Мемлекеттік қарыз туралы

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

1 МЕМЛЕКЕТТІК ҚАРЫЗДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ ... ... ... ... ... .5
1.1 Мемлекеттік қарыздың теориялық негізі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
1.2 Мемлекеттік қарыздың мәні, түрлері мен әдістері ... ... ... ... ... ... ... 6

2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ МЕМЛЕКЕТТІК ҚАРЫЗ МӘСЕЛЕСІ ЖӘНЕ ОНЫҢ БҮГІНГІ ТАҢДАҒЫ ЖАҒДАЙЫ ... ... ... ... ... ..10
2.1 Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік қарызды басқару мен реттеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 11
2.2 Қазақстан Республикасының сыртқы қарызының қазіргі жағдайына талдау жасау: бағалау мен даму барысын талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... 16

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .31
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .33
Мемлекеттік қарыздың көмегімен әр түрлі салалар және кәсіпорындар арасында капиталдың қайта бөлінуі жүріп отырады. Қарыз берудің негізгі принциптерті белгілі мерзімге берілуі және оның қайтарылуы – несиенің нарық механизмінің тәртіп сақтаушы тиімді құрамы болып қызмет атқаруына жол ашады.
Тақырыбтың өзектілігі. Қазақстанның ұлттық экономикасын дамытудың стратегиялық мақсаттарын орындау әлеуметтік-экономикалық процестерді мемлекеттік реттеуді түбегейлі жақсартуды көздейді. Тұрақты экономикалық дамуды қамтамасыз етіп, соның негізінде халықтың тұрмыс жағдайын көтеру үшін ең алдымен мемлекеттік қаржы саласында мемлекеттік басқарудың нысандары мен әдістерін жетілдіру қажет. 1990-шы жылдардың басындағы Қазақстан экономикасын қайта құру әлеуметтік-экономикалық реформаларды қаржыландыруға және ұлттық экономиканың тұрақты дамуын қамтамасыз етуге өз қаржы қорының тапшылығымен (жетіспеуімен) сипатталды. Бұл несие капиталының сыртқы және ішкі нарығында мемлекеттік қарыз алу қажеттігін туғызды. Қаржы нарықтарынан қаражатты қарызға алу әлеуметтік-экономикалық даму мұқтаждары мен мемлекеттің өз қаржы қоры тапшылығының арасындағы қайшылықты жоюға мүмкіндік берді. Несиелер мен қарыздар алу арқылы қосымша мемлекеттік шығындарды қаржыландырудың жағымсыз салдары ақша шығару практикасын қолданудан гөрі азырақ болды.
Халықаралық тәжірибе көрсеткеніндей, қарызға алу саясатын ойластырылған түрде қолдану және мемлекеттік сектордың қарызын басқару мен жеке сектордың сыртқы қарызын реттеу саласында мемлекеттің әлеуетін нығайту үшін уақытында қажетті шаралар қолдану елдің макроэкономикалық тұрақтылығын қамтамасыз етудің маңызды факторы болып табылады.
Осыған байланысты қарызды басқару жүйесін негіздеу мен жалпы сыртқы қарызды басқару тетіктерін жетілдірудің тиімді нысандары мен әдістерін анықтау өзекті болып табылады.
Курстық жұмыстың мақсаты мен міндеттері. Елдің орта мерзімді кезеңдегі жалпы сыртқы қарызының мөлшерін жалпы ішкі өнімге қатысты белгіленген қатынастар шеңберінде азайтып, жалпы сыртқы қарызды ел үшін қауіпсіз деңгейде ұзақмерзімді болашаққа ұстап отыруға мүмкіндік беретін қарыздарды басқарудың бірыңғай және тиімді қызмет ететін жүйесін қалыптастыру, сонымен қатар жекеменшік секторының қарыз капиталының сыртқы нарығында қарыз алу мәселелерін тиімді реттеуге себін тигізу.
Қойылған мақсатты жүзеге асыру төмендегі міндеттерді шешуді көздейді:
- нарық жағдайындағы мемлекеттік қарызды басқарудың теориялық негіздерін зерттеу;
- нарық жағдайындағы сыртқы қарыздардың тиімділігін, олардың экономикалық дамуға ықпалын бағалаудың көпшілік мақұлдаған тәсілдемелерін қарастыру, мемлекеттік сыртқы қарызды басқарудың қаржылық әдістерін жіктеу;
1. Iлиясов Қ.Қ., Құлпыбаев С. Қаржы: Оқулық. – Алматы: 2004. – 448 бет.
2. В.Д. Мельников, В.Д. Ли «Қаржының жалпы курсы» Алматы-2006 жыл
3. Агапова Т.А., Серегина С.Ф. – Макроэкономика: Учебник/Под общей ред. Д.э.н., проф. А.В. Сидоровича; МГУ им. М.В. Ломоносова. – 6-е изд., стереотип. – М.: Издательство «Дело и Сервис», 2005. – 448 с.
4. Мемлекеттік және мемлекеттік берген борыш туралы Қазақстан Республикасының заңы. 2 тамыз 1999 жыл
5. Мамыров Н.Қ., Тiлеужанова М.Ә. - Макроэкономика: Оқулық. – Алматы: Экономика. - 2004. – 432 бет.
6. Мэнкью Н.Г. Макроэкономика. Гл. 8. – Москва., - 1994 г.
7. Ивашковский С.Н. - Макроэкономика: Учебник. – 2-е изд., испр., доп. – М.: Дело. 2003. – 472 с.
8. Гальперин В.М. и др. - Макроэкономика. – СПб. - 1997г. - 630 с.
9. Дорнбуш Р., Фишер С., Макроэкономика. Перевод с английского-м изд.-в МГУ ИНФРА-М-1997
10. Вестник Национального банка РК , 2009 ж. №1,2. 2-8 б.
11. Национальный Банк Республики Казахстан Пресс-релиз №33 от 7 сентября 2009 года. 2-8 б.
12. Статистический ежегодник 2008 год, 456 с.
13. www.google.kz “Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік қарыз”
14.http://www.kaz.stat.kz./site1/index.php?option=com_content&task=view&id=1269&Itemid=224
15.http://kaz.kkb.kz/site1/index.php?option=com_content&task=view&id=1252&Itemid=22425 маусым 2009 жыл
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
............................................................................
......................................3
1 МЕМЛЕКЕТТІК ҚАРЫЗДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ .....................5
1.1 Мемлекеттік қарыздың теориялық негізі
...........................................5
1.2 Мемлекеттік қарыздың ... ... мен ... ... ... МЕМЛЕКЕТТІК ҚАРЫЗ МӘСЕЛЕСІ ЖӘНЕ ОНЫҢ БҮГІНГІ
ТАҢДАҒЫ ЖАҒДАЙЫ ......................10
2.1 Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік қарызды басқару мен ... ... ... ... ... қазіргі жағдайына талдау
жасау: бағалау мен даму барысын талдау
....................................16
ҚОРЫТЫНДЫ
............................................................................
.........................31
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
.....................................................................33
КІРІСПЕ
Мемлекеттік қарыздың ... әр ... ... және кәсіпорындар
арасында капиталдың қайта бөлінуі ... ... ... ... ... ... ... берілуі және оның қайтарылуы – несиенің нарық
механизмінің тәртіп сақтаушы тиімді құрамы ... ... ... ... ... Қазақстанның ұлттық экономикасын дамытудың
стратегиялық мақсаттарын орындау ... ... ... ... ... ... ... экономикалық
дамуды қамтамасыз етіп, соның негізінде халықтың тұрмыс жағдайын көтеру
үшін ең алдымен ... ... ... ... басқарудың
нысандары мен әдістерін жетілдіру ... ... ... ... ... ... құру әлеуметтік-экономикалық реформаларды
қаржыландыруға және ұлттық экономиканың тұрақты дамуын қамтамасыз етуге ... ... ... ... ... Бұл ... ... және ішкі нарығында мемлекеттік қарыз алу қажеттігін туғызды. Қаржы
нарықтарынан қаражатты қарызға алу әлеуметтік-экономикалық даму мұқтаждары
мен ... өз ... қоры ... ... ... жоюға
мүмкіндік берді. Несиелер мен қарыздар алу арқылы қосымша ... ... ... ... ақша ... ... гөрі ... болды.
Халықаралық тәжірибе көрсеткеніндей, қарызға алу саясатын ойластырылған
түрде қолдану және мемлекеттік сектордың қарызын басқару мен жеке сектордың
сыртқы қарызын реттеу саласында ... ... ... үшін ... ... ... елдің макроэкономикалық тұрақтылығын қамтамасыз
етудің маңызды ... ... ... ... ... басқару жүйесін негіздеу мен жалпы сыртқы
қарызды басқару тетіктерін жетілдірудің тиімді нысандары мен ... ... ... ... ... ... мен ... Елдің орта мерзімді кезеңдегі
жалпы сыртқы қарызының мөлшерін жалпы ішкі өнімге қатысты белгіленген
қатынастар ... ... ... ... ... ел үшін ... ұзақмерзімді болашаққа ұстап отыруға мүмкіндік беретін қарыздарды
басқарудың бірыңғай және тиімді қызмет ... ... ... ... ... ... қарыз капиталының сыртқы нарығында қарыз алу
мәселелерін тиімді реттеуге себін тигізу.
Қойылған мақсатты жүзеге асыру төмендегі міндеттерді ... ... ... ... ... ... ... теориялық
негіздерін зерттеу;
- нарық жағдайындағы сыртқы ... ... ... ... ... ... ... мақұлдаған тәсілдемелерін
қарастыру, мемлекеттік сыртқы қарызды басқарудың қаржылық әдістерін ... ... ... ... ... ... ... талдау,
сыртқы қарыздардың тиімділігін бағалау, түйткіл мәселелерді анықтап, елдің
дамуына ... ... ... ... Қазақстан Республикасының сыртқы қарызын басқару стратегиясының
тәсілдерін, мемлекеттің ішкі және ... ... ... ... ... ... дайындау;
- елдің жалпы сыртқы қарызын, оның Қазақстан ... ең ... ... ... дәл ... әдістемесін
анықтау;
- қарыз алу және жекеменшік сектордың қарыз капиталының ... ... өтеу ... ... ... ... сыртқы қарыздардың қалыптасқан деңгейі шеңберінде Қазақстанның қаржы
және ақша-несие саясатын ... ... ... ... ... ҚАРЫЗДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ
1.1 Мемлекеттік қарыздың теориялық негізі
«Мемлекеттік қарыздарды басқарудың ... ... мен ... ... деп ... бірінші бөлімде мемлекеттік қарызданудың
теориялық тәсілдемесінің эволюциясы және мемлекеттік қарызды ... ... ... ... және ... жандандырудың нысандары, мемлекеттік ... ... ... ... мен ... ... қарызданудың мәселесінің мәнін түсіну экономикалық ғылым
классиктері Адам Смит пен ... ... ... ... А. Смит
зерттеулерінде мемлекеттік шығындарды несие арқылы қаржыландыру тәжірибесі
жағымсыз бағаланады, оның ... ... ... ... ... осымен бір мезгілде салық ауыртпалығын тереңдетіп, капитал
жинауға едәуір ... ... А. Смит ... ... ... ... мемлекеттік шығындарды қаржыландырумен тығыз байланыста көреді.
Соғыстарға орай ... ... ... ... ... өз-өзінен жоғалып
кетпейді, керісінше, қарызды өтеу және пайыздық төлемдерін қамтамасыз ету
проблемаларына байланысты одан әрі өсе ... бұл, өз ... ... ... А. Смит ... ... көрініп
тұрғандай, ол экономиканы милитарландыру мен соғыс ... үшін ... ... ... ... ... мұндай көзқарасты толығымен
әділ деп қабылдауға болады, ... А. Смит өмір ... ... ... негізгі бөлігінің өмірін ... ... ... ... ... ... ... мойындамайтын.
Давид Риккардо мемлекеттің экономикалық процестерге монетарлық араласу
саясатын барынша қатты ... алды . ... ... орталық пункті
мемлекеттік қарыздың жинақ ...... ... өнімді көзін
дамытуға ықпал ету мүмкіндігі болатын. ... да ... ... ... ... ... үшін мемлекеттік қарызға қарағанда
ауыртпалығы төменірек, ... ... ... ... ... ... және ... қысқартады. [1.б, 301]
Рикардоның теориялық көзқарастарына сәйкес, ... ... ... ... ... ... қаржыландырылған жағдайда
пайыздарды салық есебінен төлеудің келешек міндеттемелерінің нақты көлемін
капиталды төмендетуге апаратын ауыртпалық ... ... ... ... ... ... ... байырақ сезінеді. Бұл,
дегенмен, шындыққа сәйкес келмейді, себебі салықтар ... ... ... ... тек ғана нысанымен ерекшеленеді, ал олардың
экономикалық субстанциясы ... ... ... тәжірибесі «біздің
үнемділігімізді азайтып, нақты жағдайымыз ... ... ... ... ... ... мемлекеттік қарызданудың оңтайлы шегінен асу, демек, қарызға
қызмет көрсетуге жұмсалатын шығынның артуы ХХ ... ... ... ... ... ... және ... экономикалы елдердің үкіметінің мемлекеттік реттеудің теориялық
базасын қайта қарауына алып келді. ... ... ... ... барысында мемлекеттік қарыз проблематикасы ... ... ... ... арасындағы жаңаша пікірталастардағы едәуір дау-
дамайлы сәттердің біріне айналады.
Монетаристердің пікірінше, бюджеттік-салықтық саясат жүргізуден ұзақ
мерзімді де, қысқа мерзімді де ... ... ... Егер мемлекет өз
қажеттіліктерін капитал ... ... алу ... ... ... бұл ... пайыздық қойылымды өзгерту есебінен жүреді, бұл ... ... ... ... ал егер мемлекет осы мақсатқа
эмиссиялық банк несиелерін пайдаланатын болса, онда ақша массасының ... ... ... ... қашу мүмкін емес. Монетаристер
экономикалық өсу құралы ретіндегі «басқарылушы инфляцияның» принципиалды
жақтаушылары ... ... [2.б, ... ... ... мектептердің мемлекеттік қарыздану ролі,
мәні және қызметі туралы ... ... ... ... ұғымының мазмұнына, мемлекеттік қарыздың экономиканы
мемлекеттік реттеу ... ... ... оның ... ... құрамына және басқа да параметрлерге деген пікірлердің кең ... ... ... ... ... мен әдістері
Үкіметтің қарыз алуы республикалық бюджеттің тапшылығын ... ... ... ... алуы ... балансын қолдау және Ұлттық
банктің алтын-валюта активтерін толықтыру мақсатында, ... ... ... ... ... ... ... да мақсаттарда
жүзеге асырылады. Жергілікті атқарушы органдардың мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... тапшылығын жабу мақсатында жүзеге асырылады.
“Мемлекеттік және мемлекет ... ... ... алу және ... ... ... Заңына, Бюджет Кодексіне сәйкес қарыз
алудың мынадай түрлеріне атауға болады: мемлекеттік ... алу ... ... ... ... алу.
Қарыздар өтеу мезгілі, орны, орналастыру әдістері, қарыз валютасы,
элементтер, табыстылық түрлері ... ... Өтеу ... бойынша:
қысқа мерзімді (бір жылға дейін), орта ... (бір ... бес ... ұзақ ... (бес ... ... Орналастыру орны бойынша
қарыздар: ішкі және сыртқы болып ... ... ... бойынша
қарыздар: еркін айналасатын, жазылуы бойынша орналастырылатын, ... [1.б, ... ... ... ақша нысанында шығарылады бірақ,
қажет болған жағдайда ... ... ... ... ... ... қарыздарына және биліктің
жергілікті органдарының қарыздарына ... ... ... ... ... қарыздар: пайыздық (қарыз иелері жыл сайын
тең үлеспен бекітілген тұрлаулы табыс алады), лотереялық немесе ұтыс (табыс
облигацияларының өтеу ... ... ұтыс ... ... ... ... ... тағыда мынадай түрлері болады:
1) Қарызгерге қатысы бойынша
Қазақстан Республикасы Үкіметінің қарыздары
Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің қарыздары
Қазақстан Республикасының Жергілікті ... ... ... ... ... бойынша мемлекеттік қарыздар:
сыртқы мемлекеттік қарыздар
ішкі мемлекеттік қарыздар
3) Қарыз алу ... ... ... ... ... ... шарттарын (келісімдерін) жасау
4) Қолданылу мерзімі бойынша мемлекеттік эмиссиялық бағалы қағаздар:
айналыс мерзімі 1 жылға дейін
айналыс мерзімі 1 жылдан 10 ... ... ... 10 ... ... ... бөлінеді. [1.б, 305]
Мемлекеттік эмиссиялық бағалы қағаздар құжаттық және құжатсыз ... ... үшін тек қана ... нысанда), номиналды және
дисконтталған құны бойынша, ... ... және ... ... мүмкін.
Үкіметің салық салуға және оларды жинауға құқғы бар. ... ... ... ... мен ... ... жинау есебінен
кірістер ала алмайды, ал үкімет ала алады: сөйтіп жекеше ... ... ... мүмкін, ал үкімет банкроттанбайды.
Ескертпе–ҚР-ның Ұлттық Банкінің деректері бойынша автор әзірлеген
1 - ... ... ... дейінгі пайда, 01.06. 2009 ж [10,б. 8]
Салық салуға дейінгі пайда (залал)
2008 жыл
І тоқсан ………..106,4
ІІ тоқсан..............144,3
ІІІ тоқсан.............90,4
IV тоқсан.............34,3
2009 жыл
I ... ... ... ... үшін ... ... бойынша қалдықтарының бір бөлігін мемлекеттік қарыздарға
айналдыру әдетте ... ... ... ... және егер, олардың
капиталы мемлекетке жататын болса, онда ... ... ... ... ... ... ... банкінің (акционердің)
капиталына мемлекет қатынасқан жағдайда банк мекемелерінің (акционерлердің)
пікірлеріне сәйкес тартылған ... ... ... ... ... болады.
Қазынашылық несиелер шаруашылық жүргізуші субъектілерге немесе бюджет
қаражаттары есебінен мемлекеттік билік пен басқару органдарының халыққа
қаржылық ... ... ... ақша ... ... ... ... әр түрлі. Мемлекеттік қарыздар да – ... ... және ... кейін қайтарудың амалдары; тәсілдері:
олар қарыздарды шығарудың шарттарымен анықталады; табыстылықты ... ... ... ... ... мерзімі, орналастыру амалдары
(облигацияларды, бондарды еркін сатып алу және сату, ... ... өтеу ... ... ... ... ... пайыздық
кірісі бар облигацияларды төтеп (сатып) алу, мерзімсіз ... ... ... дүркіндік төлеу).
Қарыздардағы әдістерге сондай-ақ мемлекеттің борышын басқару әдістері
де жатады (жаңғырту, мерзімді ұзарту, сәйкестендіру, қайта қаржыландыру).
Мемлекеттік қазынашылық ... ... ... ... дисконттық мөлшері, кесіп тастау бағасы, көрсетулі құны ... ... ... ... өтеу мерзімі, аукциондарды
өткізу тәртібі (реті).
Мемлекет так қарыз алушы ретінде ғана емес, сонымен ... ... де бола ... ... ... ... ... – үкіметтің ел азаматтарына
қарызы.
Экономикалық жағынан дамыған елдердің едәуір мемлекеттік ішкі борышы
болды. Алайда, ... бұл ... ... ... ... ... ... ерекшеліктеріндегі айырмашылық елеулі болды. Дамыған
елдерде мемлекеттік борыш және оны ... ... ... ... ... ... мен оны ... факторлары болып табылады. ... ... ... ... және ... мекемелерінен қарызға алынған ақша
қаражаттарды өнімді пайдаланылады және аталған қарызгерлердің ... ... [3.б, ... борышты басқару жөніндегі пайыздарды төлеу қажеттілігі түріндегі
оның белгілі бір теріс ... ... ... ... ... қосымша қаржы ресурстарын жұмылдырудан ... ... ... Ішкі ... өсуі ... ... табыс пен байлық
кемімейді, мұның өзі, ... ... ... ... байланысты
болатын бірқатар келеңсіз салдарды жоққа шығармайды, олар мынаған саяды.
1) Берешекті өтеумен ... ... ... ... ... яғни
салық төлеушілердің есебінен жүргізіледі сөйтіп, табыстар мемлекеттік
бағалы қағаздар иелеріне, әдеттегідей, ... ... ... ... ... ... ... бойынша автор әзірлеген
2 - сурет –Кәсіп орындардың берешегі, 01.06. 2009 ж [10,б. ... ... ... 2009 ... 1 ... ... ... бойынша
берешек республиканың кәсіорындарда 2008 жылғы ... ... ... ... 79,5 млрд ... ... одан мерзімі өткен
берешек 2,7 млрд теңге сомасында қалыптасты немесе еңбекақы төлеу бойынша
жалпы берешектің 3,4%-ы.
2) ... ... жолы мен ... ... азайту жөніндегі
мемлекеттің іс-қимылы кезінде макроэкономикалық ... ... ... ... ... ... ... тепе-
теңдік таза ұлттық өнімнің азаюына ұрындырады, кәсіпкерлер тарапынан
қаражаттардың жұмсалымына ... ... ... ... ... ... жеке ... кәсіпкерлердің “инвестицияларын ығыстыру” нәтижесі іс-әрекет
етеді. Бұл құбылыс мынадан ... ... ... бюджет тапшылығын немесе
борышты жабу мақсатымен несие нарығына шыға отырып, ақша рыногында бәсекені
күшейтпеді, ... ... ақша ... ... ... жеке меншік секторды инвестициялардың бір бөлігінен айырады, ... ... ... ... таза ... ... мемлекет ақша рыногының оқшаландырылған ... ... емес ... тауарларға бағыттаса, егер экономика
жұмыспен толық емес қамтылған жағдайда жұмыс істесе ... ... ... ... ... ішкі борыштың басқа нысандарына мыналар жатады:
1) бюджет тапшылығын жабу үшін бұрын алынған кредиттер
2) бойынша Ұлттық ... ... ... және ... ... қағаздар шығарумен рәсімделген
халықтан, шаруашылық жүргізуші субъектілерден
4) алынған қарыздар бойынша борыш. [4.б, ... ішкі ... ... болуы мен үдей ... ... ... ... ... ... ... – шетел мемлекеттеріне, ұйымдарына, жеке
тұлғаларына ... Оның мәні ... ... ... шет елге ... ... береді және қарыз жүгін келесі ұрпаққа қалдырады. Сол
себептен оның мәні теріс.
Ұлттық экономиканы ... ... ... ... ... ... экспорт және импорт алмастырушы салаларға,
аграрлық сектор мен тұтыну тауарларының өндірісіне озат ... ... ... Бірақ, шетел капиталы мен валюта ресурстарын тарту
оларды жоғары тиімділікпен пайдалануға, лайықты қарыз ... ... ... қажет етеді: негізгі борыштың саласы мен
пайыздарын төлеу бұл жағдайда нақты өнімнің бір ... ... ... ... қажет етеді. Елеулі сыртқы борыштың көбеюі ұлттық валюта
бағамының, ... пен ... ара ... ... ... ... ... байланысты ұзақ мерзімді теріс
экономикалық зардаптарды тудыруы мүмкін.
2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ МЕМЛЕКЕТТІК ҚАРЫЗ МӘСЕЛЕСІ ЖӘНЕ ... ... ... ... ... ... қарызды басқару мен реттеу
Мемлекеттік борыш – бұл алынған және ... бір ... ... қарыздардың сомасы (олар бойынша есептелген пайыздарды ... ... ... ... өндірісті және қоғамдық қажеттіліктерді
қанағаттандыру үшін ақша ... ... ... бірі ретінде
мемлекеттік қарыздарды пайдаланудан туады. Мемлекеттік борышты мемлекет
мемлекеттік бюджеттің қаражаттары есебінен ... ... ... ... және ... ... ... мемлекеттік борыш
мемлекеттік ішкі және сыртқы борыш болып бөлінеді. Сондай-ақ күрделі ... ... ішкі және ... ... ... бөлінеді. Күрделі
мемлекеттік борыш дегеніміз мемлекеттің шығарылған және ... ... ... (бұл міндеттемелер бойынша есептелген
пайыздарды қоса) айтады. Ағымдағы ... – бұл ... ... ... ... ... ... төлеу және мерзімі
келген міндеттемелерді өтеу жөніндегі шығыстар. [4.б, 18]
Қазақстан ... ... ... өз кезегінде тікелей
Үкіметтің, Ұлттық банктің және ... ... ... ... ... болып бөлінеді. Егер борышты несиегерлердің түрлері
(типтері) бойынша өзара ... ... ... ... ... валюта қорына және Қазақстандық ... ... ... ... ... едәуір көлемі жеке несиегерлерге де тиеді.
Бұлар көбінесе Қазақстанның бағалы қағаздарын қазынашылық ... ... ... ... ... алатын шетелдік жеке және
заңи ұйымдар. Орналастырылған еурооблигацияларды өтеу ... ... ... жұмсалатын шығыстардың негізгі баптарының бірі болып ... ... ақша ... ... ... тұтыну
мақсаттарына емес инвестициялық тауарларға бағыттаса, егер экономикаға
жұмыспен толық емес қамтылған жағдайда ... ... ... ... нәтижесі шектеулілігі мүмкін.
Мемлекеттің қолданыстағы жоғары дисконтқа қарыз алған сомаы ішкі
берешекті үнемі ... ішкі ... ... ... ... ... ... тапшылығын жабу үшін бұрыш алынған кредиттер бойынша Ұлттық
банкке берешек;
2) Облигациялар және басқа бағалы қағаздар ... ... ... ... ... ... қарыздар
бойынша борыш. [4.б, 20]
Мемлекеттік ішкі борыштың пайда болуы мен үдей ... ... ... ... ... ... сыртқы
борышшетелдік несиегерлер турасында белгілі бір ... ... ... ... ... қаржылық міндеттемелерінің сомасы.
Елдің сыртқы борышының болуы орынды дүние жүзілік практика болып
саналады. ... оның шегі ... ол ... ... ... артуы
қауіпті бола бастайды. Мемлекеттік сыртқы қарыз алу бойынша тартылатын
қаражаттардың көлемі елдің Ұлттық ... таза ...... 50%- ... ... ... ... қарыздарды көптен-көп ауқымда
тарту несиегер елдерді экономикалық және ... ... ... ... ... ... ... салыстырмалы
сипаттау үшін арнайы көрсеткіш борышқа қызмет көрсетудің ... Ол ... ... ... валюталық түсімдеріне қатысы
ретінде есептеп шығарылады. Мұндай қатыстың қауіпсіз деңгейі 25% болып
саналады.
Кесте 1. ... ... ... ... 3 сурет
–Қызметтердің жекелеген түрлері бойынша ... ... ... 2009 ж [10,б. 8]
Елдің экономикасының көлемімен салыстырғандағы оны ... ... ... ... ... ... ... негізінде
жасауға болады. Осы халықаралық қаржы ... ... ... ... ... деп есептелінеді, егер:
Жалпы сыртқы борыштың ЖІӨ-ге ... 48%- тен ... ... ... борыштың экспортқа қатысы 132% болса (Қазақстанда 113%);
Берешекке қызмет көрсету сомасының ... ... 18% ... ... төлемдерінің экспортқа қатысы - 12% (Қазақстанда 5.1%)
Сөйтіп, егер ... ... ... көптігін есепке алмасақ,
Қазақстанның берешегін әзірше төмен деп ... ... ... ... ... ... ... – Қазақстан
Республикасы үкіметінің, жергілікті атқарушы органдарының және Ұлттық
банкінің ... ... ... ... ... ... ... құрамдас бөлігі.
Қазақстан Республикасындағы ішкі мемлекеттік борыш – Қазақстан
Республика Үкіметінің, жергілікті ... ... және ... ... ... қарыздар резиденттері алдыңғы ішкі
мемлекеттік қарыздар мен ... да ... ... ... ... бөлігі.
Мемлекеттік борышты басқару – мемлекеттің өзі және оның ... ... ... ... оны жоспарлы өтеу, жаңа қарыздарды тарту
мен жүзеге асырудың шарттарын жасау ... ... ... ... ... оған уәкілетті органдары арқылы ұтымды және ... ... ... ету және ... ... ... көрсетудің құнын
оңтайландыру жөніндегі қызметі; басқару келешекте макроэкономикалық
қиыншылықтардан және төлем ... ... аман болу ... асырылады. Бұл орайда борыш мониторингі – борышты есепке алу, талдау
және қалыптастыру, өзгерті және оған қызмет ... ... ... отыру жөніндегі уәкілетті органдардың қызметі ретіндегі мемлекеттік
борыштың мониторнгі жүргізіледі.
Мемлекеттік борышты басқарудың нақтылы процесі мыналарды кіріктіреді:
1) алдағы орта ... ... ... мемлекеттік және мемлекет
кепілдік берген қарыз алу мен ... ... ... ... ... және ... атқарушы органдардың көлемін,
лимиттерін, мемлекеттік кепілдіктерді ұсынудың белгіленген ... ... ... жыл ... бағалауды және болжауды. Алдағы
орта мерзімді кезеңге арналған мемлекеттік және ... ... ... бағалауды дайындауды бюджеттік жоспарлау ... ... ... Ұлттық банкпен бірлесіп, бюджетті атқару жөніндегі
орталық уәкілетті органның ... ... ... ... орта мерзімді жоспарының, жинақталған
мемлекеттік және мемлекет кепілдік берген, ... ... ... негізінде жүзеге асырады;
2) бюджеттік жоспарлау жөніндегі орталық уәкілетті органның тиісті қаржы
жылына арналған Республикалық Бюджет туралы ... ... ... ... және ... ... беру лимитін айқындауы;
3) бюджетті атқару жөніндегі орталық уәкілетті органның тиісті қаржы
жылына арналған ... ... ... ... Үкіметінің қарыз алу көлемін, нысандары мен шарттарын,
үкіметтік борышты өтеу мен қызмет көрсету ... ... ... ... ... орталық уәкілетті органның мемлекеттік
қарыздарды тіркеуді, ... ... алу, өтеу және ... ... және ... ... ... және мемлекеттік
борыш мониторингін жүзеге асыруын;
5) борыш құрылымын оңтайландыру жөніндегі, соның ішінде борыш мерзімінен
бұрын өтеу, ұйымдастырылған бағалы ... ... ... бағалы қағаздарды эмитеттің сатып алуы мен ... және ... ... ... ... ... құрылымдау,
борышты қайта қаржыландыру, мемлекеттік және мемлекет кепілдік берген
қарыз алу тәуекелін басқару жөніндегі іс-шаралар дайындауын және іске
асыруын. [13]
Сыртқы борышты ... ... ... келесі жұмыстарды жүйелі жүргізу
қажет:
қаржыландырылатын жобалардың, тағы басқа ірі қарыз ... ... бар ... ... ... салықтық сипатындағы проблемаларды
жүйелендіру, өнімді бөлу ... ... ... ... ... ... ... сай пайдалануына бақылауды;
сырттан қарыз алудың қолданылатын және мүмкін ... ... ... ... ... бағалауды жүйелі жүргізу қажет деген
ойдамын.
Мемлекеттік қарызды басқару ... займ ... ... ... ... ... ... қызметтерімен сипатталады.
Мемлекеттік және мемлекет кепіл берген қарыздар мен займдардың алдағы
10 ... ... мен ... жыл сайын баға беріліп отырылады.
Бұл бағалау өтеу мен қамтамассыз ету ... ... ... жергілікті атқарушы органдардың займдары мен қарыздары, мемлекеттік
кепілдікті ... ... ... ... Бұл ... ... ... министірлігі Ұлттық банкпен және
мемлекеттік инвестициялар ... ... ... ... ... ... ... экономикалық дамуының ұзақ мерзімді болжамы
жинақталған мемлекеттік және мемлекеттік кепіл берген қарыздардың көлемі
мен құрылымы, ... ... ... ... ... негізінде
дайындалады.
Қазақстан Республикасының министірлігі Қазақстан Республикасы
Үкіметінің займ алу шарттары мен ... ... ... ... және қамтамассыз етудің көлемі мен шектерін, жергілікті атқарушы
органдардың ... ... ... Бұл ... республикалық
және жергілікті бюджеттерде сәйкес жылға бекітіледі. Қазақстан Республикасы
Ұлттық ... ... ... ... ... ... Ұлттық банкі жүзеге асырады.
Қазақстан Республикасының қаржы министірлігі Қазақстан ... ... ... ... ... ... мен ... органдарының займдарын тіркейді, мемлекеттік және жергілікті
атқарушы органдарының займ шарттарына, Қазақстан ... ... ... ... ... ... ету және ... мен мониторинг жүргізеді.
Басқару шеңберінде қарыз құрылымын ... ... ... және ... ... ... ... мемлекеттік займ алудың
тәуекелдігін басқару жатады.
Борышты дұрыс ... ... ... ... (экономикалық
ынтымақтастық және даму ұйымы) көптеген елдері мен дамушы әлемнің кейбір
елдерін борышты басқару жүйесінде кездейсоқ ... ... ... ... асыру үшін үш негізгі қағида орындауға тиіс:
1) ашықтылық пен есеп берушілікті қамтамассыз ету үшін ... ... ... ... әсер ... ... ... керек;
2) Борышты басқаруды кәсіпқойлар Үкімет бекіткен критерийлер мен
нормалардың шеңберінде ... ... ... ... ... ... жүзеге асыру үшін мемлекет институционалдық
және қаржы ресурстарын жеткілікті бөлуге тиіс.
Борышты басқару мақсаттарын ... ... ... ... борышты
басқару жөніндегі тәуелсіз органдарлы құрды, бұл борышты басқарудағы айқын
мақсаттарды анықтау мен сәйкес орындаулар және ... ... ... ... ... ... үкіметке валюта құрылымы,
мемлекеттік борышты өтеу және тәуекелдіктер лимиті, ... жеке ... ... және жеке ... ... әсер ... ... құралдар
жүйесі жөнінде істеліп біткен сұлбаны табыстауға тиіс.
Берілген сәтте борышты басқаруды Қазақстан Республикасының Ұлттық
банкі мен ... ... ... ... яғни ... және қазынашылық саясатын іске асыратын институттар ... олар үшін ... ... ... ... ... табылады.
Ұсынылып отырған агенттік тікелей Президентке бағынуға тиіс, өйткені ол бұл
пробелмамен атқарымды ... ... ...... ... банкі, Қазақстан Республикасының Қаржы министірлігі.
[4.б, 21]
Қазақстан Республикасының Экономикасына және бюджеттік жоспарлау
министірлігі жұмыстарын ... ... ... ұйым ... ... ішкі ... ... жөнінде дұрыс ... ... ... үшін ... ішкі ... ... түрткі
береді.
2.2 Қазақстан Республикасының сыртқы қарызының қазіргі жағдайына талдау
жасау: бағалау мен даму барысын талдау
ҚР-ғы макроэкономикалық ахуал мен ... ... ... ... ... Республикасының мемлекеттік сыртқы қарызы мен жалпы
ішкі ... даму ... ... ... қарыз деңгейінің
Қазақстанның даму ... ... етуі ... экономикалық қолайлы конъюктура, ішкі әлеуметтік-экономикалық
тұрақтылық пен орта ... ... ... ... ... ... жылдары ең маңызды макроэкономикалық көрсеткіштердің оң серпінін
сақтап қалды. ... ... ... 2009 ... 1 қаңтарындағы
жағдаймен 1 трлн 330 млрд ... ... ... ... 2009 ... 1 ... жағдаймен 1 трлн
330 млрд теңге болып, 2008 жылдың ... ... 412 млрд ... кеде ішкі ... ... 820 млрд ... ... мемлекеттік
қарыздың 80,8% құрады. 2008 жылы ол 308 млрд ... ... Оған ... ... қағаздар нарығында 2008 жылы 465 млрд теңге көлемінде
мемлекеттік эмиссиялық бағалы қағаздар орналастырылды. Ал 158 млрд ... ... 195 млрд ... ... ... үкіметтік берешектің 19% тең.
Жалпы үкіметтің қарыз 1 трлн 15 млрд теңгені құрайды. [16.б, 2]
1990-жылдардың ... ... ... ... ... ... ... реформалары мен тұрақты дамуын
қамтамасыз етуді қаржыландыру үшін ... ... ... ... ... ... Бұл ... капиталының ішкі және
сыртқы нарықтарында мемелекеттік қарызға алуды тарту қажеттілігі мен ҚР-ның
мемлекеттік қарызының түзілуіне себепші болды.
Монетаристердің пікірінше, ... ... ... ... де, ... ... де әсерді күтуге болмайды. Егер мемлекет өз
қажеттіліктерін капитал нарығында ... алу ... ... ... бұл ... пайыздық қойылымды өзгерту есебінен жүреді, бұл ... ... ... ... ал егер ... осы ... банк ... пайдаланатын болса, онда ақша массасының сәйкес
ұлғаюына ... ... ... қашу ... ... ... өсу құралы ретіндегі «басқарылушы инфляцияның» принципиалды
жақтаушылары болып табылады. [2.б, 287]
Ескертпе– Қазақстан Республикасының әлеуметтікөэкономикалық дамуы.
3 сурет –Сыртқы ... 01.09. 2009 ж [10,б. ... ... ... ... ... ... құрастырылған 2009 жылдың
1-тоқсанындағы жұмыс қорытындысы.
Негізгі көрсеткіштер:
1. Өткен жылдың 1-тоқсанымен салыстырғанда таза ... ... ... ... дейін) 13,6%, яғни 51,4 млрд.
теңгеге дейін өсті.
2. Таза пайыздық маржа 8,2% құрады.
3. Шығынды ... ... ... ... ... ... ... операциялық табысқа шаққандағы коэффициенті» 9,6%
дейін төмендеді.
4. Таза пайда, 2008 жылдың бірінші тоқсанымен салыстырғанда, ... 5 ... ... ... Банк ... ... ... салыстырғанда, теңгемен есептегенде 15,9%
өсіп, доллармен есептегенде 7,3% төмендеді.
6. Өткен жылдың аяғындағы жағдаймен салыстырғанда, клиенттер ... - ... ... ... ал ... ... ... өсті.
7. 1-дәрежелі капиталдың адекваттық коэффициенті 12,0% құрады.
8. Жеке капиталдың адекваттық коэффициенті 16,4% дейін ... ... ... ... мөлшері 13,2% өсті.
Қарыз бойынша мүмкін болатын ... ... ... ... ... ... 13,6% өсті, яғни 2008 жылдың 1-тоқсанындағы 45,3 ... 2009 ... ... 51,4 ... ... ... ұлғайды. Қарыз
бойынша мүмкін болатын шығын провизиясының 2009 ... 31 ... 3 ... ... ... активтердегі пайызын есептегенге дейін
таза пайыздық маржа 8,2% құрады – 2008 жылы 8% ... ... ... ... ... 2008 жылғы 15,2%-дан 2009 жылдың 1-тоқсанындағы
15,7%-ға дейін өсті, ал пайыздық міндеттемелердің орташа құны 2008 ... 2009 ... ... ... дейін төмендеді. Таза пайызы
жоқ табыс 2009 жылдың 1-тоқсанында 22,9 млрд.теңгені құрады, ал 2008 ... таза ... жоқ ... 0,7 млрд.теңгені құрады. Өсімнің негізгі
себебі – банктің өз борышты бағалы қағаздарын сатып алудан 14,4 ... ... ... ... және ... ... операцияларынан түскен
табысы (қаржы инструменттері 6,2 млрд. теңге мөлшерінде лайықты бағамен
есептелді). 2008 жылдың ... ... таза ... ... ... 4,6 ... теңгені құрады. Операциялық шығыс 14,9% төмендеді ... ... ... 8,4 ... ... 2009 ... ... млрд.теңгеге дейін. Қызметкерлерге жұмсалатын шығыс 15,7% төмендеді ... ... ... 4,3 млрд. теңгеден 2009 жылдың 1-тоқсанындағы
3,6 млрд.теңгеге дейін құрады.
Ескертпе–ҚР-ның Ұлттық Банкінің деректері бойынша автор әзірлеген
4 - ... ... ... ... ... 01.06.
2009 ж [10,б. 8]
2007 жылғы шілде ........6875,9
2008 жылғы шілде.........2278,2
2009 жылғы шілде.........8079,6
2009жылдың тамыздың соңында ұзақ ... ... ... 6727,6 ... (2008 тамыздың соңына 5805,1 ... ... және ... ... 0,1 % ... 2009 ... тамыздың соңына екінші
деңгейдегі банктердің шағын ... ... ... ... ередиттердің жалпы сомасының 21,4% құрайды.
Ескертпе–ҚР-ның Ұлттық Банкінің деректері бойынша автор әзірлеген
5 - сурет ... ... ... ... ... ж [10,б. ... және ... қарыз 2009 жылдың 31 наурызындағы жағдай бойынша
қарыздың құнсыздануына бөлінген провизия 371,9 млрд.теңгеге дейін ... ... ... ... 289,3 млрд.теңге болатын. Банк әрекетсіз қарыз деп
клиенттер борышының 30 күнге, корпоративті клиенттер одан көп ... ... ... 60 ... ... одан да көп ... өткізіп алған
борыштарды айтады. 2009 жылдың 1-тоқсанында әрекетсіз қарыз 12,2% ... 2008 ... ... - 8,1%. Банк ... ... болатын шығынның орнын
толтыру үшін қажетті мөлшерде провизия ... ... ... 2009 ... ... ... резервтік мөлшерлеме қарыз-
бруттоның 13,2% ... 2008 ... ... - 11,9%. 2009 ... 31
наурызындағы жағдай бойынша «әрекетсіз қарыздар провизиясы» коэффициенті
110% құрады. 90 күннен асқан ... ... жабу 2009 ... ... ... 176% ... Ал пайда, салық салынғанға дейін 2009
жылдың 1-тоқсанындағы пайда 65,1% төмендеп, 8,2 ... ... ... 2008
жылдың 1-тоқсанында 23,6 млрд. теңге болатын. Салық салынғаннан кейін таза
пайда 69,5% төмендеді, яғни 2008 жылдың 1-тоқсанындағы 16,5 ... ... ... 5,0 ... ... ... ... бойынша
есептелген активтер 2008 жылдың аяғымен салыстырғанда 12,7% өсіп, ... 31 ... 2 800 ... ... Ұластырылған есептің
негізінде есептелген капитал ... ... 2009 ... ... 16,4% ... 2008 ... 31 желтоқсанында - 17,7%. Ал ... ... ... ... 12,0% құрады, 2008 жылдың 31
желтоқсанында - 13,5%.
Банктің қарыз қоржынындағы корпоративті ... ... 2008 ... 2009 ... ... 85,5% -ға ... ұлғайды. Корпоративті
депозиттер 144,8 ... өсті ... ... мемлекеттік
бағдарламаның қаржысын қоспағанда), яғни 2008 жылдың 31 желтоқсанындағы
680,6 млрд.теңгеден 2009 жылдың 31 наурызындағы 825,3 ... ... ... ... ... ... ... 2009 жылдың 1-тоқсанында 14,5% құрады. Ал ... ... ... қарыздардың үлесі 2009 жылдың 1-тоқсанында 64,1%
құрады. [15,б ... ... ... қарызының (ЖСҚ) өсуі тез ... отыр жəне 2008 ... ... тоқсанының аяғында тоқсан ішінде 10,1
млрд. долл. ұлғая отырып, 92 млрд. АҚШ долл. ... əрі – ... ... ... ЖСҚ ... ... ... секторлары
бойынша бөлініп көрсетілген. 1-суретте көрсетілгендей, ... ... ... «Басқа секторлардың» сыртқы міндеттемелері ... ... ... ... ... жəне ... Даму ... кіретін) көлемінен тұтастай алғанда асып түсуі болды». Егер «Мемлекеттік
басқару» секторы бойынша (ҚР Үкіметі) 2006 ... ... бері ... ... 1,5 млрд. долл. жуық болса, онда «Ақша-кредиттік реттеу
органдары» секторы бойынша (ҚР Ұлттық ... 3,1 ... ... ... ... [12.б, ... ... Банкінің деректері бойынша Ильясов И.М.
авторы әзірлеген
6 - сурет – ҚР-ның секторлар бойынша жалпы сыртқы
қарызының серпіні, млн.долл. [12,б. 13]
Бұл жұмыста ... ... ... ... экономика секторлары бойынша
ғана емес, сонымен қатар мемлекеттік жəне мемлекет кепілдік берген сыртқы
қарыз ... ... ... талдау (ҚР Үкіметінің, Ұлттық Банктің жəне
республика кəсіпорындарының мемлекеттік кепілдігі бар кредиттері бойынша
сыртқы ... ... жəне ... ... ... сыртқы қарызға
талдау жасалған (1-кесте). [10,б. 7]
Кесте 2 – 2005-2009 жылдардағы ҚР-ның жалпы сыртқы қарызының серпіні
(млн. ... |2004 |2005 |2006 |2007 |2008 |2009 ... және |3 622,6 |3 132,9 |2 175,0 |3 124,6 |4 122,9 |5 098,3 ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... ... |15,8 |9,6 |5,0 |4,2 |5,0 |5,5 ... | | | | | | ... %-бен | | | | | | ... кепілдік |19297,6 |29580,3 |41253,5 |70898,1 |77812,5 |86977,1 |
|бермеген | | | | | | ... ... | | | | | | ... ... |84,2 |90,4 |95,0 |95,8 |95,0 |94,5 ... | | | | | | ... %-бен | | | | | | ... |22920,2 |32 713,2|43 428,5|74 022,7|81 935,4|92 ... ... ... деректері бойынша автор әзірлеген ... ... ... ... ... ... ең ... мен газды барлау, өндіру, қайта өңдеу мен ... ... ... ... ... болды.
2-суретте заемшылар салалары бойынша есепті ... ... ... ... ... банк операцияларының жекелеген түрлерін
жүзеге асыратын ұйымдардың айтарлықтай қарыз алуының, сондай-ақ ҚРҰБ сыртқы
міндеттемелері нəтижесінде «Қаржылық ... ... ... ... ... ... Қарашығанақ жобасы ... орны ... жəне ... ... жəне ... ... ... жатқызылған басқа кəсіпорындардың негізгі қарызының
өтелуіне байланысты, бұл ... ... ... 2009 ... ... 8,2 ... долл. құрады. Үкіметтің сыртқы қарызы
«Мемлекеттік басқару» саласына жатқызылды.
Ескертпе–ҚР-ның Ұлттық Банкінің деректері ... ... ... - ... – ҚР-ның жалпы сыртқы қарызының құрылымы [10,б. 7]
Ескертпе–ҚР-ның Ұлттық Банкінің деректері бойынша ... ... - ...... негізгі салалары бойынша
жалпы сыртқы қарыз, 01.08. 2009 ж [10,б. ... ... алу ... ... ... ... орта-ұзақ
мерзімді болашақтағы төлем қабылеттілік индикаторлары ретінде дəстүрлі
қаралатын сыртқы қарыздың салыстырмалы ... ... Атап ... ... ... ... ... дəрежеде жоғары болып, 2008 жылдың
аяғында 91% асқан қатынасы, 2009 ... 1 тоқ. ... 101,1% ... ... ... мен ... көрсетулер экспортына қатынасы да ұлғайды жəне 2008
жылғы 178,1 салыстырғанда 198,4 % ... ... ... ... ... сыртқы активтері 69,7
млрд. долл. бағаланды жəне осылайша ... таза ... ... 2008 жылы 22,4
млрд. долл. құрады. [12,б. 14]
Сырттан қарыз алу ... өсуі ... оған ... ... ... ... сыйақы, комиссиялар жəне төлем балансының
ағымдағы ... ... өзге де ... төлемдер бөлігіндегі шығыстар
ұлғаюда. 2-кестеде ЖСҚ-ға тек ұзақ мерзімді борыш бөлігіндегі ғана ... ... 3 – ... ... ҚР-ның ұзақ мерзімді сыртқы қарызына қызмет
көрсету мен өтелуі
(млн. ... |2004 |2005 |2006 |2007 |2008 |2009 ... ... ... |4539,6 |7246,1 |9355,5 |9297,5 |2709,7 |5476,3 ... және ... | | | | | | ... | | | | | | ... және |280,1 |680,2 |1 088,1 |197,9 |125,2 |394,0 ... ... | | | | | | ... қарыз | | | | | | ... ... |4 259,5 |6 565,9 |8 267,4 |9 099,6 |2 584,5 |5 082,3 ... ... | | | | | | ... ... ... |719,1 |939,2 |1 698,3 |3 639,0 |1 183,2 |1 286,7 |
|төлеу және | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... және |186,8 |188,2 |170,6 |91,8 |16,2 |20,3 ... ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... ... |532,3 |751,0 |1 527,7 |3 547,2 |1 167,0 |1 266,4 ... ... | | | | | | ... |5 258,7 |8 185,3 |11 053,8|12 936,5|3 892,9 |6 763,0 ... ... ... ... ... ... жəне мемлекет кепілдік берген сыртқы қарыздың серпіні 3-
кестеде берілген.
Кесте 4– Мемлекеттік және мемлекет ... ... ... ... ... ... |2004 |2005 |2006 |2007 |2008 |2009 ... ... |3 073,2 |2 499,6 |1 582,4 |2 572,0 |3 557,7 |4 566,7 |
| - ... |3 073,2 |2 496,1 |1 478,9 |1 495,2 |1 476,5 |1 422,5 |
| - ... Банк |0 |3,5 |103,5 |1 076,8 |2 081,2 |3 144,2 ... ... |549,4 |633,3 |592,5 |552,6 |565,2 |531,6 ... ... ... | | | | | | ... |3 622,6 |3 132,9 |2 175 |3 124,6 |4 122,9 |5 098,3 ... ... Банкінің деректері бойынша ... ... ... ... ... ... игеру 39 млн. долл. болды.
Өтеуді жəне бағамдық ауытқуларды қоса ... ... ... ... ... тартылған сыртқы қарызы 3 млн. ... ... ... 2008 ... ... ... ... бойынша
міндеттемелері толық өтелді, мемлекеттік басқару секторының сыртқы қарызы
2009 жылдың 1 тоқ. ... 1422,5 млн. ... ... ... [11,б. 8]
Банктер қаралып отырған кезеңде де АМК заемдары мен еурооблигациялары
түрінде басымдықпен белсене қарыз алуды жалғастырды жəне 2008 ... ... ... ... ... ... 46 ... долл. жуық болды. 2008
жылғы 2 тоқсанда резидент еместерден ... ... ... ... ... ... 6,6 млрд. долл. астам болды (5-сурет) .
Ескертпе–Қазақстанның Ұлттық Банкінің деректері бойынша
9 - ...... ... ... ... ... 2008 ... 2 тоқ. [11,б. 8]
Қазақстандық банктердің негізгі резидент емес ... ... ... ... ... ... ... (Morgan Stanley Bank
International Limited, Standard Bank Plc, Deutsche Bank AG London ... əр ... ... ... ... ұйымдары (ЕБРР, АБР)
жəне басқа да институционалдық инвесторлар (оның ішінде АМК ... ... ... ... ... ... ... үшін негізгі кредитор елдер үлестеріне 45,9 млрд. ... ... ... 50 % ... ... жəне ... - 17,8 %
болып табылады (6-сурет). [10,б. 8]
10 - сурет – ... ... ... ... ... 2009 ... 1 тоқ. [11,б. 9]
Жан басына шаққандағы сыртқы қарыз (фирмааралық берешекті қоспағанда) 7-
суретте көрсетілген. Қарастырылған көрсеткіш 2005 жылы 731,4 АҚШ ... жылы 1063,9 АҚШ ... ... ... ал 2008 ... ... бұл көрсеткіштің деңгейі 4294,4 АҚШ доларын құраған (2007 жылы-
3151,1 АҚШ долл.). Жан басына шаққандағы сыртқы қарыздың деңғейін ... ... ... онда бұл көрсеткіш күрт өскенін байқауға
болады, яғни 5,9 есе көтерілген.
7 - сурет – Жан ... ... ... ... ... (фирмааралық
берешекті қоспағанда), АҚШ долл. [11,б. 8]
Жалпы сыртқы қарыздың ЖІӨ-ге қатынасы (фирмааралық ... ... ... Бұл ... 2004 жылы 35,5 ... жылы ... ... өсті, ал 2008 жылдың екінші ... ... ... ... ... ... аралығында жалпы сыртқы қарыздың
ЖІӨ-ге қатынасы 2,0 есе жоғарлаған.
Ескертпе–ҚР-ның Қаржы ... ... ... ... бойынша
12 - сурет – Жалпы сыртқы қарыздың ЖІӨ-ге қатынасы (фирмааралық
берешекті қоспағанда), %-бен [10,б. 8]
13-суретте ... ... ... ... ... (фирмааралық берешекті
қоспағанда) берілген. Қарастырылған көрсеткіш 2004 жылы 73,2 ... жылы ... ... ... ал 2008 жылдың екінші тоқсанында 141,6-ға
дейін ... ... бұл ... 2004-2008 жылдар аралығында 1,9 есе
жоғарлаған.
13 - сурет – Жалпы сыртқы ... ... ... (фирмааралық
берешекті қоспағанда), %-бен [11,б. 8]
Сөйтіп, Қазақстандық экономиканың осалдығын талдау, ЖСҚ-дың серпіні, ең
алдымен, кепілдік берілмеген ... ... ... ... ... ... көрсетті. Мұның үстіне, жыл сайын мемлекттік қарыздың салыстырмалы
көрсеткіштері өсуде. Мемлекттік сыртқы қарыздың ... ... ... ... ... екі ... ... қарыз алу
үлесін арттыру арқылы жүзеге асырылатын қарыз алудың өсуінен ... ... ... ... ... ... қарыздың
салыстырмалы параметрлерін табалдырықты көрсеткіштермен салыстыру ... ... ... ... асып ... ... ... мүмкіндік береді. Сондықтан, бұдан әрі, егер ... ... ... ... ... болса, сырттан қарыз алу экономиканың
тұрақты дамуына мүмкіндік бермейді, яғни қызмет көрсету мен ... ... қиын ... пайда болуы мүмкін.
«Қазақстан Республикасының сыртқы қарызын басқару механизмдерін
жетілдіру» деп аталатын ... ... ақша ... ... ... ... ... және сыртқы қарызды басқару үлгісі, оңтайлы саясаттың сандық
есебі, тұрақтандыру қоры және ... ... ... ... ... мен ... жүргізу үшін ... ... ... ... ... үлгісі қарызқорлық және ақша-
кредит саясатының ... ... ... ... Ол мемлекет
активтеріне қарызға алу мен жұмсалымдар көмегімен тұрақты салықтарды ... ... ... ... ... ... салу ... сипаттайды.
Егер қазыналық өкіметтін салықтық жүктемені таңдап алудың нақты мүмкіндігі
болғанда, бұлай ... ... ... ... ... өтпелі
экономикаларда ғана емес, тұрақты салық салу ... ... ... ... әсер ету объектісі бола алады. Бұл, дұрысы, көрсеткіш, ол
қоғамдық таңдап алу тетіктерінің ... ... ... ... ... ойын ... ... табылатын саяси-экономикалық тепе-
теңдікті сипаттайды. Бұл секілділер айтарлықтай шамада мемлекеттік шығынды
қалыптастыру деңгейіне де ... ... ... жүктемесі деңгейін тек
шарттылықтың үлкен дәрежесімен мемлекеттін макроэкономикалық саясатының
құралы ретінде ... ... орай ... басқару міндетін қою баламалырақ көрінеді, онда
бюджет ... ... ... ... ... ... тапшылықты инфляциялық қаржыландыруға жол беретін, бірақ ұзақ
уақытты ысырапты ... ... ... ... ... алады.
Мемлекеттік қарызды басқаруды талдауға ... ... ... ... ... ... ерекше назар аударады. Біз қарыздың уақытша және
валюталық құрылымын таңдап алу ... ... ақша ... қазыналық саясаттың негізгі құралы ... ... Егер ... ... ... ... мысалы,
өндірісті ынталандыру әрекеттерін немесе банк секторын ... ... онда ... ... тәсілді қолдану құқыққа сәйкес болады.
Ресми үлгіні құру үшін мынадай ... ... ... ... валютасымен көрсетілген D0 кейбір базалық қарызы болсын. Бұл қарыз
бойынша негізгі бөлімнің ... мен ... қоса жыл ... ... белгіленген. t=0 уақыттың нөлдік кезеңінен бастап және T ақырғы
кезеңге дейін, ... ... δt ... ... ... ... ... органы бар. Ол әрбір кезеңде нарықта қосымша қарызға ... ... ... ... ... ... ең аз ... кезінде барлық төлемдерді кесте бойынша қамтамасыз етуде.
Ресми түрде сөз болжалды дисконтталған атқарым шығынын мейлінше азайту
жөнінде болуға тиіс. ... ... ... ... ... ... ... міндеті мынадай түрде болады: /7, 298 б/
T
min Eo ∑ β t ... , bt} ... t + b t = d t + ( R t / G t ) b t-
1 , ... ≤ b* ... – ақша ... ... өсуі ... сеньораж,
β – дисконттаушы көбейткіш,
R t – нақты пайызы,
G t- ЖІӨ-нің өсу қарқыны,
b t - нақты өрнекте t ... ... ... таза ... алу ... ... –бастапқы қарызға қызмет көрсетуге байланысты t кезеңіндегі бюджет
тапшылығы.
Барлық сандық айнымалы шамалар сәйкес жылдың ... ... ... ... ... dt= xt δt – st,мұндағы xt- доллардың
нақты бағамы, st – бюджеттің ... ... ... - бұл ... ... ... ... ысырапты көрсететін қазыналық биліктін мақсатты атқарымы.
Ысыраптың квадраттық атқарымы ақша эмиссиясының ЖІӨ ... ... ... ... ... әсер ету, ең ... ... салық ретінде
инфляциялық салықтың бұрмалануымен ... ... ... ... ... шарттасқан математикалық болжауды білдіреді. (2) теңдеу
уақыттың түрлі кезеңіндегі қарыз ... ... ... бюджеттік шектеулердің тізбектілігін сипаттайды. Rt нақты пайызы
Gt экономикалық өсу ... ... ... ... ЖШӨ ... bt қосымша қарызға алу бастапқы қарызға қызмет көрсету және ... ... ... ішкі ... іске ... Егер bt < 0 ... ... қосымша активтері міндеттемелерден артады. (3) теңсіздігі
мемлекеттік міндеттемелердің T ақырғы сәттегі шектік шамасын шектейді.
Біздің мақсатымыз қарызды оңтайлы ... ... ... ... ... талдауды оңайлату үшін кейбір болжам жасайық. Атап ... ... ... және ... ... ... сондықтан
қосымша таза қарызға алуды бір кезеңді деп түсінуге болады. Бұдан әрі, біз
нақты пайыздың ЖІӨ қарқынының ... ... ... ... ... деп ... Rt/Gt = 1/β. ... болжау Эйлердің жалпы тепе-
теңдіктің серпінді үлгісіне арналған тепе-теңдіктен ... ... ... ... ... сипаттайды. Бұдан әрі біз арақатынасқа пайызды, өсу
қарқыны мен дисконттаушы ... ... ... көбейткішті енгізіп бұл болжамды әлсіретеміз.
Жоғарыда аталғандай, қарыз бойынша төлеу кестесі берілген деп са-
налады, ... δt ... ... уақыттың алғашқы кезеңінде белгілі деп
саналады. Қарыз шамасы b* ... ... ... ... Бұл ... ... ... бойынша T сәтіне өтелмей қалған міндеттемелердің есебінсіз
рұқсат берілген ... ... b* ... ... ... мерзімді қарызқорлық саясатының мақсаттық бағдары ре-тінде қарастыруға
болады. Мұндағы Xt және st ... ... ... ... бұл нақты айырбас бағамы мен бастапқы профициттің табиғатына
әбден сәйкес болады. Төменде біз бұл ... ... ... тоқтаймыз. [7,б. 302]
Талдауды оңайлату үшін біз сондай-ақ ақша ... ... ... және ... ... ... ... mt ≥0. Мұндай шектеу қазнашылық билік Ұлттық ... ... ... ... ... ... ... еді. Алайда оның ресми
есебі бұдан арғы ... ... ... ... төменде
көрсетілгендей, өкіметтің оңтайлы тәртібінде қусырылған ақшаға ... мәңі ... ... ... ... ақша эмиссиясын есептеп шығу
үшін қалай пайдалануға ... ... Бұл үшін ... ... ... айырбас бағамы мен бюджеттің бастапқы профициті
үшін айрықшаландыру қажет. ... ... ... ... ... ... болады деп есептейміз:
xt = ax xt-1 + (1-ax )x* +εxt, (4)
мұндағы:
ax – автокемімелі коэффициент,
x* - теңгенің ... ... ұзақ ... ... – 0 ... ... бар ... айнымалы шама.
Уақыттың бастапқы кезеңі үшін x0 = 1 мөлшерлеу шарты пайдаланыла-ды,
сондықтан t ... ... ... ... ... ... ... мынаған тең:
E0 δt xt = δt [axt + ( 1- axt )x*]. ... ... ... үдеріске бағынады деп санаймыз, оған E0
st, t = 1,…,T бастапқы болжамы белгілі. Бұл ... ... ... ... ... ... және қолайсыз. Мұнда біз сыртқы қарызға
өтеу мен қызмет көрсету нақты кестесін ... Біз ... ... 3% -ға ... және тең ... болжаймыз. Біз 245 млрд. долл.
өрнекпен базалық 2000 ж. ЖІӨ-нің бағалануының ... ... ... ... ... ... мәңі 0.59 тең, ал ... коэффициенті а
= 0.8 тең деп қабылданады. Барлық ... және ... ... ... ЖІӨ-нің пайызында берілді.
Қазақстан Республикасының жалпы және ... ... ... ... неғұрлым жинақталған сыртқы қарыз ауыртпалықты болса,
соғұрлым ... ... оның ... ... бүкіл ұлттық экономиканың және
оның қаржы саласының атқарылымдығымен өзара ... ... Бұл, ең ... ... ... ... жүйесіне, елдің
несиені өтеу қабілетіне әсер етеді.
Мемлекеттік ... үшін ... ... ... тыс ... қолайсыз
салдарлары негізінен оның өтеу кезеңімен ... ... ... үшін жаңа қарыздар, керісінше, салық және ... ... ... ... ... азайту мүмкіндігін дәмелендіреді, бюджеттік
үдерістің барлық кезеңдерінде икемдірек оңтайландыруға мүмкіндік береді.
Сол уақытта ... ... ... ... ... ... ... мүмкін.
Кез келген жағдайда өзара іс-қимылдың дәрежесі мен салдарлары ... ... ... ... шамасына байланысты.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қорыта келе, ҚР-ның экономикалық дамуының тұрақтылығының бір
көрсеткіші болып ... ... ... ... ... басқару мен
реттеп отырудың маңыздылы зор. Аталған мемлекеттік қарыз ... ... ... ... ... ұсыныстар
қарастырылды.
1. Қазақстанның экономикасы жоғары қарқынмен дамуда. Бірақ та
байқалған өсу негізінен, әсері өсіп келе жатқан ... ... ... ... Инвестициялар
негізінен экономиканың шикізат және саудаға ... ... ... ... ... ... Орталықтандырылған қорға жіберілетін қаражат
ескерілген бюджеттің жалпы профициті және мұнай ... ... ... ... ал ... жатпайтын
сектордың тапшылығы артуда.
2. Мемлекеттік қарыз, бюджет және салықпен ... ең ... ... болып есептеледі. Ол жүргізілетін ... ... ... ... яғни ... өтеу ... ... азайтуға
мүмкнідік беретін, тәуекелдіктен құтылатын, төлем кестесін деңгейлестіретін
қарызбен операцияны барынша тиімді тәртіптемеде ... ... ... ... ... ... ... уақыты бойынша бөле алады,
салық жүйесіне тек мемлекеттің серіктесі болуға ғана емес, сонымен ... әрі ... де ... ... ... ... белгілі бизнестің де серіктесі болуға мүмкіндік береді.
3. Қазақстан, халықаралық рейтінгілік агенттіктердің бағалауы бойынша,
қазіргі кезде халықаралық қаржы институттары үшін ... және ... ... ... ... ... елдің қаржы нарығындағы ресурстардың
артылып қалуы мемлекеттік қарыз алу ... ... ... ... қайта бағдарлау қажеттілігін мәжбүр етеді. Тіпті пайдасы аздау
жағдайда да мұндай саясат ең қолайлы ... ... бұл ... ... ... ... өткір тапшылық проблемасын төмендетуге
мүмкіндік береді. Екіншіден, қарызды өтеуге бағытталған ... ... ... ... да ... ... жұмыс істейтін болады.
4. Сыртқы берешектің едәуір айтарлықтай, сонымен бірге тұрақты өсіп
отыратын бөлігін, ... ... ... ... ... бойынша, бұл қарыз алуды ҚР-нің ҰБ мемлекеттің қарызына
қоспайды. Осыған байланысты мемлекеттің сыртқы қарызы туралы біздің толық
бағалауымыз жоқ, оған ... ҰБ мен ... ... ... ... мен ... ... кәсіпорындардың сыртқы міндеттемелері де
кіруге тиіс.
5. ... ... ... ... бір ... қор ... қаржы ресурстарын әлемдік қор нарықтары ... ... ... ... ал екніші жағынан сыртқы
қарыздарды тартады. Мұнда тартылған қарыздарды ... ... ... ... активтерін түрлі қаржы құралдарына орналастыру
табыстарынан артып түседі, бұл ... ... ... ... ... маржаны қалыптастырады
6. Мемлекеттік және кепілдік берілген мемлекеттік ... ... және ... жеке ... қарызының құрылымын қалыптастыруды жанама
басқаруды жүзеге асыру үшін ... ... ... ... ... ... сырттан қарыз алуды тікелей шектей шын ... ... ... ... ... ... әсер ... айқын саясатты
дайындау қажет. Мұның қажеттілігі, мемлекет жеке ... ... ... ... ... ... тиістігімен шарттастырылған. Мұндай қарыз
алулар берілген ... бұл ... ... еткеннен кейін, сондай-ақ
сырттан қарыз алуды резервтік талаптар мөлшерлемесін есептеу базасына
енгізу ... ... ... тиіс деп ... Мемлекет, қарыз алуды мемлекет немесе жеке ... ... ... ... қарыз алушы беделін сақтап қалу үшін басқа елдер
алдында өз субъектілерінің ... ... ... ... тиіс.
Қазақстанның халықаралық қаржы ұйымдарымен қарым-қатынасын экономикалық
мақсатқа сай ... құру ... ... ... ... ... ... қаржы институттары (Дүниежүзілік банк, ЕЖжДБ және ... ... ... ... бас ... ... Бағдарлама деректері
мемлеекттің сыртқы қарызын «ауырлатады», мұнда бағалы ... ... және ...... құрмай мүмкіндік жасамайды және эталон
қарыз алушы ретінде ... ... ... ... ... жасамайды. Бұл
бағдарламаларды не ішкі ... ... не ... ... жаңа ... ... қор ... өтемпаздығын арттыруға
және ішкі эмитенттер үшін ... ... ... ... ... тиімді бағдарламаларымен ауыстыру қажет. Мемлекеттік қарызды
басқарудың ... ... құру ... емес ... ... сыртқы
қарыздарының көлемі бірітіндеп төмендейтін, ал сол уақытта ішкі қарыз алу
көлемі артатындай жағдай жасауға ... ... Бұл ... ... ... және ішкі институционалдық инвесторлар үшін
құралдардың қажетті нарығын қамтамасыз етеді.
Қолданылған әдебиеттер
1. ... Қ.Қ., ... С. ... ...... 2004. – 448 ... В.Д. Мельников, В.Д. Ли «Қаржының жалпы курсы» Алматы-2006 ... ... Т.А., ... С.Ф. – Макроэкономика: Учебник/Под общей ред.
Д.э.н., проф. А.В. ... МГУ им. М.В. ... – 6-е ... – М.: ... «Дело и Сервис», 2005. – 448 с.
4. Мемлекеттік және мемлекеттік берген борыш туралы Қазақстан
Республикасының заңы. 2 тамыз 1999 жыл
5. Мамыров Н.Қ., ... М.Ә. - ... ...... - 2004. – 432 ... ... Н.Г. Макроэкономика. Гл. 8. – Москва., - 1994 г.
7. Ивашковский С.Н. - Макроэкономика: Учебник. – 2-е изд., ... ... М.: ... 2003. – 472 с.
8. Гальперин В.М. и др. - Макроэкономика. – СПб. - 1997г. - 630 ... ... Р., ... С., ... Перевод с английского-м изд.-в
МГУ ИНФРА-М-1997
10. Вестник Национального банка РК , 2009 ж. №1,2. 2-8 б.
11. Национальный Банк ... ... ... №33 от 7 ... ... 2-8 ... Статистический ежегодник 2008 год, 456 с.
13. www.google.kz “Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік қарыз”
14.http://www.kaz.stat.kz./site1/index.php?option=com_content&task=view&id=1
269&Itemid=224
15.http://kaz.kkb.kz/site1/index.php?option=com_content&task=view&id=1252&It
emid=22425 ... 2009 ... ... http://kaz.gazeta.kz/art.asp?aid=66613
Қосымша:

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 31 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Dala Group" компаниясының қарыз капиталын тарту саясатын талдау 60 бет
«Dala Group» компаниясының қарыз қаражатын қалыптастыру механизмін жетілдіру жолдары14 бет
«Шымкен құс» ЖШС дебиторлық және кредиторлық қарыздар қозғалысын талдау және жетілдіру жолдарын ұсыну63 бет
«Шымкент май» ақ-дағы басқа да дебиторлық қарыздарды аудиторлық тексерудің қажеттілігі69 бет
«ҚазАгроҚаржы» АҚ-на қарыз нысанында қаржыландыру алуға өтінімдерді қарау үшін ұсынылатын инвестициялық жобаларға арналған бизнес-жоспар12 бет
«Қазақстан - Каспийшельф» ЖШС-ң дебиторлық қарыздар есебін талдау21 бет
Аудиттің мақсаты мен міндеті, берешек қарыздардың есебі26 бет
Банк несиелері мен қарызға алынған қаражаттардың есебі мен аудиті95 бет
Банк қарыздарын қамтамасыз ету нысандары39 бет
Банк қарыздарының есебі және ұйымның несие қабілетін талдау83 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь