ... ... ... толық иеленді, өзінің ішкі
және сыртқы саясатын дербес белгілеп жүргізеді. ... ... тек өз ... және ол таныған халықаралық құқық нормалары
қолданылады. Конституциялық заңның 2 ... (6-8 ... ... ... ... ... Қазақстан халқын құрайды, бұл
халық егемендіктің бірден-бір иесі, мемлекеттік биліктің қайнар көзі болып
табылады, азаматтар барлық ... тең ... ие ... көрсетіледі.
Қазақ халқы мен Қазақстан Республикасында ... ... ұлт ... ... мен ... ерекше мән беріліп, олар ... ... ... ... ... ... ... 3-
тарауда биліктің заң шығарушы, ... және сот ... ... ... Қазақстан Республикасы халқы атынан ... ... ... ... ... мен Президентіне берілді. Мұндай құқық
егемендік Декларациясында тек Жоғарғы ... ... еді. ... ... өсіп, ол Республика халқы ... ... ... ... ... басшысы және атқарушы өкімет болып
табылды.
Осы заң бойынша мемлекеттік өкімет ... ... ... ... ... ... ... экономикалық
негіздеріне арналған 4-тарауда жер, су, әуе ... ... ... және ғылыми-техникалық потенциял Қазақстан Республикасының
мемлекеттік тәуелсіздігінің негізін құрай отырып тек қана ... ... деп ... ... көп түрлілігі және олардың теңдігі
қамтамасыз етілді.
Заңда тәуелсіздікті қорғау үшін Қазақстан Республикасының өз ... ... өз ... ... ... пен ... ... шешетіні айтылды. Қазақстан Республикасы ... ... ... ... тұңғыш рет мемлекеттік тәуелсіздігі
туралы заң қабылданып, оны ... мен ... да ... ... 1992 жылы 3 ... ... Біріккен Ұлттар Ұйымына, онан
кейін т.б. халықаралық ұйымдарға мүше болды. Қазақстанның тәуелсіздігін шет
елдер таныды, ... ... ... миссиялары ашылды.
Қазақстанның ... ... ... туы және ... (1992 жылы 4 ... ... ... (1992 ж. 11
желтоқсанда) қабылданды.
Қазақстан демократиялық, құқықтық мемлекет пен ... ... бет ... жылы 1 ... ... ... дауыс беру арқылы
Қазақстан Республикасының тұңғыш Президенті болып ... ... ... тағы да ... Қазақстанның мемлекеттік құрылымын жетілдіру мен мүлде жаңа
демократиялық, нарықтық қатынастарды реттеуге бағытталған заңдарын ... әрі ... ... ... ... қолында қала берді. Мәскеудегі
1991 жылы тамыздағы төтенше жағдай жөніндегі мемлекеттік комитет ... ... ... ... ... соң, ... Компартиясының
төтенше съезі өтіп, республикада компартия таратылды. Оның ... ... ... ... ... ... берілді.
1992 жылы ақпанда жергілікті жерде жаңа әкімшілік институт ... ... және ... ... туралы заң» қабылданып, онда
жергілікті атқарушы органдар ретінде Президент ... ... ... ... органдар ретінде жергілікті кеңестер бекітілді. Негізгі
атқарушы билік пен басқару жүйесі әкімдердің қолында ... ... өз ... ... ... ... қалды. Заң бойынша кеңестер
ұйымдастыру, атқару, басқару ... ... ... мен ... коммиссиялары арқылы әкімдердің ... ... ... ... ... есебін тыңдап, оларға сенімсіздік таныта
алады. Бұл ... ... ... ... қысымға да ұшыратты. Екінші
жағынан әкімдер де ... ... ... ... ... қарау
фактілері кездесті. Әкімдер өздерін жеке дара билік ретінде көрсетуге ... Олар ... ... көп ... ... жаңа ... иелерінің,
кәсіпкерлердің шығуына жағдай жасады. Аз уақытта ... ... ... ... ... ... алу ... банктерден
кейінірек инфляцияға ұшырап құны тым төмендеп кеткен миллиардттаған сомды
құраған несиелерді алу арқылы, инвестициялық қорлар құру т.б. ... ... тобы ... ... реттеушілік рөлі өзгеріп, салық жинау
жөніндегі жаңа органдар-салық инспекциялары, монополияға ... ... ... т.б. жаңа құрылымдар дүниеге келді.
КСРО-ның құлауы, горизонтальды экономикалық байланыстардың үзілуі,
жекешеленген кәсіпорындардың, әсіресе ауыл ... ... ... экономиканы құлдыратып, инфляциның қарқынын ... 1993 ... ... ... өз ... теңге қабылданды.
Қазақ КСР-нің мемлекеттік егемендігі туралы декларация:
Қайта құрудың соңына қарай Кеңес ... ... ... ... керісінше одақтас республикалардың құқықтары күшейе түсті. Алдымен
Ресей Федерациясы, Украина КСР-ы өздерінің егемендіктерін жариялады. Одақты
реформалауға бағытталған жаңа ... ... ... ... ... ... 1990 жылы 25 ... республиканың Жоғарғы Кеңесі Қазақ Кеңестік
Социалистік Республикасының егемендігі туралы ... ... ... ... ... ... еркін білдіре отырып, ұлттардың өзін-өзі
еркін билеу құқығын тани отырып, ... ... ... үшін ... ... ... құқықтық мемлекет құруды негізге алып, Қазақ
КСР-нің мемлекеттік егемендігін жариялады және осы Декларацияны қабылдады.
Декларация 17 ... ... ... ... егемен мемлекет, ол басқа
республикалар мен ... ... ... ерікті түрде бірігеді және
өзара қатынастарын шарттық негізде құрады. Одақтан еркін шығу ... ... ... рет ... ... мемлекеттігін сақтау,
қорғау және нығайту жөнінде шаралар қолданады деп жазылды. ... ... ... ... тиесілі еді.
ҚазКСР-нің территориясының өзгермейтіндігі бекітілді.
Республиканың барлық ұлт азаматтары Қазақстан ... ... ... егемендігінің бірден-бір иесі және мемлекеттік өкімет билігінің
негізі болып табылады деп ... ... ... атынан ҚазКСР
Жоғарғы Кеңестік іс-қимыл жасауға құқығы бар.
Азаматтардың теңдігі атап өтілді.
Қоғамдық, ... діни ... ... пен қоғам өміріне қатысуы
үшін кепілдіктер ... ... ... ол ... үшін ... қатарына жатты.
Мемлекет өкімет билігі заң шығару, атқару және сот билігіне бөлу
принципі бойынша жүзеге ... ... ... ... ... ... республиканың басшысы
болды және ең жоғары өкімшілік – атқарушы билік болып ... ... ... сот ... Бас прокурорының кандидатурасын Республика Президенті КСРО Бас
прокурорымен келісе отырып ұсынады және оны ҚазКСР Жоғарғы Кеңесі бекітеді.
Алғаш рет ... ... оның өз ... одаққа берген
мәселелерін қоспағанда, ҚазКСР Конституциясы мен заңдарының үстемдігі
орнатылады деп ... Бұл ... ... ... бірі ... орай ... өз егемендігіне қайшы келетін одақ заңдарын тоқтата
алды.
Меншіктің ... ... және ... теңдігі қамтамасыз етілді.
Республика өз бюджетін дербес қалыптастырды.
Республикада ядролық қаруды сынауға, ол үшін ... ... ... өз ішкі ... мемлекет қауіпсіздігі және ішкі істер
органдарын ұстауға құқылы болды.
ҚазКСР-і халықаралық қатынастардың дербес субъектісі ретінде Біріккен
Ұлттар Ұйымына дейінгі ... ... ... ... ... ... ... жаңа Конституциясын,
егемендік мәртебесін жүзеге асыратын заң актілерін жасауға ... ... ... ... шын ... үлкен тарихи оқиға
болып, тәуелсіздікке жету жолындағы соңғы саты болып ... ... ... ... Декларация қабылданған 25 қазан Республика күні
мерекесі болып бекітілді.
3. ДЕМОКРАТИЯНЫҢ ҚАЗАҚСТАН ... ... ... ... Қазақстан Республикасының дамуының негізгі бағыттарының бірі
– демократиялық жол.
1995 жылы Конституциядан Қазақстан сияқты ... ... ... орнатудың кепілі және қоғамымыздың алға ... ... үшін ... ... жол – ... ... ... не басқа қандай да әлеуметтік белгілеріне қарамастан
олардың құқығы мен бостандығына кепілдік бере ... жол – ... ... тұжырымдалған [23].
Азаматтардың құқығы мен бостандықтары кеңейген сайын демократия
идеяларын ... ... ... институттарды пайдалану,
мемлекеттік ақпарат құралдары мен тәуелсіз баспасөзді пайдалану, өкілдерін
жергілікті өзін-өзі басқрау ... ... және ... ... мүмкіндігі де молая түспек. Жаңару кезеңінде Қазақстан Республикасы
конституциясында көрсетілгендей демократиялық, зайырлы, егеменді, құқықтың
және әлеуметтік мемлекет ретіндегі ... ... да бір ... ең ... ... – адам және оның ... құқытары
мен бостандықтары. Міне әрдайым осыны ескеріп, тек осы бағытта ғана ... ... ... ... демократиялық қоғамның біздің ерекше
Қазақстандық моделі (үлгісі) болатыны негізгі ... ... ... ... ... демократиялық қоғамда өмір сүріп отырмыз деп айту
өте ... ... біз әлі ...... ... шырмауынан шыға алмай
жүрміз. Нақтылы айтқанда Қазақстанда ... күні ... ... қана бар.
Сондықтан біздің мемлекетіміздің алдынан тұрған бүгінгі мақсат ел
экономикасын бұдан әрі қарай жүректілікпен ... ... ... ішкі басқару жұмыстарына араласпастан, ... ... ... ... салу және тағы басқа
демократиялық тәсілдермен елдің аралас ... және ... ... ... ... мен оған ... ... болып отыр.
Бұндай тиімді шаралардың іске асырылуы қоғамымыздың жаңаруына, жұмыс
берушілер мен жұмысшылардың әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... жеке – жеке ұжымдарда, ал
бірте – бірте бүкіл қоғам шеңберінде бір келісімге келіп, бүкіл ... ... ... ... алып ... ... Міне осы сияқты байыпты
істер ғана тоталитарлық социализм мен дамыған капитализм ... ... ... Оңтүстік пен Солтүстіктің даму тәсілдері аралығынан өзіміздің
Қазақстандық менталитетке негізделген өз жолымызды таңдап отырған шағымызда
өте ... ... ... Олардың біздің айтуымызша, шын ... ашық ... және ... ... ... септігін
тигізері ақиқат. Тәуелсіз Қазақстанды ... ... ... экономика саласындағы адамның бостандығы;
– адамның бостандығы мен құқығының толық қамтамасыз етілуі;
– халықтың мемлекетті толық бақлауы;
– аз ұлттардың құқығын, теңдігін сақтау;
... ... ... ... ... ... барлық қоғамдық бірлестіктерге, кәсіпорындарға бостандық беру;
– қатаң заңдылықты, құқықтық тәртіпті сақтау;
– мемлекеттік аппараттың жұмысын демократиялық бағытта жүргізу.
Бүгінгі күні ... ... ... ... ... ... БАҚ бостандығы қамтамасыз етуге байланысты.
Демократиялық мемлекеттер БАҚ бостандығын үш негізге ... ... ... ... шектейді.
– Оған адамдардың жеке басына, беделіне қауіп төндіретін, жала жабатын ... ... қол ... ... мен ... қорғайтын заңдар.
– Ұлттық қауіпсіздікке ... ... ... пен ... ... ... қарсы бағыталған заңдар.
– Қоғамның имандылығын қоғамға бағытталған баулитын ... ... ... демократиялық ахуалы, әділдік субъективтік факторға да
байланысты. Мемлекет басшысының ... ... ел ... ... ... елге өз ... тигізеді.
Демократиялық мемлекетте азаматтар халықаралық құжаттарда қуатталған
құқықтарға барынша толығымен ие болады. Сондықтан азаматтардың ... ... де, ... мемлекетке қатысты оған қандай тиым
жасалатыны да айқын әрі ... ... ... ... ... өз азаматтарына ден қою ... ... ... ... алу ... ... ... азаматтың өмірінің үш саласы:
жеке өмірі және мемлекеттік саладағы өмірі бар, осылардың соңғысы ... ... ... ... ... – мемлекеттің азаматтардың алдындағы есептілігі.
Бұл принцип ... ... ... ... ... жиі – жиі ... ... бұл органдарға сенімсіздік білдіру
мүмкіндігін, мемлекет шенеуніктерінің табысын жариялап отыруға және тағы
басқаларды ... пен ... ... ... ... пен қоғамның өзара іс –
қимылымен айқындалады. Мұндай өзара іс – қимыл олардың арасындағы өзара
шартты ... ... ... саяси және экономикалық процестер,
қоғамның даму ... ... ... ... ... ... мақсатты түрде қоғамның бейнесін өзгертіп отырады.
Кейде мемлекет қоғам өмір сүріп отырған экономикалық және ... ... ... ... ... ... ... қоғамның дамуын
тежейді. Қайсыбір жағдайларда мемлекеттің нақ сөзі қоғамды ... ... ... ... ... демократияның да алуан түрлері
бар.
– сатысыз (тура) демократия;
– уәкілдік (өкілеттік) демократия.
Бірінші жағдайда негізгі шешімдерді ... ... ... ... ... ... ... сайламалы құрылымдарда (Мысалы, ... ... ... ... ол ... басты негізі –
меншікке және қоғамның материалдық тұрмыс жағдайларына ... ... ... және адамдардың меншік пен өз еңбегінің жемісінен
шеттетілуінің түп ... дәл ... ... ... мен ... ... сайын, демократия
идеяларын тарату, демократиялық ... ... өз ... өзін – өзі ... ... ... және парламентке
депутаттар жіберу мүмкіндіктері де ... ... ... ... ... сипаты [25].
– қоғам өмірінің барлық, аясындағы жеке адамның ... ... ... ... мүдделерін толық есепке алып, тұрғындардың жекелеген
ерекшеліктерін ескеру;
– мемлекеттік және ... ... қоса ... қоғамдағы
әлеуметтік қарама –қайшылықтарды жеңуі;
– мемлекет және басқа саяси жүйенің бөліктерінің қарым қатынасындағы
плюрализммен басқару;
... ... және ... өзін – өзі ... ... ... сипатын көрсетеді.
Қазақстан Республикасы демократиялық саясатының тұжырымдамасы. 2015
жылға дейін іске асырылатын міндеттер.
«Тәуелсіздікті ... ... ... ұйымдастыру кеңесі 18-
қаңтар күні Қазақстан ... ... ... ... Жобасын
қабылдады.
«Қазақстан Республикасы ұлттық саясатының тұжырымдамасы» (бұдан әрі
қарай - Тұжырымдама) - бұл елімізді мекендеген ... ... ... діни ... ... бірлікте, татулықта өмір сүріп,
тәуелсіздікті сақтауға және нығайтуға, ... ... ... үлес ... ... мұрат еткен негізгі құжат.
«Қазақстан халқы ассамблеясы» әзірлеген, ... ... ... ... ... ... ... талқылауға ұсынылады.
Тұжырымдама ұлттық мемлекетті қалыптастыру әрі ... ... ... ... құру ... ... ... өзекті мақсаттар мен
міндеттердің жиынтығы болып табылады.
Бұл құжат Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... және республиканың абсолютті
басым бөлігін қазақтар құрайтындығын ескеріп, елде өмір ... ... ... ... ұлттың төңірегіне топтасуының саяси,
мәдени, рухани, экономикалық, т.б. негіздерін анықтауға бағытталған.
Тұжырымдама Қазақстан ... ... ... ... ... ... талаптарына негізделіп
дайындалды.
Қазақстанның жаңа геосаяси, геоэкономикалық жағдайда алға ілгерілеуі,
жаһандану кезеңінде ұлттық мемлекет ретінде ерекшеліктерін ... ... ... әлемдік дамуда дара мемлекеттілігін қалыптастыруы,
елдегі демократиялық үрдістерді тереңдету бағыттары осы ... ... күн ... ... Бұл әрі саяси және тарихи
қажеттілік.
Тұжырымдама ... ... ... және ... ... ... ... дайындау үшін негіз болып табылады. 
Қазақстан Республикасы қазақ халқының сан ғасырлық ... бiр ... ... және ... ... болып табылады.
Ұлттық, демократиялық, құқықтық және әлеуметтiк мемлекет ... ... ... ... - ... ... ... және
әртүрлi тарихи кезеңдерде келiп қоныстанған барша диаспоралар мен этникалық
топтардың тату, бейбiт өмiр сүрiп ... ... ... ... ... ... атауына - Қазақ
Республикасы атауына қайтадан ие ... ... ... ... ... ... де, Қазақ Республикасының Конституциясынан
бастап, барлық ... ... ... қазiргi атау бұрынғыша
жаңартылады. Қазақ Республикасының ... болу - осы елдi ... ... адамның мақтаныш сезiмiн туғызады. Мемлекетiмiздiң төл атауын
қалыпқа келтiру - халық ... ... ... ... ұлттың саны жалпы халық санының
үштен екi бөлiгiнен асса, ол ... ... деп ... ... саны осы ... ... Демек, Қазақ елi ... ... ... ... ұлты - кең ... ... елiн ... бойы мекен еткен, оны
түрлi тарихи зорлық-зобалаңнан, ... мен ... аман ... ... мемлекетқұрушы байырғы ұлт. Әр кезеңдегi тарихи
оқиғаларға байланысты қазiргi таңда Қазақ елiнде қазақ ұлтымен қатар ... ... ... мен ... ... ... ... жуық тоқтаусыз жүргiзiлген ұлтсыздандыру саясаты қазақ
ұлтының тiлiне, дiнi мен ... ... мен ... бiтiм-
болмысына қатер төндiрiп, ұлтты тығырыққа тiредi.
Ресей империясы мен ... ... ... ... ... бұзылуы, тікелей геноцид, экологиялық апаттармен ... ... ... ... жоя ... қолдан утопиялық Кеңес
ұлтын құруға тырысты. «Бейбітшілік» пен «келісім», негізінен, ... ... ... қысыммен орнатылды. Осының негізінде ұлттық
проблемалар ... ... 1986 ... ... ... алып ... ... Кеңес Одағының құрдымға кетуі - дәл осы ... ... ... ... ... ... мемлекет пен саяси институттардың ... ... ... ... ... этносаралық
қатынастардың дамуы бұрынғы күйінде қала берді. Өкінішке орай, Егемендік
Декларациясы мен Тәуелсіздік туралы ... ... ... құру туралы
талаптары толық деңгейде ... ... жоқ. ... ... ... ... кешенді бағдарлама қабылданбады. Әлемдік
үрдіске сай, отарсыздану саясаты жүргізілуі тиіс еді. Экономикалық даму мен
халықтың ... өсуі ... бойы ... ... мәселелерді
өзінен өзі шешеді деген ұғымның қате ... әлем ... ... да ... анық ... ... ... әлі де этносаралық ... ... ... ... ... ... ашық ... қоғамда шешуін таппаған өткір қайшылықтардың бар ... ... ... ... заманда 70 жыл бойы, тәуелсіздік алғаннан кейін
20 жылға жуық мерзім ішінде орыс тілі іс ... ... тіл ... ... 1989 жылы ... "Тілдер туралы" заң қазақ тілінің
мүшкіл күйін жақсарта алмады.
Билік қоғамдағы этносаралық ... тек ... ... ... ... ... деген ұғымды қалыптастыруға тырысып келеді. Бұл
түсінік мемлекеттік органдардың, қоғамдық ... осы ... ... ... проблемаларды шешудің дұрыс жолы бұл
мәселелерді мүлде көтермеу деген ойлар да бой көрсетеді. Ұлт ... қою ... ... деп те бағалануда. Ал проблемалардың шешілмей
жинақтала беруі болашақта қайшылықтар мен ... ... ... бен ... қауіп-қатер төндіреді.
Жоғары билiк тарапынан ұсынылған «еуразиялық идея» мен ... ... - ... ұлты мен ... барлық этникалық топтардың келешегi,
елдiң тағдыры үшiн аса қауiптi бастама. ... ... ... ұлт ... өкiлi ... деген жалған қағидаға сүйену де - түбегейлі қателiк.
Қазақ елiнде бiр ғана ұлт, яғни мемлекетқұрушы қазақ ұлты және ... ... ... тiршiлiк етедi дегендi ашық айтатын мезгiл жеттi. Билiктiң
бастамасымен құрылып, ресми БАҚ-та кеңiнен ... ... ... мүддесіне сәйкес келмейтін Қазақстан халқы ассамблеясы этносаралық
келiсiмдi қалыптастыруға, ұлттық проблемаларды ... ... ... өзi ... ... ... халқының барлық ұлттық
құндылықтарына басымдық берілуі және жеделдете шешілуі тиіс. Мұндай саралап
жіктеу ... ... ... ... адамдарды алалау, олардың жеке
азаматтық құқығын шектеу емес, бұл - ... ... ... ... ... - ұлттық құндылықтар негiзiнде Қазақ
елiнiң экономикалық, саяси, ... ... ел ... етуге және жердiң бiртұтастығын мәңгi сақтауға, жер мен жер
қойнауы байлығын (Ұлттық ... тек ... ... ... жұртының
әлеуметтiк жағдайын үнемi жақсартып отыруға мемлекеттi ... ... ... ... ... ... етпейiнше, заң алдындағы
бәрiне бiрдей жауаптылық болмайынша ел ішінде дұрыс түсiнiстiк болмайды.
Қазақстан Республикасы жалпыға бірдей ... ... бір ... ... бірдей жоғары билік, жалпыға бірдей құқық ... ... ... бір ғана ... тіл ... ... болады.
Қазақ халқы қашанда қазақ жерінде өмір сүріп жатқан орыс, украин, өзбек,
қырғыз, түрікмен, неміс, әзірбайжан, ұйғыр, ... ... ... ... ... да этностық топтардың ... ... ... мен ... ... және төзімділікпен қараған. Бүгінгі күні де өз елінде
басым көпшілікке айналған қазақ ұлты елдегі ... және ... ... ... ... ... санайды. Мемлекет пен оның негізі
болып табылатын қазақ ұлты барлық азаматтардың конституциялық құқықтары мен
еркіндіктерінің қамтамасыз ... ... ... ... ... жерінде
тұрып жатқан этностық топтар мемлекеттің және ... ... ... ... табылады.
Тәуелсіздік күні мерекесінің артын ала жаңа жыл да келіп қалады. Елде
қарбалас. Той деген жақсы ғой, ... ... ... ... ... ... дайындық өз алдына, қоғамда «Төл мерекеміз мәресіне жетпей
жатып, жаңа жылды өткізуге ... ... ... ... ... аз емес. Бұл Тәуелсіздік күнінің мәртебесін бұрынғыдан да көтере
түсуді қалайтындарынан болса керек. Демек ... ... ... ... ... ... ... кемелденіп келеді. Бұған қуанасын, әрине.
«Ой-көкпардың» мақсаты, қоғамдағы қайшы пікірді ... дер ... ... ... бар ... аузына салу керек болса, бұл жолы да ... ... қос ... дайындығының қосарланып қалу турасында не айтар екен
деген ... ... ... ... ... ... құруға дейінгі
орталықтың ұлыдержавалық саясатының қазақ ұлттын апаттың және қожыраудың
шегіне ... ... ... ... ... ... ... мен ұлтсыздандырудың нысаналы процесі жүргізіліп
келген еді.
Республикалық Жоғарғы Кеңесінің 1990 жылғы 25 ... ... ... ... ... ... жариялауы тәуелсіздікке жету
жолындағы ... ... ... ... Бұл ... ... саяси акт еді
одан дербес мемлекет туындамады. Тәуелсіздік үшін әлі де жан ... ... ... еді. Сөйтсе де парламенттің осы бір батыл қадамы ... ... ... бойы ... ... ... де ... шешуге бағытталған, қоғамдық саяси өмір ... жол ... зор ... және ... ... қолы ... 1991 жылы тамыздағы мемлекеттік төңкеріс нәтежиесінде Кеңес
Одағы құлағаннан кейін Семей полигоны жабылды, оның ... ... ... ... зерттеу институты құрылды.
Демократия мен жариялылықтың жеңісі арқасында бұрынғы ... тек ... ғана ... ең ... ... ... ... алу үшін батыл қимылдар жасауға кірісті. 1990 жыл ... ... заң ... ... ... кодексін”, “Тілдер
туралы”, “Мемлекеттік өкімет пен ... ... ... Конституцияға
түзетулер мен толықтырулар енгізу жайында заңдар қабылданды.
Қазақстанда орналасқан бұрынғы одақтық құрылымдардың барлық кәсіп орындары
мен ... 1991 ... 15 ... ... осы ... ... ... Кеңес Одағының құрамында болып келген Қазақстан мен
Ортаазиялық республиыалар тәуелсіздік ... ... гөрі ... ... ... ... Орта Азия мен Қазақстан
республикаларының басшылары өзара ... ... ... ... даму ... ... ... Комитет құрды. Бұл мемлекеттер экономиканы тұрақтандыру және
баға қою мәселелерін де өзара бірлесіп шешетін болды. ... ... ... ... ... ... тығыз интеграцияның қажеттігін
кезінде шығыс халықтарының көрнекті ... және ... ... ... көз жеткізе дәлелдеген еді. Бірақ бұл идея орталықты сескендірген-
ді, кейін ... өзі оның ... ... кінә ... ... өз ... жариялау маңызды оқиға. Бірақ ең
бастысы оны нақты мағынамен – ... ... ... үшін ... ... ... ... Сондықтан да Жоғарғы Кеңес Қазақстан
Президентін сайлау жөнінде шешім қабылдады. Бұл ... ... ... ... ... бір сайлау округінен өткізу ... ... ішкі және ... ... ... ... бар, ... тағдыры
үшін жауапты басшыны бүкіл халық ... ... алу еді. Осы бір ... ... ... ... бір өзі ғана ұсынылды. Оған
сайлаушылардың басым ... ... ... ... бір жыл ... шын ... орасан зор
ревалюциялық жаңғыру шаралары жүзеге асырылды. ... ... ... ... ... формаларын сан
алуандығын қалаптастыру процесі басталды. Бұл - өтпелі кезеңнің бастамасы.
Халықтық азық-түлікпен жабдықтаудағы ... ... ... ... ... ... жылы адамдардың бақша
және бағбандықпен айналысуына арналып 800 мыңнан ... ... ... ... ... астам отбасы саяжай салды. Бұл қосымша 300 ... ... пен ... ... ... ... ғылым, денсаулық сақтау және мәдениет ... ... ... ... күн ... ... Осы ... бөлу ұзақ жылдар бойы аты шулы “қалдық ... ... ... ... ... да ... ... мүшкіл еді. Білім ... ... ... бірнеше оқу орны, соның ішінде жаңа университеттер
ашылды. “Қазақ КСР-інде тіл туралы” Заң шеңберінде ... ... ... ... ие болып, орыс тілі ұлтаралық қатынас тілі атанды)
бұрынғыларға қосымша қазақ ... ... және ... ... ... бақшасы мен 200 жалпы білім мектептері іске қосылды, барлығы
3 мыңнан астам осындай мектептер ... ... ... ... корей,
дүнген, поляк, грек, және басқа барлығы 15 ұлттық тілдерді ана тілі ретінде
оқыту ... ... ... ... барлық дерлік жоғарғы оқу орындарында
ұйымдастырылды.
1991 жылы Алматыда Урология ғылыми-зерттеу, ... ... және ... ... ашылды.
Республиканың мемлекеттік тәуелсіздігі мен қауіпсіздігін ... ету ... ... ... ... ... ... мақсаттағы ракеталарға берік ... ... ... Бұл ... ... біртұтас стратегиялық қорғаныс шеңберінде
солардың өкілдерінің қатысуымен жүзеге асырылды. Осы мақсатпен республикада
әуелі қорғаныс жөніндегі Комитет құрылды, кейін ол ... ... ... ... ... құрамалардың барлығы және олардың мүліктері,
Байқоңыр ғарыш ... ... ... ... қол ... ... ... Ресеймен бірлесіп пайдаланудың 20 жылға арналған Шарты
жасалынды.
Саяси кеңістік едәуір кеңейгенде: ... ... ... “Халық
конгіресі”, “Желтоқсан”, т.с.с. 100-ден астам қоғамдық-саяси ұйымдар,
қозғалыстар, партиялар ... ... ... ... алғашқыда аз
уақыт еңбекшілердің көптеген саяси ұйымдардың бірі болып алды. 1991 жылы 6
қыркүйекте жедел ... ... ... ол таратылды. Оның орнына
Қазақстанның Социалистік партиясы құрылды, ол өзін ... ... ... да ... ... ие ... рет ... ғарышқа шыққанынан 30 жыл ... соң көне ... ... ... 1991 ... 2 ... ... қазақ Тоқтар
Әубәкіровтың ғарышқа ұшуы еліміздің қоғамдық-саяси өміріндегі маңызды оқиға
еді. Мұның өзі республиканың тәуелсіздік алуы ... ғана ... ... қолы ... Қазақстанға шет елдер назар аудара бастады.
Оның АҚШ, ... ... ... ... ... ... және ... мемлекеттермен үкіметаралық байланыстары мен іскерлік
жақындасулары барған ... ... ... Әсіресе Түркиямен, Қытайдың,
Синьцзян – ... ... ... ... ... тығыз
қатынастар орнықты. 1991 жылы Қазақстанда 35 бірлескен кәсіпорын, 16 сыртқы
экономикалық ассоциация тіркелді. Халықаралық бірлескен ... ... ... ... ... қажетті ғылыми ауқымда өнімдердің
бірқатар түрлерін, соның ішінде ... ... ... ... ... және ... ауыл ... шикізатын өңдейтін, құрылыс
материялдарын жасайтын, т.б. өндіретін кәсіпорындар ұйымдастырылды.
“Достық-Алашаньчоу” темір жолының іске ... көне ... ... ... жасалған нақты қадам болды. Бұл жол Қазақстанның Азия
– Тынқ Мұхит ... ... және араб ... байланысының
одан әрі кең көлемде дамуына сөзсіз ... ... ... иек
артуы оның географиялық жағдайынан, этникалық ... мен ... ғана ... осы ... ... ... жөніндегі
тәжірбиесі ол үшін неғұрлым тиімді. Қазақстан ... Орта ... да ... ... ... дамыған елдерге
қарағанда нақ осылай.
Шығыстағы елдермен жанасу өзінің жемісін бере ... ... ... және ... ... және ... ... жайында келісім жасалынды. Пекин – Алматы – Ташкент
– Стамбул Трансазияттық халықаралық темір жол ... ... ... ниет ... Оның іске ... ... жүк ... едәуір өзгертті: Қазақстан мен бүкіл Орта Азияның Шығыс және ... Үнді ... ... елдермен берік қатынасын орнықтырады.
Қазақстанның ішкі саяси тұрақтылығы және дүниежүзіндегі беделінің
үнемі артып отыруы ... ... өз ... ... ... жұмсауына мүмкіндік беруде: кокурс негізінде ... ... ... ... ал ... ... мұнай
кондесаттарын игеру жөнінде ... ... ... ... ... ... еніп, көптеген
елдермен, оның ішінде Еуропа елдерімен де тең құқықты қатынастар орнатып
отыр. Ол 1992 жылы БҰҰ, ... және ... ... ... ... ... қорына мүше блды.
Елтаңба, Ту, Әнұран сияқты ... ... ... ... ... жас ... мемлекеттің егемендігін нығайту жолында
жасалынған маңызды қадамдар.осының бәрі ... ... ... ізгі ... жылы қарашадан бастап Қазақстан өзінің ұлттық валютасын –теңгені
айналымға ... ... ол өте ... болды, бірақ өндірістің
құлдырауына сәйкес тұтыну тауарлары аз өндірілгендіктен 1994 ... ... ... ... ... тұрақтандыру, халықтың аз
қамтамасыз етілген ... ... ... ... еңбекшілердің
жаппай кедейленуін болдырмау үшін 1994 жылы ... ... ... ... ... өтпелі кезеңге арналған бағдарлама қабылданды[28].
1995 жылы Президенттің тікелей атсалысуымен жаңа Конституцияның
жобасын жасады, ол сол жылы ... ... ... ... ... ... ... құқықтық мемлекет құруда жеткен жетістігі.
Жаңа шындық жағдайы есепке ала ... ... ... құру ... қолдау тапты және ол «төменнен» – автономиялық және ... ... ... ... ... өзін-өзі басқару,
өзін-өзі қаржыландыру концепциясы жасалды, онда Қазақстан ... ... мен ... ... оның ... өнеркәсіптің
негізі болып табылатын салалық кәсіпорындарына республиканың меншіктік құқы
дәлелденді, республиканың егемендігін саяси және экономикалық салада нақты
түрде ... ету ... ... батыл мәлімденді. Қоғамды жаңғыртуға
бағытталған қозғалысты Н.Ә.Назарбаев ... ол ... аса ... ... демократиялық жолмен табуға тырысады. Оңшыл және
солшыл ... ... ... ... ... ... және әлеуметтік прогресс, барлық қазақстандықтардың
теңдігіне негізделген ... ... ... ... саясаттың
түбегейлі принципі ретінде саяси тұрақтылықты сақтауға баса көңіл бөлу
саясатын жүргізіп келеді.
Бірақ ... ... ... ... ... басқару құрылымының, Қазақстан Коммунистік ... ... ... жасады.
Жекелеген партия ұйымдарының өз жұмыстарын жаңа талаптарға сай ... ... ... елеулі нәтиже бермеді. 1988 ж. бастап жаңа
туып келе жатқан оппоненттер тарапынан Қазақстан ... сын ... ... әлі де ... ... ... отырған беделіне қатты
соққы болды.
Ресми емес қозғалыстардың ... ... ... ... ... еді, ... ... желтоқсан (1986ж.) уақиғаларына
кейін республикада туған қоғамдық-саяси ақуал болды.
1987 ж. ... ... ... ұйым – ... ... ... ол ... алдына соғысқа қарсы тұру,
экологиялық, адамгершілік және ... ... және ... ... ... әлеуметтік белсенділігін көтеруге көмектесу,
жұртшылықтың, еңбек ұжымдары мен азаматтардың бастамаларына ... ... ... ... информациялық, эксперттік қолдау
көрсету мақсатын қойды. ... бұл ... ... ... ... ішінде «жасыл майдан», «Қазақстанның ... ... ... ... ... ... «Невада – Семей» қозғалысы және Арал,
Балхаш, Қазақстан экологиясының ... ... ... комитет
республика, мұнан кейін халықаралық көлемдегі ... ... ... ... ... ... ... Оның қатарында
Қарағанды көмір ... ... ... роль ... ... ... жөнінен Кеңес одағының басқа көмірлі аудандарының ереуілдерімен
сай келіп жатты. Таза экономикалық талаптан басталған олар шапшаң-ақ ... ... ... ... ... ... 1989 ж. бастап қызмет
істейді, ол Қарағанды облыс еңбекшілерінің ... ... мүше ... Жаңа ... ... (1989 ж.) ... ... саладағы
көкейкесті проблеммаларды жалғанның жарығына шығарды, ол инфрақұрылымның
мешеулігінен, өндіргіш ... ... ... ... ... ... ... вахталық әдісті қолдану практикасының
берік орын алуынан туды.
Әйелдер кеңесіне балама ұйымдар әдеттен тыс ... ... ... ... ... ... ... әйелдерінің лигасы, көп
балалы аналар, жаңұялар, одағы, «Айша», «Ақ отау» және басқа іскер әйелдер
ассоциациясы ... ... ... ... орналасуында жастар
қозғалысы елеулі орын алды. 1991 ... ... ... оның қатарында
республика жастар ұйымының комитеті, Қазақстан ЛКЖО және ... ... мен ... ... ж. ... ... қозғалысы және «Азат» саяси партиясы пайда
болды. «Азат» қозғалысы және «Азат» ... ... ... ... ... ... мақсатын тәуелсіз ... ... ... ... ... үшін күрес деп белгіледі.
Бұл аталғандардан басқа да саяси партиялар мен қозғалыстар ... ... 1991 ж. ... ... ... ... бірлестіктер болды.
Қазақстан халқының елеулі дәрежеде ... ... ... ... қанағаттанбайтындығының, олардың дағдарыстан
шығудың жолын ортақтасып іздеуінің көрінісі еді.
Қазақстанда көп партиялықтың қалыптасу процесіне талдау жасай келіп,
мұның тоталитаризмнен демократияға ... ... ... ғана деп санау
керек. Көп партиялықтың тарихи дәстүрінің, республика халқының ... ... ... – кең және ... ... ... жоқ, саяси
көзқарасының біржақтылығымен көрінетін саяси бірлестіктердің пайда ... ... Бұл ... «Алаш» және «Желтоқсан», Қазақстанның
социалистік, социал-демократиялық, ... ... ... ... ... ... ... басында тұжырымдалған ортақ идеяларды
қорғайтын саяси күштердің күш-жігерін біріктіру үшін алғышарттар бар, ... ... ... ... және оң ... берер еді.
Мысалы, Қазақстан халық конгресі партиясы және Қазақстан халық ... ... ... және ... татулыққа шақырып, бір-біріне жақын
жарғы ұсынады.
Қоғамдық демократияландыруда халық депутаттары Кеңесінің заң ... ... рөль ... Бұл ... он екінші шақырылған Қазақ КСР
Жоғарғы Кеңесі (1990 ж. сәуірден) жетекші орын ... 1990 – 1991 ... ... заңдарында әрбір адамның мұқият зерттеліп жасалған,
құқықтық және әділеттік ... ... заң ... ... мен ... қасиеттерін көрсетуіне қажетті жағдайларды
қамтамасыз етуге зор көңіл ... ... ... ... сай республика заңдарын жаңарту ... ... ... ... ... болды. Заңдар Қазақстанның саяси және экономикалық
егемендігін іс жүзінде нығайтуға, демократия ... ... ... ... тиіс еді. Олар азаматтардың құқықтарын едәуір кеңейтті,
республианы мекендейтін барлық ... ... ... ... ... Республика парламентінің қазақ тіліне мемлекеттік тіл
дәрежесін ... ... ... тіл туралы» заңын қабылдауы тарихи ... ... ... ... ... мен ... шұғыл
күйреуі жағдайында Қазақстанда саяси және ... ... ... ... басқарудың енгізілуі заңды еді.
1990 ж. 24 сәуірде республика ... ... ... ... ... ... ... сессиясында жасырын дауыс беру нәтижесінде
оған Н.Ә.Назарбаев ... ... ... ... ... ... салу, Ұлы Отан соғысына қатысқандар мен ... ... ... ... ... ... ... жарлықтары Қазақстанда
демократиялық қайта құрлыстар жүргізудің өзіндік бір белесі ... ... ... ... 1986 ж. 17-18 ... Алматыда
болған уақиғаға байланысты жағдайлар түпкілікті баға беру жөнінде арнаулы
коммисия құрды.
1990 ж. 25 ... ... ... ... ... ... егемендігі туралы Декларация ... ... ... ... ... ... барысын шапшандатты, мұның өзі
елдегі болып жатқан уақиғалармен тығыз байланысты еді. 1991 ж. ортасында-ақ
Қазақстан басқа Республикалармен бірге іс ... ... ... ... ... бойынша Белоруссиямен, Украинамен, Ресеймен және
басқа республикалармен бір-бірінің егемендігін, қалыптасқан ... ... ... ... ... ... мойындау туралы
екі жақты келісімдер жасалды. 1990 ж. желтоқсанда төрт ...... ... және Қазақстан егеменді мемлекеттер одағын құру туралы
иницатива жасады, Новоогарев келісімін талдап жасау жөніндегі ... ... ж. ... ... бұл ... үзіп жіберді, КСРО-ның күйреуін
және бұрынғы одақтас республикалардың, оның ішінде ... ... ... ... оның бір ... Қазақстан Компартиясы тарихи
аренадан кетті.
Міне осылай күрделі жағдайда Қазақ ... ... ... ... және ... жүргізуші өкімет басшысы ретінде
Қазақ КСР-ның Президентіне жеткілікті өкілеттік беру ... ... ... ... республика парламенті 1991 ж. 20 қарашада
қабылдаған Қазақ КСР-ның «Қазақ КСР-да ... ... ... ... құрылымын жетілдіру және Қазақ КСР Конституциясында ... ... мен ... ... туралы» Заңы бойынша берілді.
1991 ж. 1 желтоқсанда Қазақстан тарихында тұңғыш бүкіл халық ... ... ... ал 1991 ж. 16 желтоқсанда қазақтың ... ... ... Республикасы болып аталды. Жоғарғы Кеңес
Қазақстан Республикасының өз территориясындағы бүкіл өкімет билігі өз
қолында, ішкі және ... ... ... белгілейтін және жүргізетін
демократиялық мемлекеттің мемлекеттік тәуелсіздігін ... ... жаңа ... ... Азия мен Қазақстан республикасының басшылары Ашғабадта кездесіп,
Беловеж келісіміне, оның құқықтық жақтарына талдау жасады, жаңа ... ... ... ... қатысуға әзірліктерін білдірді. 1991
ж. 21 желтоқсанда Алматыда бұрынғы Кеңес одағының құрамына кірген ... ... ... ... құру ... келісімнің хаттамасына
қол қо йылды.
Қазақстанда егемен мемлекеттік ... ... ... басталды.
Саяси салада күшті президенттік республика құруға, кейінірек
парламенттік билікке ... ... ... ... ... ... президенттік республика құруға, ... ... ... ... ... ... ... құруға бағыт
ұсталды. Республиканың жаңа конституциясының жобасы ... ... өзі ... заңы негізінде облыстарда, ... және ... ... ... ... жасалды. Өтпелі кезеңге әкімдер лауазымы
енгізіліп, оларға жер-жерде экономикалық жағдай, ... пен ... ... үшін ... жауапкершілік жүктелді. Әкімдерді
тағайындау және мерзімінен бұрын алуды ... ... ... ... мен ... ... ... әкімдері жүргізеді. Бюджетті
жасап, бекіту, оның орындалуын қадағалау құқығы, депутаттармен ... ... ... қызметіне басшылық ... ... ... бағытын белгілеу, әртүрлі қоғамдық ұйымдармен
байланыс жасау Кеңестердің құзырына берілді[31].
Көппартиялық жүйе ... ... ... ... ақпарат құралдарының жұмыс істеуі үшін жағдай жасалды. Қазақстан
Еуропадағы Хауіпсіздік пен ынтымақ кеңесінің (СБСЕ) толық ... ... адам және аз ... ... сақталуына кепілдік берді. Ұлттың
құқы жеке ... ... ... ... ... ... азаматтарына бірдей қамқорлық жасайды. Мұның маңызды болатын ... ... тек ... ... пен ... ... ... қарқынды дами беруіне мүмкіндік береді: мұнда барлық 17 ... 42 ... ... 37, ... ... 5,2 проц. украиндар, 4,4
проц. немістер.
Қазақстан тәуелсіздік ... ... ... ... ... ... ... 1992 ж. 3 наурызда Қазақстан Біріккен Ұлттар
Ұйымына кірді, Халықаралық валюта қорының, халықаралық реконструкция ... ... ... ... ... даму ... кепілдік беретін көп-жақты агенттіктің, Инвестициялық
таластарды шешу ... ... ... ... ... ... мүшесі болды және басқа бірсыпыра ұйымдарға кірді. Біздің
мемлекетімізді жүзден аса ел таныды, олардың көбімен елшілік және ... ... ... ... Республиканың сыртқы саяси
бағыты шекаралас мемлекеттермен, оның ... ... ... толық сенім
принциптері негізінде кең байланыстарды дамыту болып табылады. ... ... ... ... ... ... процестер
шеңберінде жойылып, республика ядролық қарусыз мемлекет дәрежесін алады.
Қазақстан халықтарының мәдениеті мен дәстүрлері қайта түлеуде, ұлттық
сана өсіп келеді. ... ұлты ... ... ... тілі ... ... ... халқының таңдаулы өкілдерінің есімдері ана дүниеден орала
бастады,тарихи топонимика қалпына келтірілуде; ұлттық ... ... ... ... ... және ... ... заң қабылданып. 1992 ж.
күзде Дүниежүзі қазақтарының құрылтайы өткізіліп, оған 10 миллион қазақ
халқының ... ... ... ... ... табиғи байлықтардың аса
мол қоры барлығын негізге алатын, экономикалық қайта құрлыс пен ... ... ... ... ... ... региондар мен шаруашылық
қызметі субьектілерінің баламалы меншік түрлерін ... ... ... ... және ... ... ... тиімді пайдалану бағыты ұстануда. Республика
экономикасының ... емес ... ... ... 1992 ж.
ортасында бұның қатарында 35 акционерлік қоғам, 76 ... және ... ... ... ... мен ... ... 120 коммерциялық банк, 60 биржа, 40 қамсыздандыру және ... ... екі ірі ... ... болды. 230 орташа өнеркәсіп
орны, 11 мыңдай копператив, 5,5 мыңнан астам шағын кәсіпорын бар, ... ... ... 15 ... ... ... ... сегіз мыңдай шаруа қожалығы бар. 1806 кәсіпорын мен ұйым
жекешелендірілді, олардың ... екі ... ... ... ... ... жеке ... өтті.
Сыртқы экономикалық саясатта шетелдік капитал, техника мен техналогия
кеңінен пайдаланылуда. ... ... ... ... қатысатын 1085 өнеркәсіп кәспорын тіркелген, халық шаруашылығына
ТМД елдері көлемінде ең көп шетелдік инвестиция енген. Экспорттық-импорттық
операциялар ... ... ... ... ... ... және ... экспорт дамыған капиталистік елдерге
бағдарлана бастады. ... ... ... шикізаттық бағыт
басым, ол 1988 ж. 31 елге шығарылса, 1992 ж. 89 елге ... ... Аса ірі ... ... және ... ... ... «Дау кемекал» ағылшындық «Бритиш петролиум» және «Бритиш газ»,
француздық «Эльф Акитен» және басқалармен ... ... ... аса ірі капитал тартудың айқын мысалы 40 жыл
мерзімге «Теңгізшевроил» бірлескен кәсіпорнын құру ... ... ... болады. Бірлескен кәсіпорынның қызмет ... ... ... табыстың 80 проц. Қазақстанға, 20 проц. «Шевронға» тиісті.
Бұрынғы Кеңес ... ... ... ... ... шиеленіскен жағдайында нарықтық реформа қиындықпен
жүріп жатыр. Алайда қазақстандықтардың жалпы ұлттық татулықтары ... ... ... бұл ... ... Республикасының жаңа
мемлекеттік жалауында бейнеленген, онда көк жасыл түс бірлік пен ... ... пен ... ... алтын күн – тыныштық пен
байлықты, дала ...... пен ... ... ... ... ... бейнелейді.
1993 жылы 28 қаңтарда республика Жоғарғы Кеңесі ... ... ірге ... оның мемлекеттілігінің, тәуелсіздігін қамтамасыз етудің,
экономикалық, мәдени және ... ... ... алға ... ... болып табылатын ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы өзінің барлық
азаматтарына ... ... ... ... ... ... және
біртұтас мемлекет. Оның территориясының тұтастығы, бөлінбейтіндігі және қол
сұғуға болмайтындығы атап ... ... ... ... ... оның заң шығарушы, атқарушы және сот билігіне
бөлінетін принциптеріне негізделген, мемлекеттік өкімет билігінің ... ... көзі – ... ... ... ... ... оның
өмірін, бостандығы мен тәуелсіздігін, оның ажырамас құқықтарын ең қымбат
қазына деп санайды және өз ... ... пен ... мүдделері үшін
жүзеге асырады. Сөйтіп Қазақстан халқы өз ... ... ... жастарының 1986 ж. Желтоқсандағы шеруінің түрі ұлттық
болғанымен ұлтшылдық емес еді. ... ... ... ... ... ... тезірек шығару жөнінде қысым жасап ... ... ... ... ... ... ... Уақиғаның салдары
туралы ресми мәліметтер қарама – қайшы[32].
Тәртіпсіздікті басып – ... ... ... ... ... ... рет және ... бұзды – ұстағандарын ұрып – соққан,
оларды қысты күні киімсіз қала ... ... ... прокурордың
санкциясыз тергеу түрмелеріне бірнеше тәулікке уақытша түрмелерге қамаған.
Демонстрацияларды қуып тастауды ... ... ... ... ... ... ... Бір сөзбен айтқанда өкімет оргнадары өткен
уақытта тоталитарлық өкімет ... ... үшін ... ... ... бүкіл арсеналын аямай қолданылғанын айқын көруге болады.
Сайып ... ... ... ... алып келген тоталитаризм
мен әкімшілік жүйе ғана емес, ең ... ... ... ... Атап ... КСРО-ның шеңберінде ұлт мәселесінің шешілмеуі,
республикаларда ... ... ... ... ... - ... ... партиялық коммунистік жүйенің нығаюына алып келді.
1993 жылы Конституция қайшылықты, өтпелі кезеңде қабылданды.
Әлә де көп мәселелер ... таба ... ... ... ... бойынша
елде ұзақ пікірталас, даулар болды. Олардың ішінде: қос азаматтық; тіл
мәселесі; ... ... пе ... ... құру ма?; ... мен
кеңестер арасындағы қайшылықтар; Жоғарғы ... пен ... ... ... ... басшылығымен бұл мәселелер шиеленіске
жіберілмей кезең-кезеңімен ... және ... ... ... 1992 жылы ... ... «Қазақстанның егеменді
мемлекет ретінде қалыптасуы мен ... ... және ... оның ... бірлігінде» (1993ж.) атты кітаптарының рөлі ерекше
болды. Бұл ... көп ... ... ... ... жаңа
демократиялық, нарықтық негізде топтасуы мен еңбек етуінің теориялық
негіздері ... ... ... ... ... нарық,
құқықтық мемлекетке аяқ басудың жолдары анықталды.
Қазақстан Республикасының «Азаматтық туралы» заңы қабылданып ... ... елде қос ... жол ... ТМД елдерімен тарихи
байланыстарды ескеріп, азаматтық алудың өзара жетілдірілген ... Тіл және ... ... ... етіп ... құрамында ұлттық автономиялы бірліктер құруға әрекет
етушілерді халық қолдамады. Тіл ... 1993 ... ... ... таба ... 1995 ... Конституцияда және Қазақстан
Республикасының жаңа «Тіл ... ... ... шешімін тапты. Қазақ
тілі мемлекеттік тіл, орыс тілі ... ... және ... ... ... ... ресми түрде тең қолданылатын ... ... ... ... ... мен дамытуға жағдай туғызуға қамқорлық
жасайды.
1993 жылы ... ... мен ... ... пен ... ... қайшылық шегіне жетті. ... ... ... ... да ... ... арқасында Ресейдегідей
қақтығыстарға жол берілмеді. Кеңестер Қазақстанда ... ... ... ... ... ... ... өз еркімен кетті. Дегенмен
әкімшілік жүйеге қарсы жергілікті және Жоғарғы ... ... да ... ... 1993 ... ... ... әсіресе жергілікті жерде
қос өкіметке кеңестер мен әкімдерге заңды база жасалған еді. Мұның ... ... ... ... алып келе жатты. Кеңестер ... ... ... жергілікті кеңестердіңөзін-өзі таратуына алып
келді. Мұның соңы ХII сайланған Жоғарғы Кеңестің 1993 жылы 13 ... ... ... ... Осылай 1990 жылы сәуірде сайланған Жоғарғы
Кеңес мерзімінен бір жарым ... ... ... ... Бұл ... Кеңес
тұсында ҚазКСР-нің мемлекеттік егемендігі туралы Декларациясы ... ... ... ... ... ... ... Республикасының Конституциясы (1993.18.01.),
барлғы 265 жаңа заңдар ... ... ... ... ... ... ... мен
жергілікті әкімдерге қосымша өкілеттіктер беру туралы заң ... ... заң ... ... ... жылы 7 ... ... болып ХIII сайланған Жоғарғы Кеңес
дүниеге келді. Бұл тұрақты ... ... ... ... ... Жоғарғы
Кеңесте 176 депутат болды. Жоғарғы Кеңесте бірнеше фракциялар құрылды.
Жоғарғы Кеңес пен ... ... ... ... ... ... заң
шығарудан көрі Үкіметпен саяси тайталасқа көбірек көңіл бөлді. С.Терещенко
бастаған ... ... ... ол отставкаға кетті. Жоғарғы Кеңес
бір жылға жуық уақытта бар болғаны 138 акт, соның ішінде 8 заң ... ... 1995 жылы 6 ... ... ... Коституциялық
соты азамат Т. Квятовскаяның шағымын қарап ХIII сайланған Жоғарғы Кеңестің
сайлауы барысында заңның өрескел ... ... ... ... деп ... ... Республикасы Президенті Н.Ә.Назарбаев пен
Жоғарғы Кеңес төрағасы Ә.Кекілбаевтың қарсылығын Конституциялық сот Жоғарғы
Кеңес болмаған ... 1993 жылы 10 ... ХII ... ... ... ... ... мен әкімдерге уақытша қосымша
өкілеттіктер беретін заңның ... ... ... ... берді.
Қазақстан Республикасы Президенті Конституциялық ... ... ... ... ... ... ... елде Кеңес билігінің соңғы органы
өмір сүруін тоқтатты.
Конституциялық реформаның жаңа кезеңі басталды. Күн ... ... жаңа ... ... ... ... жылы 29 ... бүкілхалықтық референдумда Қазақстан
Республикасы перзидентінің өкілеттілігі 2000 жылдың 1 ... ... ... ... сайланушылардың дауыс бергендердің
95,4 процентінен астамы Президенттің өкілеттілігін ұзартуды қолдады.
Жаңа Конституцияны әзірлеу және оны қабылдаған соңғы ... ... заң күші бар ... ... ... мәні өте ... және жай ... қабылдады. Бұл заңдарда ... ... ... қатыснастарға, демократия мен құқықтық
мемлекет құрудың аса ... ... ... ... Осы ... ... ... Қазақстан Республикасының Парламенті және оның
депутаттарының мәртебесі туралы», ... ... ... ... ... ... ... Республикасының
қорғаныс және Қарулы Күштері туралы заңына өзгерістер мен ... ... ... ... ... туралы», «Қазақстан
Республикасының соттары туралы» т.б. болды. Бұл заңдарда мемлекеттік
басқарудың ... ... ... ... ... қатынастарды
реттеу жүргізіліп жатқан реформаларға сәйкестендірілді. Президент пен
Үкіметке, Парламентке, жергілікті атқарушы және ... ... ... ... ... жаңа ... ... толық жағдайлар жасалды.
Мемлекеттік басқарудың орталық органдарының ... ... ... 1993 жылы 11 ... ... Республикасы
Президентінің «Атқарушы өкіметтің орталық органдарының тізімі туралы»,
«Қазақстан Республикасының ... ... ... ... жарияланды.
1994 жылы 16 сауірде Қазақстан Республикасы Президентінің «Қазақстан
Республикасы Президенті мен Министрлер Кабинетінің ... ... ... ... ... ... Осы ... 16-шілдесінде «Мемлекеттік өкімет
билігі және басқару құрылымы органдарын дамыту және оларды ... ... ... Президенттің Жарлығы жарияланды.
1995 жылы Қазақстан ... ... ... ... ... Жарлығы жарық көрді.
Бұл құжаттар Қазақстанның орталық мемлекеттік басқару органдарының
құрылымын, жұмыс істеу ... және ... ... ... ... ... өмір ... сай дамып отырды, жиі өзгерістерге
ұшырап, реформа талаптарына лайықталды. Біршама орталық атқарушы органдары
құрылып, қайта жойылды ... ... ... Ұлт және тілдер
жөніндегі мемлекеттік ... ... ... ... ... ... қайта құрылды.
Мүлде жаңа стратегиялық жоспарлау мен реформалау жөніндегі агенттік,
Мемлекеттік қызмет ... ... ... ... және ... ... экология және ... ... ... ... және ... ... т.б. ... құрылды.
1995 жылы 30 тамызда бүкілхалықтық референдум ... ... жаңа ... ... ... және құқықтық
қатынастар жолындағы құқықтық кедергілер толық ... ... ... кең жол ашылды. Қазақстан таза Президенттік Репсубликаға
айналды, қос ... ... ... ... ... Үкіметтің рөлі
артты. Азаматтардың құқықтары мен бостандықтары нығайды.
Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясының толық ерекшеліктері
Ғ.Сапарғалиевтің «Қазақстан Республикасының ... ... ... және басқа еңбектерде жан-жақты талқыланған.
Заңдар қабылдау жолында ... ... қос ... ... ... етті. Конституциялық мерзім ішінде 1999 жылдың 1
тамыздағы жағдай бойынша Парламетте 500-ден астам заң ... ... аса ... ... кодекс, қылмыстық проессуалдық кодекс,
сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы, отбасы және неке ... ... бар. ... ... аса заң ... ... ... оның 19-ы
қабылданып, Президент қол қойды. Парламенттің Президентпен және Үкіметпен
қарым-қатынасы, түсіністік пен өзара ... ... ... деуге
болады. Осылай жаңа сайланған қос Палаталы Парламент елдегі реформалардың
дамуына қомақты үлес қосты[34].
Қазақстан Республикасының Президенті ... 1997 ... ... ... ... халқына жолдауында «Қазақстан – 2030» стратегиялық
бағдарламасын ұсынды. Ұзақ мерзімге ... бұл ... 7 ... ... Оның «Ұлттық қауіпсіздік», «Кәсіпқой мемлекет» ... ... ... сипатта десе болады. Оларда
ұлттық ... ... ... ... ... ... ... беру, жаңа типті мемлекеттік қызметшілерді қалыптастыру,
сыбайлас жемқорлыққа қарсы ... ... ... ... жұмыс
істеу, мемлекеттің экономикаға араласуын шектеу және қайта қарау сияқты
қомақты теориялық және ... ... ... ... ... ... мен демократияландыруды тереңдету қолға алынды.
Оған дәлел ... ... ... заңына өзгерістер
ендіріліп, партиялық тізімі бойынша сайлау арқылы Парламент ... он ... орын ... ... ... Президентінің
өкіметтік мерзімі 7 жылға созылды. ... ... ... ... ... -2030» стратегиялық бағдарламасы негізіндегі
демократияландыру ... ... ... жылы 10 ... ... ... Президенті Н.Ә.Назарбаев
баламалы негізде 7 жыл мерзімге Президенттікке қайта сайланды.
1999 жылдың 10 ... ... ... және ... ... ... оларға демократиялық, баламалық негізде
депутаттар сайланды. Осы жылы 17 ... ... ... ... сайланды. [35]
Иә, Қазақстан Республикасының 19 жылда жеткен жетістіктерін айта
берсек көп. ... ... ... ... аз ғана жылдарда еліміз биік
белестерді бағындырып, ел экономикасын қолға алып, әлемдік дағдарысқа төтеп
беріп, ... ... ... ... ... жүріп келеді. Ел
басымыз Н.Ә.Назарбаевтың салиқалы саясатының арқасында ... ел: ... ... өзгеше. Мемлекетіміздің «жаппай қырып жою қаруына» қарсы
шығып, өз мемлекетімізде мұндай қаруға тыйым салдық. Бұл ... ... ... және де ... ... мұндай «радиоактивті уран
элементінен» 1-ші орынды ала тұра бас ... ... ... ... қазақ халықының қолдауымен бірге ... ... ... ... деп «2030 – ... барыс жылы деп атады».
Қазақстан Республикасы қазірге дейін бірқатар халықаралық ауқымды
шараларға бастамашы болып ... ... ... ... ... әкелудің көш басында жүрді. Ел ішіндегі этносаралық ... ... ... ... өзгелерге үлгі етерліктей дәрежеге көтерілді.
Дүниежүзілік, аймақтық қауіпсіздікті ... ету ... ... де ... ... ... оң ... келеді. Жер
шарының көптеген мемлекеттерімен тек достық, ынтымақтастық тұрғысында қарым-
қатынас орнаттық.
Міне, ... ... ... ғана ... атқарылуы нар түйенің жүгіндей
ауыр жұмыстар екені айтпаса да түсінікті. Дегенмен, осы бастамалар мен
істердің ... де ... ... ... ... ... ... етіп ұсынған жаңашыл идеяларымыз бен іс – қимылдарымыздың халықаралық
қоғамдастық тарапынан танылып, оң ... ... бір ...
туған Отанымыз табалдырықтан енді ғана аттаған 2010 жылы ... және ... ... мүше 56 ... ... аталған
беделі биік халықаралық құрылымға біауыздан төраға болып сайланды.
Отанымыз ЕҚЫҰ-ға бұрынғы Кеңес Одағы республикаларының, Орталық ... және ... ... ... елдердің арасынан топ жарып,
алғаш төрағалық ететіні де мақтануға тұрарлық жәйт деп ... ... ... ... ... ... төрағалық міндет өз
деңгейінде атқаратынына барша мемлекеттер сенеді.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қазақ халқы бүгінгі тәуелсіз Қазақстан ... деп ... қол ... ... ұзақ та күрделі тарихи жолдан өтіп және
қазіргі таңда она әлем ... ... ... демократиялық
мемлекет құру жолында, тәуелсіздікке жету жолында түрлі ... ... орын ... ... ... ... ... , үйсін, ғұн мемлекеттерінен бүгінгі Қазақстан ... ... ... ... ... ... тарихи кезеңдерде бірнеше
мемлекеттік құрылымдар өмір сүрді. Қоғамдық ... ... ... мен ... ... реттеуге бағытталған
бүгінгі кезеңдегі ... ... ... даму ... өтті . Осы жолда
қазіргі Қазақстанның территориясы қалыптасты, қазақтар ... және ... ... ... ... ... қалыптасты. Құқықтық
қатынастар осы құбылыстарды реттеп, рәсімдеп отырды.
Диплом жұмысын жазу барысында ... ... ... қол ... ... ... ... қол жеткіздік. Мұндай
саяси-құқықтық тарихы фактілердің бүгінгі таңда және болашақтағы Қазақстан
республикасының ... және ... ... ... ... ықпал болатындығы даусыз.
Қазақстан халқы бүгінгі тәуелсіз Қазақстан Республикасы деп аталатын
мемлекетке қол жетікзгенге дейін ұзақ да ... ... ... ... Осы
жолда түрлі саяси құқықтық, әлеуметтік – экономикалық қатынастар орын алды.
Қазақ жерінде ертедегі сақ тайпалары ... ғұн ... ... ... ... ... ... шаңырақ көтерді. Кейбір
тарихи кезеңдерде бірнеше мемлекеттік құрылымдар қатар өмір ... ... да ... құқығынан демократия мен нарықтық қатынастарды
реттеуге бағытталған ... ... ... ... эволюциялық даму
жолынан өтуде.
Осы жолда қазіргі Қазақстанның территориясы қалыптасты, ... және ұлт ... ... ... ... халқы қалыптасты.
Құқықтық қатынастар осы құбылыстарды реттеп, рәсімдеп ... Азия ... ... ... ... мұншама өзгеріс
болып, Қазақстанның көгілдір туы қайта желбірей қалатыны ешкімнің ... ... ... ... бола қоймас.
Ол біздің ойымызда да болған жоқ. Түбінде тәуелсіз ел болатынымызды
білдік. Бұған басты себеп – соңғы, ХХ ... ... ... ... ұзақ
ғасырларға жалғасты созылған саяси-әлеуметтік сұрапыл дағдарыс. Соңғы бір
ғасырдың өзінде бұл ... ... өлке ... рет ... ... түсті. өндіргіш күштерді Еуропа жұртшылығына ұқсап «еңбек
қаруын» жетілдіру ... ... ... ... қаруын жетілдіру
арқылы дамытуды басты шарт ... Одан ... ... ... ... ... бас ... Еуразия кеңістігін қанға бояды, ағайын
арасына жік түсірді, әкесі мен ... ... ... ер ... жүйе ... ... құл ... дәстүрлі адами көзқарасқа ақау
түсті, ақ пен қызылға бөлініп айқасты. Кіндікті ... ... ... ... Бұл ... жеке ... мемлекет туын
тігуі мүмкін болмады.
Екінші мыңжылдықтың соңғы ғасыры бойы өткен идеологиялық ... ... ... ұлт ... ... ... Ұлттың тағдыр-
талабы шешілу үшін «патшалық» идея мен «коммунистік идея» (екеуі де бірінен
бірі өткен тоталитарлық жүйе) бірдей ... ... ... ... – субъективтік, ол тәуелсіздікті ұлттың аңсауы. Еуразия
кеңістігі тоталитарлық ақыл-ойдан бір сәт босап, алуан қилы көзқарас ... ... ... ... ... ... даяр ... өзіміз
сынаған жалтаңдық ақталды. Құлаған жүйелердің орнына ондаған мемлекеттер ту
тікті. Тіге алмай қалғандарын айту аянышты.
«Тәуелсіздікті ... ... ... ... - ... Ресей
саясаты тез арада өзгеріп шыға келді. Ол кезең жалт етті де, жоқ ... ... ... арқасында алтын күн арқалаған қыраны бар
көгілдір байрақ ... ... ... биіктен көрінсін деп тілейік. Себебі
байрақ биіктен ғана желбірейді, жерге түссе, - шүберек. Қазірде 16 ... ... ... ... баса ... жатыр.
Қазақстанды құлашын кен жайған бәйтерек іспеттес. Себебі бәйтеректің
тамыры сала – сала ... ... ... өзінің жеріне әр тарихи
кезеңдерде әр түрлі себептермен келген ел-жұртқа пана ... ... ... де ... отан болды. Қазақстан азаматтығын алу, қазақпен қатар
өмір сүру, ауылдас болу мәртебеге айналды. Қазақ атамыз ... ... ... ... ... ... ... қазіргі таңда 148 ұлт
тұрады[36].
Қазақстан мемлекетінің тамыры ... ... ... бері ... ... сүйсінетін халық. Жері үшін жандарын құрбан етер қайсар ... ... ... ... Міне сол ... арқасында қазақ
елі бүгінгі таңда ғасырлар бойы ... ... ... ... елінің
тәуелсіздігін алу сәті түсіп, уысынан жібермеген біздің батырлар.
1991 ... 16 ... ... ... ... азат ... жерінің төрінен өзіміздің мемлекетімізді жариялады. Ол ... ... деп ... Осы Қазақстан Республикасы деп аталған
сөздер қазақ жастарының, әсіресе сол ... ... ... ... ... алтын әріптермен жазылды. Тәуелсіздікке он тоғыз
жыл. Зымыран уақыт өлшемін алып қарағанда бұл ... ... сәт. ... ... ұлан ғайыр іс атқарылды. Ең бастысы тәуелсіз Қазақстанды ... ... айға ... ... ... іргедегі алып мемлекет –
Қытайдан бастап жер ... ... ... ... Кең ... елін әлем ... ... қос қыраны көкте ... ... ту ... – Астананың тым қысқа мезгілде қарыштап өскен көрікті
қелбетіне әлемге белгілі талай қайраткерлер таңданысып ... ... ... жер ... жөнінен тоғызыншы орын алатын мемлекетіміздің іргесін
қамтып, шекарамызды белгілеп алуға қол жетті. Бүгінде ... үш ... ... ... ... ... дамып келе жатқан елге әлем назары
ауып отыр. Кейбірі ... ... ... ... ... одақтас
республикалар ішінен суырылып алға шығып, шоқ жұлдыздай көрінген ... ... енді ... ... от ... қызғана қарайды.
Ең бастысы Қазақстан Республикасы өз ... ... ... ... ... назарына ауып отыр.
Мемлекет - қоғам дамуының жемісі. Мемлекеттің пайда болуына әсер еткен
факторларға: ... ... ... ... ... ... ... қоғамдағы демографиялық жағдайларды және
экономикалық қатынастардың дамуын ... ... ... ... екі ... ... атап ... болады.
Біріншісі: шығыстық жол. Бұл бағытта ... ... ... ... т.б.) ... болған. Бұл бағыттың ерекшелігі мемлекет - ірі
ииригациялық жүйелерді жасау; оны іске ... үшін ... ... түрде топтастыру-біріктіру; барлық жұмысты бір орталықтан ... ... ... ... ... жолы (Ежелгі Африка, Рим мемлекеттері). Бұл ... жеке ... ... ... ... және ... ... арқасында пайда болған.
Мемлекет түсінігі күрделі әлеуметтік құбылыс ... ... ... беру ... жан-жақты көзқарастар қолданылды. Жұмыс барысында
қолданылған материалдар ... ... ... ... беруге
болады. Мемлекет дегеніміз - белгілі бір территорияда өмір сүретін ерікті
азаматтардың өздерінің ... мен ... ... ... құрған
одағы немесе саяси ұйымы.
Ал мемлекеттің функциясына келетін болсақ, ол ... ... ... қызметтері деуге болады. Қазіргі ... ... ... оның өмірі, денсаулығы, ... ... ... ... ... да ... отыр және осындай ... ... ... ... ... мемлекет болып жарияланғаннан берi
Республиканың өзiндiк ... ... ... бастады. Оған
демократиялық, интернационалдық ... ... ... ... ... өзiнiң құқықтық жүйесiн әр түрлi
факторларды ескере отырып белсендi түрде қалыптастыруда.
Қазақстан Республикасының құқықтық жүйесi тұтастай алғанда оның ... ... ... ... атап көрсетуге болады. Құқықтың
негiзi қайнар көзi нормативтiк құқықтық акт болып табылады. ... ... 4 ... сай ... ... ... оларға
сәйкес келетiн заңдардың нормалары, ... ... ... өзге де ... ... ... Конституциялық
Кеңес пен Республика Жоғарғы Сотының нормативтiк қаулыларының нормалары
қолданыстағы құқық болып ... ... ... адам ... мен ... ... онда заң ... танылады, мемлекеттің қызмет
атқаруы биліктің бөлінісі қағидаттарына негізделеді.
Қазіргі заманда құқықтық мемлекет құру, қалыптастыру ... ... ... ... адам ... даму ... ешқашан, еш елде
құқықтық мемлекет болған емес. Қазіргі кезде де жоқ. Болашақта да барлық
елдерде бір ... бір ... ... мемлекет болуға мүмкін емес.
Себебі әр елдің экономикасы, мәдениеті, әлеуметтік жағдайы, рухани ... бір ... ... ... қоса ... ... ... болады.
Сондықтан болашақта құқықтық мемлекет бірнеше ... ... ... ... ол ... мазмұнында, әсіресе нысанында
объективтік ерекшеліктері болады.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
1.«Қазақстан Республикасының Мемлекеттiк ... ... ... ... ... Республикасы Конституциясы 1995ж.
3.«Нормативтiк құқықтық актiлер туралы» ҚР ... ... ... ... ... ... 1998ж.
5.Қазақстанның 2030 жылға дейiнгi даму стратегиясын жүзеге асыру шаралары
туралы. 1998ж.
6.Сапарғалиев Ғ. ҚР Конституциялық ... Жетi ... ... ... Конституциясы 1995 ж.
8.Қазақстан тарихы «очерктер» Алматы «Дәуір» баспасы 1994ж.
9.Ағдарбеков ... және ... ... ... 2003 ... ... С.Д. «Құқық негіздері» Алматы 2004 ж.
11.Ермеков «Демократиялық даму жолы» саясат 1998 ж.
12.Қазақстан Республикасының Мемлекеттік тәуелсіздігі туралы Конституциялық
заңы
13. Алаш ... ... ... ... ... «Қазақстан Республикасының саяси-құқықтық тарихы» Алматы
«Ғылым» 2000ж.
15.Мемлекет және құқық негіздері. «Алматы жеті жарғы» Кұраст. ... ... және ... ... ... ... Жоламан Қ.Д.
17.Қазақстан тарихы «очерктер» Алматы «Дәуір» баспасы 1994ж.
18.Сайлау Батырша-Ұлы Дипломатия тек сыртқы саясат емес Алматы «Нұрлы әлем»
19.Мемлекет және құқық ... ... жеті ... ... ... ... ... «Жалпыұлттық республикалық газет»
21. Заң және заман. Закон и время «саяси қоғамдық журнал»
22. ... А. ... ... не?» ... 1998 ... ... мемлекеттік тәуелсіздігі туралы» ҚР–ның Конституциялық заңы, ... 1991 ... ... ... мемлекеттік егемендігі туралы» Декларация, 25 қазан,
1990 ... Ғ. ... ... Республикасының Коснтитуциялық құқығы»,
Алматы 1998 ж.
26. ҚР Президентінің 2002 жылғы 12 қыркүйектегі №949 ... «ҚР – ... ... ... С.З. ... и Парламент РК. Алматы, 1998.
28.Ибраева А.С. Теория ... ... ... ... ... В.А. ... строй Р.К., Алматы, 1998.
30.Козлов Ю.М., ... ... – М.: ... 1999. – ... В.В. Теория права и государства: Учебник. М.: Прво и ... Ғ.С., ... А.С. ... және құқық теориясы. Алматы;
Жеті ... ... Г.С., ... ... и ... ... ... Жеті жарғы, 1999.
34. Сапаргалиев Г.С., Становление Конституционного строя РК. Алматы. 1998.
35.Төлеуғалиев Ғ. Қазақстан Республикасының азаматтық құқығы: Алматы: Жеті
жарғы. ... С.А., ... ... теория и опыт Р.К.:
Алматы, 1999.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 77 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«М.Сералин шығармашылығы»4 бет
Банк қызметi саласындағы қылмыстарға қылмыстық құқықтық сипаттама65 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының геометриалық түсініктерін қалыптастыру жолдары47 бет
Егемен Қазақстанның саяси проблемалары3 бет
Ел экономикасындағы инвестициялық саясаттың ықпалы8 бет
Мағжан Жұмабаев шығармалары36 бет
Рахат Акционерлік Қоғамындағы маркетингті пайдалану16 бет
Тамыры терең бәйтерек6 бет
Тәуелсіз Қазақ мемлекетінің тарихи қалыптасу жолдары (кезеңдері)39 бет
Тәуелсіз Қазақстан Республикасы200 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь