Құқықтық мәміле

Кіріспе
1 Мәміле институтының азаматтық.құқықтық сипаттамасы
1.1 Азаматтық құқықтағы мәміле түсінігі. Мәміледегі ерікті және ерік білдіруді, нысанын анықтау
1.2 Мәміленің жарамдылығы, мерзімі мен шарттары
1.3 Азаматтық құқықтағы мәміле түрлері
1.3 Азаматтық құқықтағы мәміле түрлері
2 Жылжымайтын мүлікпен мәміле жасаудың теория және тәжірибе мәселелері
2.1 Жылжымайтын мүлікті мәміленің пәні ретінде анықтаудың мәселелері
2.2 Жылжымайтын мүлікпен мәмілелерді нотариалды куәландыру мен жылжымайтын мүлікке құқықтарды мемлекеттік тіркеу арасындағы ара.қатынасы
2.3 Жылжымайтын мүлікпен жасалатын мәмілелерді тіркеудің кейбір құқықтық реттеу мәселелері
2.4 Жылжымайтын мүлікпен жасалатын мәмілелерді жарамсыз деп тану
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Өзектілігі. Қазіргі кезде Қазақстанда нарықтық экономиканың қалыптасуына бағытталған қайта құруларды жүзеге асыруға байланысты, басты объектісі жылжымайтын мүлік болып табылатын мүліктік қатынастардың шеңбері кеңее түсуде. Әр мемлекетте жылжымайтын мүлік әлеуметтік, экономикалық маңызға ие, құндылығы жоғары объект болып есептеледі. Сондықтан да заң шығарушы орган жылжымайтын мүлік саласындағы құқықтық қатынастарды реттеуге, бақылауға аса көңіл бөледі.
Қазақстанның он бесжылдық мемлекеттік тәуелсіздігі кезеңінде жылжымайтын мүліктің құқықтық режимінде түбегейлі өзгерістер орын алды. Қазақстан Республикасы Конституциясы [1] қабылданып көптеген сұрақтар нормативтік деңгейде өз шешімін тапқан, алайда қолданыстағы заңнаманы талдау көрсеткендей, әлі өзінің шешімін таппаған мәселелер де анықталуда. Қазіргі нарықтық экономика жағдайында бұрынғы жоспарлы экономика кезінде негізіне алынған ойлар, тұжырымдар өз өзектілігін жоғалты немесе мағынасы, маңыздылығы өзгеруде.
Атап айтсақ, жылжымайтын мүлік объектісінің қалыптасуы және оған заттық құқықтар мәселесі, жер учаскесіне және онымен тығыз байланысты жылжымайтын мүлік объектілеріне құқықтардың ара-қатынасы мәселесі, мүлік саласындағы жылжымайтын мүлікпен жасалатын мәмілелердің нысанына байланысты, сондай-ақ, нотариаттық куаландыру мәселелерді айқындауға байланысты, сонымен қатар мүлікке құқықтарды тіркеу жүйесінің сұрақтары, осы жүйемен мәмілелерді (шарттарды) нотариаттық куәландыру жүйесінің арақатынасы мәселелері бүгінгі күні де өзекті болып саналуда. Тұжырымдаманың жетілдірілмегендігі кейбір реттерде жылжымайтын мүлік саласында қалыптасатын құқытық қатынастардың объектісін айқындауға мүмкіндік бермейді.
Сондай-ақ жылжымайтын мүлікке құқықтарды тіркеу жүйесінің сұрақтары, кәсіпорынның мүліктік кешен ретінде мемлекеттік тіркеуден өту мәселелері бүгінгі күні аса өзекті болып саналуда.
Алайда Қазақстанда тіркеу жүйесін еңгізуіне дейін тіркеу модельдеріне теориялық сараптама жасалмаған. Қазіргі кезеңде де осы мәселеге арналған арнайы ғылыми жұмыстар жеткіліксіз. Мәмілелерді тіркеуді құқықтық реттеу мәселелрінің күрделі сұрақтарын терең қарастырған отандық ғалымдардың арасында К.М. Ильясованы ерекше атап кетуге болады. Сонымен қатар, И.В. Амирханованың еңбектерінде де осы тақырыптардың кейбір кәсіпкерлік саладағы өзекті мәселелер зерттелген.
Осы саладағы қазақ тілінде кешенді монографиялық зерттеулердің жоқтығын, көптеген даулы сұрақтарды қарастыру қажеттілігін ескере отырып біздің диссертация жұмысының тақырыбының өзектілігі кумән тудырмайтынын айту қажет.
Бұған қоса, белгілі бір уақыт немесе кезең өткен сайын кез-келген құбылыс қайта бағалануы тиіс. Қоғам, оның өмір сүру деңгейі, айналаға деген көз қарас өзгереді. Ю.Г. Басин байқағандай, қоғам және құқықтық жүйе дамуына қарай ұғымдар өзгереді [2].
1 Қазахстан Республикасының Конституциясы. 1995жылғы 30 тамызындағы – Алматы «Жеті жарғы», 2010ж.
2 Басин Ю.Г. Защита прав – необходимое качество его юридической силы // Вещные и обязательственные права в законодательстве РК. Материалы научно-практической конференции /Отв. ред. М.К. Сулейменов – Алматы. КазГЮА, 2000 – 202с.
3 Шершеневич Г.Ф. Учебник русского гражданского права. – М.: Статут, 1995 (по изданию 1907 г). – 556с.
4 Гражданское право. Учебник в 3т-х. Т.1. 6-е изд. переаб. и доп.  Н.Д. Егоров, И.В. Елисеев и др.: Отв. ред. А.П. Сергеев, Ю.К. Толстой – М.: Изд. Проспект, 2004. – 624с.
5 Комментарий части первой Гражданского кодекса Российской Федерации – М.: «СПАРК», 2005 – 597с.
6 Заңтану. Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Заңтану. /авторлар ұжымы. Жетекші А.Н. Ағыбаев – Алматы: «Мектеп» баспасы» ЖАҚ, 2002 – 336 бет.
7 Иоффе О.С. Советское гражданское право - Изд-во ЛГУ, 1958 – 197с.
8 Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексі (Жалпы және Ерекше бөлімдері) – Алматы: Юрист, 2010. – 308бет.
9 Гражданское право: Учебник В 2-х т. Под ред. Е.А. Суханова - М., 1998. Т.1. – 257с.
10 Калфина А.Г. Масляева А.И. Гражданское право – М., 1997 – 432с.
11 Ойгензихт О. Воля и волеизъявление. Очерки и теории – Душанбе, 1977. – 217 с.
12 Гражданское право. Учебник для вузов (академический курс). / Отв. ред. М.К. Сулейменов, Ю.Г. Басин. – Алматы, 2000. – 704 с.
13 Синайский В.И. Русское гражданское право – М., 2002 – 638с.
14 Басин Ю.Г. Сделки – Алматы, 1996 – 125с.
15 Покровский И.А. Основные проблемы гражданского права – М., 2000 – 429с.
16 Дождев Д.В. Римское частное право – М., 1997 – 704с.
17 Хейфец Ф.С. Недействительность сделок по российскому гражданскому праву. – М., 2003. – 132с.
18 Басин Ю.Г. Избранные труды – Алматы, 2003 – 864с.
19 Иоффе О.С. Гражданское право. Курс лекций – М., 1958 – 635с.
20 Покровский Б.В. Избранные труды по гражданскому праву – Алматы, 2003 – 498с.
21 Рабинович Н.В. Недействительность сделки и ее последствия – Л., 1961 – 256с.
22 Советское гражданское право. Учебник. Т. 1 / под ред. И.Б. Новицкого, П.Е. Орловского – М., 1954. – 209с.
23 Гражданское право: Учебник. Часть 1 / под ред. Ю.К. Толстого, А.П. Сергеева - М., 1996. - 632с.
24 Завидов Б.Д. Договорное право России – М., 1998 – 432с.
25 Покровский Б.В. Понятие и значение письменной формы сделок в советском праве // Труды института философии и права академии наук КазССР. Т.4 – Алма-Ата, 1960 – С.148-150
26 Хохлов С.А. Правовое обеспечение выбора предприятиями надлежащей формы хозяйственных договоров // Правовые средства реализации самостоятельности и инициативы производственных объединений и предприятий – Свердловск, 1986. – С. 47-55.
27 Романкова И.В. Некоторые проблемы заключения и оформления гражданско-правовых сделок // Вестник КазГУ. Серия юридическая. №4. – Алматы, 1997.
28 Темиралиева Р.А. Совершение сделок. Учебно-практическое пособие.- Алматы, 1998. – 147 с.
29 Сделки с недвижимостью – оформление без нотариуса: государственная регистрация, образцы документов, комментарий и нормативные акты. – М.: Юрайт-Издат, 2003. – 495 с.
30 Казақстан Республикасының № 6-1 1996 ж. 10 маусымдағы «Авторлық құқық және сабақтас құқықтар туралы» Заңы // «ПАРАГРАФ» ақпараттық жүйе
31 Джантасова А.Д. Договор и закон // Актуальные проблемы современного гражданского права. Вып. 2. Т. 1 – Алматы, 2002. – С. 190-193.
32 Агарков А.А., Иоффе О.С. Советское гражданское право. – М, 1944. – 353с.
33 Римское частное право / Под ред. И.Б. Новицкого, И.С. Перетерского – М., 1994 – 544с.
34 Тұрлибекова Қ.С. Рим құқығы бойынша шарт ұғымы және оның түрлері // Гражданское право в системе права: Мат-лы междунар.науч.-практ.конф. (в рамках ежегодных цивилистических чтений), Алматы 17-18 мая 2007г. / Отв. ред. М.К. Сулейменов. – Алматы: НИИ частного права КазГЮУ, 2007 – С.359-361.
35 Покровский Б.В. Договор как правоотношение. // Покровский Б.В. Избранные труды по гражданскому праву /Сост. М.К.Сулейменов – Алматы: НИИ частного права КазГЮУ, 2003. 404с.
36 Киндеева Е.А., Пискунова М.Г. Недвижимость: договоры и комментарии. – М.: Издательство Юрайт, 2009. – 567с.
37 Сарсембаев М.А. Международное торговое право – Алматы: Ғылым, 1999. – 301с.
38 Романкова И.В. Некоторые проблемы заключения и оформления гражданско-правовых сделок // Вестник КазГУ, Серия юридическая №4, 1997, С. 159-168.
39 Диденко А. Некоторые проблемы оснований прекращения договора // Гражданское законодательство Республики Казахстан. Вып. 15- Алматы, 2003, С.73-90.
40 Денисов С. А. О порядке заключения договора // Актуальные проблемы гражданского права /Под ред. М. И. Брагинского – М.: «Статут», 1999. - С.337-340.
41 Зыкин И.С. Договор во внешнеэкономической деятельности. – М.: Международные отношения, 1990. – 297с.
42 Джакишев С.А. Недействительность договора как двусторонней сделки. //Договор в гражданском праве: проблемы теории и практики. Т.1. -Алматы, 2000. - С. 43-49.
43 Мухамедова Н.Ф. Свобода договора в гражданском праве: понятие, сущность и ограничение // Гражданское право и гражданское законодательство. Материалы международной научно-практической конференции / Отв. ред. М.К. Сулейменов – Алматы: НИИ частного права КазГЮУ, 2009 – С. 300-303
44 Новицкий И.Б. Сделки. Исковая давность – М.,1954 – 205с.
45 Егоров Ю.П. Сделки как средства индивидуального регулирования общественных отношений – Екатеринбург, 1993 г. – 133 с.
46 Романкова И.В. К вопросу понятия предпринимательской сделки // Вестник КазГУ. Серия юридическая. 1999.-№1(10). - С.101-105.
47 Амирханова И.В. Гражданско-правовое обеспечение развития предпринимательства в Республике Казахстан – Алматы, 2003. – 369с.
48 Куанышбаева С.О. Предпринимательские сделки по законодательству Республики Казахстан: Дисс. нанд. юрид. наук / ОАО КазГЮУ – Алматы, 2004 – 177 с.
49 Куанышбаева С.О. Особенности правового статуса предпринимателя при заключении сделок // Субъекты гражданского права. Т. 2. – Алматы: КазГЮА, 2001. – С. 124-126.
50 Коммерческое право. / Под ред. В.Ф. Попондопуло, В.Ф. Яковлевой – Спб., 1997 - 438 с.
51 Куанышбаева С.О. Виды предпринимательских сделок // Актуальные проблемы современного гражданского права. Сб. материалов межд. конф. Т.1. – Алматы, 2001 – С. 273-275
52 Ахмадиева Г.Д. Правовое регулирование внешнеэкономических контрактов в РК. – Алматы: 1996. – 261с.
53 Богуславский М.М. Международное частное право. – М.: 1989. – 541с.
54 Испаева Г. Предмет договора международной купли-продажи товаров // Юрист. – 2004. - №5. – С. 40-43.
55 Джурович Р. Руководство по заключению внешнеторговых контрактов. М.: 1992. – 624с.
56 Калдыбаев А.К. Изменение и расторжение гражданско-правового договора. Автореф… на соиск… уч… степ… к.ю.н. – Алматы: казГосИНТИ, 2005. – 69с.
57 Брагинский М.И. Витрянский В.В. Договорное право: Общие положения – М., 1998 – 587с.
58 Сулейменов М.К. Объекты гражданского права по законодательству Республики Казахстан // Объекты гражданских прав / Отв. ред. М.К. Сулейменов – Алматы: КазГЮУ, 2004 – С. 8 – 30
59 Қазақстан Республикасының 2007 жылғы 26 шілдедегі № 310-ІІІ «Жылжымайтын мүлікке құқықтарды және онымен жасалатын мәмілелерді мемлекеттік тіркеу туралы» Заңы (өзгерістер мен толықтырулармен) // «ПАРАГРАФ» ақпараттық анықтама жүйесі.
60 Қазақстан Респуликасы Үкiметiнiң 1997 жылғы 15 тамыздағы № 1261 «Жылжымайтын мүлiктi бағалау және тiркеу жөнiндегi мекемелер мен кәсiпорындарды «Қазақстан Республикасының Әдiлет министрлiгi Жылжымайтын мүлiк пен заңды тұлғаларды тiркеу жөнiндегi агенттiгiнiң Жылжымайтын мүлiк жөнiндегi орталықтары» мемлекеттiк кәсiпорны етiп қайта құру туралы» Қаулысы // «ПАРАГРАФ» ақпараттық анықтама жүйесі.
61 Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2009 жылғы 13 ақпандағы № 148 «Шағын және орта кәсіпкерлік субъектілерін қолдау және жылжымайтын мүлік нарығындағы ахуалды тұрақтандыру жөніндегі кейбір шаралар туралы» Қаулысы(өзгерістер мен толықтырулармен) // «ПАРАГРАФ» ақпараттық анықтама жүйесі.
62 Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2009 жылғы 6 наурыздағы № 265 «Жылжымайтын мүлік нарығындағы проблемаларды шешу жөніндегі кейбір шаралар туралы» Қаулысы // «ПАРАГРАФ» ақпараттық анықтама жүйесі.
63 Қазақстан Республикасының 2006 жылғы шілденің 5-і. № 157-III ҚРЗ«Мүлікті жария етуге байланысты рақымшылық жасау туралы» Заңы // «ПАРАГРАФ» ақпараттық анықтама жүйесі.
64 Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2006 жылғы 15 тамыздағы № 770 қаулысымен бекітілген «Мүлікті жария етуге байланысты рақымшылық жасау туралы» Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес жария етілген жылжымайтын мүлік объектілерін пайдалануға қабылдауды ұйымдастыру және жүргізу Ережесi
65 Қазақстан Республикасының 1997 жылғы 16 сәуiрдегi № 94-1 «Тұрғын үй қатынастары туралы» Заңы // «ПАРАГРАФ» ақпараттық анықтама жүйесі.
66 Қазақстан Республикасының 2001 жылғы 16 шілдедегі № 242-ІІ «Қазақстан Республикасындағы сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі туралы» Заңы // «ПАРАГРАФ» ақпараттық анықтама жүйесі.
67 Қазақстан Республикасының Әділет министрінің 2007 жылғы 7 желтоқсандағы № 329 «Мемлекеттік муқтаж үшін алынатын жылжымайтын мүлікті бағалау әдістемесін бекіту туралы» Бұйрығы // «ПАРАГРАФ» ақпараттық анықтама жүйесі.
68 Қазақстан Республикасының 1995 жылғы 23 желтоқсандағы «Жылжымайтын мүлік ипотекасы туралы» Заңы (өзгерістер мен толықтырулармен) // «ПАРАГРАФ» ақпараттық анықтама жүйесі
69 Жариков Ю.Г., Масевич М.Г. Недвижимое имущество: правовое регулирование. Научно-практическое пособие.-М: Издательство БЕК, 1997.
70 Недвижимость: права и сделки. 2-е издание, доп. и перераб. – М.: Юрайт-Издат, 2006. – 710с.
71 Скворцов О.Ю. Недвижимость как юридическая фикция // В сб. Актуальные проблемы науки и практики коммерческого права. Выпуск 4 - Спб: Санкт-Петербургский университет, 2000ж. – С. 154-159.
72 Шершеневич Г. Ф. Курс торгового права. Т. 2. Изд-е 4-е. – СПб, 1908. – 625с
73 Кусяпова Н.В. Содержания понятия «недвижимое имущество» // Объекты гражданских прав: Материалы международной научно-практической конференции (в рамках ежегодных цивилистических чтений) / Отв.ред. М.К. Сулейменов – Алматы, КазГЮУ, 2004г. - С.119-124.
74 Ильясова К.М. Правовой режим недвижимого имущества: проблемы теории и практики. Дисс. На соиск. уч.степени док.юр.наук. - Алматы, 2005г.
75 Саякбаев Н. Является ли трубопровод невижимостью? // Юрист. №10, 2004 – С. 31.
76 Жариков Ю.Г., Масевич М.Г. Недвижимое имущество: правовое регулирование. Научно-практическое пособие. - М: Издательство БЕК, 1997. – 224с.
77 Скрябин С.В. Недвижимое имуществопо законодательству Казахстана: понятие, структура и правовой режим. // Справочная система «ПАРАГРАФ».
78 Гражданский кодекс Российской Федерации. Ч. 1. Научно-практический комментарий / Отв.ред. Т.Е. Абова, А.Ю. Кабалкин, В.П. Мозолин.- М: Издательство БЕК, 1996.- 727c.
79 Комментарий к Гражданскому кодексу Российской Федкрации, части второй (постатейный). – М: Юрид. Фирма Контракт, 1996.-С.128
80 Брагинский М.И., Витрянский В.В. Договорное право. Книга вторая: Договоры о передаче имущества. – М. «Статут», 2000. – 497с.
81 Гражданский кодекс Республики Казахстан (Общая часть). Комментарий (постатейный). В двух книгах. Книга 2. / Отв.ред.: М.К. Сулейменов, Ю.Г.Басин.- Алматы: Жеті Жарғы, 2003. – 528с.
82 Гражданское право.Том І. Учебник для вузов (академический курс) / Отв.ред.: М.К. Сулейменов, Ю.Г. Басин.-Алматы: КазГЮА, 2000. – 687с.
83 Лапач В.А. Система объектов гражданских прав: теория и судебная практика.- Спб.: Издательство «Юридический Центр Пресс», 2002. – 567с.
84 Ресей Федерациясының 1997 жылғы 17 маусымдағы «Жылжымайтын мүлікке және онымен жасалатын мәмілелерге құқықтарды мемлекеттік тіркеу туралы» Заңы // www.gorodissky.ru.
85 Брагинский М.И., Витрянский В.В. Договорное право. Книга четвертая. – М.: «Статут», 2003.- 910с.
86 Ильясова К.М. К проблеме регистрации прав на предприятие как имущественный комплекс // Объекты гражданских прав / Отв. ред. М.К. Сулейменов – Алматы: КазГЮУ, 2004 – С. 149-154.
87 Кусяпова. Н. К вопросу о государственной регистрации прав на недвижимое имущество и сделок с ним // Фемида.-№4. -2002. - С. 39-40
88 Гражданский кодекс Республики Казахстан (Общая часть). Комментарий (постатейный). В двух книгах. Книга 2. -2-е изд., испр. И доп., с использованием судебной практики / Отв.ред.: М.К. Сулейменов,и Ю.Г.Басин.-Алматы: Жеті Жарғы, 2003.- 528с.
89 Коваленко Г.П. Рынок недвижимого имущества В Республике Казахстан: Практическое пособие.-Алматы: Жеті Жарғы, 2000. – 123с.
90 Суханов Е.А. Комментарий части второй Гражданского кодекса Российской Федерации для предпринимателей. - М: Фонд правовой культуры, 1996. – 724с.
91 Карамышева О.В., Герасимова Е.Л. Некоторые правовые аспекты создания и ведения государственного земельного кадастра Российской Федерации в условиях рынка // Государство и право.-1998.-№3.- С.28-37
92 Кузнецов А.В. Федеральный закон «О государственной регистрации прав на недвижимое имущество и сделок с ним»: за и против // Государство и право.-1998.-№2. – С.59-65
93 Филимонов Ю.В. Проблемы и перспективы развития в Российской Федерации институтов нотариата и государственной регистрации // Государство и право.-1998.-№11.- С.15-22
94 «ПАРАГРАФ» ақпараттық жүйесі
95 Сделки с недвижимостью – оформление без нотариуса: государственная регистрация, образцы документов, комментарий и нормативные акты. – М.: Юрайт-Издат, 2003. – 495 с.
96 Системы регистрации прав на недвижимое имущество. Опыт зарубежных стран – М., 2000. – 176с.
97 Новицкий И.Б. Римское право.- М.: Гуманитарное издание, 1994 – 209с.
98 Кузнецов А.В. немецкий опыт регистрации прав на земельные участки и возможность его использования в России // Государство и право. – 1998. - №2 – С.59-65.
99 Скворцов О.Ю. Регистрация сделок с недвижимостью: правовое регулирование и судебно-арбитражная практика.-М.: ЗАО «Бизнес-школа «Интел-Синтез»,1998.- С. 47-78.
100 Сыроедов Н.А. Регистрация прав на землю и другое недвижимое имущество // Государство и право. -1998. - №8. – С. 90-97
101 Чуваров В.В. Вопросы государственной регистрации прав на недвижимое имущество и сделок с ним. // Проблемы современного гражданского права.Учебник. /Отв. ред: В.Н. Литовкин, В.А. Рахмилович.- М., 2000.- 149 с.
102 Ильясова К.М. Регистарция прав на недвижимость в РК: основные концептуальные положения – Алматы, 2000.- 266с.
103 Гражданское и семейное право развивающихся стран: Учеб.пособие. / Под ред. В.К. Пучинского и В.В. Безбаха.- М: Изд-во УДН, 1989.- 95 с.
104 Гражданский кодекс Российской Федерации – М., Статут, 2010г. - 310с.
105 Амирханова И.В. Некоторые проблемы правового обеспечения совершения предпринимательских сделок // Ученые записки Университета экономики и права. Вып.2. – Алматы, 2000.- С.1-6.
106 Концепция совершенствования системы регистрации прав на недвижимое имущество (проект). // Юридическая газета, 03.05.2006
107 Джакишев С.А. Недействительность договора как двусторонней сделки. //Договор в гражданском праве: проблемы теории и практики. Т.1. -Алматы, 2000. - С. 43-49.
108 Иоффе О.С. Развитие цивилистической мысли в СССР: В 2 ч. Ч.1. –Л.:Издательство Ленинградского университета, 1978. – 160 с.
109 Масков Д.А. Общие условия удостоверения сделки // Советская юстиция. - 1993. - № 11. - С. 11-12.
110 Жайлин Г.А. Гражданское право Республики Казахстан. Часть особенная: Учебник. Т.1. – Алматы: Данекер, 2001. – 338с.
111 Қазахстан Республикасының 1997 жылы 14 шілдедегі «Нотариат туралы» Заңы // «ПАРАГРАФ» ақпараттық жүйесі.
112 Виноградова Р.И., Лесницкая Л.Ф., Пантелеева И.В. Нотариат в вопросах и ответах. – М.: Юридическа литература, 1994. – 32с.
        
        Кіріспе
Өзектілігі. Қазіргі кезде Қазақстанда нарықтық экономиканың қалыптасуына
бағытталған қайта құруларды жүзеге асыруға байланысты, ... ... ... ... ... мүліктік қатынастардың шеңбері кеңее
түсуде. Әр мемлекетте жылжымайтын мүлік әлеуметтік, ... ... ... ... ... ... есептеледі. Сондықтан да заң шығарушы
орган жылжымайтын мүлік саласындағы ... ... ... аса көңіл бөледі.
Қазақстанның он бесжылдық мемлекеттік тәуелсіздігі кезеңінде жылжымайтын
мүліктің құқықтық режимінде түбегейлі өзгерістер орын ... ... ... [1] қабылданып көптеген сұрақтар нормативтік
деңгейде өз шешімін ... ... ... ... ... әлі ... шешімін таппаған мәселелер де анықталуда. Қазіргі
нарықтық экономика жағдайында бұрынғы жоспарлы экономика ... ... ... ... өз ... жоғалты немесе мағынасы,
маңыздылығы өзгеруде.
Атап айтсақ, жылжымайтын мүлік объектісінің ... және оған ... ... жер ... және ... ... байланысты жылжымайтын
мүлік объектілеріне құқықтардың ара-қатынасы мәселесі, мүлік саласындағы
жылжымайтын мүлікпен жасалатын ... ... ... ... ... ... айқындауға байланысты, сонымен қатар
мүлікке құқықтарды тіркеу жүйесінің ... осы ... ... нотариаттық куәландыру жүйесінің арақатынасы мәселелері бүгінгі
күні де өзекті болып саналуда. Тұжырымдаманың жетілдірілмегендігі ... ... ... ... ... құқытық қатынастардың
объектісін айқындауға мүмкіндік бермейді.
Сондай-ақ жылжымайтын мүлікке құқықтарды тіркеу жүйесінің сұрақтары,
кәсіпорынның мүліктік кешен ... ... ... өту ... күні аса ... болып саналуда.
Алайда Қазақстанда тіркеу жүйесін еңгізуіне дейін тіркеу ... ... ... ... кезеңде де осы мәселеге арналған
арнайы ғылыми жұмыстар жеткіліксіз. Мәмілелерді ... ... ... күрделі сұрақтарын терең қарастырған отандық ғалымдардың
арасында К.М. Ильясованы ... атап ... ... ... қатар, И.В.
Амирханованың еңбектерінде де осы тақырыптардың кейбір ... ... ... ... ... ... ... кешенді монографиялық зерттеулердің жоқтығын,
көптеген даулы сұрақтарды қарастыру қажеттілігін ескере отырып біздің
диссертация жұмысының ... ... ... ... ... қоса, белгілі бір уақыт немесе кезең өткен сайын кез-келген
құбылыс ... ... ... Қоғам, оның өмір сүру деңгейі, айналаға деген
көз ... ... Ю.Г. ... ... ... және құқықтық жүйе
дамуына қарай ұғымдар ... ... ... мақсаты – жылжымайтын мүлікпен жасалатын
мәмілелердің құқытық реттелуін ... ... ... ... зерттей
отырып, сот тәжірибесіндегі жылжымайтын ... ... ... деп тану мәселелеріне талдау жасау.
Аталған мақсатты іске асыру үшін, келесі міндеттерді орындау қажет деп
есептейміз:
- мәміле институтына ... ... ... ... ... ... және ерік, ерік білдіру мәміле элементтерін
қарастыру;
- қолданыстағы заңнама бойынша «жылжымайтын мүлік» мәміленің ... ... ... ... ... ... ... нысанына қойылатын
заң талаптарына құқытық және тәжірибелік талдау жасау;
- жылжымайтын мүлікпен жасалатын мәмілелерді мемлекеттік ... ... ... ... ... мүлікпен жасалатын мәмілелерді жарамсыз деп тану
теория және тәжірибе ... ... ... ... мүлікпен жасалатын мәмілелер.
Зерттеу пәні болып жылжымайтын мүлікпен жасалатын мәмілелер құқықтық
қамтамасыз ету мәселелері.
Магистерлік диссертацияның ... ... ... А.А. ... ... Ю.Г. ... М.И. ... В.В. Витрянский, Д.М. Генкин,
В.П. Грибанов, Ю.Г. Жариков, К.М. Ильясова, О.С. Иоффе, О.В. ... ... В.А. ... М.Г. ... И.Б. Новицкий, М.К. Сулейменов,
О.Ю. Скворцов, С.В. Скрябин, Б.В. Покровский, Е.А. Суханов, С.А. ... ... Ю.К. ... В.А. ... Г.В. Чубуков, Г.Ф. Шершеневич
және басқа қазақстандық және ресейлік ғалымдардың еңбектері ... ... ... ... салыстырмалы-
құқықтық, индукция және дедукция, сондай-ақ анализ және ... ... ... жүзеге асырылған.
Жұмыстың ғылыми және тәжірибелік жаңалығы жылжымайтын мүліктің құқытық
режиміне қатысты, жылжымайтын мүлікпен жасалатын ... ... ... сот ... ... ... мемлекеттік қазақ
тілінде жүргізілуінде көрініс табады.
Диссертация авторы жылжымайтын мүлікпен ... ... ... ... ... ... тіркеу рәсіміне ерекше ... оны іске ... ... ... ... және тәжірибелік
мәселер жөнінде баяндаған. ... ... ... ... ... ... деп тану туралы азаматтық істер бойынша шығарылған
шешімдер келтіріледі және оларға құқықтық талдау жасалынады.
Зерттеудің ғылыми ... ... ... ... азаматтық-
құқықтық мәміле институтына жасалған құқықтық сараптама нәтижесінде мәміле
нысаны ұғымының әр түрлі теориялық концепциялар анықталған.
Диссертацияда жылжымайтын ... ... ... ... ... мәміле жасауының қосымша сатысы болып табылады ... ... ... ... ... ... жасалған
саралау негізінде мәмілені тіркеу түрлері анықталған.
Сонымен қатар жылжымайтын мүлікпен жасалатын мәмілелерді ... ... ... сот ... ... ... заңнамаларға өзгерістер енгізу туралы ұсыныстар жасалған.
- Мәмілені тіркеу мен мәміледен ... ... ... өз ... қажет. Мәмілені тіркеу құқықтың ауысуын ... ... ... ... ... ... ретінде қарастыру керек. Мәмілені
тіркеу – мәміле жасауының қосымша шарттарының бірі ... ... ... ... қойылатын). Мәмілені мемлекеттік тіркеудің заңи
нәтижесі – оның заңдылығын тану және мәміленің жасалған сәтін ... ... ҚР ... 155 бабында айқын, нақты көзделуі керек. Бұл ҚР ... ... ... ... ... мәмілелерді тіркеу деп
мемлекеттік тіреудің түрлерін нақты көрсетуді қажет етеді.
- Азаматтардың құқықтарын қорғау ... ... ... ... ... ... ... міндетті түрде
нотариалдық куәландірілуі керек деген талап заң ... ... ... ... мен нотариалдық куәландыру жүйелері бірдей әрекет ету керек.
- Заңның жылжымайтын мүлікпен жасалатын ... ... ... туралы талабы бұзылған жағдайда мәміле жарамсыз деп танылмайды,
тіркеу мәміле жасаудың қосымша сатысы деген ... ... ҚР ... 155
бабына нақты көрсетілуі қажет.
Зерттеудің теориялық және тәжірибелік маңыздылығы. Бұл ғылыми зерттеудің
кейбір ережелері азаматтық құқықтың ... ... ... ... жылжымайтын мүлікпен жасалатын мәмілелерге қатысты
заңнамаларды қолдану ... ... ... нәтижелерінің апробациясы. Диссертацияның негізгі қорытындылар
туралы автордың ғылыми, халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференцияларында
баяндалған ... ... Атап ... ... ... ... ... 2009 жылы өткен «Проблемы реализации положений концепции
правовой политики Республики Казахстан на период с 2010 до 2020 годы ... ... атты ... халықаралық
конференцияда «Қазақстан Республикасындағы мәміле институтының кейбір
мәселелері» мақаласы, Алматы қаласында, КазҰУ-де 26 ... 2010 жылы ... ... ... и тактика борьбы с преступностью в ХХI веке»
атты ғылыми-тәжірибелік халықаралық конференцияда «Азаматтық құқықтағы
мәміле ... ... ... ... және көлемі. Жұмыс кіріспеден, екі бөлімнен,
қорытындыдан, пайдаланған қайнар көздер тізімінен ... ... ... мәміле институтына толық азаматтық-құқықтық сипаттама беріледі.
Атап айтқанда, оның ... ... ... ... түрлері туралы
баяндалады.
Екінші бөлімінде арнайы ғылыми әдебиеттке сүйеніп жылжымайтын мүлік
ұғымының мәні ашылып, оның ... ашып ... ... ... ... ... ... мен жылжымайтын мүлікке
құқытарды мемлекетік тіркеу барысында пайда болатын теория және ... ... ... осы ... ... ... деп танудың жалпы шарттары
айқындалып, жылжымайтын мүлікпен жасалатын мәмілелерді жарамсыз деп тану
туралы азаматтық істер ... ... ... ... ... ... – 88 бет.
1 Мәміле институтының азаматтық-құқықтық сипаттамасы
1.1 Азаматтық құқықтағы мәміле түсінігі. Мәміледегі ерікті және ерік
білдіруді, нысанын анықтау
Барлық заңи фактілер әр ... және әр ... ... ... ... ... ... олар әрекеттер мен оқиғаларға бөлінеді.
Ғалымдардың пікірінше, заңи әрекет деп ... заңи ... ... ерік ... ... ... [ 3, ... дегеніміз оны жасаған жеке немесе заңды тұлғаның еркі көрініс
табатын заңи фактілер болып табылады (мысалы, шарттың жасалуы), ал ... ... тыс орын ... және ... әсер ... заңи фактілер болып
саналады (адамның тууы, қайтыс болуы, соғыстар және басқалары).
Мәміленің нақты құқықтық нәтижеге бағытталуы оны заңи ... ... ... ... ... өйткені соңғысының құқықтық салдары заңның
күші ... яғни ... ... және әрекет қабілеттілігінің болуына
тәуелсіз туындайды.
Сонымен қатар ... ... ... ... ... ... және ... сай емес деп бөлінеді.
Құқыққа сай әрекеттер дегеніміз заңнама ... мен ... ... ... ... ... Құқыққа сай емес
әрекеттерге келесілер жатқызылады: өзге тұлғаға зиян келтіру, құқықты ... ... ... бұзу және басқалары.
Мәміле құқыққа сай әрекет болып ... Егер ... заң ... ... ол ... деп ... мүмкін және ешқандай құқықтық
салдарға әкелмейді.
Мәмілелер – ең көп таралған заңи фактілердің бірі. Дүкенде ... алу, ... ... ... қызметтерге ақы төлеу, шаштаразға бару
және өзге де әрекетттер ... ... ... ... ... жеке құқықтың ең маңызды институтын құрайды.
Бұл кездейсоқ жағдай емес, өйткені азаматтар мен заңды ... ... ... әр алуан құқықтық әрекеттерді жасайды. Ал сол құқықтық
әрекетттер өз кезегінде ... ерік ... ... ... ... мен міндеттерді туындатуға, өзгертуге және тоқтатуға
қабілетті.
Кез ... ... ... ... негізін мемлекеттің егемендігі
құрайды. Ол мемлекетте нақты құқықтық ... ... ... ... Жеке ерік білдіру, яғни егемендігі жоқ ... ... ... ... ... ... тудырады, өзгертеді немесе
тоқтатады.
Кез келген ерік білдіруді қандай да бір ... мен ... деп айту ... ... ... адам өз ерік ... арқылы
үйінің терезелері бар көшеде жол ... ... ... ... ... ... кез келген ерік білдіру заңмен белгіленген мәмілелердің
жарамдылығы шарттарына толық сәйкес болуға тиіс.
Рим құқығында ... ... ... ... жоқ, мұны оның ... түсіндіруге болады [4, 280б.]. Соған қарамастан мәмілелерді
құқықтық реттеу рим ... ... ... бірі ... ... ақылы және ақысыз, біржақты және көпжақты, шартты және
шартсыз деп бөлінуі, ерік білдіру нысанының ... ... ... өзге де ... ... біздің құқықтық жүйеге рим құқығынан келген
болатын.
Ресейдің ... ... ... ... ... тұлғаның азаматтық
құқықтық қатынастарды белгілеуге, өзгертуге немесе тоқтатуға ... ... ... ... ... ... ұғымының анықтамасы күрделі өзгеріске ұшырай қойған
жоқ. ҚР Азаматтық кодексінің 147-бабына сәйкес мәмілелер деп азаматтар мен
заңды тұлғалардың ... ... мен ... ... ... тоқтатуға бағытталған әрекеттері танылады. Осы анықтамадан мәміленің
келесі белгілерін атап көрсетуге болады:
- мәміле – бұл әрқашанда ерікті акт, яғни ... ... бұл ... сай ... ... ... құқықтық қатынастарды туындатуға, өзгертуге немесе
тоқтатуға арнайы бағытталған;
- мәміленің жасалуы нәтижесінде туындайтын құқықтық салдар
азаматтық заңнамамен анықталатындықтан, мәміле азаматтық
қатынастарды туындатады.
Мәміле – ... ... ... ... мен ... ... ... тоқтатуға бағытталған азаматтар мен заңды
тұлғалардың әрекеттері [6].
Мәміле – ерікті акт, ... оған ... ... тән. ... тек ... акт ... сонымен қатар заңи акт болып табылады. Мәміле
жасау үшін ең ... оны ... ... ... Мәміле жасауды қалауды ішкі
ерік деп атайды.
Егер ... ... ... ішкі ерік ... онда мәміленің өзі
де болуы мүмкін емес. Мысалы, егер адам өзіне тиесілі мүлікті ... ... ... ... берсе, бұны мәміле деп ... ... ... ... ... ... ішкі ерік болмайды, ал мүлікті
беруге ... ... ... ... ... мәміленің әсерін
қалыптастырады.
Мәміле азаматтық құқықтық қатынасты ... ал кез ... ... кем ... екі ... қатысады, сол себептен тек бір ғана ішкі
еріктің болуы ... ... Ішкі ерік ... ... ... ... Ішкі ерік басқа тұлғаларға хабарланатын тәсілдер ерік
білдіру ұғымымен қамтылады.
Мәміледе ерік ... әр ... ... ... жүзеге асырылады. Барлық
тәсілдерді үш негізгі топқа бөліп қарастыруға болады:
a) тікелей ерік білдіру: ішкі ... ... ... ... ... ... көрініс табады;
b) конклюденттік ерік білдіру: ішкі ерікті тікелей білдірмейді,
керісінше, белгілі бір ... ... ... ... бар ... ... ... әрекеттерді жасау арқылы
көрініс табады (мысалы, дүкенде тауардың бағасымен бірге қойылуы
оның ... ... ... ... көрсетеді);
c) үнсіз ерік білдіру: заңда немесе тараптардың тікелей келісімімен
көзделген жағдайларда ғана заңи ... ие ... ... және ерік білдіру – тұлғаның жасап жатқан әрекетіне ... екі ... Ерік пен ерік ... ... ... болу керек.
Егер ерік бір әрекетке ... ал ерік ... ... ... ... тараптар арасында дауды туындатады. Әрине, ... ... ... ... Яғни, мәміле үшін ерік пен ... ... өте ... ... ... ... ... жатқан
әрекетіне психикалық қатынасын бейнелейтін тағы да бір элемент – ниет.
Тұлғаны мәміле жасауға итермелейтін себеп ... ... де ... ... ... бойынша мәміленің шеңберінен тыс ... ... ... ... адам теледидарды сатып алғанда өзі үшін бе, әлде біреуге сыйға
сатып алды ма – ... яғни ... ... ... ... ықпалын
тигізбейді. Заңи тұрғыдан алғанда тұлға алдына қойған ... ... ме, жоқ па ... ... Бірақ заңнамада ниетке (себепке)
заңи маңыздылық берілетін ... ... ... ... ... ... Республикасы Азаматтық кодексінің (ҚР АК) [8] 158-
бабының 1-тармағына сәйкес мазмұны заңнама ... сай ... ... ... ... ... ... негіздеріне көрінеу ... ... ... ... болып табылады. Яғни бұл жерде ниет
(мақсат) мәміле жарамсыздығының салдарын алдын-ала белгілеп ... ... ... ... ... заңи маңыз беруі мүмкін. Бұндай жағдайда
тараптармен келісілген ниет мәміленің шарты болып ... ал ... ... ... ... ... аталады.
Мәміленің мақсаты мен ниетін оның негізінен ... білу ... ... деп ... ... барысында қол жеткізілуге тиісті
типтік заңи нәтижені түсінеміз [9, 337б.]. Сөйтіп, меншік ... ... ... шартының, ал мүлікті пайдалануға беру жалдау шартының негізі
болып табылады және тағы да ... ... ... ... ... ... келмеуі мүмкін, мұндай жағдайда жалған мәміле орын алады.
Заңда көзделген арнайы жағдайларды қоспағанда, негіз ... ... ... ... - мәміленің субъективтік элементі, ... ... ... ... ... мақсатына жетуін қалау. Ерік білдіруді,
мамандардың пікірінше, ерікті басқа тұлғаларға жеткізу үшін сыртқа ... ... ... Объективтік түрде, яғни сыртқа шығарылған ерік, ерік
білдіру деп түсіну керек және мәміленің объективтік элементі болып табылады
[10].
Маміленің негізін ерік ... ... ... ... ... [11; 12]. Ерік пен ... ерік білдіру мәміленің – келісім шарттың
күрделі элементі деп есептеу ... ... ... шарттарын (мәмілеге қойылатын талаптар)
қажетті және ерікті ... ... ... ... Егер ... ... ... жарамсыз болса, бұндай ... - ... ... деп ... Осындай қажетті шарттарға В.И. Синайский
келесілерді жатқызады: мақсат (болуы мүмкін, руқсат ... ... ... ... ... және ... түрдегі еркі; ерік білдірген тұлғаның
немесе тұлғалардың ... ... ... шынайы ерікінің бағытталуын оның айқандарынан, әрекеттерінен
білуге болады. Сондықтан, жалпы ереже ... ... ерік ... ... ... сай ... деп есептеледі. Осыған байланысты әдебиетте
заңи әрекет деп заңи салдарды туғызатын адамның ... ерік ... Заңи ... деп ... заңи ... ... яғни заңи
қатынастарды туындауына, өзгертуге немесе ... ... ... танылады [14].
Қорытындылап айтқанда, мәміле болу үшін ерік те, оны сыртқа білдіруі де
қажет. Еріксіз ... де ... Ерік ... ... ... ... ерік
білдірусіз де болмайды, себебі сыртқа ... ... ... болмайды сондықтан құқықтық маңызға ие болмайды.
Мысал ретінде өсиетті ... ... ... оны ... үшін ... ... тиіс екені мәлім: субъективтік және объективтік элемент.
Субьективтік элемент ... ... ... ... ... тұлғаның ниеттенген тілегі мен детерминированналған түрде
болса, ... ... ерік ... деп ... ... қалдырушы
тұлғаның тілегінен тыс болып, көрінетін объективтілік түрінде болады.
Мәмле ретінде өсиеттің заңи табиғаты бар. Өсиеттің заңи ... ... ... ерік ... және белгілі бір заңи салдарға жететін
еріктің бағыты танылады. Еріктің өзі сырттай объектіленбесе, заңи мәнге ие
болады. Тек ... ... ... ... ерік актілері құқықтық реттеуге
жатады. Ерік пен ерік білдіру өсиеттің мәнін ... ... бұл ... ... болу үшін аз. ... заңи акт ... тек мұрагерлерге мұра
қалдырушыдан құқықтар мен міндеттердің өтуі түріндегі белгілі бір нақты
құқықтық ... ... ... еркі ... ... ғана танылады.
Ерік адамның тумалы қабілеті. Ниет - бұл тұлғаның нақты кезеңдегі ішкі
жағдайы. Ниет ... ... ... ... ... – бұл
болашақ нәтиженің моделі. Ниет пен мақсат ... оны ... ... ... ... ... және ... қызмет
қалыптасатын базаны құрайды. Сондықтан, өсиеттің жарамдылығын мұра
қалдырушының өлген ... ... ол ... сәтте (куәлендіру),
яғни мұра қалдырушының сырттай көрініс тапса. Өсиет ... ... ... ... ... өзінің мүлкін толық немесе мүліктік бір бөлігін ... ... ... етіп ... ... Әдетте оның ерік пен ерік білдіруі
бір біріне тең, сайкес келеді. Бірақ, кейбір жағдайда ерік білдіру ерікке
сәкес ... ... ... ... ... ... жасалған кезде. Осындай
жағдайда шешуші маңызды неге беру керек - ... ме ерік ... ... ... ... ... әр ... пікірлер айтылуда
[15].
Рим құқығында сыртқа білдірген ерік пен ... ... ... ... ... ... егер нақты нысан көзделмесе, кез келген
әдісті қолдануға болатын (сөз, ... хат), ... ... ... ішкі ... нақты, анық білдіруге жарамды саналатын болу керек.
Екінші жағдайда қажетті ерік ... ... ... ... ... де ерік ... ретінде қарастырылған. Жалпы үнсіздік
құқықтық салдарға әкеліп соқпайды, бірақ кейде құқық ... ... ... ... ... ... тудыратын [16].
Н.В. Рабиновичтің пікірінше мәміле жасалды деп саналуүшін ... ... ... [17]. Ю.Г. ... ... пікір айтуда [18]. Басқа ... ... ... сай ... ... ерік ... назар аудару керек
деген көз қарас білдірген [19].
Біздің ойымызша, ... ... шешу ... ... ... ... ... ерікті әрекеттері құрайды дегенге назар аудару
қажет. «Лишь учитывая в должной мере ... ... ... ... ... место и возможности в опосредовании общественных отношений» деп ... өте ... ... кеткен [20].
Аталған қағида шарттар туралы заңнамалардың ... ... ... біз ... сенеміз. ҚР АК-ің ережелеріне ... ... деп тану ... ... ... ... ерік ... ерікке сай
болу керек деген ереже алынғандығын айтуға болады. Ерік ... ... ... ... ... ... деп есептеледі.
Егер тараптар мәміленің осындай ақаулығы бар екенін дәлелдесе мәміле
жарамсыз деп танылуы ... (ҚР ... 160 бабы ... және ... ... 159 ... 4, 5, 7 ... Демек, негізгі роль
субъекттің ішкі еркіне берілген. Бұл, біздің пікіріміз бойынша, ... ... ... тұрғыдан келгенде шарт тарапының контрагентін қорғау
үшін ... ... ... ... керек деп ойлаймыз.
Қорытындылай айтқанда, заңи мәміле маңызды заңды айғақтардың бірі ... және ... ... белгілермен сипатталады: тұлғаның ерік
білдіруі; объективтік құқықпен рұқсат етілген ерік білдіру; заңи ... ... ... ... ... бағытталған. Демек, құқықтық
нәтиже ... ... ... ... ... ... ерікті бағытталған әрекеттерге бағынышты.
Ерік пен ерік білдіруге қатысты ... ... дау жеке ... ... ... ... Жоғарыдағы сұрақтың дұрыс шешімінің
пайда болу тарихына бет бұрсақ, басында жеке рим ... ... оның ... ... рәсімделуінде болған. Сол кездегі шарттың
мазмұнын түсіну ... ... ... білдіруінің және тараптың ішкі
еркінің арасында ... бар ... ... ... ерік ... ... грек мәдениеті бұл сұрақты басқа жжолмен ... ... өзі ... ... ... сөзге емес ниетке (намерение) назар
аудару қажет деп жазған.
Красстың де пікірінше сатып алу сату ... ... емес ... ... ... деп ... ... Муций Сцеволаның байқауынша, кейде
жазылған мәтіннің тараптардың ниеттеріне қарағанда маңызы мол [21].
Кейін 19 ғасырда мәселенің шешімін іздестіру барысында екі ... ... ... ... және «білдіру теориясы» ... ... ... ... ... ... кез ... мәміленің
күші тараптардың шынайы еріктерінде. Олар егер осындай ерік болмаса шарттың
заңи ... ... сөз ... қажеті де жоқ деген қорытындыға келген:
сырттан қарағанда шарт бар, бірақ оның мәні жоқ. Осы ... ... ... теорияның» өкілдері бір жеке қатеге бола, дұрыс
жазылмағанына бола ... ... ... ... іскерлік
қатынастарымен қоса) құрбандыққа шалуға болмайды деп айтқан
Нәтижесінде, И.А. ... ... ... ... ... ... әкелген, екі теория арасындағы дау әлі күнге дейін тек
бір нәрсеге байланысты созылуда: заңшығарушы екі теорияның ... ... ... ... қабылдау керек [15].
Бұл жерде түсінікті, заңшығарушы азаматтық айналымның тұрақтылығын
орнатуға ұмтылу керек. Құқық нормалар ... ... (осы ... ... сыртқа шығаруы жүзеге асырылған ... ... ... айтқанда нормалар ерік білдіру процессін реттейді.
Заңды жүріс-тұрыс кезінде құқыққолдану органдары үшін ... ... ... ... ... ... субъект заңға қайшы әрекет жасаған
кезде пайда болады. Осы орайда, ... ... ... үшін ... ... зор, ... ... сыртқа ерік білдіруі
бойынша партнерлар оның ішкі ниеті ... ... ... ... айтқанда, ерік пен ерік білдіру мәмілінің ... ... ... ... ... болып шығады. Ерік пен ерік білдіру
арасында ... ... ... ... ... алу ... ... мәмілені жасау ниетін білдіретін, еркі сырттай
белгілі түрде бекітілу керек. Бұл мәміленің мазмұны оның ... болу ... ... ... ... үшін және тараптардың
арасындағы дау ... ... ... ... қыйындықсыз шешілу мүмкіндігі
болу үшін қажет.
Мәміле жасау барысындағы тараптар ... ... ... үшін
пайдаланылатын тәсілді мәміленің нысаны (форма) деп атайды [22; 23].
«Нысан» (форма) термині бір неше мағынада ... Б.Д. ... ... ... ... ... мәні – тараптардың ... ... ... [24]. Ерікті сыртқа білдіру тәсілі – нысан көп
жағдайларда ... ... ... ... ... ... қызмет
етеді. Осы нысан арқылы мәміленің мазмұнына құқықтық сараптау жүргізіледі.
Мәміле нысанының келесі, тәжіребиде қолданылатын, мағынасы типтік ... ... ... ... Типтік шарт – бұл міндеттемелік
қатынасқа кіретін тараптар өздерінің келісім шарттарына міндетті ... ... ... ... ... ... типтік нысаны.
Типтік шарт, әдеттегіде, Өкіметпен бекітіледі және оған ... ... ... тараптар оны қолдануға міндетті.
Типтік шарттың талаптарын бұзып жасалған келісім шарт жарамсыз болады,
ал типтік ... ... ... үшін ... ... [24].
Қорытындылап айтқанда, әдебиетте орынды байқалынғандай, типтік шарт
мәміленің нысанын емес, оның мазмұнын айқындайды, ... ... ... ұғым ... мазмұнын құрайтын, шартта міндетті түрде көзделетін
ережелерді білдіру үшін пайдалану керек [25].
Сонымен қатар, сауда ... ... ... ... дайындап тараптардың біреуіне қол қою үшін ... ... ... жолы), тәжрибеде оларды типтік шарт деп атайды. Шын мәнінде
бұл жерде ... ... ... (ҚР ... 389 бап). Шарттың ... ... ... үлгi ... ... шарттардың үлгi ережелерi
(примерная форма договора) деген ұғым да ... (ҚР ... 388 ... бөлімі). Қосылу шарттаң айырмашылығы: шарттардың үлгi ережелерi жалпы
шарттардың осы түріне арналып дайындалады және баспа арқылы ... ... ... ұғымы келесі мағынада кездеседі: шарттық
ақпаратты бекіту, көрсету тәсілдердің жиынтығы ретінде, ал ... ... ... ережелермен шарттық ... ... ... ... ... ... беретін әрекеттердің жиынтығын
сипаттайды. Осы ... ... ... нысанда жасауды қарастыратын
мамандар оферта нысанын, акцепт нысанын, шарттың ... ... ... ... қайшылықтарды реттеу мақсатымен жасалатын әрекеттер
нысанын ажыратады [26].
Мәмілеге қатысты ... ... әр ... ... ... кейбір
жағдайларда мәміледегі еріктің бағытталуының саралау жасауын қиындатады.
Осыған байланысты ... ... ... келісімге қосу
қажеттілігіне, мәміленің нысанымен ... ... ... ... ... бұл ... салада сезіледі. Көп жағдайда
заңшығарушы мәміленің жасалу сәтін және тараптардың құқықтармен міндеттерін
пайда болуын ... ... ... байланыстырады. Осындай сәттерді
анықтау кәсіпкерлік салада күрделі мәселелердің бірі болып есептеледі [27].
Барлығына мәлім, ... ... ... ... ... ... ... ауызша, сөз арқылы білдіру жолымен жасалу мүмкін. Бұл ерікті
білдіру ... ... ... ... жасауға дайын екенін, мәміленің
ережелерін сөзбен айтады[28]. Конклюденттік әрекеттер (тұлғаның мәміле
жасауға еркі оның ... ... ... ... ... ... мәміле де ауызша жасалды деп есептеледі.
Заңда көзделген жағдайда тараптың үндемеу қалуы де мәміле жасаудың жолы
болып қарастырылады. Азаматтық кодекстің 151-баптың 4 ... ... ... ... ... ... көзделген реттерде мәмiле
жасауға ерiк бiлдiру деп танылады» делінген. Мысалы, ҚР АК 545 ... ... «заң ... ... ... ... түрлерi үшiн, сондай-
ақ мүлiктiң жекелеген түрлерiн жалдау үшiн шарттың барынша ұзақ ... ... ... ... егер ... жалдау мерзiмi белгiленбесе және заң
актiлерiнде белгiленген шектi мерзiм бiткенге ... ... ... бас ... шарт шектi мерзiмiнiң бiтуiне қарай тоқтатылады. Бұл
жағдайда заң актiлерiнде белгiленген шектi мерзiмнен асатын ... ... ... ұзақ ... мерзiмге тең етiп жасалған деп есептеледi» ... ... ... беруші үндемесе мәміле белгісіз мерзімге қайта
жасалды деп саналады, демек, заңда жалға ... ... ... ... ... ... нысаны ретінде қарастырылған.
Қазақстан Республикасы Азаматтық кодекстегі көзделген жалпы ереже
бойынша бойынша кез ... ... ... ... ... ... көзделмесе)
ауызша жасауға болады (151 баптың 2 ... ... ... ҚР ... және ... да баптарында жазбаша жасалынатын ... ... Осы ... ... кодексте, жалпы ережеге қосымша
ретінде, мәміле ауызша жасалатын екі жағдайды ерекше бөліп шығарған.
Біріншіден, ... ... ... ... ... (жай не
нотариалдық) немесе өзге ... бiр ... ... ... атап
айтқанда, олар жасалған кезде атқарылатын мәмiлелер ауызша жасалуы мүмкiн
(151 баптың 2 ... ... ... тауар сатып алу-сату кезінде
келісімді жасау мен бірге ... ... ... ... ... ... беру де ... Мұндай мәмiле адамның мiнез-құлқынан оның
мәмiле жасау еркi айқын ... ... ... де ... деп ... ... ... жасалған шартты орындау үшiн жасалған
мәмiлелер, егер заңдарға қайшы келмесе, тараптардың ... ... ... ... (ҚР ... 151 ... 5 ... Мысалы тауар жеткілізімі
шарты жазбаша нысанында жасалғанымен, тауарлардың кішкене ... ... ... бойынша орындалуы мүмкін.
Егер тараптардың атаулары, мәміленің мазмұны жазбаша түрде ... ... ... ... ... ... деп тану ... Бұндай
құжатқа мәміле жасаған тарап (тараптар) қолын қояды. Екі ... ... ... бір құжатты дайындау арқылы ғана жасалмайды.
Шарт (ҚР АК-ің 152 баптың 3 тармағы) ... өзiн ... ... ... ... хат, ... ... телетайпжазба, факс,
электрондық құжаттар немесе субъектiлердi және олардың ерiк бiлдiруiнiң
мазмұнын айқындайтын өзге де ... ... ... ... ... егер
заңдармен немесе тараптардың келiсiмiмен өзгеше белгiленбесе.
Қосымша талаптар бойынша мәміле белгілі нысанда дайындалған бланкте
жасалу керектігі ... ... ... мөр болу ... ... (мысалы тасымалдау құжаттары: накладная, коносамент).
Азаматтық кодекстің нормалары ... егер ... дене ... ... сауатсыздығы салдарынан өзi қол қоя алмаса, оның өтiнiшi
бойынша мәмiлеге ... ... қол қоя ... ... ... ... ... өзгеше көзделмесе, нотариат немесе сондай нотариалдық әрекет ... бар ... ... ... ... жасаушының өзi қол қоя алмаған
себептердi көрсете отырып, куәландыруға тиiс.
Жазбаша түрде жасалған ... ... ... ... ... ... ... құжат талап етуге құқылы.
Мәмiлелердi жасау кезiнiң өзiнде орындалатындарынан басқа, ... ... ... ... да ... ... ... жай жазбаша түрiн сақтамау оның жарамсыз болып қалуына әкелiп
соқтырмайды, бiрақ дау туған жағдайда ... ... ... ... орындалуын куәгерлiк айғақтармен растау құқығынан айырады.
Алайда тараптар мәмiленiң ... ... ... ... ... ... ... айғақтардан басқа дәлелдермен растауға
құқылы. Заң құжаттарында немесе тараптардың келiсiмiнде тiкелей көрсетiлген
реттерде мәмiленiң жай ... ... ... оның ... ... қалуына
әкелiп соқтырады.
Сыртқы экономикалық мәмiленiң жай жазбаша түрiн сақтамау мәмiленiң
жарамсыз болып қалуына әкелiп соқтырады.
Мәмiленi ... ... ... ... ... ... 154
бабында бекітілген.
Заң құжаттарында немесе тараптардың ... ... ... ... ... ... куәландырғаннан кейiн ғана жасалды деп
саналады. Мұндай талапты сақтамау ... ... ... ... ... ... мәмiленiң жарамсыздығына әкелiп соқтырады.
Егер нотариаттың куәландыруын талап ететiн мәмiленi тараптар ... бiрi iс ... ... ... ол өзiнiң мазмұны ... ... ... және ... ... ... ... сот
мүдделi тараптың арызы бойынша мәмiленi ... деп ... ... ... ... кейiннен нотариаттың куәландыруы талап етiлмейдi.
Егер заңнамалық актілерде өзгеше көзделмесе, заңнамалық актілерге сәйкес
мемлекеттік немесе өзге де тіркелуге тиіс ... ... ... болып есептеледі.
Тіркеуден бас тарту жазбаша түрде ресімделуге тиіс және заңнама
талаптарының ... ... ... ғана ... ... ... бірі ... бойынша құқықтарды мемлекеттік тіркеуден
жалтарса, сот екінші тараптың талап етуімен ... ... ... ... ... ... құқылы. Мұндай жағдайда құқықтар сот шешіміне
сәйкес тіркеледі.
Мысалы, нысанасы жылжымайтын мүлік болып табылатын мәмілелер жасалғанда
жылжымайтын мүлікке ... ... өту үшін ... тек ерік ... ... ... тіркеуден өтуге тиіс. Мұндайда мемлекеттік
тіркеуді жүзеге асыру ... ... акті ... болып табылады.
Тіркеу тұлғада билік ету өкілеттілігі пайда болу үшін ... ... ... мен ... өкілеттктері болу үшін мүліктің берілуі жеткілікті болып
саналады [29, 19б.].
Мемлекеттік тіркеуден өткен сәтінен бастап, жылжымайтын мүлікпен мәміле
жасалынған болып ... ... ... сәті оған заң ... ... ... ... мүлікпен жасалатын мәмілелерді мемлекеттік тіркеу
көзделген жағдайда, мәміле тіркеуден өткен соң, ... ... ... бұл ... ... тиісінше құқықтар мұндай тіркеуден өткен
кейін туындайды.
1.2 ... ... ... мен шарттары
Мәміленің жарамдылығы шарттары оның анықтамасын (ҚР АК 147 ... ... ... ... ... ... ... (негізгісі ҚР АК 151, 153, 157-159 баптары) бойынша жарамды болу
үшін мәміле заңға және ... ... ... қайшы келмеу керек. Бұл
талаппен қатар ... ... ... ... мәміленің мазмұны мен құқықтық нәтижесі заңға қайшы келмейді, яғни
оның талаптарын бұзбайды;
- мәміле әрекетқабілеттігі бар ... ... ... ... ... ерік білдіруі оның еркіне сай;
- мәміле заңда көзделген нысанда жасалған;
- мәміле жасаған тұлға еркін түрде ерік ... ... ... әр
түрлі сыртқы жағдайлардың әсерінсіз).
Аталған талаптардың орындалмауы мәміленің жарамсыз болуына әкеледі, егер
заңда басқа ... ... ... ... 14тен 18 ... ... ... мәміле жарамдылығы шарттары орындалмаса мәміле ... ... сот ... ... ... ғана жарамсыз болады.
Мәмілелер мерзімді сипатқа құқықтық қатынастарды туындатады. ... ... ... ... нақты сәтте пайда болып, нақты
бір уақытта тоқтатылады.
Азаматтық құқықта мерзімдер мақсаттары бойынша келесі түрлерге бөлінеді:
құқықтарды ... ... мен ... ... ... ... кепілдік мерзімдер; претензиялық талаптың ескіру мерзімдері.
Құқықтарды жүзеге асыру мерзімдері заңнамаман немесе шартпен көзделуі
мүмкін. Мысалы, әдеби ... ... ... мирасқорлары оларға
мұрагерлік тәртібімен өткен авторлық құқықтарды 50 жыл бойы ... және ... ... ... ... ... [30]. ... мерзімі кез келген шартта көрсетілуі мүмкін.
Тоқтатушы (жоюшы) мерзім тұлғаға тиесілі құқықтың оның белгілі бір уақыт
аралығында жүзеге асырмауына ... ... ... ... ... жалға алушы жалға алынған мүлікті пайдалану құқығынан,
егер шартта көретілген мерзім аралығанда бұл құқғын ... ... ... ... ... ... оны мерзімінен бұзу негізі ... ... ... ... – сатылған тауарларда немесе орындалған жұмыстарда
кемшіліктерді анықтау үшін, сондай-ақ сатушыға немесе мердігерге ... жою ... ... ... туралы претензиялық талаптары
қойылатын мезімдер.
Талаптың ескiруi - адам ... ... ... қорғалатын мүдденiң
бұзылуынан туындайтын талаптың қанағаттандырылуы мүмкiн ... ... (ҚР ... 177-бабы).
Талаптың ескіру мерзімінің екі түрі бар: жалпы және ... ... ... үш жыл. ... мерзімнен жалпы мерзімнен ұзақтығы бойынша кем немесе
артық болуы мүмкін. Атап ... ... ... ... ықпалымен
жасалған мәмiленi, сондай-ақ басқа тарап пайдаланған жағдайларға қарағанда
адам өзi үшiн мүлде тиiмсiз ауыр ... ... ... ... ... ... ... жарамсыз деп тану туралы талаптар үшін
талаптың ... ... бір жыл ... ... (ҚР АК-нің 162-бабы), үлес
сатып ... ... ... ... ... ... жағдайда үлестi меншiктiң
кез келген басқа қатысушысы үш айдың ... ... ... ... ... мен ... ... талап етуге құқылы (ҚР АК-нің 216
б.3.т.).   
Мәмілелер мерзімді және ... ... ... мәмілелерде олардың
әрекетке ену сәті де, тоқтатылу сәті де анықталмайды. ... ... ... ... ... ... ... ену сәті, не тоқтатылу сәті немесе
екеуі де анықталатын болса, мұндай ... ... ... деп аталады.
Мәміледе тараптар құқықтар мен міндеттердің ... сәті ... ... ... қалдырылатын мерзім деп аталады.
Егер мәміле сол сәтте күшіне енетін болса, ал тараптар ... ... ... онда ... ... ... (жоюшы) мерзім деп
аталады. Мысалы, тараптар мүлікті ақылы пайдалану шарты ... деп ... ... ... тоқтатушы мерзім болады. Шартта
кейінге қалдырылатын да, тоқтатушы да мерзім бірдей ... ... ... ... ... ... ... басталып, 30.07-де аяқталады.
Бұл шартта 01.06 – кейінге қалдырушы ... ал 30.07 - ... ... ... ... екі ... ие болуы мүмкін. Біріншісі –
тараптардың ... мен ... ... ... ... ... жалға берілетін мүлік туралы шарттар, жалға алу ... ... ...... мазмұнын құрайтын тараптардың
құқықтары мен міндеттерінің туындауы немесе ... ... ... ... Мұндай мән-жай мәміленің негізгі мазмұнына қосымша болып ... шарт ... ... ... ... мүмкін. Шарт деп болуынан
немесе болмауынан, тараптардың еркімен немесе заңның күшімен мәміленің
орындалуы ... ... ... ... ... ... жасалу барысында аталмыш жағдай орын ала ма, жоқ па ... ... ... қажет. Бұл жағдай болашақта болуға тиіс.
Егер мәміленің шарты болып табылатын жағдай орын алып ... ... ... ... ... ... онда мәміленің қатысушылары бұл
жөнінде білмесе де, шартты ... ... ... ... ... ... болғандықтан, мерзімммен ерекшеленеді.
Мәміленің әрекеті мерзіммен байланысты болғанда, ... бір ... ... соң, ... келетіндігі әрқашанда белгілі.
Мәміленің шарты ретінде белгіленетін жағдай фактілік сипат ретінде
оқиғаны да (мысалы, ... ... заңи ... да ... ... ... ... Бірінші жағдай тараптардың еркінен тыс орын алады, ал ... ... ... ... ... ... ... орындалуына оның орындалуы тиімді болмайтын ... ... ... шарт ... деп ... Егер ... орындалуына
оның орындалуы тиімді болатын тарап әдейі ықпал жасаса, шарт ... ... ( ҚР АК 150 ... оң және ... ... ... (суспензивті) және тоқтатушы
(жоюшы, резолютивті) деп бөлінеді [32, 103-104-беттер].
Оң шарт болғанда мәміленің орындалуы ... ... ... болады.
Мысалы, егер А. деген азамат заттарын өткізіп ақша алса, ол Б-ға қарызға
ақша береді. Теріс шарт ... ... ... ... ... ... ... А өзінің пәтерін В-ға жұмыс бабымен басқа қалаға
ауысқанша жалға береді.
Кейінге қалдырушы шарттар ... ... ... ... ... шарттың орындалуымен орын алуға тиіс. Кейінге қалдырушы шарт оң
немесе теріс болуы мүмкін.
Тоқтатушы (жоюшы, резолютивті) ... ... ... мен ... оның ... ... пайда болады және шарт
орындалғанда немесе орындалмағанда тоқтатылады. ... ... да ... ... болуы мүмкін.
Шарттың орын алуы немесе орын алмауының заңи салдары қандай? Егер
кейінге қалдырушы шарт ... онда ... ... ... мен
міндеттер жүзеге асады.
Кейінге қалдыру шартымен сату кезінде меншік құқығы мәміле жасалдған
сәттен емес, шарт ... ... ... ... ... ... орындалуы мүмкін еместігінің анықталуы мәмілені жарамсыз етеді.
Тоқтатушы шартта оның ... ... ... ... тоқтатады,
керісінше, мәміленің орын алуы мүмкін ... ... ... ... ... құқықтағы мәміле түрлері
Азаматтық-құқықтық мәмілелер бірнеше белгілер бойынша түрге жіктеледі.
Мәмілелер әр түрлі жіктелімдік негіздер ... ... ... ... қамтитын бірыңғай жіктелу жоқ десе болады.
Жіктелімдік негіз ретінде мәміледегі тараптардың саны, құқықтар ... ... болу ... ... және тағы да ... ... тараптардың санына байланысты мәмілелер біржақты,
екіжақты және көпжақты бола ... Бұл ... ... ... ... ерік ... ... саны алынған.
Заңнамаға немесе тараптардың келісіміне сәйкес тек бір ғана тараптың
ерік білдіруі қажетті, әрі ... ... ... ... ... ... (ҚР АК 148 б.1т.). Мысалы, өсиет қалдыру, мұра қабылдау, конкурс
жариялау және тағы да ... ... кез ... ... ... ... мен міндеттердің
туындауына, өзгеруіне немесе ... ... ... ... ... құқықтар мәміле жасаушы тұлғада да, мүдделеріне мәміле жасалған
үшінші тұлғаларда да туындауы мүмкін.
Біржақты ... оны ... ... ... ... Заң
актілерінде көзделген реттерде немесе тараптардың келісімімен мұндай мәміле
басқа тұлғаларда да міндеттер туындатуы мүмкін (ҚР АК 149 ... ... ... ... ... ... мен міндетттерді
белгілеуге, өзгертуге немесе тоқтатуға ... ... шарт деп ... АК 378 ... ... реттеу рим заңгерлерінің басты міндетттерінің бірі
болып саналған. Бірақ әдебиеттегі мәліметке ... Рим ... ... ... ... жоқ деп ... болады, мұны оның казуистикалық
сипатымен түсіндіруге ... ... ... бойынша шарт – қарама-қарсы екі ... одан да ... ... мазмұнын құрайтын құқықтық қатынасты белгілеуге
бағытталған еріктерін айқындау ... ... ... ... ... (клісім шарт, талап арызбен қорғалатын) және пактілер (талап
арызбен қорғалмайтын) деп екі ... ... ... күні де шарт кең ... ... ... ... шаруашылық қатынастардың дамуына жағдай жасайды.
Шарттың екі негізгі түрі бар: ... және ... Бір ... ... ... үшін ... ... ақы алуға немесе өзге де қарама-
қарсы сыйақы алуға тиіс болса, мұндай шарт ақылы болып табылады (ҚР АК ... ... ... ... ... сатушы затты сатып алушының
меншігіне беруге міндетті және ол үшін ... ақша ... ... етуге құқылы, ал сатып алушы болса, өз кезегінде сатып ... ақша ... ... міндетті және затты меншігіне беруді ... ... ... ... егер ... ... мазмұнынан немесе мәнінен
өзгеше туындамаса, шарт ... деп ... ... ... ақы, баға
тараптардың келісімімен анықталады.
Егер шарт бойынша тарап өз міндеттерін ешбір ақысыз, мүліктік сипаты бар
ешқандай қарама-қарсы ұсынымсыз ... ... онда ... ... ... ... ... екіжақты және көпжақты деп бөлінеді. Жасалған шарт
бойынша қанша адамдардың міндет алатынына және ... ... ... ... ... мәмілелерді бөлу тұрғысынан ... ... ... ... ... ... табылады, өйткені ол жасалу үшін
сыйға тартушының да, ... ... да еркі ... ... ... ... алатын болсақ, шынайы сыйға тарту
шарты біржақты шарт, өйткені сыйға ... ... ... ... мен
міндеттер тек сыйға алушыда ғана ... ... ... жасалған шарт
бойынша ешқандай құқықтар мен міндеттерді иеленбейді.
Екіжақты және көпжақты шарттар - өзара шарттар, ал біржақты ... ... деп ... ... ... ... тарауында көзделген екiжақты және
көпжақты мәмiлелер туралы ережелер қолданылады.
Екiден көп тараптармен жасалатын шарттарға (көпжақты шарттар), егер ... ... ... ... қайшы келмесе, шарт туралы ... ... ... қатынастар туындайды [35, 9б.]. Нақты айтқанда шарттан
мiндеттемелiк, заттық, авторлық немесе өзге ... ... ... туындаған мiндеттемелерге, Азаматтық Кодексте аталған шарттардың
кейбiр түрлерi туралы ережелерiнде өзгеше көзделмегендiктен, мiндеттемелер
жөнiндегi ... ... ... ... Кодекстiң 268-377 баптары).
Шарттан (бiрлескен қызмет туралы шарт, құрылтай ... ... ... ... ... ... авторлық немесе өзге де құқықтық
қатынастарға, егер заңдардан, шарттан немесе құқықтық қатынастардың ... ... ... ... шарт ... ... ... Кодексі 380 бабы бойынша «шарт еркiндiгi» қағидасы бекітілген.
Азаматтар және заңды ... шарт ... ... ... ... заң
құжаттарында немесе өз еркiмен қабылдаған мiндеттемеде (шарт жасасу ... ... ... шарт ... ... ... ... қатар, мамандар айтқандай, шарт еркіндігі салыстырмалы. Шешім
қабылдаған ... ... оны ... қатысты әрекет ететін заңдарды басшылыққа
алу керек. Бұл жерде заң еркіндікті шектеу үшін пайдаланады [36, 7б.].
Тараптар заңдарда көзделген шартты да, ... ... да ... ... заңдарда көзделген түрлi шарттардың элементтерi бар ... ... Бұл ... ... шарт деп ... ... ... шарт
бойынша қатынастарына, егер тараптардың келiсiмiнен немесе аралас шарттың
мәнiнен өзгеше туындамаса, аралас шартта элементтерi бар ... ... ... ... қолданылады.
Шарт жағдайларын анықтау мәселелері де Азаматтық Кодексте ... ... ... ... жазылған жағдайлардан басқасында, шарт
ережелерi тараптардың өз қалауы бойынша ... ... ... ... ... ... көзделген реттерде, егер тараптардың
келiсiмiмен өзгеше (диспозитивтiк қалып) белгiленбесе, тараптар ... ... ... жоя ... ... сол ... ... жағдайды белгiлей алады.
Егер шарттың ережесiн тараптар немесе диспозитивтiк қалып белгiлемеген
болса, ... ... ... ... қолданылатын iскерлiк
қызмет өрiсiндегi әдеттегi құқықтармен белгiленедi.
 Шарт және заңдардың ара қатынасы Азаматтық Кодекстің 383 ... ... үшiн оны ... ... ... ... заңдармен
белгiленген мiндеттi ережелерге (императивтiк қалыптарға) сәйкес келуге
тиiс. Осы жағдайда шарт ... үшін ... ... ... ... ... жекеше түрде реттеу) құқық негізгі болып
саналады.
Егер шарт жасалғаннан ... шарт ... ... қолданылып жүрген
ережелерден өзгеше, тараптар үшiн ... ... ... белгiленген
болса, жасалған шарттың ережелерi оның күнi ... ... ... қатынастарға да қолданылады деп заңдармен белгiлегендегiден
басқа жағдайларда, өз күшiн сақтайды.
Шартты заң ... ... және ... деп ... ... ... өз мiндеттемелерiн орындағаны үшiн ақы алуы немесе
бiр-бiрiне бiр ... ... ... ... бұл ... шарт болып табылады [37].
Бiр тарап екiншi тарапқа одан ақы алмай ... ... ... ... ... мiндетiне алған шарт ақысыз шарт болып табылады. Егер
заңдардан, шарттың мазмұнынан немесе мәнiнен ... ... шарт ... ... ... ... ... келiсiмiмен белгiленген баға
бойынша төленедi.
Заң құжаттарында көзделген жағдайларда оған ... ... ... ... баға (тарифтер, бағалар, ставкалар және т.б.)
қолданылады. Шарт ... ... ... ... ... ... ... реттер мен жағдайларда немесе заң ... ... ... жол ... ... ... баға көзделмеген және шарт ережелерiн негiзге ала ... ... ... ... реттерде шартты орындау шарт жасасу кезiнде
осыған ұқсас жағдайларда ... осы ... ... ... ... қызмет
үшiн алынатын баға бойынша ... тиiс деп ... Шарт ... ... ... ... енедi және тараптар үшiн мiндеттi болып
табылады (Азаматтық Кодекстiң 393 бабы).
Тараптар өздерiнің қалауынша ... ... ... ... шартты
жасасуға дейiн пайда болған қатынастарына қолданылатындығын белгiлеуге
құқылы. Егер ... ... ... ... ... мерзiмi көзделсе, осы
мерзiмнiң аяқталуы, шарт бойынша тараптар мiндеттемелерiнiң тоқтатылуына
әкелiп ... ... ... ... шарт тараптардың онда
белгiленген ... ... ... бiткен кезге дейiн
қолданылады деп танылады. Шарттың қолданылу мерзiмiнiң аяқталуы тараптарды
осы ... ... ... орын алып ... ... ... үшiн
жауапкершiлiктен босатпайды.
Отандық Азаматтық көдексте (387 бап) ... ... ... шарттың түрі - жария шарт. Коммерциялық ұйыммен жасалған және өз
қызметiнiң сипатына ... оған ... ... ... ... ... ... сату, жұмыстарды атқару немесе қызмет ... оның ... ... шарт ... шарт деп ... сауда, көпшiлiк пайдаланатын көлiкпен тасымалдау, байланыс ... ... ... ету, медицина, мейманхана қызметiн көрсету
және т.б.).
Коммерциялық ұйымның заңдарда көзделген жағдайлардан басқасында, жария
шарт жасасу ... ... ... ... жасауға құқығы жоқ.
Тұтынушылардың кейбiр категорияларына жеңiлдiк беру заңдармен ... ... ... ... ... пен ... бағасы,
сондай-ақ жария шарттың өзге ережелерi тұтынушылардың бәрiне бiрдей болып
белгiленедi.
Тұтынушыға тиiстi тауарлар (жұмыс, ... ... ... бола ... ... ... шарт ... бас тартуына жол берiлмейдi.
Коммерциялық ұйым жария шарт ... ... ... ... Кодекстiң 399 бабындағы 4 тармақта көзделген ... ... ... ... ... ... Үкiметi
жария шарттарды жасау және орындау кезiнде тараптар үшiн мiндеттi ережелер
(үлгi шарттар, ережелер және т.б.) ... ... ... ҚР АКің 387 ... 2 және 4 тармақтарында белгiленген
талаптарына сәйкес келмейтiн ережелерi ... ... ...  Шартта
оның кейбiр ережелерi осындай шарттар үшiн әзiрленген және баспада басылып
шыққан үлгi ... ... ... ... мазмұнында үлгi ережелерге сiлтеме болмаған жағдайларда, осындай
үлгi ережелер, егер олар ... ... 3 және 382 ... ... сай ... ... тараптардың қатынастарына
iскерлiк қызмет өрiсiндегi әдеттегi құқықтар ретiнде ... ... ... үлгi шарт ... мазмұнында осы ережелер бар өзге ... ... ... ... түрі - қосылу шарты (ҚР АК 389 бап). ... ... ... ... өзге ... ... және басқа тарап оны ұсынылған шартқа тұтастай қосылу жолы деп
қабылдай алатын шарт қосылу шарты деп танылады .
Егер ... ... ... ... ... бұл тарапты осындай
шарттар бойынша берiлетiн құқықтардан айыратын ... ... ... үшiн ... ... ... жоятын немесе шектейтiн болса
не қосылған тарап үшiн онда анық ... ... ... ... ... ... болып тұрғанда өзiнiң ақылға қонымды
түсiнiлетiн мүдделерiн негiзге ала отырып қабылдамай-ақ ... ... ... ... тарап шартты бұзуды талап етуге құқылы.
2 тармағында көзделген мән-жайлар болған кезде, өзiнiң кәсiпкерлiк
қызметiн ... ... ... шартқа қосылған тараптың шартты бұзу
туралы ... ... егер ... ... ... қандай жағдайларда
жасалғанын бiлсе немесе бiлуге тиiс болса, қанағаттандырылуға жатпайды.
Алдын ала ... ... да ... ... ... (390 бап). Алдын ала жасалатын шарт бойынша тараптар алдын ала
жасалатын ... ... ... мүлiк беру, жұмыс орындау немесе
қызмет көрсету туралы болашақта шарт (негiзгi шарт) жасасуға мiндеттенедi.
Алдын ала жасалатын шарт ... шарт үшiн ... ... ... егер негiзгi шарт нысаны белгiленбесе, жазбаша түрде жасалады. Алдын ала
жасалатын шарт нысаны туралы ... ... оның ... ... ... ... ала жасалатын шартта негiзгi шарттың мәнiн, сондай-ақ басқа да
елеулi жағдайларын белгiлеуге ... ... ... ... ... ... ала жасалатын шартта тараптар негiзгi шартты жасасуға
мiндеттенетiн мерзiм көрсетiледi.
Азаматтық кодекске сәйкес, егер ... ала ... ... ... мерзiм
белгiленбесе, олар көздеген шарт алдын ала жасалған кезден бастап бiр ... ... ... ... заға сайкес алдын ала шарт жасасқан тарап өзi ... ... ... реттерде, егер заңдарда немесе шартта өзгеше
көзделмесе, осы арқылы келтiрiлген залалды екiншi тарапқа өтеуге мiндеттi.
Алдын ала ... ... ... ... егер тараптар
негiзгi шартты жасасуға тиiс мерзiм бiткенге дейiн ол ... ... бiрi ... тарапқа бұл шартты жасасуға ұсыныс жiбермесе,
тоқтатылады [39, 12б.].
Егер ниеттер туралы хаттамада ... ... ... ... ... ала жасалатын шарт күшiн беру ... ... ... ... шарт ... ... және оның орындалмауы заңдық
зардаптарға әкелiп соқтырмайды.
Тараптар несие берушiге емес, шартта көрсетiлген немесе ... ... ... өзiнiң пайдасына орындауды талап етуге құқығы
бар үшiншi жаққа борышқор орындап беруге мiндеттi деп ... шарт ... ... ... шарт болып танылады.
Егер заңдарда немесе шартта өзгеше көзделмесе, үшiншi жақ борышқорға
шарт бойынша өз құқығын ... ... ... ... ... ... ... шартты үшiншi жақтың келiсiмiнсiз бұза алмайды немесе
өзгерте алмайды.
Борышқор шартта ... ... ... ... қоя алатындай қарсылықтарын
үшiншi жақтың талаптарына қарсы қоюға құқылы. Үшiншi жақ шарт бойынша өзiне
берiлген құқықтан бас тартқан ретте ... ... егер ... және ... ... бұл ... пайдалана алады.
Тәжірибеде шартты түсiндiру мәселелері көп жағдайларда туындайды.
Азаматтық кодекске сүйенсек, сот шарт ... ... ... ... мен ... ... мәнiн ескеру керек. Шарт ережесiнiң сөзбе-
сөз мәнi түсiнiксiз болған ... ол ... ... ... ережелерiмен және
мағынасымен салыстыру арқылы анықталады.
Егер шарт мазмұнын анықтау мүмкiн болмаса, шарт ... ... ... шын ... ... еркi ... тиiс. Бұл орайда шарт
жасасу алдындағы келiссөздер мен хат ... ... ... ... ... iскерлiк қызмет өрiсiндегi әдеттегi
құқықтарды, талаптардың бұдан кейiнгi мiнез-құлқын қоса алғанда, тиiстi мән-
жайлардың бәрi ... ... ... ерекше көңіл бөлінген. Бұл жерде тұлғалар белгілі
тәртіпке бағынады. ... ... ... ережелерi бойынша міндетті түрде
келісімге келу керек [40, 13б.].
Тараптар арасында шарттың барлық елеулi ... ... ... талап етiлетiн нысанда келiсiмге қол жеткен кезде шарт жасалды
деп есептеледi.
Шарттың мәнi туралы ережелер, заңдарда ... деп ... ... осы түрi үшiн ... ... сондай-ақ бiр тараптың мәлiмдеуi
бойынша келiсiмге қол жеткiзуге тиiстi барлық ережелер елеулi ... ... Егер шарт ... үшiн заң ... ... ... беру
қажет болса, шарт тиiстi мүлiк берiлген кезден бастап ... ... Шарт ... ... тараптар оны қандай нысанда жасау
керектігіне міндетті түрде назар аудару кажет.
Егер тараптар ... бiр ... шарт ... ... заң бойынша
шарттардың осы түрi үшiн бұл нысан талап етiлмесе де, шарт оған ... ... ... ... жасалды деп есептеледi [41].
Егер шарт жасасу жөнiндегi ... ... ... ... ... 3 тармағында көзделген тәртiп бойынша қабылданса, шарттың жазбаша
нысаны ... деп ... ... ... бiр ... ... ... жақтарға жасалған ұсыныс,
егер ол жеткiлiктi дәрежеде айқын болып, ... ... ... ол
қабылданған жағдайда (акцепт) өзiн сонымен байланысты деп есептеу ... ... ... деп ... Егер ұсыныста шарттың елеулi
ережелерi ... ... ... ... ... ол ... дәрежеде
айқын деп табылады.
Оферта оны жiберген жақ ол алушының қолына ... ... ... ... ... ... алу ... хабар офертаның өзiнен бұрын немесе
онымен қатар келсе, оферта алынбаған болып есептеледi.
Егер ... ... ... ... не ... ... ... ол
жасалған жағдайдан туындамаса, алушының қолына тиген ... оның ... ... ... iшiнде қайтарып алуға болмайды [42, 15б.].
Әрекет ететін заңнама бойынша жарнама және беймәлiм адамдар ... өзге де ... егер ... ... ... ... жасасуға шақыру ретiнде қаралады.
Ұсыныс жасаушы жақтың кез келген хабарлаушысымен ... ... шарт ... еркi ... ... ... елеулi ережелерi бар
ұсыныс оферта (жария оферта) деп танылады. Оферта жолданған жақтың оны
қабылдағаны туралы ... ... деп ... ... әрi бұлтарыссыз болуға тиiс. Егер заң құжатынан, iскерлiк
қызмет өрiсiндегi әдеттегi құқықтардан немесе тараптардың бұрынғы iскерлiк
қатынастарынан ... ... ... ... ... ... ... алған жақтың оның акцептi үшiн белгiленген ... ... шарт ... орындау жөнiнде жасаған әрекеттерi (тауарлар
тиеп жөнелту, қызмет көрсету, жұмыс орындау, тиiстi ... ... ... егер заңдарда өзгеше көзделмесе немесе офертада көрсетiлмесе, акцепт
деп есептеледi.
Егер акцептi қайтарып алу ... ... ... ... ... акцептiң
өзiнен бұрын немесе онымен қатар келсе, акцепт алынбаған болып есептеледi.
Офертада акцептiге арналған мерзiм көрсетiлген жағдайда, егер ... жақ ... онда ... ... iшiнде алса, шарт жасалған
болып есептеледi.
Жазбаша ... ... ... ... ... жағдайда, егер
оферта жiберген жақ акцептi заңдарда белгiленген мерзiм бiткенге дейiн, ... ... ... ... оны ... ... қажеттi уақыт
iшiнде алса, шарт жасалған болып есептеледi.
Оферта акцептiге арналған мерзiм көрсетiлмей ауызша жасалған жағдайда,
егер екiншi ... оның ... ... ... ... шарт жасалған болып
есептеледi. Егер оферта ... ... ... ... ... кеш ... дереу хабарламаса, акцепт туралы мерзiмiнде жiберiлген ... ... ... ... ... ... есептелмейдi.
оферта жiберген тарап екiншi ... оның ... ... ... ... дереу хабарласа, шарт жасалған болып есептеледi.
Офертада ұсынылғаннан өзге жағдайларда шарт ... ... ... акцепт болып табылмайды.
Мұндай жауап офертадан бас тарту және сонымен бiрге жаңа оферта деп
танылады. Егер ... оны ... жер ... шарт ... жерiнде немесе оферта жiберген заңды тұлғаның орналасқан жерiнде
жасалған болып танылады.
Азаматтық кодексте немесе өзге заң ... ... шарт ... бiрi үшiн ... болған реттерде, бұл тарап екiншi тарапқа
акцепт туралы, не ... бас ... ... немесе офертаға (шарт
жобасына) өзгеше жағдайларға акцепт жасалатыны туралы (шарт ... ... егер ... өзге ... ... не
тараптар келiспеген болса, офертаны алған күннен бастап отыз күннiң iшiнде
хабар жiберуi тиiс.
Офертаны жiберген және ... ... ... тараптан оған өзге
жағдайлармен акцепт ... ... ... ... ... ... ... тарап шарт жасасу кезiнде пайда болған келiспеушiлiктi
осындай хабар алған күннен бастап отыз күн ... не ... ... ... соң, егер ... ... жекелеген түрлерi туралы өзге
мерзiм белгiленбесе, соттың қарауына беруге құқылы.
Егер шарт жасасуға мiндеттi ... ... шарт ... отыз күн
мерзiмде шарт жобасына келiспеушiлiк хаттамасы алынса, бұл ... ... ... сол ... қабылдайтыны туралы, не келiспеушiлiк
хаттамасын қабылдамайтыны туралы келiспеушiлiк хаттамасын алған ... отыз күн ... ... ... ... қабылдамаған не оны көрсетiлген мерзiмде қарау
нәтижелерi туралы хабарды алмаған жағдайда ... ... ... егер ... ... ... түрлерi туралы өзгеше
белгiленбесе, шарт жасасу кезiнде пайда болған келiспеушiлiктердi ... ... ... ... ... Кодекске немесе өзге де заң құжаттарына сәйкес шарт
жасасуға мiндеттi тарап оны жасасудан жалтарса, ... ... шарт ... ету ... ... ... ... жүгiнуге құқылы.
Шарт жасасудан негiзсiз жалтаратын тарап екiншi тарапқа шарт жасасудан
бас тарту туғызған ... ... ... тиiс. Шарт ... ... ... тараптардың келiсуiмен соттың қарауына берiлген
болса, шарттың тараптар ... ... сот ... ... ... және бұзу жалпы негiздерi Азаматтық кодексте 401-404
баптарында бекітілген. Жалпы ереже бойынша, ... ... ... ... ... мен шартта өзгеше көзделмесе, шарт тараптардың ... және ... ... ... ... бойынша шарт: - екiншi тарап шартты едәуiр
бұзған кезде; - Азаматтық кодексте, басқа да заң ... ... ... өзге ... тек сот шешiмiмен өзгертiлуi немесе бұзылуы мүмкiн.
Тараптардың бiреуi шартты бұзып, ол екiншi тарап шарт жасасу ... ... ... ... едәуiр дәрежеде айрылып қалатындай шығынға
әкеп соқса бұл шарттың ... ... ... деп ... ... ... бас ... жағдайда (шарттан тиiсiнше iшiнара немесе
толығымен бас тарту (Азаматтық кодекстiң 404-бабы) шарт өзгертiлдi немесе
бұзылды деп ... ... және бұзу ... ... ... егер заңдардан, шарттан
немесе iскерлiк қызмет өрiсiндегi әдеттегi ... ... ... ... ... ... ... Шартты өзгертуге немесе бұзуға
ұсыныстан екiншi тараптың бас тартуы ... ... не ... немесе заңдарда не шартта белгiленген мерзiмде, ал ондай мерзiм
болмаған кезде отыз күн мерзiмде жауап алынбағаннан кейiн ғана тарап ... ... бұзу ... ... ... ... ... кодексте шартты бұзу және өзгерту ... ... ... бұзу ... ... ... тоқтатылады.
Екіншіден, шарт өзгертiлген кезде тараптардың мiндеттемелерi өзгертiлген
түрiнде қолданыла бередi.
Үшіншіден, шарт ... ... ... ... егер тараптардың
келiсуiмен немесе шарттың ... ... ... туындамайтын болса,
мiндеттемелер шартты өзгерту немесе бұзу туралы тараптар келiсiмге келген
кезден бастап, ал шарт сот ... ... ... ... ... шартты бұзу немесе өзгерту туралы сот шешiмi заңды күшiне енген кезден
бастап тоқтатылған немесе өзгертiлген болып ... егер заң ... ... ... ... ... тараптардың шартты бұзған немесе өзгерткен кезге ... ... ... атқарған жұмысты қайтарып берудi талап етуге
құқығы жоқ.
Бесіншіден, егер шартты бұзуға немесе ... бiр ... ... ... ... болса, екiншi тарап шарттың бұзылуынан немесе
өзгертiлуiнен келтiрiлген залалдың орнын толтырылуын талап ... ... ... бiржақты бас тартуға (Шарттан бас тартуға) ... (404 ... өзге де заң ... немесе тараптардың келiсiмiнде
көзделген жағдайларда жол берiледi. Шартты орындаудан бiржақты бас ... ... бас ... ... ҚР АК ... ... ... тараптардың бiрi: - шартқа негiзделген мiндеттеменi орындау мүмкiн
болмаған (ҚР АКің 374-бабы); - ... ... ... тарапты банкрот
деп таныған; - шарт жасалғанда ... ... ... ... ... ... күшi ... жағдайларда шартты орындаудан бас тартуға
құқылы.
Сонымен қатар егер заң актiлерiнде немесе тараптардың келiсiмiнде өзгеше
көзделмесе, шарт мерзiмi көрсетiлмей жасалған ... ... ... бас ... жол берiледi.
Жалпы ереже бойынша шартты орындаудан бiржақты бас тартылған жағдайда
бiр тарап бұл ... ... ... бiр ... ... ... тиiс.
Басқа ережелер Азаматтық кодексте, басқа да заң ... ... ... ... ... ... түрі ... туындау сәті бойынша анықталады. Осы
критерий бойынша мәмілелер шынайы (лат.сөзі ... және ... сөзі ... ... ... ... үшін келісімнің болуы жеткілікті болатын барлық мәмілелер
консенсуалды деп танылады. мысалы, сатып алу-сату ... ... мен ... ... ... ... ... сәттен бастап жасалған ... ... ақша ... және өзге де ... жасалып қойған мәмілені
орындау үшін жүзеге асырылады. Басқа мәмілелер заттың бір ... ... ... шартымен жасалады. Мұндай мәмілелер шынайы деп танылады.
Мысалы, рента, ... ... ... ... ... ... ... заттың берілу сәтіне дейін туындай алмайды.
Мәміленің фактілі орындалуы мен оның туындау сәтін ажырата білу қажет.
Мысалы, сатып ... ... ... ... ... ... беру
шартты жасау сәтімен сәйкес келуі мүмкін, алайда мұндай келісім болғанның
өзінде де бұл шарт ... шарт ... ... ... негізінің мәні бойынша мәмілелер каузальды (лат. сөзі causa ... және ... ... бөлінеді [33].
Жалпы ереже бойынша мәміленің жарамдылығынегіздің болуына ... Егер ... ... ... ... ... ... жасалып,
бірақ негізі болмаса, мұндай мәміле жарамсыз болып ... ... ... ... заңи ... жоқ ... да болуы
мүмкін. Мұндай мәмілелер абстирактілі мәмілелер деп ... ... ... болу үшін ... ... сипаты заңда
көрсетілуі тиіс. Мысалы, вексель абстракілі мәміле болып табылады.
И.Б. Новицкийдің пікірі бойынша мәмілелердің каузальды және абстрактілі
деп деп ... ... ... орын ... ал ... ... ... мұндай бөлініс өмірлік маңызға ие емес,
сондықтан оны ... ... ... да , ол таза ... ... [44, 32-33 ]. О.С. ... бұл пікірге қарсы келеді [7, 206-207].
Ерекше топқа фидуциарлық мәмілелер (fiducia - сенім) жатқызылады [44].
Сенім кез келген мәміленің қажетті элементі ... айта ... ... ... ... ... мәні оған қатысушылардың өзара
сеніміне негізделеді. Енді сатып алу-сату шарты мен тапсырыс шартын ... ... ... ... ... ... ... де
мүмкін, бірақ егер, мысалы сатып алушыда сатушының затты иеліктен шығаруға
уәкілетті емес деген ... ... ... ... ... ... сенім орын алады. Ал тапсырыс шарты болса, кез ... ... ... ... ... ... оны білетін және оған ... ... мен ... сене ... адаммен ғана жасалады. Осыдан шығатын
қорытынды: тапсырыс шартында сенім элементі ... ... ... ... ... ие ... ... байланысты, мерзімді анықтай мүмкіндігіне ... ... ... ... және ... ... көзделмеген деп
бөлінеді. Мерзімі нақты көзделген мәмілелердің орындау мерзімі нақты
көрсетіледі немесе ... ... ... мазмұнынан анықтауға болады
[45].
Мерзімі нақты көзделмеген мәмілелер бойынша міндеттемелер пайда ... ... ... ... ... ... ... Бұл жерде мерзім
міндеттеменің мәніне және басқа оның ... ... ... ... ... ... талап ету сәтімен анықталуы мүмкін,
осы кезде міндеттеме талап еткен сәтінен бастап жеті ... ... ... (ҚР АКің 277 ... негізгі және қосымша (акцессорлық) деп ... ... бар. ... ... ... ... ... айқындайды. Мысалы қосымша болып ... ... ... қарастырылады.
Тәжірибеде кездесетін шартты мәмілелер маңызды құқықтық ... Бұл ... ... ... құқықтар мен міндеттердің пайда
болуы немесе тоқтатылуы ... ... ... ... ... ... ... мәселелердің бірі – мәміленің түрі ретінде
кәсіпкерлік мәмілелерді ... ... [46]. ... ... ... түрі ретінде қарастыру керек десе, екіншілер бұл азаматтық-құқықтық
мәміле болғандықтан оларды арнайы, ... ... ... ... қажет
емес. Отандық заңнамада кәсіпкерлік мәміленің анықтамасы бекітілген жоқ,
бірақ ҚР АКде кәсіпкерлік мәмілелерді реттейтін біраз нормалар бар (152 ... 279 б. 2т., 359 б. 2т. , 360 т.б. ... ... бұл мәмілелердің
құқықтық реттеуінің арнайы режимінің бар екендігінің дәлелі.
Әдебиетте кәсіпкерлік мәмілелерді түрлі белгілер арқылы ерекшелінеді.
Мысалы, субъектісі ... ... ... ... ... танылады. Бірақ,
кәсіпкер кәсіпкерлік іспен байланысы жоқ мәміле жасауы мүмкін. Бұл жағдайда
ол жай ... ... ... ... ... ... мәміле деуге
болмайды.
И.В. Романкованың пікірінше ... ... ... арасында
байланыс болған жағдайда ғана мәміле кәсіпкерлік болып анықталады ... ... ... ... ... ... аналысу барысында жасалған мәміленің субъектігеғана қатысты.
Демек, ... ... үшін ... ... ... ... мәміленің белгілері: 1) кәсіпкерлік қызметпен байланысы; 2)
бір тарапынан болса да заңмен ... ... ... ... ... ... мәміленің қатысушысы; 3)
кәсіпкерге арнаулы ... ... ... жауапкершілік, белгілі
бір жағдайдағы субъекттің ерік еркіндігін шектетілуі) [47].
Мәмілені, шартты кәсіпкерлік деп танудың ... ... ... режимінде ғана емес. Кәсіпкерлік мәмілелері жасасу кезеңдегі, ... бұзу ... ... ... ... ... ... немесе третейлық сотта) және ... ... ... ... ... арқылы жүзеге асырылады. Кәсіпкерлік ... бір ... - ... ақылылығы [48; 49; 50].
Әдебиетте кәсіпкерлік мәміллерді түрлерін кездестіруге болады. Мысалы,
авторлар жалпы кәсіпкерлік ... екі ... ... ... өзара жасасатын және кәсіпкер мен тұтынушының арасында
жасалатын мәмілелер. Сонымен қатар ... ... ... ... ... ... ... бөлуді ұсынады [51]. Соның ішінде кәсіпкерлік
мәміллердің ерекше тобын биржалық мәмілелер құрайды (ҚР АКің 156 ... ... ... биржада жасалатын мәмілелер. Ол да ... ... ... ... мен ... ... Демек, мұндай
мәмілелердің негізгі құқықтық ерекшеліктері олардың мазмұнында емес, ... ... ... ... ... ... ... дилер) арқылы және биржалық
қызметші – маклердің көмегімен жасалады. Жасалған мәміле жөнінде ... ... Ол бұл ... ... ... растайтын қосымша
дәлелдеме болып табылады. Заңи мәні ... ... ... ... ... ... ... әдеттегіде бұл сатып алу-сату шарттар.
Банктік мәмілелер де кәсіпкерлік мәмілелердің ерекше тобына жатқызылады.
Мәміленің бір қатысушысы банк ал пәні ақша ... ... ... ... болып табылады.
ҚР АКің 153 ... 3 ... ... ... мәмілелерге тән. ... ... ... ... ... ... ... және оларға шетел құқық
нормаларын қолдануға болады [ 52; 53; 54; 55; ... ... да ... бойынша түрлерге бөлуге болады. Авторлар
көрсететіндей басты мәселе – бөлудің негізін таңдау [57]. Мысалы, әдебиетте
көп жағдайларда азаматтық құқықтардың ... бөлу ... ... ... ... ... ... қарастырылады [58].
Мәмілелерді жүктеу негізі ретінде де ... ... ... ... ... ... терең зерттеліп жатады. ... бәрі де ... ... ... ие, ... ... ... кеткен, заңмен көзделген жалпы азаматтық-құқықтық
ережелер қолданылады.
Заңшығарушы тәжірибеге сай, ... ... ... мазмұнына әсер ететіндігін назарға ала отырып Азамттық ... ... ... ... ... ... ... Нақты айтқанда біздің назарымызды аударып отырған жылжымайтын
мүлікпен жасалатын мәмілелер (шарттар). Атап айтқанда кәсіпорынды сатып ... ... ... ... беру (алу) ... ... үйді жалға беру
(алу) шарты, т.б. Сонымен қатар Азаматтық кодекстегі ... ... ... ... қатысты ерекше ережелер бөлек көрсетілген
(жылжымайтын мүлікке құқықтың пайда болуы, ... ... ... рәсімделуі, мәмілілірдің елеулі ережелерін анықтау,
мәміленің бұзылуы басқа да жағдайлардағы ерекшелітер ... ... ... мүлікке қатысты қатынастарды, жылжымайтын
мүлік нарығын реттейтін қолданыстағы заңнама ... ... ... ... ... ... бір біріне қайшы келетін
жағдайлар да кездесіп жатады.
Мемлекет ... ... ... ... мүделерін әр түрлі
жолдармен қорғауға тырысады. Осы ... ... ... жолдары алынады.
Негізгі мемлекеттік қорғау шарасы ретінде жылжымайтын мүлікпен жасалатын
мәмілелерді, жылжымайтын мүлікке құқықтарды ... ... ... Бұл ... ... мүлікке құқықтарды және онымен
жасалатын ... ... ... ... 2007 ... Заң ... етеді
[59]. Осы заңға сәйкес Қазақстан Республикасының ... ... ... ... орталықтары» мемлекеттiк кәсiпорны тұлғаларға
қызмет көрсетеді [60]. Сонымен қатар Өкімет ... ... ... ... ... ... тұрақтандыру үшін шаралар қолданады
[61; 62; 63; 64].
Жылжымайтын нарығын ... ... жер ... ... жылжымайтын мүліктің айналымына маңызды әсер етеді. Қазақстан
тәуелсіздігін алғалы ... Жер ... ... үй [65], ... және ... жылжымайтын мүлік салаларын реттейтін нормативтік құқықтық
актілер [67; 68] қабылданып бүгінгі күні ... ... ... ... ... теория
және тәжірибе мәселелері
2.1 Жылжымайтын мүлікті мәміленің пәні ретінде анықтаудың мәселелері
Жылжымайтын мүлік – азаматтық құқықтардың ... ... ... мүлікке құқықтар мен олармен ... ... ... ... ... бар ... ... сұрақтың тарихи аспектісіне назар аударатын кеңес дәуірінің
заңнамасында алғашында «жылжымайтын мүлік» ұғымы қолданылған, алайда, 1922ж
РСФСР-дің Азаматтық ... ... ... ... ... ... тартты.
Негізі «жылжымайтын мүлік» ұғымы Ресей құқығында І Петрдің ... ... [69, 4б.]. ... ... жылжымайтын мүлік айналымы мен
оны мұраға алуды шектеуде маңызы болған. Бұл заң ... жер ... ... және ... ... ... ... заттың сыртқы пішіні мен
мақсатын бұзбастан, олардың ... ... ... ... жағдайда,
ол жылжымайтын мүлікке жатқызылған. ... ... ... байланысты
болса да, егер мәміле олардың ... ... ... жер ... иеленуге (сатып алуға) бағытталса, ... ... онда олар ... ... қатарына өтуші болып
саналған.
Ресей Федерациясында тұңғыш рет «жылжымайтын мүлік» термині 1990 ... ... ... ... Заңында, кейін, 1991 жылғы 31 наурызында
«ССР Одағы мен респуликалардың азаматтық заңнамаларының ... ... [70], бұл ... күші ... Республикасының аумағына
егемендік алынған соң да таралған.
Қазақстан Республикасының бүгінгі ... ... ... ... ... ... заң актілерінде берілген. Ең алдымен
ол ҚР ... ... ... ҚР Президентінің 25.12.1995ж
«Жылжымайтын мүлiкке ... және ... ... ... тiркеу туралы» заң күші бар Жарлығы (күші жойылған) кейін 2007
жылғы шілденің 26-сында қабылданған «Жылжымайтын мүлiкке ... ... ... ... мемлекеттiк тiркеу туралы» Заңында,
«жылжымайтын мүлік» ... ... ҚР ... ... ... заң күші бар жарлығында (1-бап) және ҚР-ның 24.01.2001ж «Жер
туралы» ... ... ... ... ... ... 117-бабының 1-тармағына сай жылжымайтын мүлiкке
(жылжымайтын дүние, жылжымайтын зат) жер ... ... ... ... және жермен тығыз байланысты өзге мүлiк, яғни ... ... сай емес ... ... мүмкiн болмайтын мүлiк
жатады. Мемлекеттiк тiркеуге жататын әуе және теңіз кемелерi, iшкi сауда
жүзу кемесi, ... жүзу ... ... ... де қозғалмайтын
заттарға теңестiрiледi. Заң құжаттары бойынша қозғалмайтын ... ... де ... мүмкiн.
Сөйтіп, Қазақстанның заңнамасы жылжымайтын мүлікті табиғи қасиеттері
бойынша (жер учаскелері мен екпелер) ... ... және оған ... ... өзге ... (ғимараттар мен құрылыстар) және оған
теңестірілген мүлікті ... ... ... ... бойынша жылжымайтын мүлік болып
табылмайды, яғни жылжымайтын мүліктің ... ... ... ... ... және ... олардың мақсатына сай емес шығынсыз ауыстыру
мүмкін болмауы).
Теңестірілген ... ... ... жатқызу оған жылжымайтын
мүліктің құқықтық ... ... ... ... ... мамандардың пайымдауынша, белгілері бойынша қозғалатын ... ... ... ... мәртебесін беру заң техникасының
құралы болып танылады және ... ... заң ... ... ... [71, 155-156 ... ... объектілерін анықтауда ҚР Азаматтық кодексі (117-
бап) үш терминді қолданады: «жылжымайтын мүлік», «жылжымайтын ... ... ... ... ... ... бір-бірімен ара-қатынасы
туралы сұрақ туындайды.
ҚР Азаматтық кодексінің 117-бабының 1-тармағында жылжымайтын мүліктер
(заттар) атауы ... ... ... (жер ... ... ... екпелер). Алайда жылжымайтын мүлік ретінде саралануы
мүмкін барлық объектілерге қатысты топтық ... ... ... ... болып тек заттар ғана табылмайды деген қорытындыға
әкеледі. ... ҚР ... ... 2-тармағына сай «мүлік» ұғымына
заттардан басқа мүлктік құқықтар да кіреді. Сонымен бірге ҚР ... ... ... ... ... ... тығыз байланысы және
орнынан олардың мақсатына сай емес ... ... ... болмауы) тек
жылжымайтын дүниелерге ғана қолданылуы мүмкін.
Сөйтіп, заңи тұрғыдан қарастырғанда, жер ... мен оған ... ... жер пайдалану құқығы) арасындағы «тығыз байланыс»
белгіленуі мүмкін, ал ... ... ... сай емес ... ... ... ... белгі мүліктік құқықтарға қатысты емес, тек заттарға
(дүниелерге) ғана қатысты қолданылуы мүмкін.
Сонымен қатар ҚР ... ... ... мүлік ретінде
көрсетілген дүниелер жоғарыда аталған белгілерге ие ... ... АК ... ... бола ... өйткені оның құрамына ... ... ... ... шикiзат, өнiмдер кіреді, алайда
осыған қарамастан, заң оларға ... ... ... ... ... ... ... бойынша, жылжымайтын мүліктің
қазақстандық тұжырымдамасына сай «жылжымайтын мүлік», ... ... ... зат» ұғымдары синонимдес болып табылады.
Жоғарыда айтылған кәсіпорынның жағдайы туралы айтатын болсақ, бұл ... ... ... ... ... ... ... көптеген
мемлекеттерінде орын алған. Авторлардың пікірінше, ... ... ... - ... кешен сияқты азаматтық құқықтардың күрделі
объектісін жатқызуда заң шығарушы заң фикциясын қолданған [47].
Арнаулы ... ... ... ... ... «жылжымайтын
мүлік» ұғымын анықтауда және жылжымайтын мүлікті жіктеуде екі аспекті
маңызды болып табылатындығы айқындалады.
Біріншіден, ... бір ... ... ... ... ... біліктілік белгілері.
Екіншіден, объектінің жылжымайтын мүлік ... ... ... ... мүмкіндік беретін жылжымайтын ... ... ... (құрылымы).
Әр түрлі ұлттық-құқықтық жүйелерде бұл сұрақтардың шешімі сан ... ... ... ... ... ... сұрақтардың шешілуі
маңызды орынға ие. Жылжымайтын ... ... ... ... ... және ... ... объектілерге жылжымайтын мүліктің
құқықтық режимін таратуға мүмкіндік береді.
Сөйтіп, ... ҚР ... ... ... сәйкес қозғалмайтын
заттарға меншiк құқығы мен басқа да құқықтар, бұл ... шек ... ... ... ... және тоқтатылуы мемлекеттiк тiркелуге тиiс.
Жылжымайтын мүлік бірлігінің құрамдас ... ... ... ... ... ... ... бағындыру үшін қажет.
Қазақстанда жермен функционалдық байланысы бар жылжымалы заттар ... ... өзге де ... ... ... ... танылмайды
(көптеген мемлекеттердегідей).
«Жылжымайтын мүлік» ұғымын анықтауда заңнамада екі әдіс ... ... ... ... жылжымайтын мүліктің жақындатылған (мөлшерленген) тізімін анықтау.
Жалпы белгілерге келесілер жатқызылған: жермен тығыз байланысы; орнынан
олардың мақсатына сай емес шығынсыз ауыстырудың мүмкін ... ... ... ... ... қарағанда, қарапайым секілді,
алайда ... ... бір ... әкеледі. Қандай жағдайда
байланыс тығыз болып танылады? Кезінде революцияға ... ... ... ... ... ... ... орнынан ауыстыруға
мүмкіндік беретін құрылыстық техникасы жылжымалы мүліктің ... ... емес ... өзін ... ... алады» деп айтқан
екен [72]. Қазіргі зерттеушілердің пайымдауынша, қолданыстағы заңнама
ғимараттар мен ... ... ... жермен тығыз байланысы мен
орнынан ... ... ... жатқызады. Бұл олардың
стационарлығында, «жерге бекітілген» ... ... ... жоқ, ... ... ... жылжымайтын мүлік болып
табыла алмайды.
ҚР Азаматтық кодексіндегі жылжымайтын мүлік ... ... ... ие. ... ... ... кодексінде жылжымайтын
мүлікке аталғандардан басқа, тікелей жер қойнауының учаскелері, ... су ... ... ... заң ... ... мүлік тізімінің
тұйықталғандық сипаты жөнінде көзқарас бар. ... ... ҚР ... ... тура талқылағанда, жылжымайтын мүлік тізімінің
тұйықталмағандығын байқауға болады деген ... кең ... ... [73]. ... ойымызша, мұндай пайымдаумен келісу өте ... ҚР ... ... анық көрініп тұрғандай, осы бапта аталғандардан
басқа, жылжымайтын мүліктің қатарына жермен тығыз байланысты өзге де ... ... ... ... ... ... үлкен маңызға ие,
өйткені «қандай өзге ... ... ... ... табылады және
оларға құқықтарды тіреу қажет пе?» - ... ... ашық ... ... жер ... су объектілері, аяқталмаған құрылыс, ... ... ... ... жер асты ... біздің ойымызша,
бұлар жылжымайтын мүлікке жатады, өйткені оларды орнынан мақсаты ... сай ... ... ... емес.
Жоғары вольтты электрөткізгіш желілеріне қатысты айтатын болсақ, оларды
мақсатына сай ... ... ... ... ... мүмкіндігі
әрқашанда бар болғандықтан, олар жылжымайтын мүлік ретінде ... ... ... ... ... белгілеріне құбырлар да
сәйкес келмейді. Құбырлар кейбір жағдайларда электрөткізгіш ... ... ... арқылы мықты бекітілгендіктен, жермен тығыз байланыста
болып ... ... ... мен электрөткізгіш желілер бір-бірімен
физикалық тұрғыдан тығыз байланысқан (құбыр) ... ... ... жоқ ... ... объектілер жиынтығынан тұрады. Мұндай
объектілердің демонтажы объектінің бүтіндігін тұтастай бұзады, ... ... ... осы ... басқа жерге орын ауыстырылғанда, қайта
қалпына келуі мүмкін.
Жоғарыда ... ... ... отырған объектілерді
жылжымайтын мүлік қатарына жатқызуға ешбір ... жоқ ... ... деп ... [74, 27б.]. Бұл ... ... ... жүйе»
деп атайды. Оны мамандар қолдай отырып, құбырлар өздерінің техникалық
сипаттамалары ... ... ... ... ... ... ... сай емес шығынсыз ауыстыру мүмкін болып табылады деп көрсеткен.
Құбырдың мақсаты суды, ... және тағы да ... ... ... ал құбырдың жол бағыты өзгертілгенде газ ... ... зиян ... ... тәжірибеде газ құбырларының жылжымалығы немесе
жылжымайтындығы жөнінде қарама-қарсы көзқарастар белгілі. Бұл, әрине, заңды
бірыңғай қолдану ... кері ... ... ... ... ... ... Республикасы Азаматтық кодексіне сәйкес аяқталмаған құрылыс
жылжымайтын мүлікке жатқызылмаған. ... ... ... ... ... ... ... қолданылады ( 236 б.4.т.). Сонымен қатар,
біздің пікірімізше, аяқталмаған ... ... ... ... сәйкес келеді. Қазақстан Республикасы Жер кодексінің 52-бабының
2-тармағынан туындайтын қорытындыға сәйкес аяқталмаған құрылыс жылжымайтын
мүлікке жатады және оның заңи ... ... жер ... ... ... ... ... дамуына байланысты
объектілердің жылжымайтын ... ... ... ... ... ... ... мәселе болып қарастырылады. Қазіргі
уақытта ол өзінің заңи шешімін, әрі ғылыми негізделуін ... ... ... де заңи әдебиеттерде жылжымайтын мүліктің заңда ... ... ... оның ... ... ретінде келесілер ұсынылып отыр:
- жекелік, атап айтқанда, әртоптылық (разнородность), даралық және
қайталанбастық;
- ауыстырылмайтындық;
- ... ... бір ... ұзақ ... ... (қозғалыссыздық) және материалдылық [76, 2б.].
Ғылыми және тәжірибелік маңызға ие келесі бір сұрақ, жылжымайтын мүлік
бірлігінің құрамдас бөліктері жөнінде ... ... Әр ... ... ... ... әр алуан тарихи кезеңдерде бұл сұрақ әр ... ... ... бұл сұрақтың шешіміне байланысты үш түрлі
көзқарас бар. ... ... ... ... ... ... тығыз байланысты өзге де объектілер жердің құрамдас ... ... ... сай жермен тығыз байланысты барлық заттар, оның қосалқы
заты болып есептеледі және жерді негізгі зат ретінде ... ... ... ... ... бағынышты болып саналады. Соңғы көзқарасқа
сәйкес жер учаскелері, құрылыстар, көпжылдық екпелер және ... ... өзге де ... ... ... жеке бірліктері ретінде
қарастырылады.
Екінші тұжырымдаманың қолдаушыларының пайымдауынша, жылжымайтын ... жер ... мен оның ... ... ... ғимараттар,
құрылыстар, көпжылдық екпелер және жермен тығыз байланысты өзге де ... ... ... ... ... объектілер оның құрамдас бөлігі
ретінде қарастырлғанда, олардың заңи тағдыры ... бір ... ... ... ... ... ... сәйкес келеді. Бөліктің заңи
тағдыры бүтіннің заңи тағдырына бағынышты.
Жермен байланысы жойылған жағдайда ғана (пайдалы қазбалардың жер ... ... ... және тағы да ... бұл ... ... ... құрамында өзгешеліктер туындауы мүмкін. Аталған
жағдайларда объектінің құрамдас бөліктеріне меншіктің бірлігі ... ... не ... ... ... мүмкін емес, өйткені заңи тұрғыдан
алғанда , ол құқықтың бір объектісі болып ... ... ... ... физикалық тұрғыдан байланыспауы да мүмкін (күрделі зат). ... ... ... ... ... ... ... тығыз байланысты объектілерді оның қосалқы заты ... ... ... ... келеді. Егер шартпен немесе заңнамамен
өзгеше көзделмесе, қосалқы зат негізгі заттың тағдырына ... ... үй ... ... шарттың нысанасы жылжымайтын мүлік объектісі
емес, ... ... яғни ... ... ... ... ... заңи тағдыры оның негізгі заттан бөлінуінен емес (ол негізі затпен
физикалық тұрғыдан ... ... ... ... ... ... ... қорытынды: құрамдас бөліктер
тұжырымдамасы мен ... ... ... ... ... бойынша бір-
біріне ұқсас болса да, елеулі айрмашылықтарға да ие.
Жер учаскесінде орналасқан және онымен тығыз байланысты ... ... ... ... жеке ... ... бірнеше құқықтық салдар туындайды. Біріншіден, аталған ... ... ... ... ... және ... иеленушілердің
субъектілік құрамы сәйкес келмеуі мүмкін. Екіншіден, ... ... болу ... мен күні ... ... ... олардың
әрбіреуіне құқықтар әр түрлі құқық белгілеуші құжаттармен расталуы мүмкін
[74, 30-31].
Қазақстан ... ... ... актілерін талдау
көрсеткендей, жермен байланысқан жекелеген ... ... ... ... зат ... ал ... қатысты үшінші модель
(жеке объектілер) пайдаланылады. Сөйтіп, ҚР Азаматтық кодексінің ... ... ... жер ... ... және құрылыс – жылжымайтын
мүліктің дербес бірліктері болып саналады және «жер учаскесі» ұғымы өзінің
мазмұнына қалған ... ... ... ҚР ... 42-бабының 1-
тармағынан шығатын қорытындыға сәйкес тұйық су қоймалары және екпелер жер
учаскесінің қосалқы заттары болып табылады, ... егер заң ... ... жер ... ... осы учаскесінің шекарасында
орналасқан беткі топырақ қабатына, тұйық су ... ... ... ... ... ... ой-тұжырым: жеке
меншіктегі жер учаскелерінде орналасқан беткі су объектілері мен ... жер ... ... ... ... ... орналасқан объектілер құрамдас бөліктер
белгілеріне де, қосалқы заттың белгілеріне де сәйкес ... Жер ... ... ... ал ... мен ... ... адамның
еңбегімен жасалған объектілер болып табылады. ... ... ... ... ... ... және ... қасиеттеріне байланысты
өзгешеленетіндіктен, жердің бір бөлігі болып таныла алмайды. Тек жер
учаскесі мен онда ... әрі ... ... ... ... ... ... объектісі» (жылжымайтын мүлік кешені және т.б.) ... ... ... ... ... оларды жоғарыда аталған ұғыммен
біріктірілген күрделі зат ретінде ... ... ... еді. ... ... зат ... физикалық тұрғыдан байланыспаған, әр
тектес және ... ... жеке ... ... ... Ильясованың пікірінше, жер учаскесінен және (немесе) ғимараттардан
(құрылыстардан), екпелерден, тұйық су ... әуе ... ... ... мүлік кешеніне күрделі зат тұжырымдамасы
(концепциясы) қолданылғанда, «жер ... ... ... мұндай кешенді
белгілейтін ұғыммен бір заңи тағдырға бағынатын ... ... ... ... ойымызша, қарастырылып отырған объектілер жер учаскесінің қосалқы
заты ретінде таныла ... ... ... зат пен ... зат ... физикалық емес, функционалдық болып табылады. Әдебиеттерде айтылып
өткендей, күрделі затта бөліктің бүтінге ... ... ... пайдаланылмайды деп көзделсе, ал қосалқы зат болса, өзінің дербес
заттылығын сақтап қалады, сондықтан заң ... ... ... ... заттың негізгі заттың тағдырына бағынуының жалпы ережесін шектеуге
рұқсат береді [78, 231Б.].
Азаматтық заңнамаға сәйкес нақты жағдайларда мәміленің нысанасы тек ... ... ғана ... ... Мысалы, жылжымайтын мүлікке құқықтарды
тіркеу туралы Жарлықтың нормараларына сәйкес тiркелетiн мәмiлелерде оларды
жасаған тұлғалардың қойған қолы және толық ... ... ... объектiсiнiң қысқаша сипаттамасы, оның орналасқан жерi, ... ... ... ... заңнамаларында осыған ұқсас ережелер
бар. Мысалы, Ресей Федерациясының Азаматтық кодексінің 554-бабына ... ... сату ... шарт ... ... ... ... жылжымайтын мүлікті нақты анықтауға мүмкіндік беретін мәліметтер,
соның ішінде жылжымайтын мүліктің ... жер ... ... ... ... ... орналасуын анықтайтын мәліметтер болуға
тиіс.
Әдебиеттерде көрсетілгендей, шартта бұл мәліметтердің болмауы ... ... ... ... шарт ... ... болып
саналады, ал тиісті шарт жасалынбаған болып есептеледі. Атап ... ... ... оның ... ... жердің санатын, пайдалану
мақсатын, жалпы ауданын; ғимараттар, құрылыстар және ... емес ... ...... жерін, атауын, мақсатын, ... ... ... ... ... және өзге де ... ... қажет
[79]. Сондай-ақ жекелендіру (дараландыру) туралы талап жалдау шарты үшін де
белгіленген.
ҚР Азаматтық кодексінің 542-бабына ... ... ... ... жалға
алушыға мүлiктi жалдау объектiсi ретiнде берiлуге тиесiлi мүлiктi анықтауға
мүмкiндiк беретiн деректер ... тиiс. ... ... ... кезде мүлiктi жалдауға берiлуге тиесiлi ... ... ... келiсiлмеген деп, ал тиiстi шарт жасалмаған деп есептеледi.
Ұқсас мазмұндағы нормалар жалдау шарты үшін РФ ... ... ... 3-тармағында да бар. Сөйтіп, жалдау шартында объектілерді нақтылау
қажеттілігі белгіленген, керісінше жағдайда бұл шарт ... ... ... шарт жасалынбаған болып танылады. Барлық мұндай жағдайларда
тисінше шарттардың (жағдайлардың) елеулілер ... ... ... ... [80, ... ... ... мүліктің шарттың нысанасы ретіндегі ерекше
назары бұл объектінің және оның құқықтық ... ... ... ... ... жеке ... ие, ... тұтынылмайды,
өзінің нысаналық мақсаты бар.
Жоғарыда айтылғандарға сүйеніп, міндеттемелерде ... ... ... ... ... ... емес, объектіні жекелендіру
немесе дараландыру оны ... ... ... бірыңғай анықтауға
мүмкіндік беретін идентификациялық белгілерін көрсету ... ... ... ... ... ... ... объектілерін олардың белгілерін
дараландырусыз сатуға келіскен жағдайлардың өзінде, мұндай ... ... ... ... ... шарт ретінде де қарастырылуға жатпайды.
Өйткені, ғалымдардың айтуынша, алдын-ала жасалатын шарттың мазмұнына кіруге
міндетті минималды шарт - ол ... ... ... ... мүмкіндік
беретін шарт. Мысалы, сатып алу-сату ... ... ... ... ... ... жасау мүмкін емес (кәсіпорынды, ғимараттарды, бағалы
қағаздарды және тағы да ... ... ... [81; ... ... сәйкес құқықтық кадастрдың тіркеу ... да (ҚР ... ... кәсіпорынның мүліктік кешен ретіндегі
мәмілелері де (ҚР АК-нің ... және т.б.) бола ... ... мүлікке құқықтарды тіркеу туралы Заңның 1-бабында ... ... ... ... дегеніміз мәмілелерден туындайтын
жылжымайтын мүлікке ... ... ... ... яғни құықты тіркеу
тұжырымдамасына сәйкес мәміле тіркеудің дербес ... ... ... ... құқықтың пайда болу негізі ... ... ҚР ... 498-бабының 3-тармағына сай кәсіпорынға меншік құқығының
өтуі сатып алушының кәсіпорынға ақы ... ... ... ... ... (байланыстырылуы) мүмкін. Аталған міндеттеме
орындалғанға дейін тіркеу ... тек ... ғана бола ... ... 119-бабының 2-бөлігіне сәйкес кәсіпорынның құрамына, егер заң
актілерімен ... ... ... ... ... оның ... мүліктің барлық түрлері, оған қоса ... ... ... өнімдер, жер учаскесіне құқық, талап ету құқықтары,
қарыздар, сондай-ақ оның қызметін дараландыратын белгілерге (фирмалық атау,
тауарлық белгілер) ... және өзге де ... ... ... ҚР ... ... ... кәсіпорынды мүліктік кешен ретінде қарастыра
отырып, жылжымайтын мүлік деп таниды.
Айтылғандар келесі қорытындылар шығады: - ... ... ... ... ... ... бір объектісі ретінде қарастырылады; -
егер мәміленің нысанасы кәсіпорын мүліктік кешен ... ... ... бір мәміле және бір объектіге қатысты жасалады; - тіркеу жүйесіне
оның құрамына ... ... ... санына (ғимараттар, жер учаскелер
және т.б. санына) тәуелсіз бір ғана өтініш ... бір ... ... ... тиіс.
Кәсіпорынға қатысты иелену, пайдалану және билік ету уәкілеттіктерін
жүзеге асыру ... оның ... ... ... ... ... ... елеулі мән-маңызы жоқ. Ең ... ... ... ... жалға, сенімгерлікпен басқаруға беру және ... ... ... ... ретінде құқықтық саралануында.
Ресей ғалымы В.А. Лапачтың ойынша, азаматтық айналымнан тыс бұл кешенді
объектінің ... ... [83, ... кезде тіркеу жүйесінің принциптері мен ... ... ... ... бірыңғай (бір) объектісі ретіндегі мәніне
сәйкес келмеуде. Бұл қорытынды келесі ... ... ... кадастрда жылжымайтын мүлікке құқықтарды және
онымен жасалатын мәмілелерді тіркеу жүйесі объектілік ... ... ... жер ... ... ... ... санаттары және
онда орналасқан өзге жылжымайтын мүліктер үшін ... ... ... ... ... бойынша әрбір жер учаскесіне, кондоминиум
объектілерін қоспағанда, бір тіркеу қағазы ... және бір ... ... Жоғарыда айтылғандарға байланысты мүліктік ... ... ... ... әрбір бірлігіне толтырылады, сонымен бірге
олардың әрқайсысына құқық ... ... ... ... ... болуы, өзгертілуі мен тоқтатылуы негіздері туралы мәліметтер
енгізіледі. ... ... ... мүлікке құқықтарды және онымен
жасалатын мәмілелерді мемлекеттік тіркеу кәсіпорынның жылжымайтын мүлкінің
тіркелуі ... ... ... орналасқан жері бойынша жүзеге
асырылады. Яғни кәсіпорынның ... ... ... ... ... тіркеледі және олардың ... ... ... ... [73; ... ... ... кәсіпорын бірыңғай (біртұтас, бір) ... ... ... ... жылжымайтын мүлік объектілері
ретінде тіркеледі.
Екіншіден, кәсіпорынға қатысты оның құрамына кіретін жылжымайтын ... ... ... жері ... тіркеу ереже қолданылады.
Егер жылжымайтын мүлік объектілерінің барлығы бір тіркеу органының әрекет
ету ауданында немесе ... ... ... болса, онда жылжымайтын
мүліктің бірнеше объектілеріне қатысты бір мәмілені ұсынып, бір өтінішті
толтыруға болушы еді. ... егер ... ... ... ... ... ету ... немесе аудандық филиалында орналасқан болса,
онда олардың әрқайсысында дербес тіркеуді жүзеге асыруға тура келеді.
Үшіншіден, қазіргі ... ... ... ... ... ... жылжымайтын мүлік болып табылмайтын мүліктер жөнінде (жылжымайтын
мүлік, талап ету құқықтары, интеллектуалдық ... және т.б.) ... ... айтылғандарға байланысты, кәсіпорынның құрамына кіретін әрбір
жылжымайтын ... ... ... ... ... ... ... азаматтық айналымда, Азаматтық кодекстің кәсіпорынды объектінің
бірыңғай құқығы ... ... ... ... ... Алайда
бұл тіркеу туралы заңнама әдейі Азаматтық кодекстің ойын ескермеді деген
сөз емес. ... ... бұл ... ... ... ... ретінде тіркеудің механизмі жоқтығын растайды.
Біздің ойымызша, кәсіпорынды құқықтың бірыңғай объектісі ретінде тіркеу
рәсімінің нормативтік реттелу мәселесін шешу ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорынға мүліктік кешен ретінде
және онымен жасалатын мәмілелерге ... ... ... заңды тұлға ретінде тіркелген жерінде енгізудің негізі болып
табылады. Егер құқықтың объектісі ... ... ... ... ... және т.б.) болса, онда олардың тіркелуі объектінің
орналасқан жері ... ... ... ... ... ... егер
кәсіпорынға мүліктік кешен ретінде құқық ... ... онда ... үшін кәсіпорынға кіретін әрбір жылжымайтын мүлікке құқықтарды тіркеу
қажеттілігі болмайды [84].
Алайда К.М. Ильясованың пікірінше, егер ... ... ... ... ... ретінде заңды тұлғаның орналасқан жері бойынша
тіркеу рәсімі құрылса да, орналасқан жері ... ... ... құрамына кіретін әрбір жылжымайтын мүлік жөнінде мәліметтер
көрсетіледі, сондай-ақ жылжымалы мүліктер, талап ету ... ... ... өзге ... ... ... ... мәселесі өзекті
болып қала береді. Егер бірінші тіркеу кезінде құқықтық кадастрға мұндай
мүліктің құрамы туралы ... ... ... да, ... ... ... өзге ... жасалатын операциялардың есебін жүргізе алмайды.
Осыған байланысты әдебиеттерде мұндай тіркеудің ... ... ... ... кәсіпорын мүлкінің құрамының өзі өзгермелі айнымалы болып
саналады деп айтылған. Сол себептен де біз ... ... ... ... кәсіпорынның мүліктік кешен ретіндегі құрамына кіретін
жылжымайтын мүлікке құқықтары болуы мүмкін деп ... [ 74, ... ... ... беруді тіркеудің жүзеге асуы бұдан да жеңіл.
Кәсіпорын мүліктік кешен ретінде сатылғанда, тіркеу объектісі меншік құқығы
танылады және ... ... ... ... ... құжаттар, өткізу актісі, несилік және дебиторлық қарыздар)
табыс етіледі. Кәсіпорынды жалдауда ... ... ... ... ... жеңілдетіледі. Атап айтқанда, әдебиеттерде ғимараттар мен
үйлерді ... ... ... ... ... ... кәсіпорынды жалдау
шарты мемлекеттік тіркелуге жатады [85, 548б.].
Қазақстанда тіркеу объектісі жалдау ... ... ... құқығы (ҚР
АК-нің 118 б.2т.) болып табылады. Осыған байланысты жоғарыда айтылған
себептер бойынша ... тек ... ... ғана ... ... ... ... басқару құқығы және өзге де құқықтар мен
ауыртпалықтарды тіркеу қиындатылған.
Заң шығарушы кәсіпорындардан басқа мүліктік кешендердің де болуына ... ... ҚР ... ... ... бойынша мүлiк жалдауға
кәсiпорындар мен басқа да мүлiктiк кешендер мүлік жалдауға берілуі мүмкін.
Мамандардың ... ... ... ... ... ... ... алайда тек біреуін ғана иелене алмайды, ол ... ... ... ... ету оның ... және ... мақсаты
ретінде қатысуы болып табылады деген көзқарастарын колдау қажет [86].
Сонымен, әдебиетте, заңнамада, тәжірибеде «жылжымайтын ... ... ... ... ... ... ... айтылған мәселелелермен
ғана шектелмейді. Оларды толық зерттеу бұл ... ... ... біз ... ғана көз ... ... ... мүлікпен мәмілелерді нотариалды куәландыру мен
жылжымайтын мүлікке құқықтарды ... ... ... ... ерік ... ... табатын заңмен белгіленген нысанда
ресімделгеннен кейін ғана, заңи ... ие ... ... салдар
туғызады. Жылжымайтын мүлікпен жасалатын мәмілелердің ... ... АКте ... түрде тек жазбаша нысанда ... тиіс ... ... ... ... ... және оның ... түрде растайды. Жоғарыда жасбаша нысанға қатысты жалпы ережелерді
қарастырып және оларды жылжымайтын ... ... ... ... ... ... жасалатын мәмілелерді жиі жазбаша
нотариалдық ... ... ... ... мәмілеге қатысушылардың
пікірінше бұл олардың құқықтырының, мүдделерінің қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... емес.
Әдебиетте нотариалдық куәландырудың қажет, қажет еместігіне байланысты әр-
түрлі ... ... ... заң ... ... мүлікпен жасалатын мәмілелер
міндетті түрде мемлекеттік ... өту ... ... ... ... ... деп ... (ҚР АК 155 бап). ҚР АКің 188 бабы бойынша
жылжымайтын мүлікке ... ... ... олар ... ... ... ... ғалымдардың көзқарастары бойынша, мәмілені тіркеуді жекелеген мәміле
түрлерін жасаудың қосымша ... және ... ... ... ... ал ... айтуынша мәміле тіркеу арқылы толық заңи күшке ие
болады, үшіншілердің ... ... өзі ... ... ... туындатпайды, өзгертпейді және тоқтатпайды, алайда ол ... ... ... ... ... айтуынша,
бүгінгі күні ол мәмілені бекіту (тіркеу) әдісінің маңызын ... ... ... ... ... атап ... ҚазССР-нің АК-де
тіркеу мәміле нысанына қосымша болып қарастырылған. Бұған дәлел ретінде
тіркеу туралы ... ... үйді ... ... ... ... тарту
шартының нысаны» деп аталатын баптарда көрініс табуы бола ... ... және ... ... ... ... ... туралы айтылмаған, бірақ «мәміле үшін заңнамамен жазбаша (жай
немесе нотарилды) немесе өзге де ... ... ... ол ... ... деп анық ... Осыған орай, заң шығарушы ... ... ... деп нені ... ... тек ... ғана ... бар
секілді, мүмкін, мемлекеттік тіркеу туралы ойы шығар.
Қозғалмайтын заттарға меншiк ... мен ... да ... ... шек қою, ... пайда болуы, ауысуы және тоқтатылуы мемлекеттiк
тiркелуге тиiс. Қозғалмайтын мүлiкпен жасалатын мәмiле ... ... ... ... отырып, мемлекеттiк тiркелуге тиiс (ҚР АК
118-бабының 1,3-тармақатары). Тіркеу, тіркеуді тоқтата тұру және ... ... ... ... көрсетілген 2007 жылғы арнайы «Жылжымайтын
мүлiкке құқықтарды және ... ... ... ... ... ... реттеледі.
Нысанасы жылжымайтын мүлік болып табылатын мәмілелер жасалғанда
жылжымайтын мүлікке тиісті құқық өту үшін ... тек ерік ... ... ... тіркеуден өтуге тиіс. Мұндайда мемлекеттік
тіркеуді жүзеге асыру құқық белгілеуші акті (әрекет) болып табылады. ... ... ету ... ... болу үшін қажет, өйткені иелік ету мен
пайдалану өкілеттктері болу үшін ... ... ... ... ... өткен сәтінен бастап, жылжымайтын мүлікпен мәміле
жасалынған болып саналады. Мәмілені жасау сәті оған заң күшін берілу сәтін
көрсетеді.
Заңнамамен ... ... ... ... ... ... жағдайда, мәміле тіркеуден өткен соң, жасалған болып есептеледі
және бұл мәміледен ... ... ... мұндай тіркеуден өткен
кейін туындайды.
Мәмілелерді тіркеу туралы ереженің мәні ... ... ... ... мәміле толық заңи күшке мұндай тіркеуден өткеннен кейін ғана иеленеді.
Тіркеу келесі мәселелерді шешеді:
- мәміле толық заңи күшке ие болады;
- ... ... ... ... мәміле бойынша иеленген құқықтарды шынайы
растайды;
- тіркеудің бірыңғай ... ... тек ... ғана емес, сонымен қатар
жария ... ие ... ... ... ... мүмкіндік береді;
- егер мұндай танысуға тыйым салынбаған болса, тіркеу мүдделі тұлғаларға
қандай да бір ... және одан ... ... ... ... ... ... объектілер мен олардың ауыртпалықтары
туралы ақпарат алу арқылы, тіркеу объектілерінің иелерімен ... ... ... ... ... ... қорғалуы қамтамасыз
етіледі [88; 89, 51 бет].
Мәмілелердің нотариалды түрде куәландырылуы мен олардың мемлекеттік
тіркелуі бір-біріне ... ... ... да, бірі ... ... ... (өзгешеленеді).
Нотариалдық ресімдеуге мәмілелердің өзі, ал мемлекеттік тіркеуге ... ... ... ... ... ... ... барлық
мәмілелер мемлекеттік тіркеуді талап етпейді, ... ... ... тиіс ... ... алдын-ала нотариалдық ресімдеуді қажет
етпейді.
Заң әдебиеттерінде жылжымайтын мүлікке құқықтарды мемлекеттік тіркеу мен
жылжымайтын мүлікпен мәмілелерді нотариалды куәландыру ... ... ... сан ... ... ... ... тобы, жылжымайтын мүлiкке құқықтарды және ... ... ... ... енгізу мұндай мәмілелердің
нотариалды ... ... ... ... әрекет деп айтады [ 90, ... ... ... ... сай, ... ... нотариалды куәландырудың жойылуы жағымсыз сипатқа ие фактор
болып табылады және ... ... ... ... алаяқтық
мәмілелермен және өзге де мән-жайлармен байланысты жағымсыз салдардың
тәуекелінен ... ... [91; 92; ... ... Ю.В.Филимонов тіркеу мен нотариат қызметінің әлемдік
тәжірибесін талдай отырып, ... ... ... бойынша басқа
мемлекеттердің (ФРГ, Швейцарияның, Австрияның) тәжірибесін пайдаланбауға
ешбір ... жоқ деп ... Бұл ... ... пен ... ... әрекет етуші құқыққорғау ... ... ... ... мен Е.Л. ... ... ... туралы заңнамадан
туындайтын тіркеу жүйелері мен нотариат ... ... ... ... заңнамада азаматтар мен заңды тұлғалардың құқытарын ... ... ... ... ... ... ... сәйкес
аталған авторлар жылжымайтын мүлікпен жасалатын мәмілелерді нотариалды
куәландыруды жоюға (алып тастауға) ... ... ... отыр ... ... ... ... мәмілелерді нотариалды
куәландыруды жоюдың себебі, мұндай объектілермен мәміле жасаудың ... әрі ... емес ... ... ... ... Атап ... ҚР-ның «Мемлекеттік баж туралы» Заңы қабылданбай тұрып,
мемлекеттік ... ... ... ... объектісінің құнына байланысты
айқындалған, сондықтан мәміле қатысушыларына ... ... ... ... ... ... ... Салық кодексімен белгіленеді, ол да
«Мемлекеттік баж туралы» Заң секілді, оны объектінің құнына ... ... ... ... ... ... мәмілелерді нотариалды түрде
куәландыруды ... сын ... ... ... ... дәйектері болып
келесілер табылады:
- нотариустардың мәміленің жасалу сатысында қатысуы ... ... ... ... құрастыру), тіркеу органына кеңес беру
функциялары тән емес [92, 61 бет];
- нотариустардың мәміле ... ... ... мен
әрекет қабілеттілігін, олардың мүлікке билік ету ... оны ... ... ... сайлығын және онда
ауыртпалықтардың болмауын тексеру міндеті;
- нотариустың тараптардың ниеттерін ... ... ... ... мәміле мазмұнының заң
талаптарына сәйкестігін анықтау ... ... ... ... ... жағдайда, оны куәландырудан бас
тартуы;
- нотариустың қызметі шартты ... ... ... ал ... ... мүліктік құқықтық қатынастардың
туындау сатысын қамтиды. Мәміле фактілі ... ... ... ... мүлік берілгенде, ол үшін ақы ... ... ... ... ... ... ... қиындықтар тудырады. Аса үлкен зиян өздерінің
шарт бойынша контрагенттерін алдаған адал емес тұлғалардың
әрекетерінен ... ... ... ... дұрыс құрастырып бермегені үшін, қате
кеңестері үшін немесе, керісінше, олардан бас ... ... ... ... ... үшін және тағы да ... үшін жеке жауапкешілігі [92, 18 бет];
- тіркеу органдарында ... ... ... ... ... ауыртпалықтарын және тағы да
басқаларын) сапалы құқықтық сараптамасын жасай алатын ... заң ... ... мүлікпен жасалатын мәмілелерді нотариалды ... ... ... ... ... ... органдарына
ауыстырылуы мүмкін бе деген сұрақ пайда болады. Әдебиеттерде аталғандай,
«Жылжымайтын мүлікпен ... ... ... ... бойынша (сатып
алу-сату, сыйға тарту, жылжымайытын мүлікті айырбастау, ... ... ... міндетті нотариалды куәландырудың жойылуы ... ... ... ... жасалғанда, азаматтар мен заңды тұлғалардың
құқықтарын қорғауды қамтамсыз етіп ... ... ... ... ... ... деп ... тиіс еді» [93, 34 бет].
Авторлардың келесі тобы нотариат функцияларының тіркеу органдарына ... ... ... ... ... Ю.В. ... бір органда мазмұны
бойынша әр түрлі функцияларды біріктіру бұрынғы нотариалдық ... ... ... ... әлдеқайда нашар нұсқада. Тіркеу органдарының
оларға сипатты емес міндеттердің шектен тыс жүктелуі азаматтық ... ... ... ... ... болған кедергілермен
салыстырғанда, әлдеқайда елеулі кедергілер жасайды. Заң шығарушы жеке және
заңды тұлғалардың құқықтарын қорғау ... ... ... қоя отырып,
заңи қызметтің бұрынғы тиімділігі аз тәртібін қайта жаңғырту мүмкін емес»
[93, 18 ... ... ... ... ... ... қарсы авторлар дәйектерінің негізділігін қарастырайық.
Дәйектердің бірі тіркеу органдарының заң кадрларымен қамамасыз етілмеуі,
нотариат пен ... ... ... ... (бұл ... жүруіне мүмкіндік бермейді), сондай-ақ тіркелінетін объектілердің
сапалы құқықтық сараптамасын ... ... ... ... ... ... ... келесі мән-жайлар қарастырылады. ҚР АК-нің 155-
бабының ... ... ... ... ... ... сотқа
жолданбастан, заңнама талаптарына сәйкес келмейтін мәмілелерді тіркеуден
бас тарта ... Бұл ... ... ... ... ... бұрын құқықтық сараптамадан өтетіндігін және мәміленің
заңдылығын тексеруді ... ... ... нотариалды түрде
куәландырылған мәмілелер де ... ... ... тіркеу органдарының қызмет ету ... ... ... ... да ... ... мәмілелер
нотариалды куәландырылғанда қателер ... ... ... ... ... 2002 жылдың қарашасында Ц. мен С. ... ... ... ... ... алу-сату шартының негізінде жер
учаскесімен тұрғын үйге ... ... ... ... өтініш келіп түсті,
материалдар құқықтық сараптамаға жіберілді. Іс материалдарынан С-ның Ц-ның
үйді сатуға сенім білдірген ... ... ... ... ол, яғни ... ... ... сенімін А-ға аудара отырып, сатушының үйін өзі
сатып алады. Нотариус мұндай шартты куәландырған, ... ҚР ... ... ... ... өкiл жеке ... ... да, сонымен бiрге өзi
өкiлi болып табылатын басқа адамға қатысты да ... ... ... ... ... Тіркеу органы тіркеуден бас тартты [94].
Қазақстанда құқықтарды тіркеу жүйесі жылжымайтын мүлікке тіркелген
құқықтың (құқық ... ... ... ... Ол ... барлық объектілердің тиянақты құқықтық сараптамасы талап етіледі.
Осыдан шығатын ... ... ... ... ... ... ... органдарында білікті заң ... ... ... ... кәсіби дайындықтан өткізуді талап етеді.
Нотариалдық органдармен мәміле қатысушыларының құқық қабілеттіліктерін,
ерік білдірулерін, ... ... ... ... ... ... ... жөнінде қорытынды [95].
Бұл қорытынды қазақстандық заңнаманың нормаларына ... ... ... ... және ... ... ... тiркеу туралы заңнамаға сәйкес құқықты ... ... ... ... ... ол мемлекеттік тіркеуден бас тартудың
негізі болып табылады. Егер ... ... ... ... ... ... ... тұлғалардың қойған қолдарының растығын,
сондай-ақ олардың тiлегiнiң өз еркiн ... ... ... ... тіркеу органы тіркеу жөнінде ... ... ... ... ... ... ... тиіс.
Тәжірибеге сүйенетін болсақ, мемлекеттік тіркеуден мұндай негіз ... ... ... ... Оның ... ... қолданыстағы тіркеу жүйесінде
әрекетке қабілетсіз адмдардың тізімі бекітілген ... ... ... Бұл ... шешу мақсатында республика аумағында қызмет ететін
барлық тіркеу органдарында әрекетке ... деп ... ... бекітілген ақпараттық жүйені енгізуды ұсынамыз.  
Тіркеу органдарының шарттың жасалу ... ... ... ... ... ... ... алаяқтық мәмілелердің
немесе сауатсыз жазылған мәмілелердің құрбандары болып қалуы мүмкін туралы
дәйек.
Қазіргі таңда ... ... ... ... ... қиындықтар
кездесетіні рас. Бұл, әрине, тіркеуге дейін кәсіби маман ... ... ... күні ... ... сай тіркеу
органдары ақылы заң қызметін көрсетуге құқылы. Сонымен ... заң ... ... ... ... сауатты түрде көрсете алатын
заңгерлердің саны жеткілікті деп ... ... ... ... ие ... нарық қатысушыларының штаттарында өз ... бұл істі ... ... жүйенің орнына тіркеу жүйесін енгізуді жақтаушы келесі бір
дәйек ретінде құқықтық кадастрдың ... ... ... ... ... және заңи ... ие ... жалғыз
қайнар көзі болып табылатындығын алға тартуға болады [95].
Бұл ... ... ... ... ... ... ... өз
мүлкіне қатысты мәмілелерді жасауға кедергі келтіретін құқықтың барлық
ауырпалықтары туралы мәліметер ... тиіс ... ... ... ... ... бұл ауыртпалықтардың болуын тексеруге
міндетті. Ол оны құқықтық кадастрдан ... ... ... ... ... ... Бұл ... берілу сәтіне ғана жарамды ... Егер ол ... ... ... ... ... келтіретін
ауыртпалықтар тіркелген болса, үзіндінің ... ... мен ... ... ... аралығында үзінді өз ... ... жоюы ... ... ... мәмілені нотариалды куәландыру артық
әрекет болып саналады. Регистрде өзгерістер ... ... ... де орын алуы ... ... ... шартты үзіндінің
мазмұны шындыққа сай болғанда куәландырған болса да, оны ... ... ... ... ... ... шарттың жасалуына кедергі келтіретін
мән-жайлар пайда болған (мүлік қамауға алынған, банкроттық рәсімі қозғалған
және т.б.).
Әрине, жоғарыда аталғандардың ... ... ... ... сипатына
ие жылжымайтын мүлікке құқықтарды тіркеу ... ... ... ... ... ... артық болуын көрсетеді.
Шарттардың нотариалдық куәландырылуы сақталған кезде, біріншіден, ... ... ... орын ... ... ... ... үшіншіден, нотариалды нысанда жасалған мәмілелерді
тіркеуден бас тарту ... өсе ... ... кезде Қазақстанда мемлекеттік органдарға, құқық иеленушілерге
және жылжымайтын мүлік айналымының өзге де ... ... ... құқықтар туралы ақпараттардың қайнар көзі болып
табылатын көп функционалды ... ... ... ... ... ... ... бұл қаншалықты мүдделілердің құқықтарын қорғауға
ықпалын тигізетінің уақыт көрсетеді.
Біздің көзқарасымыз зерттеу ... ... ... ... қосылмайды. Тәжірибедегі жағдайларды ескере отырып жылжымайтын
мүлікмен жасалатын шарттар міндетті түрде нотариалдық куәландірілуі туралы
талап заң ... ... ... ... ... және ... болады деп ойлаймыз.
Екі жүйенің бірдей әрекет ететіндеріне кедергі болатын ешқандай күрделі
жағдай көрініп турған жоқ. Керісінше, біз білгендей, ... ... ... ... ... ... немесе мүдделерін қамтамасыз
ететін қосымша ... ... ... Бұл ... ... ... ... жүйесі мен нотариалдық куәландыру жүйесі бір бірін
толықтырып отыратын сияқты. Сондықтан жоюдың ... ... ... ... ... ... ... керек, нақты айтқанда,
барлық жылжымайтын мүлікпен жасалатын шарттар ... ... ... керек деген талап заң жүзінде енгізілуі ... ... ... ... ... мен ... ... жүйелері
бірдей әрекет ету керек.
2.3 Жылжымайтын мүлікпен жасалатын мәмілелерді ... ... ... мәселелері
Жылжымайтын мүлікке құқықтарды тіркеу қажеттілігі Германияда бесінші,
алтыншы ғасырларда жерді кепілге беруге қатысты пайда ... деп ... ... ... ерте ... бері ... ... құқықтарға және
онымен жасалатын мәмілелерге ерекше мән ... ... ... ... ... ... - жерге байланысты қатынастарды
реттейтін нормаларда дамыған. Рим құқығында жылжымайтын заттарға құқықтар
«in iure cessio» ... ... ... ... (бұл ... ... бөтен адамның затына қатысты дау ойналатын) [97, 88-89 ... ерте ... ... ... мәмілеге қатысты күмәндарды, сату
туралы актінің және куәлардың көмегімен жою қажет ... ТМД ... ... ... ... жүйесінің
қалыптасуы өткен ғасырдың 90-шы жылдарында басталған Азаматтық кодекстің
Жалпы ... ... ҚР АКің 494, 575, 508, 543, 601, 887 ... мемлекеттік тіркеуді қажет ететін жылжымайтын мүлікпен шарттардың
түрлері анықталады [96].
Алайда, әлі ... ... ... концептуалдық және тәжірибелік сұрақтар
не заңнама деңгейінде, не теориялық деңгейде өз шешімін таппаған. 2007 жылы
Қазақстанда ... ... ... ... ... ... саласын реттейтін жаңа заң ... ... ... бүгінгі күнге дейін өткізілген жоқ. Сондықтан осы
сала біздің назарымызды аулап отыр.
Алдымен қысқаша 2007 ... ... ... ... және ... мәмілелерді мемлекеттік тіркеу туралы» Заңның (бұдан әрі - Заң )
негізгі ережелеріне көз жүгіртіп өткенді жөн ... 1 ... ... жылжымайтын мүлікке құқықтарды және онымен
жасалатын мәмілелерді мемлекеттік тіркеу (бұдан әрі – мемлекеттік тіркеу) –
Заң мен өзге де ... ... ... және ... ... ... ... ауыртпалықтарының) туындауын, өзгеруін немесе
тоқтатылуын және құқықтық кадастрдағы мемлекеттік тіркеудің өзге ... ... ... мен ... ... ... ... құқықтарды және онымен жасалатын ... ... ... ... мемлекеттік органның арызы
негізінде, егер шарт негізіде пайда болса – тараптарының біреуінің ... ... ... ... ... ... бекітілген тізім
бойынша қажетті құжаттарды ... ... ... 21 ... ... ... мынадай құқықтар құқықтық кадастрда мемлекеттік
тіркеуге жатады (Заңның 4 бабы):
- меншік құқығы;
- шаруашылық ... ... ... ... ... кемінде бір жыл мерзімге жер пайдалану құқығы;
- үстемдікке ие жер ... ... өзге де ... ... ... ... бір жыл мерзімге сервитуттар;
Өзге құқықтарда тіркелуі ... Оны ... ... ... Аталған жылжымайтын мүліктерге құқықтар ғана емес олармен жасалатын
мәмілелерде мемлекеттік тіркеуге жатады.
Мемлекеттік тіркеудің құқықтық маңызы Заңның 7 бабына сәйкес ... ... ... ... ... ... ... (құқықтар ауыртпалықтары), егер Заңда және өзге де заңнамалық
актілерде ... ... олар ... ... ... бастап
туындайды. Егер тіркеуден бас тартылмаса, мемлекеттік тіркеу сәті ... ... сәт ... кадастрда міндетті мемлекеттік тіркеуге жатпайтын жылжымайтын
мүлікке құқықтар (егер тараптардың келісімінде өзгеше белгіленбесе), тиісті
заңнамалық актілеріне сәйкес туындайды.
Заңның 7 ... ... ... ... ... мәмілелер, егер
Қазақстан Республикасының заңдарында өзгеше көзделмесе, олар тіркелгеннен
кейін жасалған деп ... ... осы ... ... ... ... қабылданғанынан бұрын туындаған құқықтар Заңның 6-тарауында
көзделген құқықтық кадастрда есептік келесі ... ... ... ... бір ғана сол ... ... ... ауыртпалықтарының) арасындағы басымдықтарды белгілеу кезінде мына
ережелерді негізге алу қажет:
- мемлекеттік тіркеуге ... ... ... ... ... құқықтар (құқықтар ауыртпалықтары) тіркелмегендердің ... ие ... ... ... бұрын пайда болған құқықтардың (құқықтар
ауыртпалықтарының) басымдығы ... ... күн ... ... ... ... ... немесе жер учаскелеріне құқықтарды мемлекеттік тіркеумен
бірге тіркелетін бастапқы және кейінгі объектілерге құқықтарды қоспағанда,
жер учаскесіне ... ... ... ... бір мезгілде жер
учаскесімен тығыз байланысты жылжымайтын мүлікке құқықтар ... ... ... ... ... құқықтарды және онымен жасалатын
мәмілелерді мемлекеттік тіркеуді енгізген сәттен бастап құқықтық ... ... ... құжат жылжымайтын мүлікке тіркелген құқықтарды
(құқықтар ауыртпалықтарын) және ... ... ... растайтын
бірден-бір ақпарат көзі болып табылады.
Құқықтық кадастрда және ... ... ... ... ... болған жағдайда, басымдық алшақтықтың мәні
ескеріле отырып, Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... мәмілелер құқықтық кадастрда
мемлекеттік тіркелуге жатады. Құқықтық кадастр деген жылжымайтын мүлікке
тіркелген құқықтардың және ... ... ... ... ... теңіз кемелеріне, ішкі суда жүзу кемелеріне, «өзен-теңіз» жүзу
кемелеріне тіркелген құқықтар туралы мәліметтердің ... ... ... 1 ... ... ... ... жүргізеді және онда жылжымайтын
мүлікке қолданылатын және тоқтатылған құқықтар және ... өзге ... ... ... жылжымайтын мүліктің сәйкестендіру
сипаттамалары, ... ... ... мәліметтер, құқықтық кадастрдың
мәліметтеріне бар сұрау салулар ... ... ... ... ... тіркеуші органға оларды тіркеуге уәкілетті органдар берген
азаматтық әуе кемелеріне, теңіз кемелеріне, ішкі суда жүзу ... жүзу ... ... ... (ауыртпалықтар) туралы
мәліметтерді де қамтиды.
Жылжымайтын мүлікке құқықтарды және онымен жасалатын ... ... ... ... ... мүлік объектісінің
орналасқан жері бойынша жылжымайтын мүліктің сәйкестендіру және құқықтық
кадастрды ... ... ... да ... ... ... жүзеге
асырады.
Құқықтық кадастрдағы барлық ... ... ... ... және ... теңестірілген объектілерге жүргізіледі. Жылжымайтын
мүлік объектілері кадастрлық нөмірмен сәйкестендіріледі.
Жылжымайтын мүлікке құқықтарды (құқықтар ауыртпалықтарын) және онымен
жасалатын ... ... ... ... объектілерге
құқықтарды мемлекеттік тіркеу туралы барлық жазбаларды ... ... ... ... ... енгізеді.
Мемлекеттік органдардың құқықтық және өзге де ... ... ... ... ... өзара іс-қимылының тәртібін Қазақстан
Республикасының Үкіметі айқындайды (Заңның 11 бабы).
Құқықтық ... ... ... ... ... Құқықтық кадастр:
тіркеуге келіп түсетін құжаттарды есепке алу кітабынан; ... ... ... ... беруге сұрау салуларды есепке алу кітабынан;
тіркеу істерінен; азаматтық әуе кемелеріне, ... ... ішкі ... ... ... жүзу кемелеріне ... ... ... ... ... алу кітабынан; ақпараттық
жүйеден тұрады.
Тіркеуші органдар жылжымайтын ... ... ... ... ... немесе тоқтатылуын және өзге ... ... ... ... ... өтініштердің арасындағы
басымдықты есепке алу және белгілеу мақсатында мемлекеттік тіркеуге келіп
түсетін құжаттарды есепке алу кітабын ... Бұл ... ... ... ... ... ... өтініш берілген күні,
сағаты және минуты бойынша белгіленеді.
Заңның 14-бабында тіркеу кітабы көрсетілген. Тіркеу кітабы жылжымайтын
мүлік ... ... ... ... тұрады. Жекелеген
тіркеу парақтары жылжымайтын ... ... ... 1) ... 2) жылжымайтын мүліктің кейінгі объектісіне; 3) онда орналасқан
бастапқы жылжымайтын мүлік объектілерімен бірге жер учаскесіне ... ... төрт ... ... 1) ... 14 ... 1 ... жылжымайтын мүліктің сәйкестендіру сипаттамалары; 2) үстемдікке
ие жер учаскесінің немесе жылжымайтын мүліктің басқа объектісінің пайдасына
белгіленетін ... ... ... ... ... тізілімі; 3) кепіл бөлініп көрсетілген жылжымайтын мүлікке
құқықтар ауыртпалықтарының, сондай-ақ жылжымайтын ... ... ... 4) ... ... және жылжымайтын мүлікке
құқықтардың немесе ... ... ... әкеп ... ... жер учаскесіне жеке тіркеу ісі жүргізіледі. Тіркеу ісі құқық
белгілейтін және ... ... ... қоса тіркелген басқа да
құжаттардың ... ... ... жер ... сәйкестендіру
құжатының, жылжымайтын мүлік ... ... ... ... жылжымайтын мүліктің осы объектісіне немесе оның
құқық иелеріне қатысты тіркеуші органның құжаттарын қамтиды.
Заңның 9-бап жалпы ережені ... адам ... ... ... үшін ... факт ... оның ішінде шартты ... сот ... ... ... өзге де ... белгілеуші құжаттар
берілген сәттен бастап алты айдан ... ... ... ... жүгінуге тиіс.
Жеке және (немесе) заңды тұлғалардың осы белгіленген ... ... ... заңында көзделген жауаптылыққа әкеп соғады.
Заңдағы 9-баптың ... ... ... жалпы ережеге
қосылмайды. Атап айтқанда, ... ... мен ... ... құқықтар ауыртпалықтарын және осындай құқықтар ауыртпалықтары құқық
иесінің өзінің ерік ... ... ... да ... ... ... өтініштер, сондай-ақ заңдық талаптарды тіркеу
туралы өтініштер мемлекеттік тіркеуге дереу берілуге тиіс.
Жасалатын мәміленің және ... ... ... ... ... ... өзгеруіне, тоқтатылуына негіз болып
табылатын өзге де ... ... ... ... заңдылығын немесе
мемлекеттік тіркеудің өзге де объектілерін ... қоса ... ... ... ... ... заңнамаға
сәйкестігі тексеріледі.
Келесі қадам, ол тіркеу парағына жүргізілген тіркеу не Заңда көзделген
жағдайларда ... ... бас ... немесе оны тоқтата тұру туралы
жазба енгізу. Содан соң құқық белгілейтін құжатта жүргізілген мемлекеттік
тіркеу ... ... ... ... ... белгісі бар құқық белгілейтін құжатты, не осы
Заңда көзделген негіздер бойынша мемлекеттік тіркеуден бас ... ... ... тұру ... ... ... сондай-ақ Қазақстан Республикасының
заңнамалық актілерінде көзделген жағдайларда мемлекеттік тіркеу ... ... ... 1 ... ... ... ... (2 және 3-
тармақтарында көзделген жағдайларды қоспағанда), жылжымайтын мүлікке
құқықтарды ... ... ... және ... жасалатын
мәмілелерді мемлекеттік тіркеу тіркеуші органға өтініш ... ... ... бес ... күні ... жүргізілуге тиіс.
Аталған Заңдағы 23-баптың 2 және 3-тармақтарында көзделген жағдайлар
жалпы ... тыс. Олар ... № 101-ІV ҚР ... ... ... 2009 ... 1 ... бастап енгізілді. Нақты айтқанда,
мемлекеттік ... және өзге де ... ... ... ... ... ... тіркеу тіркеуші органға өтініш
түскен сәттен бастап дереу жүргізілуге тиіс деп бекітілді.
Сонымен қатар жылжымайтын мүлікке ... ... ... және ... мәмілелерді жеделдетілген тәртіппен
мемлекеттік тіркеу Қазақстан Республикасының салық заңнамасында ... ... ... төленуі шартымен тіркеуші органға өтініш келіп
түскен күннен кейінгі ... ... ... (25, 27-баптары) жылжымайтын мүлікке құқықтарды және онымен
жасалатын мәмілелерді ... ... ... ... қабылдаудан
бас тартудың мемлекеттік тіркеуді тоқтата тұру үшін негіздер мен тәртібі
көзделген. Негіздердің тізімі ... ... ... ... Бірақ
шетел мемлекеттерде оларды саны кеңірек.
Сонымен қатар Заңға ... ... ... бойынша тіркеуді уақытша
тоқтату еңгізілген. Заңның 29-бабымен көзделген ... ... ... тіркеу өтініш берілген кезден бастап 15 ... ... ... ... тоқтатылады.
Әлемде титулдық тіркеу еңгізілген ... бас ... ... ... ... тұру ... титулды растауға берілген
кепіл ретінде қарастырылады. Олар мүдделі тұлғаларға ... ... ... ... тоқтатуға мүмкіндік береді [98].
Ал бас тартуға келсек, айтып кететін өзгеріс: егер бұрын әрекет еткен
Жарлық бойынша бас ... ... ... ... ... жаңа Заңда
құқықтық себептерді (құжаттарда тазарту не қосып ... ... ... өзге де ... ... болғанда) бас тарту негіздерге
жатқызылған.
Жалпы айтқанда Заңда процедуралық сұрақтарға ... ... ... ... түрде реттелген тіркеу процедурасыз бірде бір ... ... ... ... ... ... ... айналымның
қатысушылар үшін маңызы тіркелетін құқықтарынан маңыздылығы кем ... ... ... мүлікке құқықтарды, мәмілілірді тіркеу
концепциясындағы маңызы зор ... ... ... ... ... дұрыс жұмыс істеу үшін концептуалды сұрақтар дұрыс шешімін табуды
қажет етеді деген ... ... ... ... ... ... ... және ТМД-ның өзге де ... ... ... және ... ... ... аралас жүйесі енгізілуіне
түрткі болған. Бұл жүйені көптеген ғалымдар сынға алған, ... екі ... ... ... ... болғандықтан, оларды
біріктіруге жол берілмеу керек деген пікірлер жиі айтылуда [99; 100].
Барлық дамыған ... ... ... ... ... және ... ... мәмілелерді тіркеуге үлкен назар аударады.
Әр түрлі мемлекеттерде тіркеу жүйесін құрудың тәжірибесі сан ... ... ... ... ... ... ... сүйене отырып,
тіркеу жүйесінің екі әлемдік ... ... ... болады: құқықтарды
(құқықтық титулдарды) тіркеу жүйесі және мәмілелерді (құжаттарды) тіркеу
жүйесі.
Әйгілі, әрі кең ... ... ... ... ... ... ... жүйе болып табылады. Тұңғыш рет жылжымайтын мүлікке құқықтарды
тіркеудің жаңа жүйесінің заң жобасын әзірлеген, әрі оны ... ... ... ... ... ... басқарған
Роберт Торренс болатын. 1858 жылы бұл жоба «Real Property Act» атты заңына
айналды ... ... ... ... табылады және жерге негізделеді, яғни
меншік иесіне немесе құжатқа негізделмейді ... сөз. ... ... ... ... ... болады деп жариялап, мемлекеттік
тіркеуді шынайы міндетті етті. Тіркеудің басты ынталандырушысы ... ... жаңа ... ... ... болса, онда мәміле заңды болады және
жер учаскелеріне ... ... ... ... және олар ... деген ережелер табылды. Тіркеу барысында ... ... орны ... ... ... ... ... жүйесі меншік құқығын факт ретінде
бекітеді. Мұндай жүйе объектінің тарихын, яғни бұрын болған ... ... және ... ... ... ... ... бірге сол сәтте бар құқықтары мен ... ... ... ... ... ... жүйеде сол объектіге қатысты
регистрде олар туралы ... жоқ ... ... ... ... ... тіркелуге мүмкін емес нақты құқықтар мен ауыртпалықтар
бар. Бұлар басым ... ... атқа ие. ... ... ... ... мерзімге дейін жалдау туралы қысқа мерзімді құқықтарды тіркеуді талап
етпейді (бір мемлекеттерде - 1 жылға дейін, басқаларында – 3 ... ... т.б.). ... ... ... ... субъектілері жылжымайтын
мүлікке құқықтар жөнінде толық ақпаратты алу үшін, сұрау салу, жылжымайтын
мүлікті орналасқан ... ... және өзге де ... ... ... ... ... (құқықтық титулдарды) тіркеу жүйесін талдау оның мәмілелерді
(құжаттарды) тіркеу жүйесінен елеулі айырмашылықтарға ие екендігін ... Оның ... ... ... ... басым мүдделерден басқа, жылжымайтын мүлікке ... ... ... пайда болуы, өзгеруі және тоқталуы тек жерлік
кітаптағы жазбаларға немесе өзге де қоғамдық жазбаларға негізделеді;
- тіркеу ... ... ... егер ... қате ... да, ... ... және жерлік кітапқа белгіленген тәртіпте тиісті
өзгертулер енгізілмегенше жарамды болып ... ... ... үшін ... жазбанының шынайылығына байланысты қарсылық
енгізілмейінше немесе сатып алушыға жазбаның дұрыс еместігі ... ... ... ... ... деп есептеледі;
- егер жерлік кітаптағы құқық өшірілген (жойылған) болса, онда ол жоқ
деп болжанады;
- бір ... ... ... (ауыртпалықтардың) арасындағы
басымдық тіркеу күнімен анықталады;
- тіркеудің объектілік принципі, оған ... ... ... жазбалар
құқық иеленуші бойынша емес, жылжымайтын мүлік бірлігі бойынша жазылады,
атап айтқанда, барлық мәліметтер ... ... ... ... ... жер ... толтырылады;
- белгілі бір құқықтарды (ауыртпалықтарды) міндетті тіркеу туралы
талаптар, олар ... ... ... танылмайды [102].
Екінші әлемдік тіркеу жүйесі мәмілелерді ... ... ... ... Ол ... кемшіліктерге ие болғандықтан, кең таралуын
таппады. ... ... бұл жүйе ... қолданылады, онда жерлік тіркеудің
ресми ... ... жеке беру мен ... ... ... ... тіркеу органдарының құқық иеленушілеріне ешқандай кепілдіктер
берместен, жылжымайтын ... ... ... ... құжаттардың
есебін жүргізумен сипатталады. Жылжымайтын мүлікпен жасалатын мәмілелерге
байланысты барлық тәуекелдер мәміле қатысушыларына жүктеледі.
Тіркеу органы құқықтың жарамдылығына ... ... ... ... ... ... және ... жағдайларын тексермейді.
Осыған байланысты тіркеу жүйесі құжаттарды тіркеу сипатына ие мемлекеттерде
азаматтық айналым субъектілерін ... ... ... ... немесе өзге де алаяқтық мәмілелер жасалғанда жағымсыз салдардың
туындауы тәуекелінен сақтандыру жүйесі өте жоғары маңызға ие. Сатып ... ... ... жарнасын төлейді.
Құқықтық титул жарамсыз болып қалған жағдайда, ол ... ... ... ... алу ... ... ... сақтандыру компаниялары титулдың тазалығын 30-дан 70 жылға
дейінгі ... ... ... ... ... ... ... отырғандай, мәмілелерді тіркеу жүйесі құқытарды тіркеу
жүйесінен анағұрлым қымбатқа түседі екен. Жылжымайтын ... ... ... әрекет етеін Еуропа мемлекеттерінде мәміле жасау үшін
қатысушылардың жалпы ... ... ... ... ... ... АҚШ-ның жекелеген штатарында жалпы транзакциялық шығындар мәміле
сомасының 8-10%-ын құрайды ... ... ... ... көптеген штаттарында қабылданған,
барлық тәуекел мәміле қатысушыларына жатқызылатын-дықтан, ол ... ... ... ... ... ... тіркеу органы олардың
қатысушылары алдында ешқандай жауапкешілік атқармайды. Қарастырылып отырған
жүйенің ... ... ... ... тіркелмеген құжаттардан басым
болуында. Тіркелмеген құжаттар сотпен меншік ... ... ... ... ... тіркелген құжаттарға басымдық береді.
Сөйтіп, тіркелмеген құжаттар құқықтарды растау үшін де ... ... ... ... да өз ... ие. Олар ... растайды, алайда құқықтың не заңдылығын, не ... ... ... ... иеленгендігінің заңдылығын дәлелдемейді. Мұндай
жүйеде сатушы шынында да тиісінше құқыққа ие және оған билік ете алады ... болу ... ... ... ... ... ... қажет [95].
Сонымен, құқықтарды тіркеу жүйесі мен мәмілелерді тіркеу ... ... және ... ... - ... өзге жағдай
сотпен анықталмайынша, тіркелген құқықтың жарамдылығына кепіл беруінде, ал
екіншісінің мұндай ... ... ... ... ... өзге ... ... ие. Ол міндетті
және ерікті, жүйелі және спорадикалық болуы мүмкін, ... ... ... ... ... ... ... негізделуі
мүмкін.
Тіркеу жүйесінің маңызды белгісі оның сипаты ... ... ... ... ... ... (құқытық кадастрлерінде, жерлік
кітаптарында) мұндай тіркеудің егізілген сәтінен бастап, олардың ... ... ... жылжымайтын мүлік объектілеріне құқықтар
тіркелуге ... ... ... ... жылжымайтын мүлік объектілері
жөнінде құқықтық және қажетті техникалық ақпараттың толықтығын ... ... ... ... ... және ... болуы мүмкін. Ол
бойынша құқықтар мәміле жасалғаннан кейін тіркеледі. ... ... ... ... және оның ... иеленушісі туралы мәліметтер
регистрге түспейді. ... ... ... ... ... ... ... құқықтарды тіркеу жүйесі енгізілетін
мемлекеттерде тіркеу ... ... ие. ... ... бұл ... және
оның тәжірибесін пайдаланушы мемлекеттер (Индонезия, Тунис, Габон ... Бұл ... ... ... ... иеленеді, әдетте,
мемлекет атынан жария-құқықтық акті беру ... ... ол ... ... жерге толық құқықтар жеке ... ол оны ... ... ... ... ... енгізу тәжірибесін талдай отырып, мұндай жүйе келесі
негізгі міндеттерді шешуге ықпал етеді деген қорытындыға келеміз.
Біріншіден, тіркеу ... ... ... ... ... ... табылатындықтан, мұндай тіркеу құқық иеленушіге оның ... қол ... ... кепілдігін береді, құқықтарын қорғауды
жеңілдетеді. Сонымен бірге ол жылжымайтын мүлікке құқықтардың немесе құқық
ауыртпалықтарының ... ... ... ... ... ... ... жүргізілген тіркеу негізінде нақты құқық иеленушінің
анықталуы мүліктің тиесілігі фактісінен туындайтын ... ... ... ... ... ... Ең ... ол мемлекетке салық
салу үшін ... ... ... ... ... ... күту бойынша
міндеттерді атқаратын немесе мұндай мүліктің үшінші тұлғаларға келтірген
зияны үшін жауапты тұлғаны анықтауға ... ... Жер ... ... және оның ... ... ... қажет ететіндігін ескере
отырып, тіркеу табиғатты қорғау бойынша шараларды жүзеге асыру үшін ... ... ... ... ... тіркеу жүйесінің бағалылығы мен маңыздылығы
регистрде басым мүдделерден басқа, ... ... және ... ... ... жылжымайтын мүлікке тіркелген құқықтар мен ... ... ... ... ... ... айналым субъектілері құқықтық кадастрдың құрылуы
нәтижесінде мәміле жасауға қажетті ... ... ... алуға мүмкіндік
алғандықтан, белгілі бір шеңберде қорғалған деп ... ... ... ... ... үшін ... ... әлеуметтік,
экономикалық маңызға ие объекті болып ... оның ... және ... мүмкіндік береді.
Алтыншыдан, жылжымайтын мүлікке құқықтардың ... ... ... мүлікпен мәмілелерді нотариалды куәландаруды артық етеді.
Тұңғыш рет жылжымайтын мүлікке құқықтарды тіркеуді міндеттеген норма ҚР
Азаматтық кодексінде енгізілген ... Атап ... ... ... (27.12.1994ж редакциясында) жылжымайтын заттарға меншік құқығы
мен өзге де құқықтар, бұл құқықтардың ауыртпалықтары, олардың пайда ... және ... ... мемлекеттік реестрде мемлекеттік тіркеуден
өтуге тиіс деп көрсетілген. Тіркеу рәсімі жылжымайтын мүлікке құқықтарды
және ... ... ... ... ... ... ... саласындағы қатынастарды реттеу міндетін келесі бүгінгі күні ... ... ... ... ҚР ... 20.02.2000ж, №6
бекіткен «Жер учаскесінде орналасқан жылжымайтын мүлік ... ... ... ... ... ... ... ҚР Үкіметі
16.05.2003ж, № 454 бекіткен ... ... ... және ... ... ... тiркегенi үшін алым ставкаларын бекiту
туралы» қаулысы, ҚР ... ... № 958 ... ... ... жер ... ... ережесiн бекiту
туралы» қаулысы, ҚР Укіметі 22.12.1997ж, №1813 ... ... ... ... иелеріне (қатысушыларына) жер учаскесін беру тәртібі
туралы» қаулысы, ҚР Әділет ... ... ... ... ... министрлігі тіркеу қызметі Комитетінің жылжымайтын мүлік бойынша
Орталықтарының ақпараттық қызметтерді ... ... ... пен ... ... ... бойынша Агенттіктің директоры бұйрығымен
16.07.1998ж бекітілген «Жылжымайтын мүлікке құқықтарды және ... ... ... ... туралы күәліктерді беру және күшін
жою тәртібі туралы нұсқаулық» және тағы да басқалары.
Жоғарыда атап өтілгендей, ... ... мен ... ... ... айырмашылық: біріншісінің - құқыққұрушылық, ал
екіншісінің есептік ... ... ... өзге де ... ... ... ... жарамсыз деп танылады (РФ АК
165б.1.т. [104]). Бұл ... ... ... ... табылмайды, яғни тіркеу
жүйесі мәмілелерді (құжаттарды) тіркеу жүйесі болып ... ... АК 155 б.1т. ... ... ... тіркеусіз болсада жарамсыз
туралы талап қойылмаған, тек мәміледен құқықтар пайда болмайды деп ... ... ... бұл ... ... ... оның нақты шешуінің
қажеттілігіне назар аударған [105].
Тіркеу туралы заңда ... ... ... ... анықтамасынан
туындайтын қорытындыға сәйкес мәмілелерді тіркеу бұл ... ... ... ... ... ... қатар ҚР АК-нің Ерекше бөлімінен
туындап отырғандай, жоғарыда аталған жылжымайтын мүлікпен мәмілелер ... заң бір ... ... ... міндеттесе, екінші жағынан,
мәмілелерді тіркеуді міндеттейді. Заң шығарушы екеуінің де пайда болу ... ... ... ... ... өту ... ... (ҚР АК 118,155
б.б.). Алайда мына жағдайларды ескеру қажет деп санаймыз: ... ... ... ... ... ... сәті шарттың жасалу
сәтімен әрқашан сәйкес келе бермейді; екіншіден, ... ... ... мүлікке құқықтар туындай бермейді. Мысалы, екі ... ... не ... ... не ... ... ... мүлікке
құқықтары пайда болмайды. Бұл шарт тіркелуі мүмкін, алайда бұл ... ... ... тек ... ... ... мәміле жылжымайтын мүлікке не құқықтың, не құқық ... ... ... табылмаса, онда оның тікелуін Қазақстанда атаулы
тіркеуді енгізу арқылы жүзеге ... ... Ол үшін ... емес,
субъектіге байланыстырылған параллельді ... ... құру ... ... атаулы тіркеуді енгізу қажеттілігі бұрын пайда болған
құқықтарға ауыртпалықтарды (егер құқықтық кадастрда олар туралы мәліметтер
болмаса) ... ... ... ... ... тіркеу
бойынша оған деген құқық тіркелмеген және тіркеусіз ... деп ... ... алуға мүмкіндік болмайды.
Осыған байланысты Қазақстанда атаулы тіркеуді келесі жағдайлар үшін
енгізу қажеттілігі туындап ... 1) ... ... органдардың
актілері негізінде бұрын туындаған және олар ... ... ... жоқ ... ... ауыртпалықтарды тіркеу үшін; 2)
жылжымайтын мүлікке не ... не ... ... туындатпайтын
мәмілелерді тіркеу үшін [74].
Құқықтарды тіркеу жүйесі құжаттарды тіркеу жүйесіне қарағанда ... ... ... ... ... ... Кепілдік
берілу үшін, тіркеуге ұсынылған құжаттардың ... ... ... ... ... ... қажет.
Тіркеу органы тіркеу процесінде қателер жіберген жағдайда, зиян ... ... ... ... ... Бұл ... ... кепілдіктер мәселесі
туындайды. Мұндай кепілдіктерді кез келген тіркеу жүйесі бермейді. Сөйтіп,
егер ... ... ... ... ... байланысты
өтемақыларды төлеу үшін қаражаттар белгіленбесе, онда заңи ... ... ... ... ... мекеме нысаныда қызмет жасайды,
сондықтан олар өздерінің ақшалай қаражаттары көлемінде ... ... ... ... болған жағдайда, мемлекет қосымша жауапкершілікте болады.
Қазақстанда жағдай ... ... ... ... жүргізу құқығындағы
мемлекеттік кәсіпорындар нысанында құрылғандықтан, дербес ... ... ... тіркеу органдары қателер жіберулеріне
байланысты жауаптылыққа тартылған реттері де аз емес.
Қорыта айтқанда, қаржылық қамтамасыз ету ... ... ... ... ... Тек ... негізделіп ғана, ТМД-ның
мемлекеттерінде тіркеу ... ... ... деп ... авторлармен
келісуге болады.
Құқыққұрушы тіркеуде тіркеу объектілері ... ... ... ... ... ... жағдайларда бұлар ретінде мәмілелер де болуы
мүмкін. Сөйтіп, мәміле жасалғанда құқықтар ... ... ... өзгермесе және тоқтатылмаса, титул емсе, ... ... үшін бұл ... ... ... құқыққұрушы болып табылады.
Сондықтан, біздің ойымызша, тіркеу жүйесін сипаттауда басты ... ... ... ... ... ... тікеудің мән-маңызы (құқыққұрушы
немесе есепті) табылады. Егер туындау негізі мәміле болып ... ... ода ол ... дербес объектісі болып табылмайды. Ол құқықпен
бірге тіркеледі. Есепті тіркеу кезінде тіркеу объектісі ... ... ... ... Айтылғандарға байланысты, титулды тіркеу жүйесі мен
есепті тіркеу жүйесін ажыратып қарастыру қажет.
Спорадикалық тіркеу жүйесінде ... ... ... онымен
мәмілелер жасалу ретімен (барысында) тіркелуге тиіс. Жүйелі ... ... ... ... ... мен ... ... тіркеу жүйесі
енгізілгенге дейін немесе одан ... ... ... ... ... болып табылады.
Қазақстандағы тіркеу жүйесін жүйелі деп айтуға ... ... ... ... ... ... тіркеусіз жарамды деп танылады. Бұрын
пайда болған құқықтар туралы онымен ... ... ... ... ерікті түрде тіркеуіне дейін, құқықтық кадастрда мәліметтер
болмауы мүмкін. Осығн орай, егер ... бір ... ұзақ ... ... ... ... болса, онда құқықтық кадастрда
Қазастан аумағында орналасқан барлық объектілер ... заңи ... ... ... жүйелі болмаса, ол спорадикалық деп танылуы тиіс.
Қазақстанда тіркеудің спорадикалық сипаты міндетті тіркеуге тек қайта пайда
болған ... ... ... ... ... ... құқықтар
мемлекттік тіркеусіз жарамды деп танылады. Құқықтық кадастрға олар туралы
мәліметтер келесі ... енуі ... - егер ... ... ... ... ... бойынша тіркелуге тиіс болса (мысалы, мұндай
талап тұрғын үйлермен және ... ... ... ... ... ... тіркеу органдарынан (БТИ, жылжымайтын мүлікті бағалау мен
тіркеу Басқармалары және т.б.) ... ... ... - ... жүйесі енгізілгеннен кейін, бұрын пайда болған ... ... ... ... ... ... беру және т.б.); - кейбір аймақтарда
жүйелі тіркеуді енгізгенде.
Жоғарыда аталғандарға ... ... ... құқықтық кадастр барлық
жылжымайтын мүлік объектілеріне құқықтар мен ... ... ... ... ... деп ... ... мүмкіндік бар. Яғни құқықтық
кадастрға ... ... ... ... барлық қажетті ақпарат
енбейінше, Қазақстандағы тіркеу жүйесі қауіпсіз емес болып табылады.
03.05.2006ж жарияланған жылжымайтын мүлікке ... ... ... ... ... ... «заң тіркеу сипатын өзгерту
керек, яғни жылжымайтын мүлікке құқытардың белгіленген мерзімдерде міндетті
есепті құқықұрушы және ... ... ... ... бұл ... ... арттырады, тиісінше, шындыққа сай салық салынатын
базаны қалыптастырады. Бұл шара ... ... ... ... ... ... ... жиналуын қамтамасыз етеді».
Қазақстанда құқықтарды тіркеу келіп-кету негізінде ерікті сипатқа ие.
Тұлға тіркеу органына ... ... ... оны жылжымайтын мүлікке
құқығын тіркеуге мәжбүрлей алмайды.
Тәжірибеде тіркеуге ... ... ... ... ... және ... жағдайлары кездесіп жатады. Алайда ... мен ... ... ... ... ... ... көп жағдайда жылжымайтын мүлікті сату-сатып алу
шарттары нотариалды ... ... ... жай жазбаша нысанда жасалып,
тіркелінбейді. Бұл, ... ... ... ... жиі кездесетін
жағдай. Нәтижесінде сатушыда құқықтар тоқтатылмаған, ал сатып алушыда
құқықтар пайда болмаған ... ... ... ... қатысушылары тіркеу органына жолыққанға дейін,
мемлекеттік ... ... ... ... тәуекелдерді атқарады.
Кейбір мемлекттерде тіркеу міндетті сипатқа ие. ... ... ... ... ... ... ... құқықтың туындау негізі
болып табылатын өзге заңи факті туындағаннан ... ... ... ... ... ... мерзім белгіленеді. Айтылғандардың негізінде
жылжымайтын мүлікке құқықтарды мемлекеттік тіркеудің міндеттілігін ... ... да бір ... ... ... жататындығы туралы сұрақтың
шешімі оған мемлекеттік тіркеудің қажеттілігі жөнінде сұрақтың шешімінің
негізінде ... ҚР ... ... ... көзделген жылжымайтын
мүліктің тізімі мен белгілерінен туындайтындай, көпжылдық екпелер,
автомобиль ... жер ... су ... ... мүлік болып
танылады.
Формальді түрде аталған объектілер жеке жылжымайтын мүлік ... жер ... ... қамтылмайтындықтан, бөлек тіркелуі тиіс. Алайда,
Қазақстанның заңнамасында жер учаскесі мен онда орналасқан ... ... ... ... ... ЖК ... 52б.), ... ойымызша, жер учаскесіне құқықтардан бөлек
жермен тығыз байланысты әрбір объектіге құқықтарды бөлек тіркеудің ... жоқ. Бұл ... ... тек ғимараттарға (құрылыстарға)
қатысты жасалу керек, ол олардың ... ... ... ... ... ... объектілері жер учаскесінің
қосалқы заты ретінде қарастырылып, оның тағдырына бағыну керек. Сонымен
қатар, ... ... ... қосалқы заттар туралы мәліметтер
міндетті түрде құқық ... ... ... ... ... Бұл жер ... мемлекеттік қажеттіліктер үшін меншік иесінен алыну
процесінде өз маңыздылығын, өзектілігін дәлелдей түседі.
Егер Қазақстандық заңнамамен, бізбен ұсынылып отырған, жер учаскесі ... ... ... объектілерді бір күрделі объект ретінде қарастыратын
күрделі зат тұжырымдамасы қабылданатын болса, онда ... ... ... ... жеке ... қажеттілігі болмайды.
Жылжымайтын мүлікке құқықтарды тіркеу туралы заңнамаға сәйкес
жылжымайтын ... ... және ... ... ... ... орган құқық иесiнiң немесе уәкiлдi мемлекеттiк ... ... ал егер ... ... ... - оның кез ... ... негiзiнде жүзеге асырады.
Өтінішті беру тәртібін реттейтін нормалар толық дұрыс деп айту ... ... ... ... тіркеу органы мәміле жасайтын
тараптардың қойған қолдарының растығын, сондай-ақ ... ... ... ... ... құқық қабілеттілігі мен әрекет
қабілеттілігін тексеруге ... ... ... ... отырып, келесі қарама-қайшылықтарға
назар аударуды жөн көріп отырмыз.
Біріншіден, егер өтінішті тек бір ... ... ... онда ... ... қойған қолдарының растығын, сондай-ақ олардың
тiлегiнiң өз еркiн бiлдiрулерімен ... ... ... мен
әрекет қабілеттілігін) екі тарап үшін анықтау ... ... ... ... ... шарт кірмейді).
Екіншіден, егер құқықтар шарттан туындаса – ... оның кез ... ... ... ... ... деген ереже басқа қалыптасқан
ережеге ... ... егер ... ... ... куәландырылмаса,
тiркеушi орган мәмiле жасасқан тұлғалардың ... ... ... ... ... өз ... бiлдiруiмен сәйкестiгiн тексеруге
тиiс.
Ал егер мәміле қатысушылары мәмілені жай ... ... ... ... бір ... ... ... жылжымайтын мүлікпен мәмілені
тіркейтін болса, онда мәмiле жасасқан тұлғалардың (тараптардың) қойған
қолдарының ... ... ... тiлегiнiң өз еркiн бiлдiруiмен
сәйкестiгiн тексеруге мүмкіндік болмайды. Сондықтан заңда ... ... және ... ... мәмiлелердi тiркеудi тiркеушi
орган құқық иесiнiң немесе уәкiлдi мемлекеттiк органның өтiнiшi негiзiнде,
ал егер құқық ... ... ... ... туындаса - оның
кез келген тарабының өтiнiшi негiзiнде жүзеге асырады деген ереженің болуы
қажет.
Аталған заңға ... ... ... да ... ... ... құқыққа
таласушы тұлғаның өтiнiшi бойынша осы құқықты ... он ... ... тоқтатыла тұруы мүмкiн. Егер осы мерзiмнiң iшiнде ... ... ... ... жасауының дәлелдерiн табыс етпесе, құқықты тiркеу
жүзеге асырылуға тиiс, ал қуыным жасаудың дәлелдерi ... ... ... құқықты тiркеу iс сотта шешiлгенге дейiн тоқтатыла тұрады».
Шетел мемлекеттерінде тіркеуді тоқтата тұру ... ... кең ... ... [95]. ... мәміле қатысушыларының тіркеуге
қажетті барлық құжаттарды әзірлеуін қамтамасыз ету үшін, ... ... ... Басқаша айтқанда, бұл «регистрді мұздату» дегенді білдіреді.
Мұндай жағдайда мүлкін сатушы немесе өзгеше ... ... ... ... беру) құқық иеленуші өз контрагентінің мүддесі үшін тіркеу
органына, ... ... ... оның ... ... ... ... үзінді беру туралы өтінішпен жолданады. Заң негізінде
құжаттарды дайындау немесе ... ... ... куәландыру үшін
жеткілікті тоқтата тұрудың мерзімі анықталады.
Құқық иеленушісінің өтініші бойынша тек оның өзінің ерік ... ... ... мен ... ... ... асырылған жағдайларда
ғана тоқтатыла тұруы мүмкін. Атап айтқанда, ... ... ... ... ... өзінің жылжымайтын мүлкімен бірде-бір мәміле
жасай алмайды. Бұл контрагентке аталған уақыт ... ... ... ... ... ... отырмайтындығының кепілін береді.
Алайда мұндай үзінді оның ... ... ... ... ... тарапынан құқықты не оның ауырпалығын тіркеудің ... ... ... Мысалы, тоқтата тұру аралығында камауға
алуды, банкроттық рәсімін және тағы басқаларын ... бас ... ... ... ... ... ... тоқтатыла тұрғанның өзінде де,
регистр контрагентке объектінің құқықтық ... ... ... ... ... бере алмайтынын білдіреді. Бірақ ... ... ... ... ... қарастырылып отырған негізі кең қолдау
тапқан. Ол ... үшін де ... деп ... ... ... құқықтарды тіркеуді тоқтата тұру
негіздерінің тізімі жеткіліксіз. Тіркеуді тоқтата тұрудың келесі негіздері
толық деп санауға ... ... ... ... талап болғанда соттың қаулысы (ұйғарымы);
- жылжымайтын мүліктің бір объектісіне бәсекелес құқықтарды (құқық
ауыртпалықтарын) тіркеуге бірнеше ... ... ... ... ... негізінде немесе өтініштің берілген күні бойынша анықталуы
мүмкін;
- өтініш берушінің қосымша ... ... ... ... және жеке тұлғалардан олармен берілген құжаттарда ақаулықтар мен
қарама-қайшылықтарды жою үшін қосымша ақпаратты алу ... ... ... тіркеу объектісі мен құқық белгілеуші құжатта
көрсетілген тіркеу объектісінің ... ... ... құқықты даулайтын үшінші тұлғаның өтініші;
- құқық иеленушісінің үшінші тұлғалардың мүдделері үшін тіркеуді тоқтата
тұру туралы өтініші;
- заң ... ... өзге де ... ... ... құқықтарды тіркеу бойынша қатынастарды ... ... ... және ... тіркеу
органдарының қызмет ету тәжірибесінен мамандар ... ... ... ... ... ... ... құқықтарды тіркеу жүйесінің белгілеріне сәйкес
келеді (титулды тіркеу);
b) жүйе жылжымайтын мүлікке құқықтар мен ... ... ... араластырумен сипатталады. Алайда жылжымайтын мүлікке
құқықтарды тіркеу туралы Жарлықтың 1-бабында берілген мәмілені
тіркеу ұғымынан шығатын ... сай ... ... ... ... ... ... тиіс, ал мәміле мұндай құқықтың
пайда болу негізі болып табылады. Мәміленің жасалуы ... не ... не оның ... ... ... тіркеудің дербес объектісі мәміле болып
табылады (мысалы, екі жақты лизинг);
c) тіркеу жүйесі спорадикалық (тұрақты ... ... ие, ол ... ... ... ... ... пайда болған (бар)
деп есептеледі;
d) міндетті мемлекеттік тіркеу жүйесі енгізілен сәттен ... тиіс ... ... ... мен онымен жасалатын
мәмiлелер, егер заң ... ... ... ... ... ... ... және жасалған деп саналады;
e) тіркеу органдарының міндеті жылжымайтын мүлiкке құқық пен онымен
жасалатын мәмiленің заңнама ... ... ... ... ... ... құқықтық сараптамасын
жүргізу мен мәміленің заңдылығын тексеру болып табылады. ... ... ... ... нотариалды куәландыруды
артық етеді.
f) тіркеу жүйесі жер учаскесіне және онда ... өзге ... ... құрылыстарға және т.б.) ... ... ... ... бұл ... ... ... сұрақ туындайды:
жер учаскесіне құқықтан бөлек жер беті сулары, көпжылдық екпелер,
автомобиль жолдары сияқты және жер учаскесінде орналасқан ... ... ... объектілеріне құқықтар міндетті тікелуге тиіс пе?
Аталған жылжымайтын ... ... ҚР ... ... жылжымайтын мүлік ұғымынан туындайтындай, жылжымайтын
мүліктің дербес (жеке объектісі) бола алады.
g) тіркеу ... ... ... жылжымайтын мүлікке құқықтар
мемлекеттік тіркеусіз жарамды деп ... ... ... тіркелуге тиіс емес құқықтар (ауырпалықтар) бар
болғандықтан, құқықтық кадастр бұрын туындаған құқықтармен екінші
мәмілелер тіркелгенге ... жаңа ... ... ... (ТИБ, ... ... ... мен тіркеу
Басқармалары және т.б.) ... ... ... ... мүлік объектісіне барлық құқықтар мен ауыртпалықтар
туралы ... ... ... ... ... ... ... негізінде бұрын
туындаған және олар ... ... ... ... ... белгіленетін ауыртпалықтарды тіркеуде мәселелер
туындайды, осыған байланысты ... ... ... ... ... отыр [74].
Жылжымайтын мүлікке құқықтарды тіркеу жүйесін жетілдіру тұжырымдамасын
жүзеге асыру бойынша ... ... ... ... ... мемлекеттік мекеме алмастырады, ... бұл ... ... әрекеттері үшін мемлекет қосымша ... ... ... ... ... ... ... мүдделеріне мемлекет тарапынан кепілдік беріледі.
2.4 Жылжымайтын мүлікпен жасалатын мәмілелерді жарамсыз деп ... ... ... ... ... жасалатындар да коса, жарамсыз
деп танудың жалпы шарттары заңда көрсетілген. Жоғарыда айтылғандай мәміле
төрт элементтің ... ... ... яғни ... ... ... жақ: ерік пен ерік ... бірлігі; нысаны;
мазмұны. Кез ... ... ... ... ... мәміленің
жарамсыздығына әкеледі. Мәміленің жарамсыздығы жасалған әрекетте заңи
фактінің ... ... ... ... ... жарамсыз
мәміле тараптар мәміле жасағанда ойлаған заңи салдарды ... ... ... ... ... оның жарамсыздығының салдарын жоюмен
байланысты белгілі бір заңи ... ... ... субъектілері. Азаматтық құқықта әрекет қабілеттілікке ие кез
келген субъектілер мәміленің ... бола ... ... ... ... ... ... қабілеттіліктің элементі болып табылады.
Әдебиеттерде ... ... ... ... ... ... және өзге де қасиеттерден тұрады деген ойлар айтылған болатын
[108]. Аталған қабілеттіліктерді ... ... ... ... ... ... әрекет қабілеттілікті бөлшектеудің ешбір қажеттілігі
жоқ деп ойлаймыз.
ҚР ... ... ... ... ... (он төрт жасқа дейiнгi
кәмелетке толмағандар үшiн мәмiлелердi, егер заң құжаттарында ... ... ... ... ... ... ... қорғаншылары
жасайды; он төрт жасқа дейiнгi кәмелетке толмағандар өздерiнiң жасына
лайықты, жасай салып ... ... ұсақ ... өз ... ... он төрт ... толмаған тұлғамен жасалған мәміле жарамсыз
болып табылады.
Жүйке ауруы немесе ақыл-есiнiң кемдiгi салдарынан әрекетке қабілетсіз
деп ... ... ... ... жарамсыз деп танылады. Сондай-ақ
сот қамқоршының талабы бойынша әрекет қабілеттілігі шектеулі ... ... ... деп ... мүмкін.
Әрекет қабiлеттiлiгi болғанымен, мәмiле жасаған кезде өз ... ... ... ... ... не ... бiлмейтiн жағдайда болған
азамат жасасқан мәмiленi сот сол азаматтың талабы бойынша, ал егер ... ... ... ... ... ... ... қайтыс болғаннан
кейiн басқа мүдделi адамдардың талабы бойынша жарамсыз деп тануы мүмкiн. 
Заңды ... ... ... ... мақсаттарымен
сипатталады. Қолданыстағы азаматтық құқықтық нормаларға ... ... ... және әрекет қабілеттілігі мемлекеттік тіркеуден өткен сәттен
бастап пайда болады.
Ерік пен ерік ... ... ... ... ... ... еркі қалайша қалыптасқаны да мәміленің жарамдылығы үшін өте
маңызды. ... мәні ... ... ... ... да бір
факторлардың (жаңылысу, алдау ждәне т.б.) болмауы қажетті шарт ... Ерік ... ішкі ... ... ... ... қатысушыларға
жеткізуге тиіс. Ішкі ерікті мәміленің басқа қатысушыларына жеткізу тек
заңда ... ... ... ... ... Ерік ... ... талап
етілетін көрінісінің болмауы мәміленің жарамсыздығына әкелуі ... ... мәнi бар ... ... ... ... сот жаңылысу
әсерiмен әрекет еткен тараптың талабы бойынша жарамсыз деп тануы мүмкiн.
Мәмiленiң табиғатына, ... ... оны өз ... пайдалану
мүмкiндiгiн айтарлықтай төмендететiн мәнiнiң сапасына қатысты жаңылысудың
елеулi мәнi болады. Дәлелдердегi жаңылысу кейiнге ... ... ... ... ... мәмiленiң мазмұнына осындай дәлелдi енгiзген ... ... ... ... бола алады.
Егер жаңылысу мәмiлеге қатысушының өрескел бейқамдығының салдары болса,
не оны кәсiпкерлiк тәуекел билеген болса, сот ... ... ... ... екiншi жақтың мүдделерiн ескере отырып, мәмiленi жарамсыз
деп тану туралы талаптан бас тартуға құқылы (ҚР АК-нің 159б.8.т.).
Кең ... ... ... ... ... құру бойынша
құрылтай шарттарын атауға болады. Оларда шетелдік қатысушылар өз ... ... ... егер Үкімет шарттың жағдайларын қолдаса немесе
қажетті банкілік несие алынса, онда олар ... ... деп ... жағдайларда керісінше, нарықтағы жағдайдың өзгеруі, шетелдік
әріптестермен келісім-шарттар бойынша шектеулерді енгізу және шартқа ... ... ... өзге де ... ... ... ... тиіс, бұл кәсіпкерлік мәмілелер үшін маңызы зор. ... ... ... түрік мердігерімен қонақ үйді салу ... ... ... заң ... мердігерлік шартының жобасын
әзірлеуді тапсырған. Тапсырыс орындалғаннан кейін, акционерлік қоғам ... ... ... жүргізігенде құрылыс жөнінде келісімге келе
алмағандықтан, әзірленген мердігерлік шартында ... ... ... жұмыстың ақшасын төлеуден бас тартқан [110]. Бұл жағдайда акционерлік
қоғам ... ... жол ... мәмілені (тапсырысты) жарамсыз деп
есептеген. Бұл пікір қате ... ... ... ... ... ... оның
жағдайы ретінде енбеген.
 Алдау, зорлық, қорқыту ықпалымен жасалған мәмiленi, сондай-ақ басқа
тарап пайдаланған жағдайларға ... адам өзi үшiн ... ... ... ... жасауға мәжбүр болған мәмiленi ... сот ... ... ... ... деп ... мүмкiн.
Мәмілелердің нысаны. ҚР Азаматтық кодексінің 151 бабына сәйкес мәмілелер
ауызша немесе жазбаша нысанда (жай ... ... ... ... ... ... нысанда жасалған болып есептеледі. Мәміленің бұл
нысаны мәміле жасалғанда ... ... ... ... нысаны шынында да мәміле жасалды ма және оның шарттары қандай болды
деген даулар пайда ... ... ... ... ... кез ... құқықтық құралдармен, соның ішінде ... де ... ... ҚР Азаматтық кодексінің 152-бабына
сәйкес жасалған кезде орындалатын мәмілелерден ... егер ... ... ... өзгеше көзделмесе немесе іскерлік айналым
әдеттерінен өзгеше туындамаса, кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыру барысында
жасалатын мәмілелер, жасалған ... ... ... ... сомасы
жүз айлық есептік көрсетіштен асатын мәмілелер және заңнамамен ... ... ... өзге де ... ... ... ... Жазбаша нысанда жасалған мәмілеге, егер заңнамамен немесе
немесе тараптардың ... ... ... ... ... ... электрондық
құжаттармен немесе субъектілер мен олардың ерік ... ... ... ... ... ... тәжірибесінде, әсіресе, бір жолғы, қысқа мерзімдік және
т.с.с. шарттарды жасасуда ... ... ... ... ... кең таралуда. ҚР АК-нің 152-бабы жалпы ереже ... ... ... ... ... ... Ресей заңдары жалпы ереже
ретінде аталған құралдарды пайдалануға құқықтық маңыз бермейді.
Егер азамат дене ... ... ... ... ... қол коя ... ... онда оның өтініші бойынша
мәмілеге басқа азамат қол қоя алады. Егер ... ... ... ... ... ... ... немесе осындай нотариалдық әрекеттер жасауға
құқылы басқа лауазымды адам мәміле ... оған ... өзі қол ... ... ... ... куәландыруы тиіс (ҚР АК-нің 152б.4т.).
Жалпы ереже бойынша мәміленің жазбаша ... ... ... әкелмейді. Егер тараптар ... ... ... онда ол заңи ... ... ... орындалуға жатады және оның
бұзылуы жалпы белгіленген жауапкешілікке әкеледі. Мысалы, ҚР ... ... жүз ... ... көрсеткіш сомасынан асатын ... ... ... ... Азамат өзінің танысына 150 АЕК-не тең ақша сомасын
қарызға берді ... ... ... ... ... борышкер қарызға ақшаны
алғанын мойындайды, алайда қайтаруды ойламайды. ... ... ... ... заңи күшін сақтайды және несие беруші қарызды мәжбүрлі түрде
өндіріп алу ... ... ... ... ... құқылы.
Алайда мәміленің нысаны бұзылды. Оны ... ... ... ... ... мәміленің жасалғандығын мүлде жоққа шығаратын болса
немесе екінші тарап растап отырған шарттармен келіспесе, ... ... ... ... өз ... ... ... кезде куәнің
көрсетпелерін пайдалана алмайды, бірақ жазбаша дәлелдемелер ұсына алады.
Сыртқыэкономикалық мәміле, яғни қазақстандық және ... ... ... ... ... ... жай ... нысанда жасалуға тиіс.
Керісінше жағдайда ол жарамсыз деп ... ... ... 154 ... сәйкес заң актілерінде немесе
тараптардың келісімімен белгіленген ... ... ... ... ... ... ғана ... деп есептеледі. Заңмен
талап етілетін нотариалды куәландыруды ... ... ... ... ... ... мәмілелерді мемлекеттік тіреу де
қарастырылған. Тіркеу туралы ережеге сәйкес заң бойынша ... ... ... ... ... кейін ғана толық заңи күшіне енеді.
Заң бірқатар жағдайларда жасалған ... ... ... ... Республикасында қолданыстағы заңнамаға сәйкес ... ... ... ... ... ... ... жатады:
жылжымайтын мүлік ипотекасы ... ... ... сату ... мүлік рентасы туралы шарты, кәсіпорынды жалдау шарты, үйлерді,
ғимараттарды жалдау шарты, ... ... ... ... ... сыйға тарту шарты, жылжымайтын ... ... ... ... ... басқару шарты, тұрғын үйді жалдау шарты.
Мәмілені тіркеу тіркеуші органның шартта тиісті жазбаны ... ... ... Жылжымайтын мүлікпен жасалатын мәміле тіркелгенде одан
туындайтын құқықтар қосымша ... ... ... келесі құқықтар міндетті мемлекеттік тіркеуге жатады:
меншік ... ... ... құқығы, оралымды басқару құқығы, бір
жылдан ... жер ... ... бір ... ... пайдалану құқығы, бір
жылдан астам мерзімге ... ... ... ... ... ... өзге де ... сонымен қатар жылжымайтын мүлікке
құқықтардың ауыртпалықтары.
Мәмілені нотариаттың куәландыруы [111; 112] және ... ...... айтарлықтай өзгеше болғанымен, ұқсас рәсімдер.
Мәмілелер нотариалдық ... ... ал ... туындайтын
құқықтар мемлекеттік тіркеуден өтуге ... ... ... ... ... бәрі бірдей мемлекеттік тіркеуді қажет етпейді ... ... ... ... бәрі бірдей алдын-ала нотариалдық
ресімдеуді талап етпейді.
Мәміленің мазмұны. Азаматтық құқықтық қатынастардың пайда болу ... ... ... деп оны ... ... ... түсінеміз.
Мәміле жарамды болу үшін оның мазмұны заң ... сай ... ... ... ... әр алуан нормаларын бұзбауы тиіс. Мәмілелер ... ... ... диспозитивтік нормалардан ерекшеленсе ... ... ... ... мен мәніне сәйкес болуға тиіс.
Жарамсыз мәмілелердің құқықтық салдары. Мәміленің жарамдылығы ... ... ... ... ... ... ... ақаулығы бар екендігіне байланысты топтастырылуы мүмкін. Сөйтіп,
жарамсыз мәмілелерді субъектілік ... ... бар, ... ... ... ... бар және ... ақаулығы бар мәмілелер деп
бөлуге болады. Жарамсыз мәмілелердің құрамдарымен қатар заң ... ... оған ... ... заңнама талаптарына сәйкес келмейтін
мәміле жарамсыз деп ... ... ... құрылыс материалдарын оған
бейтаныс автокөлік жүргізушісінен сатып алады, кейіннен ... ... ... иесі ... ... Мәмілені құрайтын
элементтері тұрғысынан алғанда ешқандай ақаулық жоқ: жүргізуші әрекетке
қабілетті, мәміле жасалған ... ... яғни ... ақаулығы жоқ, ерік
нақты және анық білдірілді, алайда заң талаптарына сәйкес мұндай ... ... ... ... ... иесі ... ... да
оларды иеліктен шығаруға оның ешқандай құқығы ... жоқ. ... ... ... кодексінің 158 бабының 1-ші тармағына сәйкес жарамсыз ... егер ... ... ... ... ... мәміле жарамсыз
деп танылуы мүмкін: - оның шарттарының заңдылығы туралы, яғни ... ... ... - мәмілеге қатысушылардың мәміле жасау
қабілеттілігі ... - ... ерік ... ... ... туралы.
Мәміле мазмұнының заңдылығы туралы талаптардың бұзылуы. ҚР АК 158 бабы
бұл жөнінде мәміленің аса ... ...... ... ... ... Мұнда заңның кез келген бұзылуы жөнінде сөз болып отырған жоқ.
Құқық бұзушылықтың болуы ҚР АК 159-бабына және өзге заң ... ... ... ... ... Ал ... ... мазмұнының заң
талаптарына сәйкес ... ... яғни ашық ... қайшылыққа қарсы
бағытталған. Бұл мәміленің қылмыстың ... ... ... ... ... және т.с.с ... ... болуы мүмкін.
Көпе-көрінеу құқық тәртібінің ... мен ... ... ... заңға қайшы мәмілелерге теңестіріледі. Мысалы, баланы
сатып алу ... ... ... ... ... мысал. Салық төлеуге
жататын кірістерді қолдан азайту мақсатында еншілес акционерлік қоғам өзі
өндіретін өнімді ... ... ... ... ... ... ... бұл негізі заңның қоғамның барынша ... ... ... ... ... орнын толтыруға
көмектесуі тиіс. Сондықтан оны қолдану кезінде мәмілеге ... қай ... ... ... жасалмауы мүмкін, бұл осы негіз бойынша
мәміленің жарамсыздығын тануда ... абай ... ... ... ... ... ... дәлелді болуға тиіс. ҚР АК 158 б.2.т. заңның
ұйғарымдарын, ... ... ... не оның ... ... ... қасақана жасаған адам, егер мұндай талап пайдакүнемдік
мақсаттармен немесе ... ... ... жасалатын болса,
мәмілені жарамсыз деп тануды талап етуге құқығы болмайтынын көздейді.
ҚР АК 159 б.1.т сай тиісті ... ... не ... ... ... ... ... жасалған мәміле жарамсыз болады деп
көрсетеді. Бұл ... ... ... ... ... ... кейбір
түрлерін жүзеге асырудың міндетті шарты – ... яғни ... ... ... ... алу- лицензиялауды қажет ететін
әрекеттерді ... ... ... бұзушылық болып табылады. Лицензия
берілген мерзім аяқталғанда, лицензия мерзімінен бұрын қайтарып алынғанда,
тұлғалардың ... ... ... ... деп ... ... мәміле де осындай құқық бұзушылық деп танылуға тиіс. ҚР АК ... ... ... бәсеке мақсатын көздейтін немесе іскерлік ... ... ... ... ... деп ... ... істер бойынша
мәміле жасау нәтижесінде мүдделері бұзылған тұлғалар ғана емес, сондай-ақ
мемлекеттік монополияға қарсы органдар да ... ... ... ... ... қабілеттілік талаптарының бұзылуы.
Азаматтың заң күшін иеленетін, заң ... ... ... ... – оның ... ... ... табылады.
Субъектісінде ақаулықтары бар мәмілелерді екі топқа бөліп ... ... ... ... қабілетсіздігімен, ал екіншісі
заңды тұлғалардың құқық қабілеттілігімен байланысты.
Он төрт жасқа дейінгі кәмелетке ... ... ... ... Мұндай салдар кәмелетке толмаған дербес жасауға құқылы
ұсақ мәмілелерде қолданылмайды. Он төрт ... ... ... толмағандар
ата-аналарының (асырап ... ... ... өздері жасайды. Келісім мәміле орындалғаннан кейін де ... Егер он төрт ... ... ... ... ... алушыларының, қамқоршыларының) келісімінсіз жасаса, ол соңғылардың
талап етуі ... ... деп ... ... ... ... ... өз
күшінде қалады.
Сот шешімімен жүйке ауруымен ауырады немесе ақыл-есі кем деп ... ... ... ... білдіруінің заңдық маңызы жоқ,
сондықтан ... ... ... ... болып табылады (ҚР АК
159б.5.т). Бұл мәмілеге қорғаншының қатынасы оның ... ... ... ... қабілетсіз адамдар жасаған, сондай-ақ 14 жасқа
дейінгі жасөспірімдер жасаған мәмілелер, егер олар ... ... ... жасалған болса, жарамды деп танылуы мүмкін. Егер мәміле
жасауға ... ... ... келісімі алынбаған болса,
маскүнемдікке немесе ... ... ... ... ... ... ... мәмілесі жарамсыз деп танылуы мүмкін (ҚР АК ... АК 159 б.7.т ... ... ... ... өз ... мәнін
түсіне алмайтын немесе өзінің не істегенін білмейтін жағдайда болған ... ... сот сол ... ... бойынша жарамсыз деп тануы
мүмкін. Әңгіме ... ... және ... ... ... ... ... кезінде өзінің әрекеттерін түсінбейтіндей немесе оларды реттей
алмайтындай интеллектуалдық және ерік күйінде ... ... ... отыр. Мысалы, науқастың уақытша психикалық шатасу ауруы. Мұндай мән-
жайдың күшті жан ... ... күй ... өзге де себептік
жағдайлары кездеседі.
Мәміле жасайтын адамның ерік білдіру ... және оның ... АК 159 ... 8-10 тармақшаларында көзделген мән-жайлар адамның еркін
білдіру бостандығын бұзу және еркін білдірудің еріктің ішкі мазмұнына ... ... ... ... ... ... деп ... негіз болады.
Мәселен, елеулі мәні бар жаңылысу салдарынан ... ... сот ... ... ... ... талабы бойынша жарамсыз деп тануы мүмкін.
Мәміленің ... ... ... оны өз мақсатына пайдалану
мүмкіндігін айтарлықтай ... ... ... ... жаңылысудың
елеулі мәні болады.
Адамның өзі жасайтын мәміленің сипаты мен ... ... ... ... ... ... деп түсінеді. Мысалы, азамат затты сатып алуда
оны ... ... ... ... деп ... ... ... да солай
ойлайды. Алайда, мамандар олардың қателігін анықтайды.
Жаңылысу көзінің ешқандай маңызы жоқ. Мәміле ... ... ... ... ... ... ... заттарды
дараландырып тұратын белгілердің көмескілігі және ... ... ... ... Жаңылысу көзі емес, оның сипаты мен ... ... ... Адам мәміле жасау кезінде басшылыққа алған себептерден
жаңылысу оны жарамсыз деп тануға ... ... ... ол ... де, сипатына да, шартына да жатпайды. Мысалы, азамат басқа
қаладан жұмыс табамын деп қателесіп, көшуге ... да, ... ... ... жұмысқа орналаса алмадым деп, көшу жоспарым ... ... ... сату ... ... деп ... талап етуге
болмайды. ҚР АК 159 бабының 9 және 10 ... ... ... тараптың
ақиқат еркінің мәміледе байқалатын еріктің сыртқы ... ... оның ... ... алшақтықта әдейі кінәлі келесі жақ болып
табылады. Аталған баптың 9 тармағы, ең ... ... ... ... ... алдау, қорқыту және зорлық-зомбылық жасау туралы ... ... ... ... мәжбүрлеу құралы ретінде оның қатысушысында
мәміленің сипаты, ... ... ... өзге де ... туралы
саналы түрде теріс түсінік қалаптастыру болып табылады. Мысалы, мәмілеге
қатысушылардың біреуі өзінің көшірмені ... ... біле ... ... оған ... ... ... иландырады. Алдау белсенді іс-
әрекеттер жасаудан (заттың бойында жоқ қасиеттерге иландыру, жалған
құжаттар ... және ... не ... бір ... ... ... ... бұл қатені өз мүддесі үшін пайдаланатын ... ... ... Алдаудың жаңылысудан айырмашылығы, ол қашан
да мәміле туралы саналы түрде түсінік ... ... ... ... ... адамды оның өзі
үшін тиімсіз мәміле жасауға мәжбүрлеу құралы ... оған күш ... ... көрсету мәміле жасасатын адамға ғана емес, сондай-
ақ оның ... ... да ... ... ... ... ... дегеніміз қорқытушы адам
мүдделі болып отырған мәмілені ... үшін ... ... ету ... әдетте, адам қорқытушының талаптарына бағынбайтын жағдайда күш
қолдануды білдіреді. Қорқыту зорлық-зомбылық ... ... ... мүмкін.
Қорқытуды пайдакүнемдік мақсатта қолдану қылмыстық әрекетке – қорқытып
алушылыққа ұласуы мүмкін. ҚР АК 159 б.2.т. сай ... ... ... ... ... адам өзі үшін ... ... ауыр мән-
жайлардың салдарынан жасауға мәжбүр болған ... ... ... жәбірленушінің талабы бойынша жарамсыз деп тануы ... ... Бір ... ... ... қатар кездесетін реттерде
кіріптарлық мәмілені жарамсыз деп тануға негіз ... ... - ... тараптардың біреуі үшін өте тиімсіз болғанда; - тарап ауыр мән-
жайлардың қысымымен ғана ... ... - ... ... ... ... ... оны пайдаланған жағдайда.
ҚР АК 159 б.10.т. сәйкес бір ... ... ... ... зұлымдық
ниетте келісуі нәтижесінде жасалған мәмілені сот ... ... ... жарамсыз деп тануы мүмкін.
Бір тараптың өкілі өзіне мәміле жасауды тапсырған тараптың мүдделерін
елеместен, басқа тараппен өзі ... ... ... ... ... ... ... жағдайларда зұлым ниетті келісім пайда болады. ... ... ... адам үшін ... тиімді жағдайларда мәміле жасау
мүмкіндігіне ие бола тұра өзінің зұлым ... ... ... ... ... ... ... алатын ретте келісім
зұлымдық ниетпен жасалған деп танылуы мүмкін [107].
Бір ... ... ... ... жаңылыстыру, алдау, зорлық-зомбылық
көрсету, қорқыту, зұлым ниетті келісім түзу жолымен жасасқан мәмілесі оған
қатысушының не оның құқық ... ... ... ғана ... ... ... ... жәбірленуші тарап шеккен залалды жәрдем беру
тәртібімен өтеу теріс пиғылды өкілге жүктелуі ... АК 44 ... сай ... ... ... ... органы құрылтай
құжаттарында белгіленген өз өкілеттіктерін асыра пайдаланып қабылданған
міндеттемелері бойынша жауап ... ... осы бап ҚР АК 159 ... ... ... ... ... бұдан ерекшелік туындатады. Бұл ... ... ... ... ... өзге де заң ... ... құжаттарында нақты шектелген қызмет мақсаттарына қайшы келетіндей
етіп жасаған, не оның органының жарғылық құзыретін бұза ... ... егер ... басқа тараптың мұндай жолсыздықтары ... ... күні ... ... тиіс ... ... ... тұлғаның
ғана емес, сондай-ақ мүлік иесінің талабы бойынша, яғни егер заңды ... ... ... онда ... ... органның талап етуі
бойынша жарамсыз деп тануы мүмкін. Мәміле ... деп ... ... ... ... өз ... ... шегінен шығып
кететін іс-әрекеттері үшін мәміленің басқа қатысушылары алдында жауап
бермейді.
Мәмілелердің жарамсыздығының салдарын ... ... ... ҚР АК
157 бабында белгіленген. Бұл баптың мазмұнына сәйкес екі жақты реституция,
яғни ... ... деп ... ... ... әрқайсысы екінші
тарапқа мәміле бойынша ... ... ... беру ... ... ... ақшалай өтеуге міндетті. Егер мәміле ол орындала бастаудан
бұрын жарамсыз деп танылса, онда ол орындалмауға тиіс. Егер ... ... не ... ... ... онда әрбір тарап өзінің ... ... ... жаққа қайтарып береді. Қайтарып беру мүмкін
болмаса, оның өтеуі ақшамен толықтырылады.
Мәміленің ... бір ... қана ... ... ... Мысалы, мәміле алдау арқылы жасалады. Алданып қалған қатысушы
шынында да кінәле емес еді. Мұндай реттерде ... ... оның ... ... ғана ... сондай-ақ мәміле жасау және оны жарамсыз деп
тану салдарынан кінәсіз ... ... ... ... толтыруды да талап етуге
болады [107].
ҚР Азаматтық кодексінен өзгеше, РФ Азаматтық кодексі екі ... ... ... салдары ретінде екі жақты реституцияны
ғана емес, сондай-ақ бір ... ... да ... бір тарапқа ғана
қайтарылады, ал екіншісіне еш ... ... ал оның ... ... мүлік мемлекет кірісіне алынады) белгілейді не реституцияға ... ... ... екі ... да ... мүліктері мемлекет
кірісіне алынады) [105].
ҚР Азаматтық кодексі жарамсыздық салдарын бұлайша жалпылама ... ... ... ... ... бір жақты реституцияны қолдануды не
реституцияға жол бермеуді жақтайды, бірақ мынадай бір ғана жағдайда ... ... ... ... ...... заттарды сатып алуға-
сатуға, бөтен автокөлікті айдап әкетуге және т.с.с. бағытталған жағдайда.
Егер мәміле ... ... ... екі тарап та жымысқы
ние ... ... ... ... ... ... немесе алуға тиісті
болғандарының бәрі соттың шешімі немесе үкімі ... ... ... ... бір ... орындаған ретте, екінші тараптан алынғандардың
бәрі және одан ... ... ... ... ... бәрі ... ... жету жөнңнде жымысқы ниет тараптардың бірінде болған
жағдайда оның мәміле бойынша алғандарының бәрі екінші ... ... ал ... ... не оған мәміле бойынша тиесілісі тәркіленуге
тиіс. ... ... ... ... сот ... ... бойынша
алынған, не алынуға тиіс мүлікті тәркілеуге қатысты бөлігінде ішінара не
толық қолданбауға ... Бұл ... екі ... ... ... істі қарау немесе қылмыстық істе ... ... ... сот қана ... ... анықтауы мүмкін. Мұнда
сот жарамсыз мәміленің салдары – екі ... ... ... ... ... ... мүлікті мемлекет кірісіне өндіріп алуға құқылы. Бұл
арада мәмілеге қатысушының қылмыстық жазаға тартылуы міндетті ... ... ... әрекеттері салдарынан жарамсыз жәбірленуші
тарап келесі тараптан мәміле бойынша берілген мүлікті қайтарудц ғана ... ... ... деп тану фактісінен туындаған залалдардың орнын
толтыруды да талап етуге құқылы. Мәмілені жарамсыз деп тану туралы ... ... ... сәттен бастап, тараптардың әрекеттеріне заңсыз
сипат береді.
Алайда, кейін жарамсыз деп танылған ... ... ... ... ... немесе олардықайтару орынсыз болып табылатын жағдайлар
да кездесуі мүмкін. Мысалы, жалға ... ол ... ... пайдаланған
жалдау шартын жарамсыз деп тану ... ... кері күш ... ... да ҚР АК 157 бабы алдағы уақытқа жасалған мәмілелердің
жарамсыз болып шығатынына жол береді.
ҚР АК 160 бабы ... және ... ... ... ... анықтап,
олардың салдарын көрсетеді. Заңдық салдар туғызу ниетін көздемей, тек көз
алдау үшін жасалған мәміле жалған ... деп ... ... ... ... Ал ... өздері ешқандай мәміленің болмағанын
және оның бұларға ешқандай міндеттер жүктей ... ... ... ... ... ... ... шарты бойынша өзіне мүлікті беруді ... ... ... ... дәлелдеу міндеті осындай тұжырымды ұсынушы
адамға жүктеледі. Әдетте, ... ... ... ... ... ... сипатын растайтын факті болып табылады.
Мәміленің өтірік жасалғаны ... ... оның ... және салдары мәміленің жарамдылығы мен жарамсыздығының жалпы
жағдайлары бойынша анықталады
Жалған мәміледен өзгеше, қулықпен жасалатын ... ... ... үшін ... ... ... өзге ... ойындағы
азаматтық құқықтар мен міндеттерді анықтауға бағытталады. Қулықпен
жасалатын ... ... ... бүркеп тұратын сыртқы, қулықпен
жасалатын мәмілені; мәмілені ... ... ... қулықпен жасалатын
мәмілені ажырату қажет [88].
Қулықпен жасалатын мәміле көбіне заңның тыйым салған тұстарын орағытып
өтуге бағытталған. ... ... ... ... ниеті туралы
жалған түсінік туғызғанымен, заңға қайшы нәтижеге ... ... ... ... де ... ... ... өзінің басқа
адамммен ерекше қатынасын көпшілікке жари яеткісі келмейді. Сондықтан ... ... сый ... бере ... азамат іс жүзінде мүлік үшін ... ... да, оны ... алу-сату шартымен ресімдейді. Кейде қулықпен
жасалатын мәміле барынша ... ... ... ... білмейтін
тараптардың заңдық бейхабарлығынан пайда болады [57].
Қулықпен жасалатын мәміледе екі мәмілені айыруға болатындықтан, ... өз ... ... ... ... Басқа мәмілені бүркеп тұратын
мәміле қашан да жарамсыз ... ... іс ... ... оның ешқандай салдары болмайды. Тараптар шын мәнінде
қулықпен жасалған мәмілеге келетін ... оның ... ... заңсыздығы
нақты белгілер бойынша заңды бұзса, қулықпен жасалған мәміле де ... ... және ... ... заң жүзінде қорғалатын
мүдделерін бұзбайтын ... ... ... ... жағдайда ол
жарамды деп танылады және оның орындалуы тараптар үшін әлдебір ... ... ... ... оның ... ... енгізбей-ақ жасауға болар еді деп
ойлау мүмкін болса, мәміленің бір ... ... оның ... ... ... әкеп соқтырмайды (ҚР АК 160 б.). Мысалы,
тараптар ... үйді ... ... ... ... оның ... сатушы
үйді сатып алушыға өткізгенге дейін ас үй мен ... ... ... ... ... ... ... жобасын қарастырғанда, оның міндетті
құрылыс салу ... ... ... ... ... ... ... ғана жарамсыз деп тануға болады, ал қалған ...... ... керек. Алайда мынадай екі жағдайда ғана мәміленің ... ... деп ... жол ... ... бұл ... ... жарамсыз ететіндей бөлігі болмауы тиіс.
Демек, мұндай жарамсыздық мәміленің қаңқасын шарпыған ... ... ... де ... ... ... Екіншіден, егер тараптар мәмілені
осынау жармсыз бөлігінсіз орындауға келісетін болса, оның әлдебір бөлігінің
жарамсыздығына қарамастан, ... ... ... ... ... ... ... әрбір тараптың талап етуімен мәміле тұтастай жарамсыз деп
есептелуге тиіс [27].
Азаматтық заңнама мәміленің ... ... ... ... кейбір
талап қою мерзімдерін есептеу ерекшеліктерін белгілейді. Атап айтқанда, ... 159 ... 9-10 ... ... ... ... мәміленің
жварамсыздығымен байланыст даулар бойынша талап қою мерзімі оның ықпалымен
мәміле жасалған зорлық-зомбылық немесе қорқыту тоқталған күннен бастап, ... 9-10 ... ... және ... ... деп тану үшін
негіз болатын өзге де ... ... ... ... білуге тиіс болған
күннен бастап 1 жыл болады. Мұнда, ... ... ... ... жарамсыз
деп тануы үшін негіздер айқын көрінетіндіктен, оның мүдделерін қорғауды
сөзбұйдаға салудың орынсыз екені ескерілетін ... ... ... ... ... ... жағдайларда,
егер заң актілерінде өзгеше мерзім көзделмесе, талап қою ... ... ... ... ... ... «Жекешелендіру туралы» Жарлықтың 25
бабында жекешелендірілетін объектіні ... ... ... ... ... бойынша талап қою мерзімінің ерекше қысқартылған ... ... ... ... ... ... ... шартқа қол қойылған
күннен бастап алты ай. Өзге мүдделі тұлғалар немесе ... ... ... ... ... талап қою мерзімі талапкер шартты жарамсыз деп
тануға негіз болатын мән-жайлар туралы білген ... ... тиіс ... ... алты ай болады, бірақ шартқа қол қойылған күннен бастап ... ... ... ... ... мәмілелерді сот тәжірибесінде жарамсыз
деп тану өте жиі ... ... ... ... біз негізінде
«ПАРАГРАФ» ақпараттық жүйесінде жария ... сот ... ... ... ... ... сот тәжірибесінде де оқаулықтар бар деген
қорытындыға келдік. Оның дәлелі ретінде өзіміз зерттеген кейбір ... ... ... ... дұрыс деп шештік.
Бірінші мысал сатып алу-сату бойынша сатып алушының пәтердің құнын төлеу
бойынша міндеттемесін ... ... ... ... ... табылады
дегенге қатысты.
Талапкер Д. жауапкерлер Н-ға, «Жарнама» ЖШС-не, «Жылжымайтын мүлік
бойынша Орталық» ... ... ... ... жарамсыз деп тану және Н-ді
тұрғын үйден шығару туралы талап арызбен ... ... Оның ... 26.04.2003ж жауапкер екеуінің арасында пәтерді 850 000 теңгеге
сатып алу-сату ... шарт ... ... ... ... пәтердің құнын
төлемей, тұрғын үйде тұрып жатқан.
Алқамен ... ... сот ... ... ... ... ... тараптардың арасында жасалған сатып алу-сату шарты орталықта
тіркелгенін анықтаған. ... ... ... ... 850 000 ... ... ... қол қойылғанда табыс етеді деп көрсетілген. Шарттың
мәтінінде басқа ешқандай ережелер жоқ, ... шарт ... ... ... ... ... ескертулесіз қайтарылып берілген. ... ... ... ... ... өзінің ағасы Б-ға
жазған хатын назарға алған, өйткені оның мазмұны бойынша жауапкер Н. ... ... ... ... тез ... ақша ... ... 850 000 теңге
ақша сұраған. Сот бұл хатты сатып алушының пәтердің ақысын ... ... ... ... ... ... қарастырған.
Сонымен қатар соттың бұл қорытындысы шартты ресімдеген орталық ... ... ... расталады. Олардың айтулары
бойнша, шартты ресімдеу кезінде сатып алушы сол сәтте ақшасының болмауына
байланысты ... ... ... 10 ... ... ... деп ... алайда бұндай өзгертулер шарт мәтініне енгізілмеген. Ісітің мән-
жайларынан туындап отырғандай, шарт ақша сомасын ... ... ... ... ... ... кодексінің 401-бабының 2-ші тармағына «сәйкес тараптардың
бiреуiнiң талабы ... ... 1) ... тарап шартты едәуiр бұзған
кезде; 2) осы Кодексте, ... да заң ... ... ... көзделген
өзге реттерде тек сот шешiмiмен өзгертiлуi немесе ... ... ... шартты бұзып, ол екiншi тарап шарт жасасу кезiнде үмiт
артуға құқылы болғанынан ... ... ... қалатындай шығынға әкеп
соқса, бұл шарттың едәуiр дәрежеде бұзылуы деп ... шарт ... ... ... ҚР ... 401-бабының 2-
тармағында көрсетілген негіздер бойынша шарт бұзылуға ... ... ... азаматтық істер жөніндегі алқасы талапкер С-тің
жауапкерлер П-ға, және жеке ... А-ға ... ... ... ... деп тану ... ... арызы бойынша азаматтық ісін талапкердің №2
Алмалы аудандық сотының шешіміне келіп ... ... ... ... ... ... қараған. Талапкер өз талабын келесідей
негіздеген: ол пәтері ... ... ... сондықтан оларды қалай
төлейтінін білмей жүргенде, басшысы П. ... ... ... ... ... Қылмыскерлер оны қорқытып, еркін басып, сатып алу-сату
шартына қол қоюға мәжбүр еткен. ... соң оған қала ... ... жоқ ... ... алып ... Ол қылмыскелерден қорқып,
нотариустан істің шынайы мән-жайларын жасырған. Оның ішкі істер ... ... ... ... ... ... Алмалы аудандық сотының шешімімен талап арызды қанағаттандырусыз
қалдыру туралы шешім қабылданған. Талапкер шешімді ... әрі ... ... ... оның күшін жоюды сұрады.
Аудан прокуроры да шешімді заңсыз және негізсіз деп санап, оның күшін
жоюды сұраған. Өйткені сот ... бірі ... ... нотариус А-ны
іске қатыстыру туралы талапты орындамаған, сондай-ақ сараптаманың «талапкер
шартқа мас күйінде қол ... ... ... ... ... сот ... күшін жойып, келесі негіздер бойынша істі ... ... жаңа ... жіберу қажет деп санайды.
ҚР АІЖК-нің 218,219 б.б. сәйкес шешім заңды және ... ... ... ... сот отырысында зерттелген дәлелдемелерге ғана негіздейді. Сот
шешім шығарғанда дәлелдемелерге баға береді, іс үшін ... ... және ... ... анықталмағанын, тараптардың
құқықтық қатынастарының қандай ... осы іс ... ... ... ... ... және қойылған талаптың қанағаттандырылуға
жататынын-жатпайтынын ... ... сот ... сай ... ... фактілі түрде
тұрғын үйді ауыстыру жүзеге асырылған. Алайда, бұл қорытындымен ... ... іс ... ... ... ... ... пәтерді сатып алу-сату шарты жасалған. Сондай-ақ талапкер С-
тің оны шарт жасауға мәжбүрлерді, оған ... ... және ол ... ... ... жағдайында болды деген уәждері сотпен ... ... ... ... сол сәтте маскүнем жағдайында
болғандығы сот сараптамасымен дәлелденген факт болып табылған.
Аудандық соттың келесі қорытындысы бойынша ... С. ... ... ауданының Мыңбаев поселкесінде жалпы ... 36 ш.м. 2 ... ... ... осы екі ... ... қайшылық бар: бірде сот іс
жүзінде ... ... деп ... ... бір ... ... пәтерді сатып алған деп көрсетеді.
Бірінші қорытындының негізсіздігін ... ... А. мен В. ... тұрғын үйді зерттеу актісі растайды. Оның мазмұынына сәйкес пәтерде
тұрғын үйдің жағдайлары жоқ, онда тұру мүмкін емес. Сот ... ... ... ... ... ... талапкерге шынымен де қысым
келтірілен, өйткені ерікті түрде ... ... ... (жақсы пәтерін
тұрғындық жағдайлары жоқ пәтерге ауыстыру) келісуі мүмкін емес.
ҚР АІЖК-нің 366-бабының 1-бөлімінің 2-тармағына сай бірінші сатыдағы ... егер сот, істі сот ... ... мен орны ... ... ... біреуі болмаған жағдайда қараса, жойылуға тиіс.
Бұл іс жауапкер П-ның қатысуынсыз қаралғандықтан және іс материалдарында
оның сот ... ... мен орны ... ... ... болмағандықтан, апелляциялық шағым мен ... ... сот ... ... ... жатқызылады.
Сонымен қатар апелляциялық алқаның отырысында талапкердің айтуынша,
жауапкер П. дауланып отырған пәтерді сатып ... ... ... ... адамды да іске қатыстыру қажет.
Сондықтан жоғарыда аталған жағдайларға негізделіп, алқа бұл ... деп ... оның ... жойып жаңа қарауға жіберу туралы шешім
қабылдаған, яғни ... ... мен ... ... ... ... ... негізі пәтерді меншік иесі ... ... ... ... ... Д. жауапкер У-ды даулы пәтерден шығрау туралы талаппен
жолданған. Себебі, бұл пәтер оған П. ... ... ... сатып алу-
сату негізінде тиесілі болғандықтан, ол меншік иесі болып табылады.
Жауапкер У-дың қарсы талабында талапкер Д. мен ... ... ... сатып алу-сату шартын жарамсыз деп тану туралы және П-ны онымен ... ... ... міндеттеуді талап еткен. Өйткені оның П-ның бауыры ... ... ... ... ... У. Б-ға пәтердің кепіл ақысы
ретінде 160 000 теңге төлеп, онда тұрып жатыр.
Соттың ... ... ... ... ал ... қанағаттандырудан бас тартылған. Бұған келесілер негіз болған.
П-ның К. деген азаматқа берген сенімхаты ... ... шарт ... Д-ға сатылып, Д-ның оған меншік құқығы тиісті түрде тіркелген.
ҚР АК-нің 235-бабының 2-тармағына сәйкес ... иесi бар ... ... ... адам ... ... айырбастау, сыйға тарту немесе осы
мүлiктi иелiктен айыру туралы өзге мәмiленiң негiзiнде ие ... ... ... ... ... иесiнiң еркiнен тыс басқа тұлғаға беруге осы
Кодексте көзделгеннен басқа реттерде жол берiлмейдi.
Пәтердің меншік иесі болғандықтан, ол ... ... ... билік
ету құқығын іске асырып, оны талапкер Д-ға сатқан. Д-ның құқығы тиісті
тәртіппен тіркелген. ... ... Б-ға ... ... ақысы ретінде
160 000 теңге қолхат бергендігі, оның осы пәтерге ... ... ... ... ... ... Б. бұл ... меншік иесі
болып табылмаған, сондықтан да оның осы ... ... ... ... ... ... бұл мән-жай аталған соманы өндіріп алу ... ... ... ... ... ... тәжірибесінде мүдделі тұлғаның талабы бойынша мемлекеттік тіркеуді
жүзеге асырудың негізіне ... ... ... жарамсыз
(заңсыз) деп танылуы мүмкін. Алайда көпшілік жағдайларда соттарда тіркеуді
жүзеге асырудың ... ... ... деп тану мемлекеттік
тіркеудің өзін жарамыз деп тану ... ... ... ... соттарға
мемлекеттік тіркеу туралы куәлікті жарамсыз деп тану туралы ... ... ... ... бұл ... жылжымайтын мүлікке құқықтарды
мемлекеттік тіркеу актісі жарамсыз деп ... ... ... ... жөнінде куәлік тек құқықтық кадастрдағы құқықтар туралы жазбаларды
куәландырады. Сот тәжірибесі ... ... ... талап арыздарды
сотта қарау жалғасып жатқандықтан, сот ... ... ... ... ... ... ... деп тану мемлекеттік тіркеудің
өзін жарамсыз деп тануға және құқықтық кадастрға жаңа ... ... ... ... ... аңғартар еді.
Азаматтық кодекс пен жылжымайтын мүлікке құқықтарды тіркеу туралы Заңның
нормаларына сәйкес ... ... ... ... тіркелген құқықтың
жалғыз дәлелдемесі болып ... ... ... ... ... ... жалғыз дәлелдемесі бола отырып, жалған мәліметтерден
тұратын жағдайлар белгілі. Мысалы, жеке немесе заңды тұлғаның ... ... ... алу-сату шарты негізінде туындаған құқығы кадастрда
тіркелген делік. Кейін, ... ... ... ... сотпен бұл шарт
жарамсыз деп танылып, жылжымайтын мүлікке құқық ... ... ... Сот ... ... ... ... тағдыры
шешілмегендіктен, шешімнің қарар бөлігінде жүзеге асырылған ... ... деп тану ... ... болмаған. Мемлекеттік тіркеу келіп-
кету сипатына ие болғандықтан, сот шешімімен ... ... ... ... ... тіркеу жөнінде өтінішпен ... ... ... ... ... жылжымайтын мүлікке құқығы
туралы жазба сақталынады.
Тіркеу органы сот шешімін иелене отырып, ұзақ ... ... ... ... ұзақ ... ... кадастрдан тіркелген құқық
жөнінде жалған ... ... ... ... Аталған жағдайдан шығудың жолы
келесідей деп санаймыз: сот ... ... ... ... ... танығанда және талапкерге құқықты бекіткенде, жүзеге асырылған
мемлекеттік ... ... деп ... ... ... егер сотпен белгіленген жылжымайтын мүлікке ... ... ... ... ... жағдай бұдан да қиындай
түседі, себебі ... ... ... ... ... бар қаулылар,
анықтамалар, шешiмдер, сондай-ақ үкiмдер қабылдау ... ... ... ... ... ... ... тіркеу туралы
Жарлықтың 27-бабының 2-тармағы).
Айталық, П. және. Р. деген азаматтардың арасында сатып алу-сату шарты
жай жазбаша ... ... ... ... ... бас
тартқандықтан, П. тиісті талаппен сотқа жолданған. Сот талапкердің ... және ... ... ... ... ... Сот
шешімі әділет органдарының жылжымайтын мүлікті тіркеу ... П. 11 ай ... ... Р. ... ... ... соң, өз
құқығын тіркеу үшін тіркеу органына жолданған. Алайда өтініш берілген ... ... ... қайшылықтардың жоқтығын тексеру барысында,
даулы пәтерге қайтыс болған Р-дің мұрагері Н-нің ... ... Сот ... ... ... нормаларын орындаған жағдайда ұзақ сот
процестерін болдырмауға болушы еді.
Қорытындылай келсек, жылжымайтын мүлікпен жасалатын мәмілелер ... ... ... ... ... ... ... деп тану барысында соттарда да дұрыс қолданбауы әлі де ... ... шешу ... ... сот ... ... деп ... болады.
Әрине мәселенің бірғана шешімі болмайды, оның шешімін табу жолында міндетті
түрде ғылыми зерттеулердің де ... ... ... жазу ... біз мәмілелер тажірибеде кең тараған заңи
айғақтар ... ... ... және ... ... ... ... деп ойлаймыз:
1. Мәміленің мақсаты мен ниетін оның ... ... білу ... ... деп ... орындалуы барысында қол жеткізілуге тиісті
типтік заңи нәтижені түсінеміз. Сөйтіп, меншік құқығын ... ... ... ... ал ... ... беру ... шартының негізі болып
табылады және тағы да басқалары. Нақты құқықтық ... ... ... ... мүмкін, мұндай жағдайда жалған мәміле орын алады. Заңда
көзделген арнайы ... ... ... ... ... ... саналады.
2. Азаматтық-құқықтық мәмілелердің түрлерге жіктелуі бірнеше белгілер
бойынша жіктеледі. Мәмілелер әр түрлі жіктелімдік негіздер бойынша ... ... ... ... ... ... жоқ ... Жіктелімдік негіз ретінде мәміледегі тараптардың саны, құқықтар мен
міндеттердің пайда болу ... ... және тағы да ... «Шарт» ұғымы мәмілеге қатысты екі мағынаға ие болуы мүмкін.
Біріншісі – тараптардың құқықтары мен ... ... ... ... ... ... ... мүлік туралы шарттар, жалға алу
ақысы туралы шарттар.
Екіншісі – мәміленің мазмұнын құрайтын ... ... ... ... ... ... тәуелді болатын мән-жайлар. Мұндай
мән-жай мәміленің негізі мазмұнына қосымша болып табылады.
4. Егер заңдарға немесе ... ... ... ... ... мәмiле жасау кезiнде қол қоюдың факсимилелiк көшiрме,
электрондық цифрлық қолтаңба құралдарын пайдалануға жол ... ... ... өзiн ... тараптар қол қойған
құжаттарды алмасу арқылы жасалуы мүмкiн.
Хат, жеделхат, телефонжазба, телетайпжазба, факс, ... ... ... және ... ерiк ... ... айқындайтын
өзге де құжаттар алмасу, егер заңдармен немесе тараптардың келiсiмiмен
өзгеше белгiленбесе, жазбаша түрде ... ... ... және ... ... ... ... белгiленуi
мүмкiн, оларға мәмiле нысаны, атап айтқанда, белгiленген нысанды бланкiге
жазу, мөрмен бекiту сәйкес ... және ... осы ... ... ... ... ... нотариалды түрде куәландырылуы мен олардың мемлекеттік
тіркелуі бір-біріне ұқсас рәсімдер. Алайда, бірі екіншісінен елеулі түрде
өзгешеленеді. ... ... ... өзі, ал мемлекеттік
тіркеуге одан туындайтын ... ... ... ... ... ... ... тіркеуді
талап етпейді, сондай-ақ мемлекеттік тіреуден өтуге тиіс ... ... ... ... ... ... Егер мәмiле нотариат
тәртiбiмен куәландырылмаса, тiркеушi ... ... ... ... ... растығын, сондай-ақ ... ... өз ... ... ... тиiс. ... ... органы тіркеу жөнінде
шешім шығару үшін, құқық иеленушінің әрекет қабілеттілігін ... ... ... ... ... ... ... негіз бойынша бас
тарту сирек кездеседі. Оның басты себебі қолданыстағы тіркеу жүйесінде
әрекетке қабілетсіз адмдардың ... ... ... ... ... ... жүйесінің бағалылығы мен маңыздылығы регистрде
басым ... ... ... ... және онсыз жарамды деп
танылатын жылжымайтын мүлікке тіркелген ... мен оның ... ... ақпараттың болуында.
Сонымен қатар, азаматтық айналым субъектілері құқықтық кадастрдың
құрылуы нәтижесінде мәміле ... ... ... ... ... алуға
мүмкіндік алғандықтан, белгілі бір шеңберде қорғалған деп айтуға болады.
Тіркеу жүйесі мемлекет үшін ... ... ... ... ие ... ... ... оның нарығын болжауға және
қадағалауға мүмкіндік ... ... ... органдарының қызмет ету тәжірибесінен келесі
қорытындыларға келуге болады:
- Тіркеу ... ... ... ... ... ... келеді
(титулды тіркеу);
- Жүйе жылжымайтын мүлікке құқықтар мен мәмілелер секілді ... ... ... ... ... ... ... мүлікке құқық танылуға тиіс, ал мәміле мұндай құқықтың пайда
болу негізі болып табылады. ... ... ... ... ... не оның ... ... әкелмейтін реттерде,
тіркеудің дербес ... ... ... ... ... екі жақты
лизинг);
- Тіркеу жүйесі тұрақты емес ... ие, ол ... ... ... ... ... ... болған (бар) деп есептеледі;
- Міндетті мемлекеттік тіркеу жүйесі енгізілен сәттен бастап тіркелуге
тиіс ... ... ... мен онымен жасалатын мәмiлелер, егер заң
актілерінде өзгеше жағдай белгіленбесе,тиісінше, ... ... ... ... және жасалған деп саналады;
- Тіркеу органдарының міндеті жылжымайтын мүлiкке құқық пен онымен
жасалатын мәмiленің ... ... ... ... ... белгілеуші құжаттардың құқықтық сараптамасын жүргізу мен мәміленің
заңдылығын тексеру болып табылады. Бұл, ... ... ... нотариалды куәландыруды артық етеді.
- Тіркеу жүйесі жер учаскесіне және онда ... өзге де ... ... және т.б.) құқықтарды бөлек тіркеуді талап
етеді, бұл жерде келесі ... ... ... жер ... ... жер беті ... ... екпелер, автомобиль жолдары сияқты және
жер ... ... ... да ... мүлік объектілеріне
құқықтар міндетті тіркелуге тиіс пе? Аталған жылжымайтын мүлік объектілері
ҚР АК-нің ... ... ... ... ... туындайтындай,
жылжымайтын мүліктің дербес (жеке объектісі) бола алады.
- Тіркеу жүйесі ... ... ... ... ... ... ... деп танылғандықтан, сондай-ақ жылжымайтын
мүлікке тіркелуге тиіс емес ... ... бар ... ... бұрын туындаған құқықтармен екінші мәмілелер тіркелгенге
дейін, жаңа жүйеге бұрынғы тіркеу органдарынан (ТИБ, ... ... мен ... ... және т.б.) мәліметтер келіп түспейінше, осы
жылжымайтын мүлік объектісіне ... ... мен ... ... ... ... Уәкілетті мемлекеттік органдардың актілері негізінде бұрын туындаған
және олар ... ... ... ... жоқ ... ... тіркеуде мәселелер туындайды, осыған байланысты Қазақстанда
атаулы тіркеуді ... ... ... ... ... ... құқықтарды тіркеу жүйесін жетілдіру
тұжырымдамасының жобасына сай ... ... ... ... нысанын мемлекеттік мекеме алмастыру көзделіп
отыр, өйткені бұл жағдайда ... ... ... үшін ... ... ... азаматтық айналым қатысушыларына
тіркелген ... мен ... ... ... тарапынан кепілдік
беріледі.
8. Шартты куәландіруға iс-әрекетке қабiлетсiз азамат өтiнiш берілу негіз
бойынша нотариалдық куәландірудан бас тарту ... ... Оның ... қолданыстағы тіркеу жүйесінде әрекетке қабілетсіз адмдардың тізімі
бекітілген ақпараттардың болмауы. Бұл ... шешу ... ... қызмет ететін барлық нотариустарда әрекетке ... ... ... ... ... ... ... енгізуды ұсынамыз.
Сонымен қатар азаматтардың құқықтарын қорғау ... ... ... ... ... жасалатын шарттар міндетті түрде
нотариалдық куәландірілуі заң жүзінде енгізуды ұсынамыз.
9. Мәміленің жарамсыздығы ... ... заңи ... ... білдіреді, соған байланысты жарамсыз мәміле тараптар
мәміле жасағанда ойлаған заңи ... ... ... ... қатар
жарамсыз мәміле оның жарамсыздығының салдарын жоюмен байланысты белгілі бір
заңи салдарға әкеледі.
10. Ерік пен ерік білдіру бірлікте мәміленің ... ... ... еркі ... қалыптасқаны да мәміленің жарамдылығы үшін ... ... мәні ... ... бұзатын қандай да ... ... ... ждәне т.б.) болмауы қажетті шарт болып
табылады. Ерік білдіру ішкі ерікті дұрыс ... ... ... ... Ішкі ... ... ... қатысушыларына жеткізу тек
заңда көзделген тәсілдер арқылы жасалуға ... Ерік ... ... ... ... ... мәміленің жарамсыздығына әкелуі мүмкін.
11. Әректке қабілетсіз адамдар жасаған, сондай-ақ жасөспірімдер жасаған
мәмілелер, егер олар аталған адамдардың ... ... ... ... деп ... ... ... ҚР АК 22 баптың 1 және 2 тармақтардың
арасындағы қайшылықты жою арқылы кәмелетке ... ... ... ... кеңейту қажет деп ойлаймыз.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Қазахстан Республикасының Конституциясы. 1995жылғы 30 ... ... ... ... ... ... Ю.Г. ... прав – необходимое качество его юридической силы //
Вещные и обязательственные права в законодательстве РК. ... ... /Отв. ред. М.К. ...... 2000 – ... Шершеневич Г.Ф. Учебник русского гражданского права. – М.: Статут,
1995 (по изданию 1907 г). – 556с.
4. Гражданское ... ... в 3т-х. Т.1. 6-е изд. ... и доп. ... ... И.В. ... и др.: Отв. ред. А.П. ... Ю.К. Толстой
– М.: Изд. Проспект, 2004. – 624с.
5. Комментарий части первой Гражданского ... ... ... ... «СПАРК», 2005 – 597с.
6. Заңтану. Қазақ тілі терминдерінің салалық ... ... ... ... ... Жетекші А.Н. Ағыбаев – Алматы: «Мектеп»
баспасы» ЖАҚ, 2002 – 336 бет.
7. Иоффе О.С. ... ... ... - ... ЛГУ, 1958 – ... Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексі (Жалпы және Ерекше бөлімдері)
– Алматы: ... 2010. – ... ... ... ... В 2-х т.( Под ред. Е.А. ... - М.,
1998. Т.1. – 257с.
10. Калфина А.Г. Масляева А.И. Гражданское право – М., 1997 – 432с.
11. Ойгензихт О. Воля и ... ... и ...... 1977. ... ... Гражданское право. Учебник для вузов (академический курс). / Отв. ред.
М.К. Сулейменов, Ю.Г. Басин. – Алматы, 2000. – 704 ... ... В.И. ... ... ... – М., 2002 – ... Басин Ю.Г. Сделки – Алматы, 1996 – 125с.
15. Покровский И.А. Основные проблемы гражданского права – М., 2000 ... ... Д.В. ... ... ... – М., 1997 – ... Хейфец Ф.С. Недействительность сделок по российскому ... – М., 2003. – ... ... Ю.Г. ... ...... 2003 – 864с.
19. Иоффе О.С. Гражданское право. Курс лекций – М., 1958 – 635с.
20. Покровский Б.В. Избранные труды по гражданскому ...... 2003 ... ... Н.В. ... сделки и ее последствия – Л., 1961 –
256с.
22. Советское гражданское право. Учебник. Т. 1 / под ред. И.Б. ... ... – М., 1954. – ... Гражданское право: Учебник. Часть 1 / под ред. Ю.К. Толстого, А.П.
Сергеева - М., 1996. - ... ... Б.Д. ... ... ... – М., 1998 – 432с.
25. Покровский Б.В. Понятие и значение письменной формы сделок в советском
праве // ... ... ... и ... академии наук КазССР. Т.4 –
Алма-Ата, 1960 – С.148-150
26. Хохлов С.А. Правовое обеспечение выбора предприятиями ... ... ... // ... средства реализации
самостоятельности и ... ... ... ...... 1986. – С. 47-55.
27. Романкова И.В. Некоторые проблемы заключения и оформления ... ... // ... ... ... юридическая. №4. – Алматы,
1997.
28. Темиралиева Р.А. Совершение ... ... ... 1998. – 147 ... Сделки с недвижимостью – оформление без нотариуса: государственная
регистрация, образцы документов, комментарий и нормативные акты. – М.:
Юрайт-Издат, 2003. – 495 ... ... ... № 6-1 1996 ж. 10 ... «Авторлық құқық
және сабақтас құқықтар туралы» Заңы // ... ... ... ... А.Д. ... и закон // Актуальные проблемы современного
гражданского права. Вып. 2. Т. 1 – ... 2002. – С. ... ... А.А., ... О.С. ... ... ... – М, 1944. –
353с.
33. Римское частное ... / Под ред. И.Б. ... И.С. ... ... 1994 – 544с.
34. Тұрлибекова Қ.С. Рим құқығы бойынша шарт ұғымы және оның түрлері //
Гражданское ... в ... ... ... междунар.науч.-практ.конф.
(в рамках ежегодных цивилистических чтений), Алматы 17-18 мая 2007г. /
Отв. ред. М.К. Сулейменов. – Алматы: НИИ частного права ... 2007 ... ... Б.В. Договор как правоотношение. // ... ... ... по ... ... /Сост. М.К.Сулейменов – Алматы:
НИИ частного права КазГЮУ, 2003. 404с.
36. Киндеева Е.А., Пискунова М.Г. Недвижимость: договоры и ... ... ... Юрайт, 2009. – 567с.
37. Сарсембаев М.А. Международное торговое ...... ... 1999. ... ... И.В. ... проблемы заключения и оформления гражданско-
правовых сделок // Вестник КазГУ, Серия юридическая №4, 1997, С. 159-
168.
39. Диденко А. ... ... ... ... ... ... законодательство Республики Казахстан. Вып. 15- Алматы,
2003, С.73-90.
40. Денисов С. А. О ... ... ... // ... ... ... /Под ред. М. И. Брагинского – М.: «Статут», 1999. -
С.337-340.
41. Зыкин И.С. ... во ... ...... отношения, 1990. – 297с.
42. Джакишев С.А. Недействительность договора как двусторонней сделки.
//Договор в гражданском ... ... ... и ... Т.1.
-Алматы, 2000. - С. 43-49.
43. Мухамедова Н.Ф. Свобода договора в гражданском ... ... и ... // Гражданское право и ... ... ... научно-практической
конференции / Отв. ред. М.К. Сулейменов – ... НИИ ... ... 2009 – С. ... ... И.Б. ... ... давность – М.,1954 – 205с.
45. Егоров Ю.П. ... как ... ... ... отношений – Екатеринбург, 1993 г. – 133 с.
46. Романкова И.В. К вопросу понятия предпринимательской ... // ... ... ... 1999.-№1(10). - С.101-105.
47. Амирханова И.В. ... ... ... в ... Казахстан – Алматы, 2003. – 369с.
48. Куанышбаева С.О. ... ... по ... ... ... ... ... наук / ОАО КазГЮУ – Алматы,
2004 – 177 с.
49. ... С.О. ... ... ... ... при
заключении сделок // Субъекты гражданского права. Т. 2. – Алматы:
КазГЮА, 2001. – С. ... ... ... / Под ред. В.Ф. ... В.Ф. Яковлевой –
Спб., 1997 - 438 с.
51. Куанышбаева С.О. Виды ... ... // ... ... гражданского права. Сб. материалов межд. конф.
Т.1. – Алматы, 2001 – С. 273-275
52. Ахмадиева Г.Д. Правовое ... ... ... ...... 1996. – ... Богуславский М.М. Международное частное право. – М.: 1989. – 541с.
54. Испаева Г. Предмет ... ... ... ... ... – 2004. - №5. – С. ... Джурович Р. Руководство по заключению внешнеторговых контрактов. М.:
1992. – 624с.
56. Калдыбаев А.К. Изменение и расторжение гражданско-правового договора.
Автореф… на ... уч… ... ... – Алматы: казГосИНТИ, 2005. – 69с.
57. Брагинский М.И. Витрянский В.В. Договорное право: ... ... ... 1998 – 587с.
58. Сулейменов М.К. Объекты гражданского ... по ... ... // ... гражданских прав / Отв. ред. М.К.
Сулейменов – ... ... 2004 – С. 8 – ... ... ... 2007 жылғы 26 шілдедегі № ... ... ... және ... ... ... тіркеу туралы» Заңы (өзгерістер мен толықтырулармен) //
«ПАРАГРАФ» ақпараттық анықтама ... ... ... ... 1997 ... 15 ...... мүлiктi бағалау және тiркеу жөнiндегi мекемелер мен
кәсiпорындарды ... ... ... ... ... пен заңды тұлғаларды тiркеу жөнiндегi агенттiгiнiң
Жылжымайтын мүлiк жөнiндегi орталықтары» мемлекеттiк кәсiпорны етiп
қайта құру ... ... // ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2009 жылғы 13 ақпандағы № 148 ... орта ... ... ... және ... мүлік
нарығындағы ахуалды тұрақтандыру жөніндегі кейбір шаралар туралы»
Қаулысы(өзгерістер мен толықтырулармен) // ... ... ... ... Республикасы Үкіметінің 2009 жылғы 6 наурыздағы № ... ... ... ... шешу жөніндегі кейбір
шаралар туралы» Қаулысы // «ПАРАГРАФ» ақпараттық анықтама ... ... ... 2006 ... шілденің 5-і. № 157-III
ҚРЗ«Мүлікті жария етуге байланысты ... ... ... Заңы ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2006 жылғы 15 тамыздағы № 770
қаулысымен бекітілген «Мүлікті жария етуге байланысты ... ... ... ... ... ... жария етілген
жылжымайтын мүлік объектілерін пайдалануға қабылдауды ұйымдастыру және
жүргізу Ережесi
65. Қазақстан Республикасының 1997 жылғы 16 сәуiрдегi № 94-1 ... ... ... Заңы // «ПАРАГРАФ» ақпараттық анықтама жүйесі.
66. Қазақстан Республикасының 2001 ... 16 ... № 242-ІІ ... ... қала ... және ... қызметі
туралы» Заңы // «ПАРАГРАФ» ақпараттық анықтама ... ... ... ... ... 2007 ... 7
желтоқсандағы № 329 «Мемлекеттік муқтаж үшін алынатын жылжымайтын
мүлікті бағалау ... ... ... ... // ... ... ... Қазақстан Республикасының 1995 жылғы 23 желтоқсандағы «Жылжымайтын
мүлік ... ... Заңы ... мен ... ... ақпараттық анықтама жүйесі
69. Жариков Ю.Г., ... М.Г. ... ... правовое
регулирование. Научно-практическое пособие.-М: Издательство БЕК, 1997.
70. Недвижимость: ... и ... 2-е ... доп. и ... – М.: Юрайт-
Издат, 2006. – 710с.
71. Скворцов О.Ю. Недвижимость как юридическая фикция // В сб. ... ... и ... коммерческого права. Выпуск 4 - Спб: Санкт-
Петербургский университет, 2000ж. – С. ... ... Г. Ф. Курс ... ... Т. 2. ... 4-е. – СПб, 1908. ... ... Н.В. Содержания понятия «недвижимое имущество» // Объекты
гражданских прав: Материалы международной ...... ... цивилистических чтений) / Отв.ред.
М.К. Сулейменов – Алматы, КазГЮУ, 2004г. - С.119-124.
74. Ильясова К.М. Правовой режим недвижимого ... ... ... ... ... На ... уч.степени док.юр.наук. - Алматы, 2005г.
75. Саякбаев Н. Является ли трубопровод невижимостью? // Юрист. №10, 2004
– С. ... ... Ю.Г., ... М.Г. Недвижимое ... ... ... ... - М: ... ... – 224с.
77. Скрябин С.В. Недвижимое ... ... ... ... и ... режим. // Справочная система «ПАРАГРАФ».
78. Гражданский кодекс Российской Федерации. Ч. 1. ... / ... Т.Е. ... А.Ю. ... В.П. Мозолин.- М:
Издательство БЕК, 1996.- 727c.
79. Комментарий к Гражданскому кодексу Российской Федкрации, части второй
(постатейный). – М: Юрид. ... ... ... ... М.И., ... В.В. Договорное право. Книга вторая:
Договоры о передаче имущества. – М. «Статут», 2000. – 497с.
81. ... ... ... ... (Общая часть). Комментарий
(постатейный). В двух книгах. Книга 2. / ... М.К. ... ... Жеті ... 2003. – ... Гражданское право.Том І. Учебник для вузов ... ... ... М.К. Сулейменов, Ю.Г. Басин.-Алматы: КазГЮА, 2000. – 687с.
83. Лапач В.А. ... ... ... ... ... и судебная
практика.- Спб.: Издательство «Юридический Центр ... 2002. – ... ... ... 1997 ... 17 ... «Жылжымайтын мүлікке
және онымен жасалатын мәмілелерге құқықтарды мемлекеттік тіркеу
туралы» Заңы // ... ... М.И., ... В.В. ... ... ... ...
М.: «Статут», 2003.- 910с.
86. Ильясова К.М. К ... ... прав на ... ... ... // Объекты гражданских прав / Отв. ред. ...... ... 2004 – С. ... ... Н. К ... о государственной регистрации прав на
недвижимое имущество и сделок с ним // Фемида.-№4. -2002. - С. ... ... ... ... ... ... ... Комментарий
(постатейный). В двух книгах. Книга 2. -2-е изд., ... И доп., ... ... ... / ... М.К. ... Жеті Жарғы, 2003.- 528с.
89. Коваленко Г.П. Рынок ... ... В ... ... ... Жеті Жарғы, 2000. – 123с.
90. Суханов Е.А. Комментарий части второй Гражданского кодекса Российской
Федерации для ... - М: Фонд ... ... 1996. ... ... О.В., Герасимова Е.Л. Некоторые правовые аспекты создания и
ведения государственного земельного кадастра Российской Федерации в
условиях рынка // ... и ... ... Кузнецов А.В. Федеральный закон «О государственной регистрации прав ... ... и ... с ... за и ... // Государство и
право.-1998.-№2. – С.59-65
93. Филимонов Ю.В. Проблемы и перспективы развития в Российской Федерации
институтов нотариата и ... ... // ... ... ... ... ... жүйесі
95. Сделки с недвижимостью – оформление без нотариуса: государственная
регистрация, образцы документов, комментарий и нормативные акты. – ... 2003. – 495 ... ... ... прав на ... имущество. Опыт зарубежных
стран – М., 2000. – 176с.
97. Новицкий И.Б. Римское право.- М.: Гуманитарное ... 1994 – ... ... А.В. ... опыт ... прав на ... ... и
возможность его использования в России // Государство и право. – 1998.
- №2 – ... ... О.Ю. ... ... с недвижимостью: правовое
регулирование и ... ... ЗАО ... С. ... ... Н.А. Регистрация прав на землю и другое недвижимое имущество
// Государство и право. -1998. - №8. – С. ... ... В.В. ... ... ... прав на ... и ... с ним. // Проблемы современного гражданского
права.Учебник. /Отв. ред: В.Н. ... В.А. ... М., ... ... ... К.М. ... прав на недвижимость в РК: основные
концептуальные положения – Алматы, 2000.- 266с.
103. Гражданское и ... ... ... ... ... / ... В.К. ... и В.В. Безбаха.- М: Изд-во УДН, 1989.- 95 с.
104. Гражданский кодекс Российской Федерации – М., Статут, 2010г. - ... ... И.В. ... проблемы правового обеспечения совершения
предпринимательских ... // ... ... ... экономики и
права. Вып.2. – Алматы, 2000.- С.1-6.
106. Концепция совершенствования системы регистрации прав на ... ... // ... газета, 03.05.2006
107. Джакишев С.А. Недействительность договора как ... ... в ... ... проблемы теории и практики. Т.1.
-Алматы, 2000. - С. ... ... О.С. ... цивилистической мысли в СССР: В 2 ч. ... ... ... 1978. – 160 ... ... Д.А. Общие условия удостоверения сделки // Советская юстиция. -
1993. - № 11. - С. ... ... Г.А. ... ... ... ... ... особенная:
Учебник. Т.1. – Алматы: Данекер, 2001. – 338с.
111. Қазахстан Республикасының 1997 жылы 14 шілдедегі ... ... // ... ... ... ... Р.И., Лесницкая Л.Ф., Пантелеева И.В. Нотариат в вопросах
и ответах. – М.: Юридическа литература, 1994. – 32с.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 119 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Азаматтық құқықтағы мәмілелер5 бет
Азаматтық құқықтық қатынастардағы мәмілелер64 бет
Азаматтық-құқықтық мәміле туралы жалпы34 бет
Азаматтық-құқықтық шарттар мәміленің құқықтық нысаны ретінде22 бет
Жерге меншік құқығының және өзге де құқықтардың пайда болу, өзгеру және тоқтатылу негіздері. Жермен жасалатын мәмілелердің ерекшеліктері16 бет
Жылжымайтын мүлікке және онымен жасалатын мәмілелерге құқықтық тіркеу туралы22 бет
Жылжымайтын мүлікпен байланысты жасалатын мәмілелер51 бет
Мәмiленің құқықтық жағдайы80 бет
Мәміле20 бет
Мәміле туралы ақпарат10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь