Экологиялық мониторинг туралы

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .2
1 Әдебиетке шолу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...4
1.1 Стресс түсінігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4
1.2 Биоиндикацияның экологиялық негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .8
1.3 Кешенді биоиндикация әдісімен қоршаған орта жағдайын бағалау ... ... 11
1.4 Популяция және экологиялық қуыс туралы түсінік ... ... ... ... ... ... ...12
1.4.1 Популяция туралы түсінік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .12
1.4.2 Экологялық қуыс ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 13
2 Тәжірибелік бөлім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..15
2.1 Объект сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..15
2.2 Шыбынның сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 16
2.3 Материалдар және әдістер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...17
2.3.1 Зоналарды және аулау нүктелерін таңдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..17
2.3.2 Дрозофиламен жұмыс істеуге қажетті құрал.жабдықтар және инвентарь ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 17
2.3.3 Қоректік ортаны дайындау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 17
2.3.4 Аулау әдісі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 18
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 20
Пайдаланылған әдебиет ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 21
Экологиялық мониторинг – антропогендік факторлар әсерінен қоршаған орта жағдайының, биосфера компоненттерінің өзгеруін бақылау, баға беру және болжау жүйесі. Экологиялық мониторингті сапалы жүргізу үшін физико-химиялық және биологиялық мониторинг қажет. Бұл екі мониторинг әдісі бірін-бірі толықтырып отырады.
Егер алғашқы әдіс фактордың сандық және сапалық сипаттамаларын берсе, бірақ оның биологиялық әсері туралы тек жанама болжайды, ал екінші әдістің көмегімен биологиялық нәтижесі туралы ақпарат алуға болады және фактордың нақты ерекшелеліктері туралы жанама қорытындылар шығаруға болады.
Барлық биологиялық жүйелер өздерінің даму барысында тіршілік орталарындағы кешенді факторларға бейімделген. Әрбір ағза өзіне әсер ететін кез-келген факторға қатысты генетикалық детерминделген, филогенетикалық иемденген, бірегей физиологиялық төзімділік диапазонына ие. Ағзаның физиологиялық төзімділігі және экологиялық потенциясы оның индикатор ретіндегі бағалығын көрсетеді. Нәтижесінде әрбір биологиялық жүйе (ағза, популяция, биоценоз) уақытқа байланысты өзіне әсер ететін орта факторларын сипаттайды – табиғи, адаммен өзгертілген немесе антропогенді. Биологиялық жүйелер арқылы тіршілік ортасының абиотикалық және биотикалық факторларын бағалау әдісі көп жағдайда биоиндикация (лат. indicare - көрсету) деп аталады. Осыған байланысты ағза немесе ағзалар бірлестігінің тіршілік функцияларының ортаның белгілі бір факторымен тығыз корреляцияланатын болғандықтан оларды бағалау үшін пайдаланады және биоиндикаторлар деп атайды.
Табиғи жағдайларда ағзалар әрдайым әртүрлі стрессорлар әсеріне ұшырап отырады. Биологияда стресс дегеніміз – ортаның экстремальды факторларына биологиялық жүйенің реакциясын айтамыз және бұл факторлар қуаттылығына, қарқындылығына, уақытқа, әсер ету ұзақтығына байланысты жүйеге қатты немесе ақырын әсер етуі мүмкін /1/.
Популяция деңгейінде ортаның кешенді стрессорлық әсерін зерттеуде тест-обьект ретінде Drosophila мelanogaster алдық. Бұл түрді зерттеу лабороторияда ұстау кезінде үлкен қаржылық шығындарды қажет етпейді, морфологиялық анализ жасау үшін ыңғайлы, өте тез көбейеді және онтогенездік кезеңі қысқа.
1 Биоиндикация загрязнений наземных экосистем / Под ред. Р. Шуберта. М.: Мир. 1988. С.11-16.
2 Levitt -. Responses of 3lants to ( Enviromental Streses. Acad. 3ress, New York -London. 1980. 3. 274-282.
3 Колумбаева С. Ж., Бильдебаева Р. М. Общая экология / Учебное пособие под ред. А.Б. Бигалиева - Алматы: Қазақ университеті. 2005. С. 19-29.
4 Stoker G. Zu einigen theoretischen und methodischen Aspekten der
Bioindikation. In : Schubert R, Schuh -. (Hrsg). Bioindikation. Tell 1, Wiss. Beitr
Marti n-Luther-Univ.,Halle-- Wittenberg 1980/24 3.10-21.
5 Одум Ю. Основы экологии. -М.: Мир. 1986. С. 209-302.
6 Гиляров A.M. Популяционная экология/ Учебное пособие - М.:
Издательство МГУ. 1990. С. 10-60.
7 Бигон М. Экология особи популяций.- М.: Мир. 1989. С. 76-93.
8 Радкеевич В.А. Экология: Учебник. -Мн.: Высш. Шк.1997. С. 73-83.
9 Медведев Н.Н.// В кн. Практическая генетика М.: Наука. 1968. С.38-53.
10 Бияшева З.М., Олифиров С.В. Полиморфизм природных популяций
дрозофил из различных экологических зон города Алматы// Современные
проблемы геоэкологии и созоологии. - Доклады Международн. Научно-
практич. конференции. 22-23 января. 2001 Алматы. С.305-308.
11 Оливериусова Л. Оценка состояния окружающей среды методом
комплексной биоиндикации/Прага: Карлов университет, кафедра охраны
окружающей среды и ландшафтной экологии. С.28-34.
12 Вайнерт Э., Вальтер Р., Ветеул Т. и др. Биоиндикация загрязнений
наземных экосистем /под ред. Шуберта. М.: Мир. 1988. С.68-78.
13 Гречанный Г.В. Сезонная изменчивость популяции дрозофилы по
ассиметрии особей/ Общая биология. М.2005. Т.66. С. 471-483.
        
        Мазмұны
Кіріспе……………………………………………………………………………..2
1 Әдебиетке шолу………………………………………………………………...4
1.1 Стресс түсінігі………………………………………………………………....4
1.2 Биоиндикацияның экологиялық негіздері…………………………………..8
1.3 Кешенді биоиндикация әдісімен қоршаған орта жағдайын бағалау……..11
1.4 Популяция және экологиялық қуыс ... ... ... туралы түсінік………………………………………………...12
1.4.2 Экологялық қуыс…………………………………………………………. 13
2 Тәжірибелік бөлім…………………………………………………………….15
2.1 Объект сипаттамасы…………………………………………………………15
2.2 Шыбынның сипаттамасы……………………………………………………16
2.3 Материалдар және әдістер…………………………………………………..17
2.3.1 Зоналарды және ... ... ... ... жұмыс істеуге қажетті құрал-жабдықтар ... ... ... ... Аулау әдісі……………………………………………………………….…18
Қорытынды……………………………………………………………………..20
Пайдаланылған әдебиет…………………………………………………….…21
Кіріспе
Экологиялық мониторинг – антропогендік факторлар ... ... ... биосфера компоненттерінің өзгеруін бақылау, баға беру және
болжау жүйесі. ... ... ... ... үшін ... биологиялық мониторинг қажет. Бұл екі мониторинг әдісі бірін-бірі
толықтырып ... ... әдіс ... ... және сапалық сипаттамаларын
берсе, бірақ оның ... ... ... тек ... ... ал ... көмегімен биологиялық нәтижесі туралы ақпарат алуға ... ... ... ... ... жанама қорытындылар шығаруға болады.
Барлық биологиялық жүйелер ... даму ... ... ... ... бейімделген. Әрбір ағза өзіне әсер ететін
кез-келген ... ... ... ... ... ... ... төзімділік диапазонына ие. Ағзаның
физиологиялық төзімділігі және экологиялық потенциясы оның ... ... ... ... ... биологиялық жүйе (ағза,
популяция, биоценоз) уақытқа байланысты өзіне әсер ететін орта факторларын
сипаттайды – табиғи, ... ... ... антропогенді. Биологиялық
жүйелер арқылы тіршілік ортасының ... және ... ... ... көп ... биоиндикация (лат. indicare - көрсету) деп
аталады. Осыған ... ағза ... ... ... тіршілік
функцияларының ортаның белгілі бір факторымен тығыз корреляцияланатын
болғандықтан ... ... үшін ... және ... ... жағдайларда ағзалар әрдайым әртүрлі стрессорлар әсеріне
ұшырап отырады. Биологияда стресс дегеніміз – ... ... ... ... реакциясын айтамыз және бұл ... ... ... әсер ету ... ... қатты немесе ақырын әсер етуі мүмкін /1/.
Популяция ... ... ... ... әсерін зерттеуде
тест-обьект ретінде Drosophila мelanogaster ... Бұл ... ... ... кезінде үлкен қаржылық шығындарды ... ... ... ... үшін ... өте тез ... және онтогенездік
кезеңі қысқа.
Жұмыстың мақсаты Алматы қаласының жағдайындағы Drosophila
мelanogaster ... ... ... ... ... байланысты. Сонымен қатар келесі міндеттерді
орындауды қажет етеді:
- Алматы ... ... ... сай ... ... ... ... дрозофила популяциясындағы особьтарға морфологиялық анализ жасау;
- антропогенлік прессинг бойынша Алматы қаласының екі ... .
1 ... ... ... ... ... ... көп салаларында әр түрлі мағынада
пайдаланылады. Ең ... ... ... ... ... 1936ж ... кейін арнайы емес психикалық күштемені түсіндіретін термин ... ... ... (1979ж) стрессті биологиялық жүйенің ... ... ... ... ... қиын жүктеменің жағдайы деп
түсіндірді.
Стрессті ... әсер ... екі ... ... ... ... ... иесінің орта жағдайларының өзгеруіне ... ... ... ... ... ... іске қосылатын
физиологиялық бейімделген ... ... ... дегеніміз
индивид қысқа немесе ұзақ уақыт бойы реттей алмайтын ... ... ... ... ... пайда болатын патогенді процесстер.
Стрессордың эустресс немесе дистресс болуы көптеген факторларға ... ... ... ... және ... ішкі жағдайы.
Биологияда стресс дегеніміз – ортаның ... ... ... ... ... және бұл ... ... уақытқа, әсер ету ұзақтығына байланысты жүйеге қатты ... әсер етуі ... ... ... ... ... экстремальді
жағдайларының ырғақты қайталанатын әртүрлі биотикалық және абиотикалық
стрессорлар әсерлеріне ұшырайды, ... ... ... құрғақшылыққа көптеген
ағзалар белсенділігінің периодты өзгеру (ұйқыға кету немесе криптобиоз)
жолымен ... ол ... ... ... ... етеді (стресске
төзімділік). Кейбір ағзалар ... ... ... ... ... ... жағдайының әсерінен қаша алады. Мысалы терең
тамырланатын өсімдіктер топырақтың беткі қабатының ... ... ... өсімдіктер стрессорлардың жолына химиялық немесе физикалық
тосқауылдар қояды.
Төзімділік және қашу ... ... ... ... ... ... ... серпімді (қайтымды) және
иілмелі(қайтымсыз) деп бөледі. Бастапқы жағдайдың стрессордың ... ең ... ... ... ... ... кейін тұрақты жағдай
арқылы бейімделген жағдайға жеткізеді/1/.
Био-стрессорлар ... ... ... инфекция және
бәсекелестік нысанда әсер етеді, өте жоғары немесе өте төмен
Кесте 1 Стресске тұрақтылық ... ... қашу ... ... ... ... ... ... қашу ... 2 ... ... ... ... /1/
Қошаған орта стрессорлары
Биологиялық стрессорлар ... ... Су ... Жел, қысым ... ... ... ... ... ... ... ... аяз ... ... ... ... ... ... ... ... сәулелену,
көптеген химиялық заттар, қатты желдер, шудың атмосфералық қысымының ... ... ... ... әсер ... нақты ажыратылады/2/. Барлық
антропогендік стрессорларды жеке-жеке атау мүмкін емес. Транспорт, ... ... ... тек бір ғана ... ... өткен он жылдың
ішінде мыңдаған жаңа химиялық өнімдердің түзілуіне ... ... ... көп ... ... ... ... ие.
Антропогендік стессорлардың қаіптілігі ең ... ... ... – ағза, популяция немесе биоценоз болсын оларға әлі ... ... ... ... жыдамдығы сонша, тіпті
жүйелер бейімделушілік процесстерін іске қосып үлгере ... ... ... ... көлемі, қарқындылығы, әсер ету уақытымен
ұзақтығы биожүйелер бейімделген табиғи нормадан өте өзгеше болғандықтан
тірі ағзалар үшін өте ... ... ... олар көп жағдайда
төзімділік диапазонына әсер етіп, ағзаға жүктеменің артып кетуіне және
биологиялық жүйелердің ... ... ... ескеретін жайт, ол табиғатта ағзаға қандай да бір ғана
стрессор әсер етпейді, ... ... ... толық жиынтығы болады
(ортаның кешенді стрессорлық әсері). Бұған қоса жеке бір ... ... ... ... ... ... ... байланысты лабороториялық
тәжірибедегі стрессорға ағзаның реакциясы табиғи жағдайлардағы бақылаумен
сай бола бермейді. Сол себепті ортаның ... ... ... ... ... ... бұзылған ортадағы шектік жүктемені
және биологиялық жүйелердің ... ... ... ... ... 3 Антропогендік стрессорлар және олардың ағзаны бұзғыш әсері /2/.
|Стрессор ... ... | |
| ... ... ... жүктеме |
|Температура ... ... ... ... |
|Суық, аяз |белок ... ... |
| ... | |
| ... ... | |
| ... ... және | |
| ... | ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... |
| | ... ... ... ... ... ... |
|Құрғақшылық ... ... ... |
| ... ... ... |
| | ... ... басу ... ... ... ... |
| ... |жоғалту, жасушалардың |
| | ... ... ... |Фотохимиялық реакциялар |
|Инфрақызыл және | | ... ... | | ... ... ... ... |Радиохимиялық реакция |
| ... | ... ... ... әсеріне |Радиохимиялық реакция, |
| ... ... ... |
| | ... ... |
| | ... ... ... ... ... ... өткізгіштігін |
|Тұздар | ... ... |Ион ... ... SH-тобымен |
| | ... ... |
| | ... ... ... ... ... потенциалының |Аралық улы өнімдердің |
| ... ... ... |
| | ... ... ... ... түзілуі, | Белоктың S-S байланысын|
| ... ... ... |
| ... | ... ... ... |Белоктың SH-тобының S-S |
|пероксиацетилнитрат |жоғарылауы ... ... |
| | ... жартылай |
| | ... ... ... |NH ... рН ... ... ... рН |
| | ... ... |
| | ... өзгерулер |
|Физикалық факторлар |Тургордың өзгеруі, ... ... ... ... өсуінің | |
| ... | ... ... өзгеруі, |Жасушалардың қысылуы |
| ... ... | |
| ... | ... ... ... ... қысылуы |
| ... ... | |
| ... | ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... |
| ... ... |
1.2 ... ... ... ... ... ... даму барысында тіршілік
орталарындағы кешенді факторларға бейімделген. Әрбір ағза өзіне әсер ететін
кез-келген ... ... ... ... ... ... физиологиялық төзімділік диапазонына ие, осы ... өте ... ... өте ... қарқындылығымен ерекшеленеді, бірақ әлі
өлмеген болса, онда ағза ... ... ... Кез-келген
фактордың ағзаға оң әсер ететін шектері болады. фактордың ... ... ... ... ... ... әсер етеді. Мысалы: ылғалдың тапшылығы
немесе шектен тыс көп мөлшері өсімдіктің дұрыс өсуіне кері әсер ... ... үшін аса ... ... фактордың белсенділігі
оптимум немесе экологиялық фактордың оптимум ... деп ... ... түр үшін ... ... ... ... Ол тек әртүрлі жағдайда
орналасқан әр түрге жататын особьтар үшін ғана емес, бір ... ... ... да әр ... ... оптимальді мәннен аз ғана
ауытқығанға тұрақты ... ... ... деп ... ал
фактордың өзгеруін өте жақмы ... ... ... деп ... Көп ... ағзаның дамуы, қарқындылығы ең шеткі мәнге сай факторға
байланысты болады, яғни ... ... сай. Сол ... оның
мәнінің оптимумға қарай өзгеруі үлкен экологиялық әсерге ұшыратады.
Бір-бірімен байланыста бола ... ... ... ... ... ... алмаса алады. Әр түрлі факторлардың қосындысы ұқсас
эффектіні көрсетеді, бірақта толық орын ... ... Сол ... ... және ... бойынша төзімділіктің физиологиялық
диапазонынан ерекшеленетін қатынасудың экологиялық диапазоны ... бар, ол ... орта ... әсер ... ... нақты реакцияны
көрсетеді.
Физиологиялық төзімділігі және ағзаның экологиялық потенциясы ... ... ... Нәтижесінде әрбір биологиялық жүйе (ағза,
популяция, биоценоз) уақытқа ... ... әсер ... орта ...... адаммен өзгертілген немесе антропогенді. Биологиялық
жүйелер арқылы тіршілік ортасының абиотикалық және биотикалық ... ... көп ... ... (лат. indicare - ... ... Осыған байланысты ағза немесе ағзалар ... ... ... ... бір ... тығыз корреляциялық
байланыста болғандықтан оларды бағалау үшін ... ... деп ... Бұл ... ... ... ... табиғи
жағдайның индикациясына қатысты, мысалы, ауыл шаруашылығында және орман
шаруашылығында белгілі бір ... тән ... ... ... ... ... ... түсінігі биологиялық обьектілер
және жүйелердің сипаттамасының ... ... ... ... ... ... ... және антропогендік әсерге ұшырау
үстіндегі орта факторларын бағалау үшін пайдаланылады/1/.
Антропогендік әсерлер бір жағынан ортаның жаңа ... ... ал ... ...... ... ... антропогнедік
модификацияны ескереді және сонымен биологиялық жүйенің қасиеттерін
өзгертеді. Егер осы жаңа ... ... ... ... ауытқыса,
онда биоиндикация жасалуы мүмкін.
Ортаның антропогнедік факторларының ... және ... ... ... негізгі айырмашылық осында. Егер алғашқы ... ... және ... сипаттамаларын береді, бірақ оның биологиялық
әсері туралы тек ... ... ... ал ... ... ... ... туралы ақпарат алуға болады және фактордың ... ... ... ... ... болады. Ауытқулардың
сандық мәнін бағалау үшін абсолютті немесе салыстырмалы стандарттар қажет.
Кесте 4 ... ... ... ... антропогнеді әсерге
ұшырап жатқан орта факторларын салыстыруға ... ... ... А. ... абсолютті стандарттары. ... ... ... ... жүйелердің көрсеткіштерін салыстыру. |
|б) Антропогенді немесе антропогенді-модификацияланған факторлардың |
|тәжірибелік ... ... ... ... ... аз ... тіптен антропогендік ... ... ... ... салыстыру. ... Аз ... ... ... бір ... ... ... |
|тұрғызу. |
| Б. ... ... ... ... Антропогенді немесе антропогенді әсерге ұшырау үстіндегі орта |
|факторларының кеңістіктік-уақытты ... ... ... Аз немесе орташа антропогендік әсерге ұшыраған эталондық ... ... ... ... ... ... өзгеруі әрдайым
антропогендік факторларға, сонымен қатар табиғи факторларға тәуелді. ... ... ... кері жауап қайтарса және өзінің бейімделуіне сай
, яғни қоректік орта, жасы, тұрақтылықты бақылайтын ішкі ... ... ... ... ... ішкі ... ... факторлары болады. Егер әр түрлі
антропогендік факторларға екі бірдей реакция ... ... онда ... ... ... айтуға болады. Егер болып жатқан әр ... тек бір ғана ... ... ... онда ... ... айтуға болады. Егер биоиндикатор, тіршілік белгілерінің
нормадан мәнді ауытқуына керісінше жауап ... онда ол ... ... ... ... биоиндикаторлар керісінше, тез көрінетін бұзылулар жоқ
антропогендік әсерлерді жинақтайды. Мұндай ... ... ... нормадан асуы көп жағдайда экофизиологиялық немесе
биоценотикалық процестер деңгейінде жүреді. Негізінен табиғатта ... ... ... бір ... ... ... ... немесе
прцестерде тізбекте орналасады. Егер ... ... ... ... әсер етсе, онда тікелей биоиндикация деп ... ... ... элементтердің тікелей әсерінен болған өзгерістерден
кейін ғана биоиндикация мүмкін болады. Мұндай жағдайда жанама биоиндикация
және ... ... ... Кешенді биоиндикация әдісімен қоршаған орта жағдайын бағалау
Қоршаған орта жағдайын бағалау үшін ... ... ... Ол әртүрлі жүйелі ... ... ... Бұл ... ... ... ... табиғи
элементтері және антропогендік әсерлердің өзара әсерлесуінің нәтижесі
ретінде экожүйенің ... ... ... және ... әсерінен
болатын экожүйенің реакциясын, тұрақтылық деңгейін анықтау мүмкіндігі.
Биоиндикациялық, нақтырақ айтсақ ... ... ... ... ... өте ... ... мүмкіндік береді, морфологиялық және құрылымдық өзгерістерінің
белгілері ... ... ... ... ... анықтау мүмкін емес. Бұл
әдіс арқылы экожүйенің ... ... ала ... оған ... ... ... береді және соның нәтижесінде экожүйені қорғап қалуға,
ауыл шаруашылық шығындарды ... ... ... бақылаулар екі жүйелік деңгейде жүргізіледі –
популяция және индивид. Әрбір деңгей үшін таблица ... ... ... ... ... үшін ... ... Популяциялық индикатор
зерттелетін териториядан басқа жерлерде де жиі кездесуі ... ... ... ... жеткілікті түрде саны көп ... ... ... немесе әртүрлі қоректік тізбек деңгейінде орналасуы
керек, зерттеліп отырған територия үшін экологиялық мәні бар болуы керек,
стандартты ... ... және ... ... қажет. Бақылау
жағдайындағы қарапайым лабороториялық популяцияларды ... ... ... ... ... ... болады және оларға әртүрлі
факторлардың әсерін зерттеуге болады. ... ... ... байланысты бұл қиындықтарды оңай жеңуге болады.
1.4 Популяция және экологиялық қуыс туралы түсінік
1.4.1 ... ... ... ... ... ортаның өзара байланысын тереңірек түсіну
үшін, олардың ... және ... ... ... ... сонымен
қатар адамның тірі табиғатты ... ... ... практикалық
мәселелерді шешу үшін популяция түсінігі өте маңызды. Популяция белгілі бір
кеңістікті алып жатқан, бір түрге жататын особьтар тобы ... ... ие. Бұл ... ... осоьбтарды емес, толығымен топты
сипаттайды. Осы белгілердің ... ... ... ... өлім-
жітімі, жасы бойынша ағзалардың бөлінуі, биотикалық потенциал, өсу түрі.
Популяция сонымен қатар генетикалық сипаттарға ие, олар ... ... ... ... ... қабілеттілігі, репродуктивті
бейімделуі және тұрақтылығы, яғни ұзақ ... бойы ... ... ... ... ... ... ареалында біркелкі
таралмаған. Тығыздығы жоғары жерлер тығыздығы төмен жерлермен ... ... ... ... бір ... ... ... дейді.
Популяция – бір түрге жататын, ұзақ уақыт белгілі бір територияда
тіршілік ететін және ... ... ... ... ... ... ... биохимиялық және өзін-өзі ұстау белгілері ұқсас,
өзара ... ... ... ... ... саны – ... бір ... немесе белгілі бір
көлемдегі особьтардың жалпы саны. Популяция ...... ... ... ... ... ... биомассасының бірлігі /6/
Популяцияның тағы бір сипаттамасы ол өсу құрылымы. әрбір популяцияда
особьтардың 3 ... жасы ... 1) ... ... 2)
репродуктивті; 3) репродуктивтіден ... ... ... жастық
топтардың қатынасы оның көбеюге қабілеттілігін және болашақта популяциядан
не күтуге болатынын айқындайды. Тез өсіп келе жатқан популяцияларда – ... көп. ... ...... ... ... таралған.
Азайып келе жатқан популяцияда кәрі особьтар көп болады.
Популяция санының тұрақтылығы табиғатта сирек ... ... ... ... төрт популяциялы-динамикалық процестердің
өзара әсерінен тұрады: 1) туылым; 2) өлім – жітім; 3) басқа популяциялардан
жаңа особьтардың ... 4) осы ... ... ... ... эмиграциясы /6/.
Алып жатқан териториясының көлеміне байланысты популяцияның келесі
түрлерін ... ... ... және географиялық/6/. Қарапайым
(локальді) популяция – ... ... емес ... алып ... бір ... осоьбтар жиынтығы. Экожүйенің жағдайы бірегей болса, қарапайым
популяциялар аз ... ... ...... ... яғни нақты биогеоценозға үйренген түрішілік топтар. Географиялық
популяция – экологиялық ... ... ... ... ... ... ... ететінособьтар тобында қамтиды. Дрозофилалар
салыстырмалы түрде оңашаландырылған, генетикалық материал ... ... сол ... ... ... ... ... өзін-
өзі ұстау, физиологиялық және басқада ерекшеліктерімен ажыратылады. Егер
географиалық ... ... ... ... иемденсе,
онда популяцияны географияалық нәсіл немесе түрасты деп атайды. ... ... ... ... белгілі бір сандағы популяциялардан тұрады.
Бірақ оңашалау абсолютті болмайды және көп ... ... ... ... ... ... ... тозаңдандырғыштар және ... ... ... ... ... ... келесі қасиеттерге ие:
- көптеген ұрпақтар бойы тірішілік ету;
- белгілі бір деңгейде панмиксияның болу, яғни ... өз ... ... осы ... эволюциялық құрылым ретіндегі
бірлігін қамтамасыз етеді;
- популяцияны оңашалаудың белгілі бір деңгейі.
Популяция жекелеген мүшелерінде жоқ белгілі бір ... ... ... ... 2 ... ... Бірінші типке статистикалық ... ... ... бір ... (осы ... барлық өкілдерінің
гендерінің бірлестігі), популяция алып жатқан ээкологиялық қуыс, саны,
тығыздығы және ... ... ... ... ... динамикалық
сипаттамалары жатады – туылым, өсу жылдамдығы, өлім-жітім, тіршілікке
қабілеттілігі.
1.4.2 Экологялық қуыс
Экологиялық қуыс деп ... орта ... ... ... ... ... барлық талаптардың жиынтығы және осы
талаптар орындалатын мекен. Экологяиылқ қуысқа ағзаның тірішілігіне қажетті
физикалық, химиялық және ... ... ... және морфологтялық
бейімділігі, физиологиялық реакциясы және мінез-құлығы анықталады. Ағзаның
экологиялық қуысын сипаттау үшін оның ... ... ... ... не ... ... басқа компоненттеріне ... ... білу ... ... ... жерлерінде систематикалық қатынаста бірдей
емес, бірақ бірдей экологиялық қуыста орналасатын түрлер болады. ... ... ... және ... қарапайым қасқыр бірдей
тірішілік етеді, ... ... яғни ... ... ... ... ... керісінше болады - әртүрлі биоценоздағы бір түр
әртүрлі ... ... ... Көп ... ... ... жақын түрлер бір-бірінің жанында орналасады, бірақ
әртүрлі экологиялық қуыста орналасады. Бір түрге ... ... ... ... ... ... ... орналасуы мүмкін /8/.
Қарастырылып жатқан факторға байланысты экологиялық ... ... ... 1) ... ... ету ... 2) трофикалық
(қоректенудің ерекшелігін сипаттайды); 3) ... ... қуыс тірі ... қауымдастығындағы популяцияның
функциональдық рөлін көрсетеді. Кез-келген түр белгілі бір ... ... ... ... ... ... және
құрамына қоятын талаптары осы түрдің ... ... ... ... ... ал ... шегінде – нақты тіршілік ету мекенін. Ағзаның кез-
клген түрі мыңдаған жыл бұрын эволюция барысында қалыптасқан ... ... ... ... ... ... жирафты полярлы мұздардың
арасында елестету қиын, ал ақ аюды Қарақұмда, яғни кез-келген түр өзіне тән
экологиялық ... ... ... Тәжірибелік бөлім
2.1 Объект сипаттамасы
Объектіміз - Drosophila мelanogaster. Ең ... ... ... ... ... басында Карпентер пайдаланған.
Содан кейін ... ... көп ... ... ... жылы ... ең алғашқы мутациялы пайда болған дрозофила нәсілін
анықтады, нақтырақ айтсақ ақкөзділік (white), кейіннен басқаларын да ... ... ... деп атайды. Сол кезден бастап ... ... оның ...... ... және ... ... бастады.
Генетиканың бірнеше теориялық мәселелерін – мутацияны және генді
жасанды алу, ... ... және ... ... факторларды
локализациялау, популяция генетикасы, түрдің қалыптасуы және т.б. мәселелер
қарқынды түрде дрозофилаларда зерттеле басталды және жалпы ... ... ... ... шешу үшін өте ... ... ең маңызды төрт ... атап ... ... жетілген шыбынға дейінгі дамуы өте тез; 2) өнімділігі жоғары;
3) тұқымқуалаушылық ... ... ... ... ... 4) ... санының аздығы, міне осы ерекшеліктері
дрозофиланы генетика саласында, генетика ... ... ... ретінде орны
толмас болып келеді.
2.2 Шыбынның сипаттамасы
Қарақұрсақты дрозофила (лат. ... ... ... ... жиі ... ... ... биологиялық
әдебиеттерде оны жай ғана «дрозофила» ... « ... ... деп ... ... деп ... ... айтуға болады. Қазіргі
кезде ол Солтүстік және Оңтүстік Америкада, ... ... ... ... және ТМД ... көп жерлерінде кездеседі.
Дрозофила жемістермен, көкөністермен, ағаш шырынымен қоректенеді.
Дрозофиланы жемісті бақтардың және ... ... ... ... ... ... немесе көкөніс салынған стақанды бақшаға шығарса болғаны.
Дрозофиланы ... ... ... ... ... қызыл көзді және сары-қоңыр ... ... ... ... Аналығы шамамен 2,5 см-ге жуық, аталығы аналығына қарағанда
кішірек және құрсағының соңғы бөлігі қар түсті болады ... ... ... ... екі апта ғана, 18 ºС-де екі есе
көп болады. Аналықтары шіріген ... ... ... органикалық материалда
шамамен 400 жұмыртқа (эмбриондар) салады, оның әрқайсысының ұзындығы ... ... 24 ... ... ... ... дернәсілдер 5 күн
бойы өседі, осы кезеңде екі рет түлейді: туылғаннан кейін 24 ... және 48 ... ... Олар ... ... және ... ... 5 күндік кезеңі біткеннен ... ... ... ... ... ... температура 31ºС-ден асып кетсе ... ... ... Бірақта тропикалық климаттың тіршілк иесі ретінде
бұданда ... ... ... ... ... дрозофила үшін қолайлы температура 24-25ºС.
Мұндай жағдайда ... ... ... дейінгі дамуы 10тәулікке тең.
Температура 27ºС болса даму циклы 9 тәулікке қысқарады. Яғни бір ... 40 ... ... ... төмендесе дрозофиланың дамуыда ақырындайды. Мысалы, 10ºС
дернәсілдік ... 57 ... ... ... – 13-14 ... ұзарады.
Лабороториялық жағдайда жетілген шыбынның тіршілік ұзақтығы, яғни
қуыршақтан ... ... ... 3-4 ... ... лабороторияда ұстау
жағдайына байланысты (температура, ылғалдылық, қорек, ... ... ... болуы). Арнайы тәжірибелерде дрохофила 153 күн
тіршілік ... /9/. ... ... ... ... жабайы шыбынға қарағанда төмен.
2.3 Материалдар және әдістер
2.3.1 Зоналарды және аулау нүктелерін таңдау
Қала ... ... ... ... ... ... ... қалада шартты түрде зонаны аламыз,
олар ластанудың әртүрлі деңгейлерін сипаттайды. Х-зонасы – ... ... ... У-зонасы – орташа ластанған зона, Z-зонасы - өте ластанған зона.
Бақылау үшін ... қала ... 6км ұзақ ... аулайды /10/. Шыбын
аулайтын тұзақтарды қала шегінде 5 нүктеде, бақылау зонасында бір нүктеде
үш-үштен ... ... ... ... ... ... құрал-жабдықтармен және инвентарь
Дрозофиламен жұмыс істеу үшін қарапайым және ... ... ... ... ... ... және ... дайындау үшін мақта.
2) Эфир және морилка. Оның негізгі қасиеті – эфирді үнемдеу, жұмыс
бөлмесінде ... ... және ... ... ... жолы.
3) Жіңішке пинцет.
4) Ақшыл түсті керамикалық плитка, көлемі шамамен 5х10 ... ... ... ... ... бинокулярлы лупа.
6) Қоректік ортаны дайындау үшін қарандаш
7) Таразы және ... ... ... шыны ... жазу үшін ... ... ... ортаны дайындау
Төменде көрсетілген рецепт 500 мл суға ... ... суды ... ... және ... қоямыз. Су қайнағанша
қажетті ингредиентерді келесі пропорцияларда өлшейміз:
Ашытқы ..............................9г
Изюм..................................20г
Қант....................................20г
Ұнтақ жарма......................18г
Агар-агар............................4г
Нипагин...........................8мл
Изюмді әртүрлі ... ... суда ... және майдалап кеседі. Көп
емес ыстық суға агар-агарды салып қояды. ... ... суға ең ... ... ... ... арасы 10 минуттан болуы керек және
әрдайым араластырып тұру қажет. Одан ... ... ... сосын қант,
келесі ұнтақ жарма және ең аяғында агар-агарды саламыз дайындау кезінде ... ұшып ... сол ... 200-250 мл қайнаған су қосуға болады. Орта
дайын болғаннан кейін 8 мл ... қосу ... ... ... ... ... 1 – 1,5см ... жасау қажет, жан-жағына ақпау
үшін. Орта суығаннан кейін пробиркаларды ... ... ... тастайды.
Пробиркаларды және мақталы тығындарды алдын-ала 120ºС-де кемінде 1 ... ... ... ... Drosophila мelanogaster аулау үшін көлемі ... ... ... ... ... Ол үшін: шөлмектің
жоғары бөлігін кесіп алып, ауызын ... ... ... ... ... ... шет ... скочпен жауып тастайды.
Тұзақты жасау сызбасы
Еліктіргіш ретінде кез-келген бұзылған жеміспен көкөністі алуға болады. Біз
көп жағдайда алманы пайдаланамыз /10/. ... ... өте биік ... жерлерде және ауа райының жағдайларын ескере ... ... ... ... алып ... Олардың жынысын анықтайды,
морфоз бар шыбындарға анализ жүргізеді.
Мен өзім жасаған тұзақтарыма түскен шыбындарды аналығын және ... ... ... ... белгілерін ажырата білу үшін басқа
дрозофилалардағы морфоздарды анықтау жұмыстарын жасадым. Сонымен ... ... ... үшін ... орта дайындадым. ... ... бір түрі ... ... ... ... ... жүйелер өздерінің даму барысында
тіршілік орталарындағы кешенді факторларға ... ... ... ... ... жүйе және ... қасиеттері өзгере бастды. Осыған байланысты ғылымның көп
саласында «стресс» ұғымы пайдаланылады. Биологияда ... ... ... ... ... ... ... реакциясын айтамыз.
Барлық антропогендік стрессорларды жеке-жеке атау ... ... ... және тамақ өнеркәсібіндегі тек бір ғана үлкен ... ... ... ... ... жаңа химиялық өнімдердің түзілуіне жағдай жасады,
сол өнімдердің көп ... ... ... ... ... ... ... ең алдымен оларға ...... ... ... ... болсын оларға әлі ... ... ... түзілу жыдамдығы сонша, тіпті
жүйелер бейімделушілік ... іске ... ... ... Ортаның
көптеген антропогендік фактролары көлемі, қарқындылығы, әсер ету уақытымен
ұзақтығы биожүйелер бейімделген табиғи ... өте ... ... ... үшін өте ... ... Нәтижесінде олар көп жағдайда
төзімділік диапазонына әсер етіп, ағзаға жүктеменің артып кетуіне ... ... ... ... ... ... ортаның
кешенді стрессорлық әсерін зерттеуде тест-обьект ретінде Drosophila
мelanogaster алдық. Бұл түрді ... ... ... кезінде үлкен
қаржылық шығындарды қажет етпейді, морфологиялық анализ жасау үшін ыңғайлы,
өте тез көбейеді және онтогенездік кезеңі ... Осы ... ... ары қарай зерттеу жұмыстарын жүргіземіз.
Пайдаланылған әдебиет
Биоиндикация загрязнений наземных экосистем / Под ред. Р. ... М.: ... ... -. ... of 3lants to ( ... Streses. Acad. 3ress, ... -London. 1980. 3. ... С. Ж., Бильдебаева Р. М. Общая экология / Учебное пособие ... А.Б. ... - ... ... ... 2005. С. ... Stoker G. Zu einigen ... und methodischen Aspekten der
Bioindikation. In : Schubert R, Schuh -. (Hrsg). ... Tell ... ... ... Wittenberg 1980/24 3.10-21.
5 Одум Ю. Основы экологии. -М.: Мир. 1986. С. 209-302.
6 ... A.M. ... ... ... ... - М.:
Издательство МГУ. 1990. С. 10-60.
7. Бигон М. Экология особи популяций.- М.: Мир. 1989. С. ... ... В.А. ... ... -Мн.: Высш. Шк.1997. С. 73-83.
9 Медведев Н.Н.// В кн. Практическая генетика М.: ... 1968. ... ... З.М., ... С.В. ... природных популяций
дрозофил из различных экологических зон города Алматы// ... ... и ... - ... ... ... конференции. 22-23 января. 2001 Алматы. С.305-308.
11 Оливериусова Л. Оценка состояния ... ... ... ... ... ... ... охраны
окружающей среды и ландшафтной экологии. С.28-34.
12 Вайнерт Э., Вальтер Р., Ветеул Т. и др. Биоиндикация загрязнений
наземных экосистем /под ред. ... М.: Мир. 1988. ... ... Г.В. ... ... популяции дрозофилы по
ассиметрии особей/ Общая биология. М.2005. Т.66. С. 471-483.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 17 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақмола облысындағы ірі қара мал және шошқа ұшаларына экологиялық мониторинг109 бет
Пилоттық аймақтағы табиғат ортасының ластануының экологиялық мониторингінің ақпараттық жүйесі61 бет
Экологиялық мониторинг5 бет
Экологиялық мониторинг жайлы7 бет
Экологиялық мониторинге түсінік және оның міндеттері7 бет
Экологиялық мониторингті жүзеге асыру тәртібі11 бет
«Экологиялық қолайсыз аймақтардың құқықтық режимі»25 бет
Жалпы экология175 бет
Оңтүстік Қазақстан облысы аймақтарының экологиялық жағдайына баға беру, аймақтың экологиялық жағдайының тәуекел факторларын және оны басқаруды талдау61 бет
Табиғат пайдалану мен қоршаған ортаны қорғау саласындағы басқарудың ұйымдық-қүқықтық нысандары12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь