Қазақстан Республикасы прокуратурасының Конституциялық – құқықтық мәртебесі

КІРІСПЕ 3.6

1. Қазақстан Республикасы прокуратурасының
Конституциялық . құқықтық мәртебесі 7.16
1.1 Құқықтық мемлекеттегі прокуратура органының
мәртебесі 7
1.2 Қазақстан Республикасының Конституциясы прокуратура жөнінде 14

2. Прокуратура органдарының қызметі 17.68
2.1 Прокуратура органдары қызметінің негізгі қағидалары 17
2.2 Прокуратура органдарының құқықтық актілері . заңды 23
бұзушылыққа қарсы құрал ретінде
2.3 Прокуратура органдары қызметінің негізгі бағыттары 30

ҚОРЫТЫНДЫ 67.70

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 71.73
Зерттелу тақырыбының өзектілігі. Қазақстан Республикасының 1995 жылы 30 тамызда республикалық референдумда қабылданған Конституциясына сәйкес, біздің мемлекетіміз өзін демократиялық, зайырлы, құқықтық және әлеуметтік мемлекет ретінде орнықтырады.
Республикада мемлекеттік билік біртұтас, ол Конституция мен заңдардың негізінде заң шығарушы, атқарушы және сот тармақтарына бөліну, олардың тежемелік әрі тепе-теңдік жүйесін пайдалану арқылы, өзара іс-қимыл жасау принципіне сәйкес жүзеге асырылады.
Прокуратураның құқықтық мәртебесі мен өкілеттігі ҚР Конституциясының VII бөлімінің 83-бабында айқындалған. Прокуратураға арналған конституциялық нормалар Конституцияның VII бөлімі «Соттар және сот төрелігінде» болғаны, прокуратура мен сот қызметінің бір екендігін немесе прокуратураның сот билігінің құрамына кіретіндігін білдірмейді. Сот төрелігі біздің мемлекетімізде тек сотпен жүзеге асырылады. Сот билігі азаматтық, қылмыстық және өзге де заңмен белгіленген сот өндірісі арқылы жүзеге асырылады, алайда соттың прокуратураға қарағанда қылмыстық қудалау функциясы жоқ. Біздің ойымызша, прокуратураның Конституцияның аталған бөліміне кіруі сот төрелігі сот процесінде прокурордың қатысуымен жүргізілетіндігінде, заң үстемдігін қамтамассыз етуде сот пен прокуратураның бірін бірі толықтырып тұратындығында.
Конституция белгілеп берген өкілеттікке сай, прокуратура ешбір билік тармақтарына кірмейді, керісінше сол билік тармақтарына кіретін органдар мен лауазымды адамдардың қызметінің заңдылығына қадағалауды жүзеге асырады. Яғни, прокуратура жоғарыда аталып кеткендей, дәстүрлі билік тармақтарына кірмейтін де, өз алдына дербес билік тармаған құрмайтын да, ондай мәртебеге таласпайтын да ерекше мемлекеттік орган.
Джон Локк пен Шарль Луи Монтескьенің ұсынған билікті бөлудің классикалық қағидасы бүгінгі күнде мемлекеттік аппараттық құрылымын толық айқындай алмайды. Биліктің бірде бір тармағына кірмейтін мемлекеттік органдардың қатарына прокуратура жатады. Конституциямен, заңдармен өзіне жүктелген функцияларын атқару барысында ол мемлекеттік билікті иеленеді де, қолдана да алады. Осы тұста мемлекеттік қызметтің айрықша түріне жататын прокурорлық қадағалау қызметінің мәні мен ерекшеліктерін ашуымыз керек. Ол үшін біз мемлекеттік органдардың бақылау қызметі мен прокурорлық қадағалаудың аражігін айыра білуіміз қажет. Заңдылықты бақылау әр түрлі мемлекеттік органдарға жүктелген. Мысалы, әкімшілік бақылау (ведомостволық), ведомствоаралық бақылау ведомство ішіндегі әр түрлі (санитарлық, экологиялық, өртке қарсы және т.б.) инспекцияларына жүктелген. Қадағалау заңдылықты қамтамасыз ету бойынша әртүрлі мемлекеттік органдардың қызметінің бір саласы. Ол конституциялық, соттық, прокурорлық және т.б. болып бөлінеді. Көпшілік қадағалау сөзін бақылау немесе тексеру сөзімен байланыстырады. Бірақ прокурорлық қадағалау тек тексеруден ғана тұрмайды. Ал заңдардың дәлме-дәл, әрі біркелкі қолданылуын бақылау ол ешқандай әрекет жасай алмау, яғни әрекетсіздікті білдіреді. Сондықтан прокурорлық қадағалау ол – прокуратура органдары қызметінің белсенді формасы, өзіне берілген императивті сипаттағы өкілеттігімен заң бұзушылықтарды жою, олардың алдын алу, кінәлі тұлғаларды жауапқа тарту, бұзылған құқықты қалпына келтіруді жүзеге асырады.
1. Басков В.И. «Деятельность прокурора по рассмотрению уголовных дел в порядке надзора». Москва, 1975 г.
2. Коробейников Б.В. «Органы прокуратуры РФ и США». Москва, 1996 г.
3. Косоплечев Н.П. «Роль прокурора в организации предупреждения преступлений».19901 г.
4. Кожевников О.А. «Прокурорский надзор за исполнением законов органами расследования». Екатеринбург, 1994 г.
5. Винокуров Ю.Е. «Прокурорский надзор в РЮ». Москва, 1997 г.
6. Кудрявцев П.И. «Прокурорский надзор в суде первой инстанции по уголовным делам». Москва, 1978 г.
7. Комментарий к Федеральному Закону «О прокуратуре РЮ». 1996 г.
8. Михайлов В.Т., Бровин Г.Н. «Прокурорский надзор за законностью исполнения приговоров». Москва, 1977 г.
9. Маляров М.П. «Организация работы районной прокуратуры».
10. Сборник нормативных правовых актов «О Прокуратуре РК» Составитель: Бахтыбаев И.Ж.
11. Смирнов А.Ю. «Прокуратура и проблемы управления». Москва,1997 г.
12. Туякбаев Ж.А. «развитие прокуратуры Казахстана в период государственно-правовой реформы». Алматы, 1997 г.

Нормативтік-құқықтық актілер:

13. 2010-2020 жылдарға арналған Қазақстан Республикасының құқықтық саясат Концепциясы. 2009 жылы 24 тамызда Президенттің Бұйрығымен бекітілген.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
3-6
1. Қазақстан Республикасы прокуратурасының
Конституциялық – құқықтық мәртебесі ... ... ... ... органының
мәртебесі
7
1.2 Қазақстан Республикасының Конституциясы прокуратура ... ... ... ... ... ... ... қызметінің негізгі қағидалары
17
2.2 Прокуратура органдарының ... ...... ... ... құрал ретінде
2.3 Прокуратура ... ... ... ... ... ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... 1995 жылы
30 тамызда республикалық референдумда қабылданған Конституциясына сәйкес,
біздің мемлекетіміз өзін ... ... ... және ... ... ... ... билік біртұтас, ол Конституция мен заңдардың
негізінде заң шығарушы, ... және сот ... ... ... әрі ... жүйесін пайдалану арқылы, өзара іс-қимыл ... ... ... ... ... ... мен ... ҚР Конституциясының
VII бөлімінің 83-бабында айқындалған. Прокуратураға арналған конституциялық
нормалар ... VII ... ... және сот төрелігінде» болғаны,
прокуратура мен сот қызметінің бір ... ... ... ... ... кіретіндігін білдірмейді. Сот төрелігі біздің
мемлекетімізде тек сотпен жүзеге асырылады. Сот ... ... ... өзге де ... ... сот ... ... жүзеге асырылады,
алайда соттың прокуратураға қарағанда қылмыстық қудалау ... ... ... ... ... аталған бөліміне кіруі сот
төрелігі сот процесінде прокурордың қатысуымен жүргізілетіндігінде, ... ... ... сот пен ... бірін бірі толықтырып
тұратындығында.
Конституция белгілеп берген өкілеттікке сай, прокуратура ... ... ... ... сол ... ... кіретін органдар
мен лауазымды адамдардың қызметінің заңдылығына қадағалауды жүзеге асырады.
Яғни, ... ... ... ... дәстүрлі билік тармақтарына
кірмейтін де, өз алдына дербес билік тармаған құрмайтын да, ... ... да ... ... ... Локк пен ... Луи ... ұсынған билікті бөлудің
классикалық қағидасы бүгінгі күнде мемлекеттік аппараттық құрылымын ... ... ... бірде бір тармағына кірмейтін ... ... ... ... ... заңдармен өзіне
жүктелген функцияларын атқару барысында ол мемлекеттік билікті иеленеді де,
қолдана да алады. Осы тұста мемлекеттік ... ... ... ... ... ... мәні мен ... ашуымыз керек. Ол
үшін біз мемлекеттік органдардың бақылау қызметі мен ... ... ... ... ... ... бақылау әр түрлі
мемлекеттік органдарға ... ... ... ... ... ... ... ішіндегі әр түрлі
(санитарлық, экологиялық, өртке ... және т.б.) ... ... ... ... ету ... әртүрлі мемлекеттік органдардың
қызметінің бір саласы. Ол конституциялық, соттық, прокурорлық және ... ... ... ... ... бақылау немесе тексеру сөзімен
байланыстырады. Бірақ прокурорлық қадағалау тек тексеруден ғана тұрмайды.
Ал ... ... әрі ... ... ... ол ... әрекет
жасай алмау, яғни әрекетсіздікті білдіреді. Сондықтан прокурорлық ...... ... ... ... ... ... берілген
императивті сипаттағы өкілеттігімен заң бұзушылықтарды жою, олардың ... ... ... ... ... ... ... қалпына келтіруді
жүзеге асырады.
Біріншіден, прокурорлық қадағалау жоғары дәрежедегі қадағалау болып
табылады, себебі ол ... ... ... ... және жалпы
мемлекеттік сипатта болады. Ол қайсібір аймақтармен шектеліп ... ... ... ... ... ... ... бұл прокуратурадан басқа мемлекеттік,
қоғамдық дербес немесе өзге ұйымдар, мекемелер ... ... ... ... ... мемлекеттік қызметтің дербес түрі. Бұл ... ... ... ... прокурорлық қадағалау - мемлекеттік қызметтің өзіндік түрі.
Оның басқа мемлекеттік қызмет түрлерінен өзгешелігі ҚР-сы ... ... ... ... заң ... орындалуы, өзге де
құқықтық актілердің ... ... ... және тек прокуратураға ғана
берілген құқықтық құралдардың көмегімен анықталған заң бұзушылықтарды жоюға
шаралар ... ... ... ... ... ... ҚР Президентіне есеп беретін орган болуына
қарамастан, Конституцияға сәйкес ол ... ... ... ішінде мемлекет
басшысының актілеріне де жоғары қадағалауды жүзеге асырады.
Прокуратураның мемлекеттік билік органдар арасындағы орны мен ... ... ... күнде актуалды болып отыр, мемлекетте қылмыс пен
құқық бұзушылықтар күнделікті өсіп ... оның ... ... ... ... ... ... қылмыстар көбеюде,
құқықтық нигилизм өсуде, қоғамдық қатынастардың барлығында азаматтардың
құқықтары мен ... ... ... ... ... ... арта ... Осының бәрі прокуратура органдарының
орны мен оның қызметін қарастыруға септігін тигізді.
Тақырыптың ғылыми зерттелу дәрежесі. Бітіру жұмысында ... ... ... ... еңбектері, сонымен қатар практик заңгерлердің
көптеген еңбектері зерттелген.
Прокурорлық қадағалаудың мәселелері мен оның ... ... ... ... ғалымдар мен практик заңгерлердің
еңбектерінде ... ... ... ... ... И.Ж.Бақтыбаевтың, Е.С.Мерзадиновтың,
Р.Н.Ақпарованың, М.С.Нәрікбаевтың, С.Г.Темірболатовтың еңбектерін атап
өтуіміз керек.
Сонымен қатар, ... ... ... ... прокурорлық қадағалаудың теориясы мен практикасының ... әсер ... ... ... мақсаты мен міндеті. Жұмыстың негізгі мақсаты
мемлекеттік билік тармақтары мен ... ... ... мен ... ... айқындау, қызметінің негізгі мақсаты
мемлекеттегі ... ... ... ету болып табылатын прокуратура
органдарының ... ... ... ... тиімді
пайдалану жолдарын іздеу, азаматтардың ... ... ... сақтау заңдылығына жоғары қадағалауды ... ... ... ... мен ... ... тұрғыда
бекітілмеген тұстары бойынша пікір білдіру.
Осы аталған мақсаттарға жету үшін келесідей міндеттер туындап отыр:
- прокуратураның Конституциялық-құқықтық мәртебесін айқындау;
- ... ... ... ... тетіктегі прокуратураның
орнын анықтау;
- прокурорлық қадағалаудың маңызын зерттеу;
- ... ... ... мен қызметінің қағидаларын
көрсету;
- қадағалау салалары мен негізгі функциялардың мәнін ашу, олар ... ... ... ... ... актілерінің әрқайсысына түсінік беру, олардың
атқаратының қызметі мен тиімділігін айқындау;
- прокуратура органдарының функциялары мен қызмет ... ... ... ... ... ... ... жұмысының ғылыми-әдістемелік базасы. Бітіру жұмысының ғылыми -
әдістемелік негізі диалектикалық, әлеуметтік, тарихи, ... ... ... ... ... ... ... қолданыстағы заңнамаға талдау жасалынды. Аталмыш жұмыстың
әдіснамалық ... ... ... ... құқықтың, қылмыстық
құқық пен азаматтық құқық, қылмыстық және азаматтық іс-жүргізу құқығының
қағидалары мен ... ... ... құрайды.
Зерттеудің обьектісі мен пәні. Жұмыстың зерттеу обьектісі прокуратура
органдарының ұйымдастырылуы мен қызметінің Конституциялық ... ... мен оған ... прокурорлар мемлекеттегі заңдылықтың үстемдігін
қамтамасыз ету үшін ... ... ... қадағалауды жүргізу барысында
қалыптасатын құқықтық қатынастар ... сол ... ... ... зерттеу пәні болып табылады.
Жұмыстың практикалық маңызы. Елдегі заңдылық режимін қамтамассыз етуі,
билік тармақтары мен ... ... ... тепе-теңдік тежемелік
тетігін қалыптастыруы, Президенттің Конституцияның мызғымастығының кепілі
және мемлекеттік билік тармақтарының ... ... ... ... ету ... атқаруына әрекеттесуі үшін, азаматтардың
конституциялық құқықтарын қорғау, сақталу ... ... ... ... ... мен оның қызметіндегі жеткілікті
түрде нормативтік деңгейде ... ... ... ... ... ұсыныстардың жасалуы.
Жұмыстың құрылымы мен ... ... ... ... ғылыми
зерттеудің мақсаты және міндеттеріне сай келеді. Көлемі «74» ... 3 ... яғни ... ... ... және ... 5
бөлімшелер мен пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
1. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ПРОКУРАТУРАСЫНЫҢ КОНСТИТУЦИЯЛЫҚ-ҚҰҚЫҚТЫҚ
МӘРТЕБЕСІ
1.1 Құқықтық мемлекеттегі прокуратура органының
мәртебесі
Қазақстан Республикасы өзін ... ... ... ... ... ... ... отырып, 1995 жылы 30-тамызда өзінің
негізгі заңын, яғни Конституциясын қабылдады. Нарықтық қатынастарға ... ... ... ... ... әр түрлі салаларын дамыту, ең
негізгісі ескі кеңестік құрылымнан арылу мақсатында ... ... ... бастады. 1995 жылы қабылданған Конституция заңи ... ... ... заң болды, ағымдағы заңнаманың қайнар көзіне
айналды. Конституция мемлекеттің, ... адам ... ... туындайтын қоғамдық қатынастарды бекітеді және ... ... ... ... ... мен өкілеттігін бекітті.
Мемлекетіміздегі құқықтық жүйе континентальдық (романогермандық) құқық
жүйесі болып табылады. Мемлекеттік билік ... ол тек ... ... ... және сот ... ... оның дәстүрлі билік тармақтарына кірмейтін,
бірақ өзіне жүктелген өкілеттерге сәйкес, сол билікті иемдене және ... ... ... органдар бар. Олар Конституциялық Кеңес, Ұлттық
қауіпсіздік органдары, Есептеу ... ... ... ... ... қарсы күрес Агенттігі, сондай-ақ прокуратура. Бұл
органдар іс ... ... ... ... бір ... ... ... мәртебесі мен өкілеттігі ҚР Конституциясының
VII бөлімінің 83-бабында айқындалған. Прокуратураға ... ... ... VII ... ... және сот ... болғаны,
прокуратура мен сот қызметінің бір екендігін немесе прокуратураның ... ... ... білдірмейді. Сот төрелігі біздің
мемлекетімізде тек сотпен жүзеге ... Сот ... ... ... өзге де заңмен белгіленген сот өндірісі арқылы ... ... ... ... қарағанда қылмыстық қудалау функциясы ... ... ... ... аталған бөліміне кіруі сот
төрелігі сот ... ... ... жүргізілетіндігінде, заң
үстемдігін қамтамассыз етуде сот пен прокуратураның бірін бірі толықтырып
тұратындығында.
Конституция белгілеп ... ... сай, ... ... билік
тармақтарына кірмейді, керісінше сол билік тармақтарына кіретін органдар
мен лауазымды адамдардың қызметінің заңдылығына қадағалауды жүзеге ... ... ... ... ... ... билік тармақтарына
кірмейтін де, өз алдына дербес билік ... ... да, ... ... да ерекше мемлекеттік орган. [1.88-б]
1994 жылы 12 ақпанда Президенттің қаулысымен бекітілген «Құқықтық
реформаның мемлекеттік ... ... ... ... жүйені қалыптастыруға жаңа көзқарастар жасалды. 1996 жылдан бастап
прокуратура тергеу функциясынан айырылды. Сол жылы Елбасының ... ... ... ... ... ... тән ... қудалаудың шектері айқындалып, тәртібі
белгіленді, сот ... ... ... және ... ... ... ... сәйкес
прокуратура тікелей Қазақстан Республикасының Президентіне есеп береді. ... ... ... ... және ... ... барлығының келісімді жұмыс істеуін қамтамасыз ету функциясын
атқаруына әрекеттеседі. Сондай-ақ, ... ... ... ... ... ... қадағалауды жүзеге асыру барысында прокуратура
мемлекеттік органдардың қызметіне келіп тіреледі. ... ... ... ... ... ... билікке келгенде, мемлекетіміздің заң шығару функциясын
атқарушы жоғары өкілді орган Қазақстан Республикасының ... ... ... ... прокуратура сол кездегі заң шығарушы ... ... есеп ... және ... Бас ... ... 5 жыл мерзімге тағайындайтын.
Бүгінгі таңда Қазақстан Республикасының Бас Прокурорын Парламент
Сенатының келісімімен Президент ... және оның ... ... ... ... ... үшін ... береді.
Прокуратураның заң шығарудағы бастама құқығы болмағанымен, заң
шығармашылығы және оларды насихаттау бағытындағы ... атап ... Ол ... жетіспеушіліктер мен ақауларды жетілдіру жөнінде Үкімет
пен Парламентке ұсыныстар енгізіп отырады. Осы ... ... ... ... ... мен ... ... актілерге
наразылық келтіру құқығын айтып кеткен жөн. ... ... ... ... Кеңестің алдында ұсыныс енгізу құқығы берілсе,
заңсыз нормативтік құқықтық актілердің күшін ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастырылған болар еді. Сонымен,
прокуратура конституциялық орган ретінде ең әуелі Ата Заңның үстемдігін
қамтамасыз ... ... да, ... ...... ... ... Ал билік кеңістігіндегі алатын орнымен, ол өз кезегінде
тежемелік және ... ... ... ... ... ... ... заңды да, қажетті құбылыс болып отыр. Бұл
мемлекеттік құрылыстағы ... ... ... ... әр ... ... ... ол үкіметтік ... ... ... ... ... құқықтарына қатысты Үкіметтің қаулыларын
шығаруға ұсыныс жасау және басқа. Прокуратура тәуелсіз мемлекеттік институт
ретінде ... ... ... қызметіндегі заңдылыққа, Үкіметтің,
министрліктер мен ведомстволар, жергілікті атқарушы ... ... ... ... актілерінің заңдылығына
қадағалау жүргізеді, ... ... ... аясы да осында, заң
бұзушылықтың көптеген фактілері дәл осы ... ... мен ... ... орын ... сот билігіне келетін болсақ, сот билігі өзге билік тармақтарынан
тәуелсіз қызмет атқара отырып, сонымен қатар заң ... және ... ... ... ... ... мен ... қарым-қатынасы
әділ соттылықтың, соттың ... және ... тек ... конституциялық принципіне сүйене отырып құралады.
Прокуратура соттың үстінен қадағалау ... және оның ... ... ... ... ... заңсыз шығарылған сот
актілеріне келтірген наразылығы алдын ала белгіленген заңи күшке ие ... тек ... ... ... ... ... ... заңсыз актілерін жою
немесе өзгерту туралы сұрақта ұсыныстық сипатқа ие болады, сол арқылы сот
актілерінің заңдылығын ... ... үлес ... Осы ... сот пен
прокуратураның қарым-қатынасы азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын
қамтамасыз ету мен қорғау ... ... ... ... ... мемлекет мүддесін білдіру, ... ... ... ... ... сот ... ... белсенді де кәсіби
қатысуы сот әділдігін қамтамасыз етудің бірден бір кепілі болып табылады.
Мемлекеттік органдар ... ... ... орынға ие.
Конституция оны мемлекеттік билік пен ... ... ... және нышаны, Конституцияның және адам құқығы мен бостандығының
мызғымастығының кепілі ретінде анықтап ... ... ... ... ... ... ... Сонымен бірге ол мемлекет басшысы
және ең жоғарғы лауазымды тұлға болып табылады. Бұл ... пен ... ... ... ... ... ... өкілді орган
Парламент. Мемлекеттік билік жүйесінде ол заң шығару қызметін ... Дәл осы ... ... ... пен ... мүддесін
өздерінің конституциялық өкілеттігіне сай тек Президент пен Парламент
білдіре ... Ал ... пен өзге ... өз ... ... тек
мемлекеттің мүддесін білдіре алады. Бұл оларда халық мандатының жоқ ... ... ... ... ... және оған есеп ... ... наразылығымен Конституцияға қайшы келетін Үкіметттің немесе
өзге орталық атқарушы ... ... мен ... ... ... ... Осы ... заң әдебиеттерінде прокуратураны Президенттің
өкілеттіктерін жүзеге асыру үшін ... ... ... ... ... ... прокуратураны тек ... ... ... ... ... ... ғана қарастыруға болмайды, себебі
ондай жағдайда прокуратура тек Президенттің нұсқауларымен жұмыс істеген
болар еді, прокуратура қызметінің ... ... ... сөз ... ... Президентi прокуратура органдарына қатысты:
1) Парламент Сенатының келiсiмiмен Республиканың Бас Прокурорын бес жыл
мерзiмге қызметке тағайындайды, оны ... ... Бас ... ... ... ... Бас Прокурорының
орынбасарларын қызметке тағайындайды және қызметтен босатады;
3) әр тоқсанда кемiнде бiр рет Бас ... ... ... ... ... ... ... есеп беруі оған ... ... өз ... ... асыру үшін Президентпен
белсенді жұмыс ... ... ол өз ... ... ... өзге ... ... бірлесе жұмыс атқарады.
Сондықтан да, прокуратураны Президентке есеп беретін, қызметі барлық
мемлекеттік органдар, қоғамдық бірлестіктер, ... ... ... заңдылықты сақтауын қамтамасыз етуге бағытталған, тәуелсіз
және орталықтандырылған орган ретінде қарастырған жөн.
Прокуратураның мемлекеттік билік органдар арасындағы орны мен ... ... ... ... ... ... ... мемлекетте қылмыс пен
құқық бұзушылықтар күнделікті өсіп отыр, оның ... ... ... ... ... ... қылмыстар көбеюде,
құқықтық нигилизм өсуде, қоғамдық қатынастардың барлығында азаматтардың
құқықтары мен ... ... ... ... ... сенімсіздігі арта түсуде. Осының бәрі прокуратура органдарының
орны мен оның ... ... ... ... Осы тұста
прокуратураның қызметін Әділет министрлігіне беру немесе оның ... ... ... туып жүр. ... ... құрамына
кіретін Әділет министрлігіне бағыстылықта бола алмайды, себебі ... ... ... қызмет аялары пайда ... еді, ... ... ... заңдылықты қамтамассыз ету функциясынан
айырылады, сондай-ақ сот процесінде үкіметтің емес, мемлекеттің мүддесін
білдіретін ... ... ... ... кіре алмайды. Прокуратурада
тек қылмыстық қудалау функциясын қалдырып, оны ... ... ... ... ... жоқ және бұл ой тек ... ғана емес,
ғалымдар тұрғысынан да сынға алынып отыр.
Прокуратура - қызметі заң ... ... оны ... бағытталған,
Конституция мен заңдардың, өзге де нормативтік ... ... ... ... ... билік органдарындағы орны
мен ведомстволық бағыныстылығына қарамастан дәлме дәл, әрі ... ... ... жүргізетін жалғыз мемлекеттік ... ... және ... ... мен ... ете отырып, барлық мемлекеттік органдармен тығыз қарым-қатынаста
болады. Мұнда қадағалау актілерінің адресаттары, яғни заңсыз акті ... ... одан ... ... органдарды атап кеткеніміз жөн. Прокуратура
өзінің қадағалау актілерін Президент Әкімшілігі, Парламент, Үкімет, орталық
мемлекеттік органдар, ... ... және ... ... соттарға
жібере алады.
Адам және азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қамтамассыз ету -
қызметіндегі негізгі бағыт болатын органдар тек сот ... ... ... ... ішкі ... ... ... ұлттық қауіпсіздік
органдары және тағы басқалары. Бұл органдардың көбі өз ... ... яғни ... орны болған кезде ғана ... ... ... ... ... ... келтіру емес, құқық
бұзушыны ұстау мен оны сотқа беру ... ... орыс ... ... ... биліктегі ерекше тармақ
ретінде қадағалаушы билік, яғни прокуратураны, сондай-ақ Конституциялық
Кеңесті қарастырады. Өз ... ол ... ... ... органдар басқа билік тармақтарынан дербес, өз ... ... ... ... бұл ... өз ... тек тексеру мен
тергеу, істі зерттеумен ... және ... ... шаруашылық
қызметіне араласпайды.
Прокуратурамен бірге бірде бір билік тамағына кірмейтін ... ... ... ... кеткеніміз жөн. «Қазақстан
Республикасының Конституциялық Кеңесi туралы» 1995 жылғы 29 желтоқсандағы
Қазақстан ... ... ... ... ... Кеңес мемлекеттiк орган ретiнде Республиканың бүкiл
аумағында Қазақстан Республикасы Конституциясының ... ... ... және өз ... ... ... кезiнде дербес және мемлекеттiк
органдарға, ұйымдарға, лауазымды адамдар мен ... ... ... ғана бағынады әрi саяси және өзге себептердi
негiзге ала алмайды; республика Конституциясы мен ... ... ... ала отырып, соттардың немесе басқа мемлекеттiк органдардың
құзыретiне жататын барлық жағдайларда өзге ... ... ... ... өз өкiлеттiгiн жүзеге асырады. Заңға сәйкес,
Конституциялық Кеңестiң ... дау ... ... ... ... ... ... сайлауының; республикалық
референдумның дұрыс өткiзiлгендігi туралы мәселенi шешу кіреді. Сондай-ақ,
2008.17.06. № 41-IV ҚР ... ... ... жаңа ... ... ... заңдардың Президент қол қойғанға дейін;
Парламент және оның Палаталары қабылдаған қаулылардың; ... ... олар ... ... ... ... Конституция нормаларына ресми түсiндiрме, Парламент
тиiсiнше республика Президентiн мерзiмiнен бұрын қызметiнен босату туралы
шешiм, ... ... ... ... ... түпкiлiктi шешiм
қабылдағанға дейiн - белгiленген ... ... ... туралы
қорытынды бередi.
Конституциялық Кеңес, егер сот қолданылуға жататын заң немесе өзге де
нормативтiк құқықтық акт адам мен ... ... ... ... мен ... ... жасайды деп қараса, соттардың актiнi
конституциялық емес деп тану туралы өтiнiштерiн қарайды; 2008.17.06. № ... ҚР ... ... 2-тармақша өзгертілді (бұр.ред. қара)
конституциялық iс жүргiзу практикасын қорыту нәтижелерi бойынша жыл ... ... ... заңдылықтың жайы туралы жолдау
жiбередi. ...... ... ... өтiнiштерi бойынша
конституциялық iс қозғалып отырған келесі адамдар мен органдар танылады: 1)
Республика Президентi; 2) ... ... ... 3) ... Төрағасы; 4) өздерiнiң жалпы санының кемiнде бестен бiрi
болатын ... ... 5) ... 6) ... ... актiлерiнiң конституциялылығы тексерiлетiн мемлекеттiк органдар мен
лауазымды адамдар.
Осы орайда Бас ... ... ... ... ... болмауы логикаға бағынбайды, себебі прокуратура мемлекеттегі
Конституция мен заңдардың дәл бірыңғай ... ... ... ... орган болып табылады емес пе, прокурорлық қадағалау ... ... мен ... ... органдарға тарайды. [44.131-б]
Бұл сұрақта Қазақстан Республикасы Бас прокурорына ... ... ... қабылданған заңдар, Бас Прокурордың
наразылығы келтірілген және ол қаралмай ... ... ... ... ... ... ... туралы
өтініш жасау құқығын беру керек, оны Конституция мен өзге де заң ... мен ... ... арқылы жүзеге асыру қажет деген отандық
заңгерлердің позициясын қолдаймыз.
Мемлекеттік биліктің бірде бір тармағына кірмейтін тағы да бір ... ... ... деп ... жүрген Қазақстан Республикасы Экономикалық
қылмысқа және сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес Агенттiгі - ҚР ... ... және есеп ... ... ... ... мақсатында басшылықты, сондай-ақ заңнамада ... ... ... және ... жемқорлық қылмыстар мен құқық
бұзушылықтардың алдын алу, ... ... ... кесу, ашу мен ... ... ... әрi өзге де ... атқарушы және рұқсат
берушi функцияларды жүзеге асырушы ... ... ... ... ... функциялары келесідей :
1) мемлекеттік саясатты қалыптастыруды қамтамасыз ететiн ... ... ... оның ... ... полициясы органдары
қызметінiң басым бағыттарын, оларды iске асырудың құқықтық, ұйымдық және
экономикалық тетiктерiн ... ... ... өз ... нормативтiк құқықтық актiлер қабылдау, экономикалық, қаржылық және
сыбайлас жемқорлық қылмыстар мен құқық бұзушылықтарға ... ... ... ... ... ... қызметiнiң стратегиясы мен
тактикасын айқындайды;
2) мемлекеттiк ... iске ... ... ететін функцияларды жүзеге
асыру, оның ішінде: қаржы полициясының органдары, оқу орындары және өзге де
ведомствоға бағынысты ... ... ... ... ... қызметіне басшылықты, оны ... және ... ... ... ... ... ... көмек көрсету, өз құзыретiнiң мәселелерi ... ... ... ... мен ... алу ... және жүргізуді, қолда бар күш пен құралдарды пайдалану жөнiнде
оңтайлы шешiмдер ... ... ... ... ... мен
оқу орындарына практикалық және әдiстемелiк көмек көрсетудi, оң жұмыс
тәжiрибесiн қорыту мен ... ... ... ... ... органдары
қызметінiң тиiмдiлігін арттыру жөнiнде шаралар тұжырымдайды және iске
асырады.
Прокуратура ... ... ... және ... ... ... асырады, қаржы полициясы органдарының жедел-iздестіру,
әкiмшiлiк, ... ... мен ... ... ... жасайды,
республикадағы жедел жағдайға болжау құрайды, ... ... ... ... ... ... бойынша жедел әрекет ету ... ҚР ... ... және ... жемқорлық қылмыстарға
қарсы күрестің жай-күйi туралы тұрақты хабардар етеді, қаржы полициясы
органдарының ... ... ... ... және ... құқық
бұзушылық туралы iстер бойынша адамдарды, соттың қаулысы бойынша мемлекет
мүддесiне орай қойылған талап-арыздар бойынша ... ... ... болған кезде оларды iздестірудi жүзеге асырады, сондай-ақ өз
қызметі барысында барлық мемлекеттік органдармен ... ... ... ... ... ету ... басқа да мемлекеттiк
органдармен ... ... ... ... Агенттіктің негізгі функциялары өзіне берілген
қызмет ... яғни ... ... және сыбайлас жемқорлық
қылмыстар мен құқық ... ... ... саласы бойынша болып отыр,
сол сала бойынша Агенттік тергеу амалдарын да жүргізеді.
Осы орайда Агенттік ... ... ... прокурорлық
қадағалау аясында болады, яғни тергеу мен анықтама, ... ... ... ... ... ... заң ... азаматтардың арыз, шағымдарына сәйкес
тексерулерге жатады, тексерулер жоспарға сай ... ... тыс ... ... пен ... ... ... іс-қимыл жасау
тәртібі заңдар мен қылмыстық іс-жүргізу заңнамаларына, ... мен ... ... ... ... жүзеге асырылады.
Көріп отырғанымыздай, әрбір мемлекеттік органның өз қызметін жүзеге
асыру әдістері, негіздері, нысандары ... және олар ... ... ... ... ... - Республика аумағында
заңдарының, Президент Жарлықтарының және өзге де ... ... дәл және ... ... ... ... мен ... әкімшілік және атқарушылық істер ... ... ... ... ... тек ҚР ... есеп
беретін мемлекеттік орган. Прокуратура кез-келген заң бұзушылықты анықтау
және жою ... ... ... ... мен ... ... ... мен өзге де нормативтік құқықтық ... ... ... мемлекеттің мүддесін білдіреді, сондай-ақ заңда белгіленген
жағдайларда тәртіп пен шекте қылмыстық құдалауды жүзеге асырады.
Осындай функциялармен бірқатар заңнаманы ... мен ... ... ... пен құқық және заңды бұзушылыққа қарсы күрес ... ... ... ... ... ... тән қызметінің алуан түрлі екендігін көрсетеді.
1.2 Қазақстан Республикасының Конституциясы прокуратура жөнінде
Ата ... 1995 жылы 30 ... ... ... ... мен
толықтырулар 2007 жылдың 21 мамырында енгізілді
Ғ.С.Сапарғалиев Конституцияны - ... ... мен ... ... ... ... ... реттеудің
құқықтық шегі мен аясы анықталатын, адамның құқықтары мен ... ... ... ... ... ... қоғамдық және мемлекеттік институттар қатынастарының өзгеру
негіздері көзделген мемлекеттің негізгі заңы ретінде ... аса ... ... ... бейнеленіп, сол арқылы
іске асады. Конституция мемлекеттің қоғамдық ... ... ... ... ... ... мен бостандықтарын,
міндеттерін айқындайтын мемлекеттегі ең жоғарғы ... ... ... Ол ... ... ... салаларын өз нәрімен сусындататын зор
ауқымды саяси құқықтық күшті бойына жинаған.
Конституцияның ... ... ... мен ... Прокуратура мемлекеттік орган, ал прокурорлық қадағалау
мемлекеттік қызметтің айрықша ... ... ... ... ... мен ... үстем тұруын қамтамасыз ету, адамның және
азаматтың құқықтары мен бостандықтарын ... ... ... Бұл ... ... құқықтық жүйеде алатын орны мен мәртебесімен,
рөлімен айқындалады. Ал прокурорлық қадағалаудың міндеттері оның қызметінің
негізгі бағыттарымен пара-пар ... ... ... ... ... VII ... және
сот төрелігі»-деп аталатын тарауында жайғасуы, оның биліктің осы тармағына
жататындығын білдірмейді. ... бір ... ... ой ... ... ... Конституциядағы «Президентке арналған» II тарауға
қою ... ... ... ... ... ... ... есеп беретін орган және Президенттің ... ... ... ... ... ... Конституцияның кейілі ретіндегі тежемелік
жүйесін құрайтынын да ескеру қажет. 1993 жылы ... ... ... үш ... ... болатын.
Тарих тереңіне көз жүгіртер болсақ, Қазақстан аумағында прокуратура
органдары тұңғыш рет 1922 жылы 13 ... ... ... ... комитетінің
екінші шақырылған 3-ші сессиясында құрылып, онда ... ... ... ... ... ... ереже бекітілді. 1937
және 1978 жылдары ... КССР ... ... ... ... ... нақты міндеттері іс
жүзінде кеңестік жергілікті атқарушы биліктің ықпалында болды. Ал ... ... ... ... 1991 жылы ... ... декларация қабылданғаннан кейін басталды, республиканың
Бас Прокурорының лауазымы енгізілді. ... ... ... ... 1995 жылы ... ... ... прокуратурасы
мемлекет үшін нақты қажеттілігі мен шынайылығы жағынан алғашқы қабылданған
Конституциямен салыстырып қарағанда ... ... ... ... қадағалау деген жаңа сипатқа ие болды.
Ата Заңымыздың 83-бабына сәйкес прокуратура органдарының қызметін
реттеу мақсатында 1995 жылы 21 ... ... ... ... Заңы ... ... ... прокуратура мемлекетіміздің
ең жоғарғы құндылығы – адам және оның өмірін, құқықтары мен бостандықтарын,
мемлекет пен ... ... ... ... ең ... ... айналды. Прокуратура мемлекет мүддесін қорғауда, яғни ... ... ... ішкі ... тұрақтылықты, еліміздің
экономикалық қарқынды дамуын қамтамассыз ету ... ... ... ... ... ... Президентке ғана есеп беретін орган
болып табылады.
Мемлекетімізде ... ... ҚР Бас ... ұйымдастырады.
ҚР Конституцияның 83-бабына, ҚР «Прокуратура туралы» Заңына және ... ... ... ... ... ... салалары
бар:
1) республика аумағындағы заңдардың және Президент жарлықтарының және
өзге де нормативтік құқықтың ... дәл әрі ... ... жедел- іздестіру қызметінің заңдылығын қадағалау;
3) анықтама мен тергеудің заңдылығын ... ... ... ... білдіру және сот қауылыларының заңдылығын
қадағалау;
5) әкімшілік істер жүргізудің заңдылығын қадағалау;
6) атқарушылық ... ... ... ... ... ... бағыттары сипаты мен
мазмұны жағынан алуан ... ... ... ... қадағалауды жүзеге асыруы
Конституциямен, «Прокуратура ... ... ... ... іс жүргізушілік және басқа да заң нормаларымен реттеледі.
Конституцияда прокуратураны ... ... ... ... және ҚР Бас ... тағайындалуы мен қызметтен
босату тәртібі, Бас ... ... ... мәселелерінің тәртібі
туралы баяндалады. Яғни, жалпы прокурорлық ... ... ... ... негізгі заңынан өз бастауын
алатыны сөзсіз.
2. ПРОКУРАТУРА ОРГАНДАРЫНЫҢ ҚЫЗМЕТІ
2.1 Прокуратура органдары қызметінің негізгі қағидалары
Прокуратураға ... оның ... мен ... ... ... ... ... Заңда баянды етілген, оның
мақсаттарын және құқықтық табиғатын, сондай ақ ... ... ... ... мен ... ... ... айтамыз. Заңмен
белгіленген қағидаттарды сақтау прокуратураға мемлекетте заңдардың дәл, әрі
бірыңғай қолдануына ... іске ... ... оның ... ... ... ... жағдай жасайды. Өзгеше ... ... ... ... ... өз ... барысында басшылыққа алатын, нормативтік құқықтық актілерде
көрсетілген ... ... ... ... бастамалар, құқықтық
идеялар.
В.И.Басков өз еңбектерінде прокурорлық қадағалаудың келесі қағидаларын
қарастырады:
- прокуратура органдарының ... мен ... ... ... ... ... ... біркелкі және ... ... ... ... ... болса да заң бұзушылықты дер кезінде ... ... шара ... ... ... органдармен, қоғамдық бірлестіктер мен еңбек
коллективтерімен қарым қатынастығы;
- прокуратура органдары қызметінің жариялылығы мен демократиялылығы;
- ... ... ... ... ... ... ... қызметін ұйымдастыру мен өкілеттігіндегі саяси
алшақтылық.[2.77-б]
Аталған қағидалардың көпшілігі ұлттық заңнама мен заңи ... ... ... ... ... ... мен
қызметі қағидаларының өзіндік ерекшеліктері бар. Бұл ... ... ... және «Прокуратура туралы» Заңның 3-
бабында, сондай-ақ Азаматтық ... және ... ... ... ... ... органдарын ұйымдастыру қағидалары
және екіншіден, прокуратура қызметінің қағидалары деп бөліп қарастыруға
болады.
Прокуратура органдарын ... және ... ... біз ... жеке және ... деп ... қарастырамыз. Жалпы
қағидалар прокуратура өкілеттігін қадағалаудың барлық түріне ... ... ... оның заңнамаға сәйкес мақсаттарын
орындауды анықтап береді. Осы ... ... ... ... және олар әрбір қадағалау саласына қатысты өз ерекшеліктеріне ие.
Заңдылық қағидасы. Бұл қағида жалпықұқықтық, әмбебап ... ... ... ... ... ... құбылыс. Яғни,
заңдылық режимін қамтамасыз ету бұл ... ... ... ... ... ... ... келесі элементтерден құралады: 1)
заңдар мен заңға сәйкес актілер; 2) заңдарды орындау; 3) заңдардың дәл ... ... ... 4) заң ... әрекеті үшін жауапкершілік.
Заңдылық қағидасы мәні ... ... ... ... ... ... сақтауы мен орындауында бекітілген ... ... ... ... ... заңдылық мағынасын қоғам мен мемлекеттің құқыққа деген,
мемлекет және қоғамдық ... ... ... ... жиынтығы, сондай-ақ осы талаптардың мемлекеттік органдар мен
лауазымды тұлғалардың құқықшығармашылық, құқыққолданушылық және ... ... ... мен ... ... ... ретінде қарастырады.
Заңдылық қағидасы Конституцияның 83-бабында бекітілген прокуратура
қызметінің мақсаттары мен ... ... ... Ол ... ... ... ... және өзге нормативтік құқықтық
актілердің дәлме дәл әрі ... ... ... ... мен ... ... және ... істер
жүргізудің заңдылығына жоғары қадағалауды жүзеге асыру болып табылады. Ол
сондай-ақ, кез ... заң ... ... мен оларды жоюға шаралар
қолдану, Конституция мен өзге заңдарға қайшы келетін актілерге наразылық
келтіру ... ... ... ... ... ... ... барысында заңи сипатқа ие. Яғни, прокуратура органдарының
ұйымдастырылуы мен ... ... ... заң ... ... ... ... мен өкілеттіктерінің ... ... ... жүзеге асыру бойынша прокуратура қызметінде
бекітілген ... мен ... ... ... қатысты бұл
қағида екі сипатқа ие ... ... ... біріншіден, мемлекеттік органдар,
меншік түріне қарамастан барлық ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асыру,
екіншіден өз қызметін орындау барысында заңдылықты ... ... ... ... өзге ... органдар, лауазымды
тұлғалар, саяси партиялар мен қоғамдық бірлестіктерден тәуелсіздігі. ... ... өз ... ... органдардан да, орталық
органдардан да тәуелсіз жүзеге асырады және оларға есеп ... ... ... ... тәуелсіздігіне заңмен мынадай
кепілдіктер қарастыралған:
1) прокурорлардың қызметіне ... ... ... ... жауаптылық
белгілеу;
2) прокуратура актілерінің мемлекет аумағында барлық тұлғалардың
тарапынан ... ... мен ... ... ... және әлеуметтік қорғау жолы;
4) барлық прокуратура органдары мен мекемелерінің тек республикалық
бюджет есебінен қаржыландырылуы;
5) ... ... ... ... ... ... құрамындағы тәуелсіздік пен саяси алшақтылықты бөліп қарастыруға
болады. Саяси алшақтылық, яғни прокуратура ... ... ... мен өзге де қоғамдық ұйымдарға араласуға, прокуратура және барлық
мемлекеттік органдар құрамында ... ... ... және ... ... ... ... партия құрамында тұруға
конституциялық тыйым ... ... ... ... алшақтылық
прокуратураның саяси партиялар мен қоғамдық бірлестіктерден тәуелсіздігі
мен ... ... тар ұғым ... отыр. Яғни тәуелсіздік қағидасы
негізгі қағида ретінде, ал саяси алшақтылық алғашқыдан ... ... ... ретінде қарастырылады. Мемлекеттік аппараттағы
прокуратураның осындай ... ... ... ... ... ... ... өз айқындамасын принципті түрде және ... ... ... ... мен ... біртұтастығы мен
орталықтандырылуы, төменгі тұрған прокурорлардың ... ... ... ... ... ҚР-ның 1995 жылы 21-
желтоқсандағы «Прокуратура туралы» ... ... ... Қазақстан
Республикасының прокуратурасы органдарының біртұтас ... ... ... ... республикалық маңызы бар қалалар
мен Республика астанасының прокуратуралары, ауданаралық, ... ... ... ... ... және ... ... дәлел бүкіл прокуратура органдары бір жүйені құрайды,
олардың мақсат ... ... ... ... ... мен ... ... заңды бұзушылыққа қарсы прокурорлық
қадағалаудың бірегей іс- шараларын қолданады.
Ал орталықтандырылуы бір орталықтан басқарылуы мен ... ... ... ... ... прокуратурасы
Президентке есеп беретін біртұтас орталықтандырылған мемлекеттік ... ... ... ... ... ... территориялық, әскери және
мамандандырылған прокуратуралар.
Төменгі тұрған прокурорлардың жоғары тұрған прокурорларға қызмет
бойынша бағынуы. Бұған ... ... ... ... прокурорлардың жоғарғылармен және Бас ... ... ... ... ... мен нұсқаулары төменгілер үшін
міндетті болуы;
- төменгі прокурорлардың актілерін жоғары тұрған прокурорлардың бұза
алуы;
- төменгі ... ... ... ... есеп ... Бас Прокурорын Парламент ... ... ... 5 жыл мерзімге қызметке ... Ал Бас ... ... мен орынбасарларын Бас Прокурордың ұсынуы бойынша
Республика Президенті қызметке ... ... және ... прокурорларды Президенттің келісімімен ҚР Бас ... ... ... және оған ... прокурорларды облыс
прокурорларының ұсынуымен Бас прокурор тағайындайды. Көріп отырғанымыздай
прокуратура органдары біртұтас иерархиялы ... ... ... ... өз ... ... ... жеке шешім
қабылдауға құқылы, яғни нақты бір шешім қабылдау кезіндегі ... іске ... ... пен өз пікірі мен ынтасын білдіру.
Заңмен жүктелген өкілеттіктерді ... ... ... ... ... Бұл ... тәуелсіздік қағидасымен тығыз
байланысты. Ол прокуратура органдары қызметі ... өзге ... ... ... есеп ... ... ... нұсқаулар беруіне
жол бермеу болып табылады, тек ҚР Бас прокуроры әр ... ... ... заңдылық режимі туралы есеп береді. Сондай-ақ
прокуратура қызметіне араласпау ... ... ... заңмен
көзделген мақсаттар мен функциялардан басқа міндеттерді артпауды білдіреді.
Ешбір өзге ... ... ... органдарына міндеттер жүктей
алмайды.
Жариялылық қағидасы. Прокуратура органдарындағы жариялылық қағидасы
прокуратура ... ... ... мен қоғамдық бірлестіктер мен
ұйымдар, азаматтар үшін ашық ... ... яғни ... ... ... ... ... органдары республиканың
азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қорғау, сондай-ақ ... ... ... ... ... келмейтіндей деңгейде жариялы іс-
қимыл жасайды. Жариялылық қағидасының мақсаттары:
- заңнаманы насихаттау мен түсіндіру;
- профилактикалық, яғни алдын алу ... ... ... ... белгіленген шектерде халықтың
қолжетімділігі, прокуратура мен ... ... ... ... ... ... прокуратураға қатысты тура
заңнамамен бекітілмесе де, бұл қағида мемлекеттің демокртиялық ... ... ... ... ... өзін демократиялық
мемлекет деп жариялады. Ал ... ... ... ... ... ... ... өкілеттігін жүзеге асырады,
азаматтар өз ... мен ... ... үшін ... ... ... бере ... яғни, прокурорлық қорғау әрбір
құқы мен ... ... ... ... ... ... прокуратура
қызметінде демократизм төменгі тұрған прокурорлардың әрекеттері ... ... ... ... шағымдану жолымен де жетеді.
Прокуратураның өзге мемлекеттік органдар мен қоғамдық бірлестіктермен
ынтымақтастық қағидасы. Прокуратура өзіне жүктелген ... ... ... атқару барысында басқа мемлекеттік органдармен ... ... ... ... ... заң ... анықтау мен кінәлі
тұлғаларды ... ... ... өзге де ... қорғау органдарымен
қатынаста болады. Бұл прокурорлық қадағалау жұмыстарының тез, дер кезінде
әрі тиімді етуге ықпалын тигізеді. ... ... ... ... ... ... ... сот және өзге органдарымен
қарым-қатынасы процессуалдық тәртіппен бекітілген. Прокурорлық қадағалауды
жүзеге асыру барысында прокуратура заңдылықты сақтау жағдайы ... өзге ... ... барлық өзге мемлекеттік органдар мен мекемелерден,
ұйымдар мен азаматттардан алады, сондай-ақ ... ... ... ... арнайы топтар құрған жағдайда өзге органдар
мамандарын ... ... ... ... ... ... ... құқықтары мен
бостандықтарының ... ... ... ... бар ... ... халықаралық байланыс сұрақтары және өзге де
мәселелер бойынша ... ... ... ... ... ... ... Үкімет, Жоғарғы Сот. Прокуратураның Президентпен қарым-қатынасы,
байланысы ерекше аталып өтілгені жөн. Ол ... ... ... ... мен босатудан, Бас Прокурордың әр
тоқсан сайын Президент алдында елдегі заңдылық режимінің ... ... ... ... жағдайларда прокуратураға жүктейтін
міндеттері мен тапсырмаларынан көрініс табады.
Барлық ... ... ... ... мен ... ... ... актілерінің міндеттілігі. Яғни, заң ... ... ... ... ... ... ... ұйғарым, санкция, наразылық, нұсқау, арыз, заңға түсіндірме
мемлекеттік органдар, мекемелер, ұйымдар, ... ... ... шара ... ... болып табылады, ал оның
орындалмау және өзге ... ... ... ... ... ... соғады.
Прокуратура қызметінің коллегиялық сипатта болуы. Бас прокуратурада,
облыстардың прокуратураларында және оларға теңестірілген прокуратураларда
алқалар құрылады. Алқа ... ... ... ... ... ... бұзылуының анықталуына байланысты Бас
Прокурордың, облыс прокурорының немесе оған теңестiрiлген ... ... ... ... ... ... қатысуымен алқалы түрде
қарауды қажет ететiн өзге де мәселелер ... Алқа ... ... ... ... ... даусымен қабылданады. Алқаның шешiмдерi
тиiстi прокурорлардың бұйрықтарымен iске ... және ... ... үшiн ... ... ... ... прокурорлық қадағалау актiлерi қабылданады. Алқа ... және алқа ... ... ... Бас ... қадағалаудың жеке және арнайы қағидалары ... ... ... ... ашады. Олардың қатарына адамның
және азаматтың ... мен ... ... тұлғалардың және
мемлекеттің мүдделерінің сақталуын қадағалау саласы бойынша ... ... ... ... және ... қызметі мен
азаматтардың жеке өміріне араласпауы. Бұл қағида Қазақстан Республикасының
1995 жылы 21 ... ... ... Заңының 28-бабында анық
көрініс тапқан. Прокуратура өз ... ... ... сәйкес жүзеге асырады. Прокуратура өзіне басқа органдар мен
ұйымдардың міндеті мен ... ала ... ... ... ... ... ... ұйымдастырушылық, кадрлық,
ақпараттық және өзге қызметіне араласпайды. Мемлекеттік органдардың заңсыз
актілерінің күшін жоюға тура ... ... да, ... ... ... тоқтата тұруға және сол органдар немесе сот арқылы күшін жоюға құқылы
болып табылады. Ал ... жеке ... қол ... жол ... өмір тек сол ... ... ғана ... және мемлекет пен қоғамның
бақылауына жатпайды. ... ... және ... құқықтары мен
бостандықтарының сақталуына қадағалауды жүзеге асыратын орган ретінде
азаматтардың ... ... ... ... ... ... Прокуратура осы қызметі барысында өзі осы ... ... ... ... ... ... ... заңнама бұл қағидадан
бас тартады, мысалы, маскүнемдікке ... ... ... қорғау кезінде, сондай-ақ әрекет қабілеттілігі шектелген немесе
жоқ тұлғалардың, кәмілетке ... кәрі ... ... қорғау барысында.
Азаматтардың конституциялық құқықтарын шектеумен байланысты
құқыққорғау органдарының ... мен ... ... ... мәні ... кейбір конституциялық ... ... ... жеке ... ... жеке ... мен ... жазысқан хаттарының, телефон арқылы сөйлескен сөздерiнiң,
почта, телеграф ... және ... ... ... ... сақталуына құқығы, азаматтардың еркін жүріп-тұру құқығы, тұрғын
үйге қол сұғылмаушылығына байланысты ... ... ... ... ... ... яғни ... қажет. Тергеу, жедел-
іздестіру органдарының ... ... ... алу, ... ... екі
сағаттан артық ұстау, жазысқан хаттарды алу, телефон диалогтарын тыңдау
үшін заңда көзделген ... ... ... ... ғана прокурордың
санкциясымен, қамауға алу сот санкциясымен жүзеге ... ... ... беру өзге ... ... құзіретінде жоқ.
Адам бойындағы, психикасындағы немесе өзге де кемiстiктерi салдарынан
өз құқықтарын қорғауды ... ... ... ... прокурордың оны
қамтамасыз ету жөнiнде қажеттi шаралар қолдануға мiндеттi болу ... ... ... ... ... ... немесе жоқ тұлғалар,
кәмілетке толмағандар, кәрі адамдар, мүгедектер ... ... ... Бұл ... ... «Прокуратура туралы» Заңының 7-бабының 2-
тармағында анық бекітіліп берілген.
Прокурорлық қадағалаудың жалпылама сипаты. Бұл ... ... ... ... ... ... мен ... азаматтарға
қатысты жүретіндігі жатыр. Прокурорлық тексеру обьектісі ретінде ... ... ... ... мен ... ... қарамастан
ұйымдардың қызметі болуы мүмкін. Конституция мен заңдардың ... дәл, ... ... елдегі заңдылық режимін қамтамассыз ету, азаматтардың
құқықтары мен міндеттерінің сақталуын қадағалау барысында прокуратура Ата
Заңмен ... ... кез- ... ... қатысты жүзеге
асырады. Мұнда прокуратураның тек арыздар мен ... ... ғана ... өз ... тағайындаған тексерулерінің маңызы
зор.
2.2 Прокуратура органдарының құқықтық актілері – заңды ... ... ... өз ... яғни ... қадағалау мен қылмыстық
қудалау функцияларын жүзеге асыру барысында нормативтік сипаттағы, сақталуы
мен ... ... ... ... ... ... шығарады.
Заң бұзушылықты тудыратын мән-жайларды және ... ... ... ... ... жою ... және ... болдырмау,
сондай-ақ кінәлі адамдарды заңда ... ... ... ... ... ... ... прокурорлық қадағалауды реттейтін
заңдарда прокурорлардың өзгеше өкілеттіктері, яғни заң ... ... ... ... мен міндеттері ... ... ... және ... ... мұндай өкілеттіктерді
заңдардың немесе прокурорлық қадағалаудың бұзылуын реттейтін құқықтық құрал
деп атайды. ... ... ... қадағалаудың жазбаша немесе ... ... ... наразылықтар, қаулыларымен және басқаларымен іске
алады.
Қадағалау актілері деп – Қазақстан Республикасының Бас прокуроры ... ... ... ... мен ... заңнамасының
негізінде анықталған заңды ... жою, ... ... ... кінәлілердің жауапкершілігін шешу және заң ... ... ... жою ... шығаратын құқықтық актілерін айтамыз.
Прокурорлық тәжірибеде біз ... ... ... ... ... сақталмауын байқап қаламыз. Бұл тек
прокуратура органдарының ... ... қана ... ... ... орнату мен сақтауға кері ... ... ... ... ... Президентінің 22.01.2001 ж. «Құқық қорғау қызметін
жетілдіру шаралары туралы» Жарлығында прокурорлық қадағалау ... ... ... ... ... ... ... 09.02.2002 ж. ҚР
«Прокуратура туралы» ... ... мен ... ... ... ... ... актілерінің міндетті түрде атқарылуына
кепілдіктер мен олардың күштеп атқарылу шаралары қарастырылды.
Прокурорлық ... ... заң ... ... оның
себептері мен салдарына, құқықбұзушылардың кінә мөлшеріне, заң бұзушылықтың
таралу аясына байланысты қолданылады. ... заң ... ... ... ... ... ... жүйелі, талап ету мәні бар
аяқталған болуы ... ... ... ... прокурорлық қадағалау актілері: наразылық, ... ... ... ... ... ... ... прокуратураның ұйымдастырылуы мен оның ... ... ... ... ... ... ережелер, нұсқаулықтар құрайды.
Бұл актілердің бәріне тән белгілері: ... ... ... ... ретінде танылады, бәрінің де міндетті атқарылуы жағынан
заңдық кепілдіктер болады, ... ... ... ... ... өкілетті тұлғалар, яғни прокурорлар ... ... ... ... сипатта болады, белгіленген мерзімде атқарылуын
талап етеді, құқықтың ақіреті, яғни ... бір ... ... ... тыю мақсатында шығарылады.
В.И.Басковтың пікірінше прокурорлық қадағалау ... ... сай ... ... ... ... ... және шешім қабылдауын талап ететін
заң бұзушылықтың маңызды, актуалды оқиғасына әрекетіне арналуы тиіс;
2) ... ... ... дәл уақтылы енгізілуі тиіс;
3) прокурордың шешімі мен ұсыныстары сол актіде ... ... ... ... ... форма қабылдауы, форма әрқашан мазмұнына сай ... ... ... тек заңмен көзделген жағдайларда ғана енгізілуі тиіс;
6) құқықтық акт заңдық және статистикалық талаптарға жауап ... ... ... болуы қажет;
7) қадағалау актілерінің қаралу міндеттілігі;
8) прокурордың өзі шығарған ... ... ... мен орындалуына
бақылау жасауы тиіс.
Егер жоғарыда аталған ... ... ... акт ... атқарады. [2.144-145-б]
Қадағалау актілері: 1) құқықтың сипатына қарай: наразылық-қарсылық
білдіру, санкция-келісім, нұсқау, ұйғарым-қойылған талап, ... ... ... ... ... келіспеуге рұқсат етпейтіндер, яғни шағымдауға жатпайтындар: ұйғарым,
қаулы, заңды ... ... ... болатын (шағымдануға жататын): наразылық, санкция, ұсыныс,
өтініш;
3) тұлғаларын жолданылуына байланысты: өтініш - тек ... ... ... - ... ... органдары мен заңды тұлғаларға, қаулы - тек
прокурорлардың шешімімен әрекеті белгіленеді , ... ... - ... ... мен ... ... ... органға немесе лауазымды
адамдарға, ұйымдарға жіберіледі;
4) атқарылу мерзіміне байланысты: атқару мерзімі заңда қарастырған актілер
наразылық - он күн, ... - бір ай, ... ... - екі ай, ... өзі
белгілеген мерзімді: ұйғарым, нұсқау, заңды түсіндіру, қаулы, санкция.
Нормативтік құқықтық ... ... ... ... ... актілері жариялануға тиіс. Прокуратура ережелері мен
нұсқаулықтары тиісті прокурорлардың бұйрықтарымен бекітіледі.
Әрбір ... ... ... «Прокуратура туралы» Заңында көрініс
тапқан және олардың әрқайсысына жеке тоқталып кететін болсақ, ... ... ... ... және ... ... ... келетiн нормативтiк және өзге де құқықтық актiлерге,
мемлекеттiк органдар мен лауазымды адамдардың шешiмдерi мен ... ... ... кең тараған түрінің бірі. Наразылық
заңсыз немесе негізсіз акті шығарған органға ... ... ... ... прокурор наразылықты жоғары тұрған орган ... ... ... ... ... оны ... ... байланысты
шешеді. Егер прокурор анықтаған заң бұзушылық жалпы сипатта болса немесе
наразылық ... ... ... ... ... онда ... тұрған органға жолданады, ал егер прокурор жоғары тұрған органның
араласуы қажет емес деп ... ... сол ... ... ... арқылы прокурор бұзылған құқық пен заң бұзушылықты
қалпына келтіруді ... тек қана ... ... ғана ... ... тұлғалар мен
мемлекеттік органдардың заңсыз әрекеттеріне ... да ... ... ... ... лауазымды тұлға, қоғамдық
бірлестік және меншік нысанына ... ... ұйым бола ... наразылығын тиiстi орган немесе лауазымды адам он күн мерзiм
iшiнде ... ... ... ... үкімі және өзге де қаулысына аппеляциялық
немесе қадағалау тәртібі бойынша наразылық ... ... ... ... ... және ... сот ... прокуратура органдары олардың
заңсыз немесе негізсіз болуына байланысты наразылық ... ... ... сол ... ... ... ... кетсе, ол жоғары
тұрған прокурорға наразылық келтіру туралы ұсыныс жасайды. ... ... ... ... ... не оны Конституцияға және ... ... ... ... ... заңсыз әрекеттерiн тоқтатуды
және бұзылған құқықты қалпына келтiрудi ... ... ... наразылық
жасалған актiнiң не iс-әрекеттiң орындалуын наразылық бойынша шешiм
қабылданғанға ... ... ... ... Заңдарға жасалған наразылық
олардың қолданылуын тоқтатпайды, бірақ прокурор заңның қолданылуын тоқтата
тұруды сотқа ... ... ... ... ... құқылы.
ҚР Бас прокуратурасының 2008 жыл бойынша жұмыс қорытындысына сәйкес,
прокуратура мемлекеттік органдардағы ... ... ... ... ... өткізді, нәтижесінде 10775 наразылық қанағаттандырылды, ... 375 ... ... ... ... асыра пайдалануы,
елді мекендерді салуда тиісті бас жоспардың жоқтығы, ... ... ... ... ... ... беру ... көптеген заң бұзушылықтарға
келтірілсе, ал сыбайлас жемқорлық заңнамасының сақталуын тексеру барысында
564 наразылық қанағаттандырылған.
Қаулы. Прокурор ... ... ... ... ... iс қозғау,
тәртiптiк iс жүргiзу туралы, әкiмшiлiк құқық бұзушылық туралы iс жүргiзу
жөнiнде, заңның ... ... ... ... ... құқықтық
актiнi алдырып тастау, қарау, тұмшалау салу туралы, тыйым салу-шектеу
сипатындағы шараларды жою немесе алып ... ... ... ... ... ... талабын мәжбүрлеп орындату туралы, жеткiзу (күштеп
әкелу) туралы, сондай-ақ заңда ... ... да ... ... шығарады.
Прокурордың қаулысын уәкiлеттi орган немесе лауазымды адам ... ... ал ... мерзiм болмаған жағдайда, прокурор
белгiлеген мерзiмде мiндеттi ... ... тиiс. ... ... туралы прокурорға дереу хабарланады. ... ... ... ... ... Республикасы заңдарында
көзделген жауаптылыққа әкеп ... ... ... құқықтары мен бостандықтарын шектейтін іс-
әрекет жасаған лауазымды тұлғалар мен мемлекеттік органдарға қатысты
шығарылады. ... ... ... ... ... жедел-іздестіру,
тергеу мен анықтама, әкімшілік өндіріс заңдылығына ... ... ... қаулы шығарады, ол адам және ... ... ... ... ... заңсыз ұсталған азматтарды
босатады, қылмыстық істі қайта тергеуге ... оны ... ... ... ... құқық бұзушылық туралы өндірісті тоқтатады, бұлтартпау
шараларын қолданады, әкімшілік, тәртіптік өндіріп алуды ... 2008 жылы ... ... прокурорлар заңсыз жедел-
іздестіру шараларды жүргізуді ... ... 300 ... енгізді.
Санкция. Прокурор жазбаша түрде:  тінтуге;  айып тағылған адамды
қызметтен шеттетуге, сезiк келтiрiлген ... айып ... ... жүргiзу үшiн медициналық мекемеге орналастыруға; Конституциямен
және заңмен қорғалатын хат жазысу, телефонмен сөйлесу, ... ... ... ... ... ... ... үйге қол сұғылмау
құқығына қатысты жедел-iздестiру шаралары мен тергеу әрекетiн жүргiзуге;
шетелдiктердi ... ... ... үшiн ... ... немесе өзге де арнаулы техникалық құралдарды пайдалана
отырып, сөздердi жасырын ... мен ... ... ... және басқа да
сөйлесу құрылғылары арқылы жүргiзiлетiн сөйлесулердi тыңдау мен ... ... ... мен олардың лауазымды ... ... бар ... қол ... жеке және ... ... ақшасы мен басқа да мүлкiне тыйым салу; Республика аумағында
қылмыс жасаған және ... ... ... ... ... ... ... тiкелей заңмен көзделген өзге жағдайларда санкция
(келiсiм) беруi.
Прокурор сондай-ақ азаматтардың ... ... ... кейбір
процессуалдық әрекеттерді жүргізуге қаулы шығаруы ... ... ... ... ... ал ... алдын ала тергеу органдары жүргізетін
процессуалдық әрекеттерге прокурор санкция, яғни ... ... ... ... ... берудi немесе оны беруден бас
тартуды прокурор ... ... ... ... материалдарды зерделегеннен
кейiн лауазымды адамның қаулысына қарар түрiнде немесе өзге жазбаша нысанда
жиырма төрт сағаттың ... ... ... және ... ... ... шектеуi мүмкiн
жедел-iздестiру және өзге қызмет мәселелерi ... ... ... ... қолданылуына келiсiм бередi. Соңғы жылдары,
көтеріліп жүрген ... ... ... ... ... ... отыр, ол хат жазысу, телефонмен сөйлесу, телеграф ... ... ... ... ... әрекеттерін жүргізу, 2008 жыл
қорытындысына ... ... ... прокуратура органдарымен заңсыз
жедел-іздестіру шараларды жүргізуді тоқтату туралы 300 қаулы ... ... ... ... ... ... 492 ... шара жүргізу
қаулысына санкция берілмеді. Сөйтіп прокурорлар ... ... ... заңсыз араласуды тоқтатты.[42]
Прокурор: 1) қылмыстық iстердi қозғау мен тергеу жүргiзуге байланысты
анықтама және ... ... 2) ... ... ... органдарға; 3) заңмен белгiленген өзге де ... ... ... ... ... қызметi, анықтама және тергеу
мәселелерi жөнiндегi нормативтiк сипатта болады, оның ... ... ... ... сәйкес бұзылған құқықтарды қалпына келтiру
және мемлекеттiң, жеке және заңды тұлғалардың мүдделерiн қорғау үшiн ... ... ҚР ... 55-бабы 3-тармағына сәйкес, прокурор
азаматтардың құқытарын, бостандықтарын және заңды ... ... мен ... мүдделерін, қоғамдық және мемлекеттік мүдделерді қорғау
туралы сотқа талап қоюға, өтініш жасауєа құқылы. Азаматтардың ... және ... ... қорғау туралы, егер адам дәлелді
себептермен өзі сотқа жүгіне алмаса, тек мүдделі ... ... ... талап қоя алады. Әрекетке қабілетсіз азаматтың мүддесін қорғау
үшін прокурор мүдделі адамның өтінішіне қарамастан талап қоя ... ... күні ... ... өз ... мен бостандықтарын
қорғау мақсатында жиі жүгінетін бірден бір орган болып ... ... ... және ... ... ... жөніндегі жұмысты
тиісті ұйымдастыру үшін Бас прокурордың бұйрығы бойынша ҚР прокуратура
органдарында және ... жеке және ... ... жеке қабылдаудың
жаңа тәртібі бекітілді. Бұл шара бойынша жүргізілген жұмыс көрсеткіштерде
байқалды: 2008 жылы ... ... 111 ... ... жеке және заңды
тұлғалардың шағымын шешті (2007 ... ... 7,5 ... ... ... 58 мыңға жуық азамат пен заңды тұлғаның жеке ... ... ... 35 мың адамды облыс прокуратуралардың басшылары тікелей
қабылдады, бұл былтырғы көрсеткіштерден 12 ... ... ... ... ... қабылданбаған немесе олар заңда
белгiленген мерзiмде қаралмаған ... ... ... мен ... iс-әрекеттерi мен актiлерiн жарамсыз деп тану туралы, сондай-ақ
заңды бұзушылықты болдырмау туралы ... ... ... ... ... ... ... күшiн арызды сот қарағанға ... ... ... ... құқылы. Сотқа берiлген прокурорлық қадағалау
актiлерiнiң қабылданбауына немесе қараусыз қалдырылуына байланысты өтiнiштi
сот заңда белгiленген тәртiппен ... - заң ... жою ... прокурордың енгізген жазбаша
актісі. Ұйғарым заңды бұзуға жол ... ... ... лауазымды адамға, не
жiберiлген заң бұзушылықты жоюға өкiлеттi органға немесе ... ... ... Конституцияның, заңдар мен Республика Президентi
актiлерiнiң бұзылған нормалары көрсетiлiп, ... ... ... мен
заң бұзушылықты жою жөнiндегi шаралар туралы нақты ұсыныстар болуға тиiс.
Егер заңды бұзу ашық сипатта болып, ... және ... ... ... ... заңды тұлғалардың, қоғам мен мемлекеттiң заңмен
қорғалатын ... ... зиян ... ... ... және ол ... ... жағдайда, ұйғарым енгiзiледi.
Ұйғарымды нормативтiк құқықтық актiлерге енгiзуге болмайтынын ескеру
қажет. Ұйғарым ... ... ... мiндеттi түрде орындалуға тиiс,
оның орындалуы туралы прокурорға дереу хабарланады. Прокурордың ұйғарымын
орындамау Қазақстан Республикасының заңдарында ... ... ... ... жоғары тұрған прокурорға не сотқа шағым берiлуi ... ... оның ... ... ... Жоғары тұрған прокурор
немесе сот ... ... ... ... дейiн ұйғарымның орындалуын
тоқтата тұра алады.
Прокурор өз құзыретi шегiнде: заңдылықты бұзуды болдырмау ... ... және ... тәртiп бұзушылыққа ықпал еткен себептер мен
жағдайларды жою туралы; Қазақстан ... ... ... ... құқығы бар адамдарды одан айыру мәселелерi бойынша және өзге
жағдайларда ұсыныс енгiзедi. Әдетте ұсынысты прокурорлар тексеру ... ... ... ... әрі ... ... ... онда заң
бұзушылықтың анализі, оның ... мен ... оны ... адамдар,
олардың қызметі, заң бұзушылықтың орын алуына ... ... ... ... алдын алуға кедергі болған жағдайлар мен ... ... ... жою ... ... көрсетілуі тиіс.
Ұсынысты лауазымды адам немесе орган заңдылықтың бұзылуын, сондай-ақ
оларға ықпал еткен себептер мен жағдайларды жою туралы ... ... ... отырып, бiр ай мерзiмде қарауға тиiс. Ұсынысты қараудың
нәтижелерi және ... ... ... ... ... ... ұсынысы мен ұйғарымын салыстыратын болсақ, бұл екі
қадағалау актілерінің заңи сипаты бір ... ... ... ... ... білу ... Екеуі де прокурормен заң бұзушылық ... ... ... де заң бұзушылықты жою туралы талап қойылып,
бұзылған заңның нормалары ... және олар сол заң ... ... ... ... ... ... Прокурорлық тәжірибе
және заңнама ұсынысқа қарағанда ұйғарымда қаралатын сұрақтар аясы тар ... ... ... нормалары көрсетілсе де, олардың себептері мен
жағдайлары көрсетілмейді деп табады. Олардың заңи күші ... ... ... ... ... ал ... ... оның қаралу
нәтижелері туралы прокуратураға хабарланады. Алайда қандай ... ... бұл ... ... қолдану туралы заңнамада нақты
көрсетілмеген. [44.120-б]
2008 жылы ... ... ... ... ... жөнінде 21 356 тексеру өткізді. Олардың ... 18 451 ... ... олар ... заң ... ... жою жөнінде шаралар қабылданды.[42]
Заңды түсіндіру. Органның немесе лауазымды ... не ... ... ... ... ... салдарынан оларды дұрыс қолданбауға
әкелiп соғатын жеткiлiктi негiздер бар деп санаған ретте, прокурор ... ал ... ... ... ... бұзғаны үшiн ... ... ... актiнiң жобасы заңға сәйкес келмеген
жағдайда прокурор актiнi ... ... ... ... ... ... ... Заңды түсіндіру құқықтық сипаты бойынша ескерту, ... ... ... алу ... оның ... ... түсіндіреді. Заңды түсіндіру барлық тұлғаларға беріліп, оның
орындалу мерзімін прокурор белгілейді.
Құқықтық мемлекетті құру мен ... ... ... ... қоғамның құқықтық сауаттылығын талап етеді, прокуратура өз
қызметінің бір ... ... ... ... ... ... мемлекеттік органдар қызметкерлерінің құқықтық ... ... ... Заңды түсіндіру осы қызметті жүзеге ... ... ... ... ... қаулылары мен ұйғарымдарын өз ... ... ол ... ... айыруды көздейтiндерiн қоспағанда,
прокурордың талаптарын мәжбүрлеп орындату ... ... ... және ... үшiн ... мемлекеттiк органдарға жiберуге құқылы. Уәкiлеттi
мемлекеттiк ... ... ... ... ... ... оны ... шаралар қолдануға мiндеттi. Лауазымды адамдар, азаматтар айғақтар
беру үшiн прокуратура органдарына келуден бас тартқан ... ... ... прокуратура органдарына жеткiзу (күштеп әкелу) туралы қаулы
шығаруға құқылы, оны ... төрт ... ... iшкi ... ... ҚР Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Кодексінің 520-бабына сәйкес
прокурордың ұсынысын қарамауы немесе онда көрсетілген заң бұзушылықты ... ... дер ... жауап қайтармау заңмен белгіленген мөлшерде
айыппұл салуға әкеп соғады. Сол ... ... ... ... заң актілеріне сәйкес хабарлау талап етілетін іс жүргізу ... ... ... дер ... ... ... ... айыппұл салуға әкеп соғады. ... ... ... ... ... ... санитарлық-
эпидемиологиялық заңнама талаптары бұзылып, онда заң бұзушылық ... ол адам ... мен ... ... ... ... ... қызметін тоқтату кезінде; өрт сөндіру органдары, қоршаған
ортаны қорғау ... өз ... ... ... ... жағдайда; кеден органдары прокурордың санкциясы қажет ... ... ... ... дер ... ... жою ... шешім
қабылданған кезде прокуратура органдарына жібереді. Яғни, хабарлама алған
прокурорлар заң ... ... ... тексеріп, заң
бұзушылықтар анықталған кезде оны жоюға шара қолдануға міндетті болады.
2.3 Прокуратура органдары ... ... ... органның, соның ішінде прокуратураның да ұйымдастырылуын,
құрылымдары мен құзыреттерін ... ... ... ... сөз
(лат.сөзі) - қызмет деген ұғымды білдірсе, ал бағыт сол ... ... ... ... ... - ... ... ету жолында жоғары дәрежелі прокурорлық қадағалау. Ол ... ... ... ... бойынша мемлекеттің бүкіл ... ... ... ... ... ... ... ісіне қатысты іске асырылады, қадағалауды жүзеге асыратын
прокурорларға кең, әрі билікті ... ... ... ... ... кеңістікте кездеспейтін
ерекшелігі ол - прокурорлық қадағалауды жоғары ... ... ... ... ... мен Бас прокурорға
Конституцияға ... ... ... ... ... ... яғни бұл ... конституциялық қадағалау функциясына ие
екендігін көрсетеді.
И.Ж. Бақтыбаев прокуратура функциясын жоғарғы қадағалаушы ... ... ... ... бір ... ... ... яғни өзіне берілген уәкілеттік пен құқықтық құралдар арқылы алдына
қойылған мақсаттар мен ... ... ... ... прокуратура
органдары өкілеттігінің жеке түрлері ретінде түсіндіреді. Ол прокуратура
функцияларын ... ... ... ... ... ... ... 1) тек прокуратураға тән, негізгі қоғамдық қатынастардағы
заңдылық жағдайына қадағалауды жүзеге асыратын негізгі функциялары; 2) ... ... ... әсер ... ... ... ... заңды
түсіндіру, норма шығармашылық және ... ... 3) ... ... қызметінің тиімділігін қамтамассыз ететін көмекші
функциялар.[9.179-б]
ҚР-ның «Прокуратура туралы» заңымен прокуратураға келесідей ... ... ... ... ... пен ... ... қарсы
күресін үйлестіру функциясы. Прокуратура органдарына қадағалау функциясымен
қатар үйлестіру функциясы да заңмен белгіленіп берілген болатын. ...... ... ... ... ... реттеу,
тәртіпке, ретке келтіру сөздерін білдіреді. ... ... ... ... ... ... аса маңызды сұрақтар бойынша бір мақсат
үшін ортақ әрекеттер жасауды білдіреді.
В.И.Басковтың пікірінше, құқық қорғау органдарының қызметін үйлестіру
олардың ... ... ... ... құқық бұзушылықпен
күресудің біртұтас фронтын құрады, тәрбиелеудің дұрыс әдістерін ... ... ... ... ... құқықтық негізі
прокуратура органдарының даму тарихында өзгеріп тұрды. Өткен ғасырдың 20-шы
жылдары прокуратураның ... ... ... ... ... 1922 жылы ... ... губерния прокурорларына қылмыспен
күресу бойынша губерниялық мәжілістер шақырып тұру ... ... ... ... ... ... сот ... революциялық трибунал
төрағасы, губерниялық полиция басқармасының ... ... ... ... ... ... ... барлық органдардың қызметін
біріктіру, осы сұрақ аясында қажетті шаралар қолдану ... ... ... 1955 жылдары прокурорлық қадағалау туралы Ережелерде прокуратураның
үйлестіру функциясына қатысты нормалар енгізілмеді.
Ал 1972 жылы 25 ... ЦК КПСС ... ... ... ... үйлестіру прокуратураға берілді. Үйлестіру шараларын ... ... ... ... ... ... ... жылы 30 қарашада қабылданған «КСРО прокуратурасы туралы» Заңда
прокуратураның құқық қорғау органдарының ... ... ... ... ... ие ... бекітілді.
Кейінгі жылдары прокуратурадан құқық қорғау ... ... ... ... талпыныстар жасалды, қылмыспен күресу бойынша
уақытша Комитет, атқару билігінде болған уақытша және ... ... ... 1992 жылы 17 ... қабылданған «ҚР Прокуратурасы туралы»
Заңда прокуратураның құқық қорғау ... ... ... ... ... болмады, ол тек 1994 жылы 14-шілдеде өзгерістер
мен ... ... ... ... ... ... ... берілді.
Алайда, 1995 жылы 21 желтоқсанда қабылданған ел Президенті қабылдаған
«ҚР-ғы прокуратура туралы» заң күші бар ... ... ... ... ... ... үйлестіру функциясына мұндай
қатынас әртүрлі органдардың бұл ... ... ... ... ... ... және оны ... функциясын ішкі істер
органдары ... ... ... ... бұл функцияны прокуратура атқаруы
тиіс десе, ал көпшілік қылмыспен күресу жолында ынтымақтастық, қызметті
үйлестіру ... ... ... органдарына тиесілі деп есептеді.
1998 жылы 2 шілдеде енгізілген өзгерістер мен толықтырулар нәтижесінде
қолданыстағы «Прокуратура ... ... ... ... ... ... пен құқық тәртiбiн қамтамасыз етуде жедел-iздестiру
қызметiн, анықтауды және тергеудi жүзеге асыратын басқа да ... ... ... ... ... ... және олардың қызметiн
үйлестiрiп отырады деп белгіленген. Яғни, бүгінгі таңда қылмыспен және өзге
құқық бұзушылықтармен күресу бойынша ... ... ... ... функциясы прокуратураға берілген және оның қызметінің маңызды бір
саласы болып отыр.
Бұл функцияның прокуратураға берілуі ол прокуратураның ... ... ... атқару барысында, тергеу мен анықтама
қызметінің заңдылығына, сот ... ... ... жасау
барысында елдегі қылмыстылық және өзге де ... ... ... мен ... ... табу ... ... кең түрде ақпаратқа
ие болуына да байланысты. Мұнымен қатар Бас прокуратура ... ... және ... ... алу ... Комитетi мемлекеттегі құқықтық
статистиканы түзеді.
Ғ.Өтебаевтың пікірінше, құқық қорғау органдарының қызметін үйлестіруде
прокуратураның ... ету рөлі ... ... ... анықталады.
Біріншіден, қадағалау функциясын атқару арқылы өзге құқық қорғау органдары
мен ұйымдарға әсер ете отырып, прокуратура ... ... ... ... етуіне белсенді әсер етеді. Екіншіден, ол өз
қызметін мемлекет пен ... үшін ... ... ... ... ... маңызды қоғамдық қатынастарға бағыттайды.[36.63-б]
Үйлестіру мәні ортақ мақсатқа ... ... ... ... ... күресу бойынша ортақ мақсат пен
міндеттері бар құқық қорғау органдары: прокуратура, ішкі ... ... ... органдары, салық полициясы және басқалары ... ... ... ... ... ... және әдістерімен өз
қызметтерін атқарады. Қылмыстық көрініске бөгет құру, алдын алу үшін ... ... ... ... ... мен келісілген әрекеттерін
біріктіру талап етіледі, мұның барлығы жұмыстарды үйлестіру арқылы ... ... ... құқық қорғау органдарымен бірігіп,
қылмыстың жағдайы мен ... оның ... ... ашу ... ... ... ... құрастырады және өткізеді.
Қазақстан Республикасының құқыққорғау органдарының Координациялық
Кеңес құрамына: Бас прокурор, ҰҚК төрағасы, ІІМ ... ... ... ... ... және ... жемқорлыққа қарсы күрес Агенттiгінің
төрағасы, ҚР ... ... сот ... ... ... ... вице-министрі кіреді. Координациялық Кеңес төрағасы
ҚР Бас ... ... ... ... ... негізгі
мақсаттары:
а) қылмыс және өзге құқық бұзушылықпен күрестің ... ... ... оған ... ... БАҚ мен ... ұйымдарды
тарту;
ә) аса қауіпті қылмыстар, сыбайлас жемқорлық, ұйымдасқан қылмыстылықпен
күресудің ... ... мен ... ... ... қудалауды жүзеге асыру барысында азматтардың құқықтары мен
бостандықтарын, мемлекет мүддесін қорғау бойынша құқық қорғау ... ... ... және ... ... ... қорғау органдарының қызметін үйлестіру;
г) қылмыс және өзге құқық бұзушылықпен күресуге бағытталған заңдарды
қолданудың ... ... ... және ... ... ... Координациялық
Кеңестердің жұмыстары жоспарға сәйкес ... ... ... ... ... мәжілістерді ұйымдастыру мен өткізу;
- практикалық жәрдем көрсету үшін жергілікті органдарға бірлесіп бару;
- бірлескен жоспарларды жасау;
- әдістемелік құралдарды жасау мен ... ... пен ... ... байланысты бірыңғай есеп жүргізу.
Кеңес тұрақты түрде ... ... ... ол ... жылы ... қаласының құқық қорғау және арнайы органдарының
Координациялық Кеңесінің жұмысы белсенді ... ... ... шешімі бойынша ҚР-да алғашқы рет құқық қорғау және ... ... ... ... атты ... ... Алматы қаласында
криминогендік жағдайды тұрақтандыруға қабылданған шаралар қылмыстың көбеюі
мен өсуінің жылдамдығын тоқтата алды, тіркелген қылмыстар саны 0,3 ... ... ... ... 2007 жылы 43,4 пайызды құраса, 2008 жылы ... 45,7 ... ... ... құқықтық статистиканы қалыптастыру функциясы.
Мемлекеттiк құқықтық статистика - қылмыстық-құқықтық, азаматтық-
құқықтық, ... ... ... ... ... ... негiзделген мемлекеттiк статистика саласы.
Қазақстанда құқықтық статистика Кеңес ... ... ... ... ... ... ретінде қарастырылды. Қылмыс бойынша
есеп СССР милиция Бас басқармасында, ал еңбекпен-түзеу есептілігі СССР
Халықтық Әділет ... ... елде ... ... жүргізетін бір
органның болмауы ... ... ... ... мен құқықтық
есептілікті толық бағалай алмауға әкеліп ... ... 1997 ... 22 ... «Құқық қорғау жүйесін бұдан
әрі реформалау ... ... ... ... ... ... ... саясат мәселесі ҚР МСК криминологиялық ақпарат
орталығы, ҚР Ішкі Істер Министрлігі және Әділет ... ... ... ... қарамағына берілді.
ҚР «Прокуратура туралы» Заңына 1998 жылы 2 ... ... ... осы заңның 4-бабының 6-тармағында прокуратура
органдарының қызметінің негізгі бағытының бірі ... - ... ... ... және жеткiлiктiлiгiн қамтамасыз
ету мақсатында мемлекеттiк құқықтық статистиканы ... ... ... ... ... ... және арнайы есепке алу
саласындағы заңдардың қолданылуын ... ... ... ... таңдағы ҚР Бас прокуратурасының құқықтық статистика және
арнайы есепке алу жөнiндегi Комитетi ҚР Президентінің Жарлығымен 2003 ... ... ... Қазақстан Республикасы Бас прокуратурасының Құқықтық
статистика және ... ... алу ... ... ҚР ... ... шегiнде құқықтық статистиканы түзу және ... ... ... ... ... ... функциялары мен
өкiлеттiгiн жүзеге ... ... ... ... ... ... ... бiрыңғай статистикалық принциптер мен
стандарттар негiзiнде елдегi заңдылық пен құқық ... ... ... ... ... және жеке ... ... және жеткiлiктi
ақпаратпен қамтамасыз ету, сондай-ақ, мемлекеттiк ... ... ... ... мен ... ... ... ҚР Бас
прокурорының ұсынуы бойынша ел Президенті ... ... ... ... ... ... ... статистика жүйесiн
басқарудың бiртұтастығы; құқықтық статистикалық ақпараттың ... ... ... және ... ... ... ҚР ... белгiленген шектерде
қолжетiмдiлiгi және ашықтығы; адам мен ... ... ... ... ... мен заңды мүдделерiнiң ... ... ... ... ... ... заңмен белгiленген мынадай
функцияларды:
1) мемлекеттiк құқықтық статистиканы түзу;
2) құқықтық статистика ақпаратын жинақтау, жүргiзу және ... ... және ... ... ... қоспағанда, арнайы есеп жүргізу;
4) құқықтық статистика мәселелерi бойынша статистикалық байқаулар
жүргiзу;
5) ... ... және ... ... алу ... ... заңнамасын
бұрмалаушылықтарды анықтап, жоюға бағытталған кешендi бақылау шараларын
қамтамасыз ету;
6) жедел және ведомстволық есепке алуды ... ... ... ... ... алу саласында ақпараттық-талдау қызметтi жүзеге асыру;
7) шаруашылық жүргiзушi субъектiлерде өткiзiлетiн барлық тексерулердiң
бiрыңғай статистикалық есебiн жүргiзу;
8) ... ... ... ... пен ... жасау, оларға есепке
алу, статистикалық, ақпараттық, талдау және ... ... ... практикалық әрi әдiстемелiк көмек көрсету;
9) жедел және ведомстволық есепке алуды қоспағанда, құқықтық статистика
және ... ... алу ... ... ... органдармен өзара
iс-қимыл жасау;
10) жедел және ведомстволық есепке алуды қоспағанда, құқықтық статистика
және арнайы есепке алу ... ... ... ... ... ҚР заңнамасымен жүктелген өзге де функцияларды орындайды.
Құқықтық статистика және арнайы есепке алу субъектiлерi - ... ... ... ... алу iсiн ... ... әкiмшiлiк-құқықтық салаларда қолданылатын құжатталған
ақпаратты зерделеу және талдау мақсаттары үшiн ... ... ... сәйкес құқықтық статистикалық ақпарат беретiн құқық қорғау, сот
органдары және өзге де ... ... ... табылады. Бұқаралық
құқықтық немесе басқа да заңи мәнi бар ... мен ... ... мен ... ... ... жағы ... сапалық ерекшелiгiн, даму
үрдiсi мен заңдылығын ашу ... ... ... ... ... ... арнайы есептi жинауды, ... ... ... ... ... және пайдалануды қамтамасыз етедi, арнайы
есепке алудың мынадай ... а) ... ... ... ... ... ә) ... тұтқынға алынғандардың және
сотталғандардың ... ... б) ... ... соттан
және жазасын өтеуден жасырынып жүрген адамдарды; в) хабар-ошарсыз жоғалып
кеткен адамдарды; г) жеке басы ... ... ғ) ... ... ... д) сот әрекет қабiлетi жоқ деп таныған
адамдарды; е) белгiлi бiр қызметпен шұғылдану құқығынан айрылған ... ... ... ... ... жасаған адамдарды; ж) шаруашылық
жүргізушi субъектiлердiң қызметiн ... ... з) ... ... үшін ... ... адамдарды және сот экстремистік ұйым
деп таныған ... ... ... алу iсiн ... ... ... прокуратураның жанында бір орталықтандырылған құқықтық есеп және
арнайы Комитеттің құрылуы мемлекеттегі құқықтық статистика мен ... ... ... шешті.
Қылмыстық қудалау функциясы. ҚР-сы Конституциясының 82-бабында «заңмен
белгiленген ... ... және ... ... ... жүзеге
асырады» деп, прокуратураға бұл функция Ата Заңымызбен ... ... ... ... ... ... ... функциясына
арналған. Яғни,   прокуратура заңмен және қылмыстық-iс жүргiзу заңдарымен
белгiленген тәртiп пен шекте қылмыстық қудалауды ... ... ... ізге түсу ... өзі – қылмыстық заңмен ... ... пен оны ... ... ... ... ... анықтау мақсатында, сондай-ақ мұндай адамға жаза немесе өзге де
қылмыстық-құқықтық ... ету ... ... қамтамасыз ету үшiн
айыптау тарабы жүзеге асыратын iс жүргiзу қызметi.
ҚР ... ... ... - өз ... ... жедел iздестiру
қызметiнiң, анықтаудың, тергеудiң және сот ... ... ... ... ... ... ... қылмыстық
iзге түсудi өз құзыретi шегiнде жүзеге асыратын лауазымды тұлға: ҚР ... Бас ... ... ... прокурорлары және соларға
теңестiрiлген прокурорлар, аудандық, ... ... ... ... ... мен ... теңестiрiлген прокурорлар,
олардың орынбасарлары мен көмекшiлерi, прокуратуралардың қадағалау саласы
жөнiндегi ... аға ... және ... ... ... прокурорлары деп көрсетілген.[15]
И.Ж.Бақтыбаев қылмыстық қудалау функциясын прокуратураның негізгі
қадағалау функциясымен ... ... ... деп ... ... ... немесе керісінше қылмыстық ізге түсу нәтижесі прокурорлық
қадағалау тәртібінде тексеруге негіз ... ... ... ... өзге
де органдар жүзеге ... ... бұл ... ... ... ... қудалауды жүзеге асыра отырып, прокурор: оқиға болған жердi
қарауға қатысуға, сараптама тағайындауға, сондай-ақ қылмыстық iс ... ... шешу үшiн ... ... да ... жасауға құқылы,
қылмыстық iс қозғайды немесе қылмыстық iс қозғауға ... ... ... анықтама немесе алдын ала тергеу ... үшiн ... ... ... ... ... ... жедел-iздестiру қызметiн,
анықтау мен тергеудi жүзеге асыратын лауазымды ... ... ... ... ... ... ... әрекеттерi бойынша iс жүргiзуге
қатысады, қол сұғуға болмайтын құқыққа ие адамды қылмыстық жауапкершiлiкке
тартуға келiсiм алу үшiн ... ... iстi ... ... ... түсу ... тексеру үшiн қылмыстық iстердi, құжаттарды,
материалдарды және жасалған ... ... ... ... ... мен ... барысы туралы өзге де мәлiметтердi алады, жасалған
немесе дайындалып жатқан ... ... ... мен ... қабылдау,
тiркеу, шешу кезiнде заңның сақталуын тексередi, анықтаушы мен тергеушiнiң,
сондай-ақ ... ... мен ... ... ... ... ... жояды, тергеу мен анықтау толық болмаған, ... және ... ... заң ... жол берiлгені анықталған
жағдайда қылмыстық iстi қосымша тергеуге жiбередi не оны ... ... ... бiр адамдарға қатысты қысқартады, қылмыстық iстi ... ... ... ала тергеу органына береді. Прокурор ... ... ... және ... ... қамтамасыз ету
мақсатында алдын ала ... ... ... өтiнiмi бойынша не ... iстi, ҚР ҚІЖК – де ... ... ... ... ала тергеудiң бiр органынан екiншi органына бередi. ... ... мен ... анықтау және тергеу органдары
басшыларының iс-әрекеттерi мен ... ... ... қарайды,
алдын ала тергеу, анықтау iсiн жүргiзуде заң ... ... ... анықтаушыны қылмыстық iстi одан әрi ... ... ... көзделген жағдайлар мен тәртiпте алдын ала тергеудiң мерзiмдерiн
ұзартады, бұлтартпау ... ... ... алу ... адамдарды
күзетпен ұстаудың заңдарда белгiленген тәртiбi мен шарттарының сақталуын
тексередi және заңдарда көзделген өзге өкiлеттiктердi ... ... ... келiп түскен қылмыстық iстi зерделеу кезiнде
прокурор немесе оның орынбасары анықтама мен тергеу ... ... ... және айыптыны сотқа беру үшiн негiздердiң ... ... ... iстi ... ... үшiн ... ... жағдайда прокурор немесе оның орынбасары iстi сотқа жiбередi.
Заңнаманы түсіндіру мен насихаттау функциясы. Мемлекетте заңдылықтың
нығаюы мен құқық бұзушылықтардың болмауына ... ... ... ... ... мен азаматтардың құқықтық сауаттылығы маңызды орынға
ие. Прокуратура органдары құрылған ... (1922 ж.) ... ... ... мен ... заң және ... ... бағынуы мен
құрметтеуі жолында қызмет етіп келеді. [2.456-б]
Прокурорлық тәжірибе көрсетіп отырғандай, заң бұзушылықты ... қана ... заң ... жол ... лауазымды тұлғалар мен
мемлекеттік қызметкерлер сол әрекеттерін заңды білмеуіне не ... ... ... ... мемлекетті құру мен саяси, экономикалық, әкімшілік жүйедегі
реформалар қоғамның ... ... ... ... ... ... бір ... ретінде қоғамда ... ... ... ... ... қызметкерлерінің құқықтық сауатылығын
арттыруды бекітіп отыр. Бұл қызмет прокуратура органдары қызметінің ... бірі ... ... Бұл ... ... қызмет атқаратын
кез-келген қызметкер өзінің лауазымы немесе қадағалау саласына қарамастан
жаңа қабылданған және қолданыстағы заңдарды насихаттауға тиіс.
Заңнаманы ... мен ... ... ... қалыптасқан.
Олардың кең таралған түрлері болып баяндамалар, дәрістер, БАҚ-да сөз
сөйлеу, ... ... ... ... мемлекеттік органдар
қызметкерлерімен, қоғамдық ұйымдармен кездесулер өткізу және т.б. Бұлардың
ішіндегі тиімдісі болып саналатыны ол азаматтармен ... ... ... ... ... ... Прокуратура органдарының жоспарға
сай не жоспардан тыс ... ... оқу ... бекітілген.
Баяндамалар азаматтарға немесе мемлекеттік ... ... ... Прокурорлардың мемлекеттік органдарда жүргізетін заңнаманы
насихаттауы заң ... мен ... ... ... ... ... ықпал етеді.
Прокурордың заң бұзушылықты жою туралы ұсыныстары мен наразылықтары да
заңды түсіндіру актісі ретінде, атап айтқанда қадағалау актісінің нақты заң
бұзушылықты, яғни ... заң ... ... ... сол ... түсіндіру
қызметін де атқарады. Алайда заңнаманы түсіндіру ... ... ... ... ... ... негізгісі болып табылады.
Біріншіден, лауазымды тұлғалар мен ... ... ... заң ... ... дұрыс түсінбеуі, сол заңның бұзылуына
әкеп соғуы мүмкін және оған ... ... ... сол ... ... кейбір жағдайларда оның бұзылғандығы үшін ... де ... ... акті ... заң талаптарына сәйкес келмеген
жағдайда, прокурор заң ... ... ... ... түсіндіреді.
Заңды түсіндіру актісі заң ... орын ... ... оны тек ... ... ғана ... ... заңнаманы түсіндіру қызметін жүзеге асыруының құқықтық құралы
ретінде қарастыруға болады.
Сондай-ақ прокурорлармен заңды ... ... ... ... ... ... ... арыз, шағымдарына жауап берген кезде де
жүзеге асырылады. Оның нысаны ауызша немесе жазбаша да ... ... ... ... түсіндіру қызметі маңызды қызмет
болып табылуын, оның тәжірибеде кең қолданылуын ... ... ... ... ... заңнаманы түсіндіру қызметі өз ... оның ... ... ... мен ... өкілеттіктері
анықталып, заңдарда нормативтік негізде бекітілуі тиіс деп есептейміз. Бұл
прокуратураның маңызды мемлекеттік қызметті одан ары ... ... ... шығармашылық функциясы. Құқықтық және ... ... ... еліміздегі қабылданып отырған заңдардың сапасы мен оның қоғам
дамуының ... ... ... сол ... және ... ... нормативтік актілердің орындалу механизмі де байланыста
болады. Мемлекетіміздегі заң шығару ... ... ... ... ... иесі ол ... шығарушылық қызметтің маңызды бір қағидасы ретінде оның құқық
қолдану іс-тәжірибесімен байланысын қарастырамыз. ... ... ... болатын байланыс – заң шығарушы орган құқық ... ... өз ... ... ... болады.
Қабылданған құқықтық шешімдердің тиімділігі жөнінде қорытындыларды жасауда,
өз жұмыстарындағы олқылықтар мен ... ... ... ісі ... ... ... ... заң шығарушының
тарабынан жіберілген олқылықтар мен кемшіліктерді табуға мүмкіндік береді,
құқық шығармашылық ісіндегі ... ... ... сәйкес, прокуратура Парламент қабылдаған
заңдардың дәлме дәл әрі бірыңғай қолданылуына ... ... ... Ал ... ... ... заң ... функциясын атқара және
мемлекет пен қоғам өмірінің нормативтік негізін ... ... ... ... ... ... мен ... обьективті
мүдделі болуы тиіс. Мұнда оның прокуратура органдарымен байланысы ашыла
түседі.Осы орайда прокуратура ... ... ... ... ... ... Парламентпен қабылданған заңдардың дәлме
дәл әрі бірыңғай қолданылуына жоғарғы қадағалауды жүзеге асыра ... ... ... ... пен ... даму ... ... келуіне
және әр түрлі қоғамдық қатынастарда қайшылықсыз ... ... ... уақыт қызмет атқару сипатына ие болуына мүдделі. ... ... ... ... ... қолдану іс-тәжірибесімен өте тығыз байланыста
болады, өз кезегінде тек заң бұзушылықтарды жоюмен ғана ... оның ... ... ... әрі қарай дамуына нақты жолдар көрсетуі
тиіс. Сондықтан да прокуратура жоғарғы қадағалау әрі құқық ... ... ... қадағалау қызметі барысында анықталатын заң кемшіліктері мен
қарама-қайшылықтарын ... ... ... ... ... ... ... қабылдануына мүдделі болып табылады.
Бүгінгі күні прокуратураның нормашығармашылық қызметі келесіден
көрініс ... Бас ... ... азаматтық, қылмыстық,
әкімшілік заңнаманың және заң шығару қызметінің ... ... ... ... тұрақты түрде қатысуында.
Екіншіден, Бас прокуратураның қолданыстағы заңдарды жетілдіруге
бағытталған заң жобаларын жобалау мен ... ... ... ... Сенаты, Мәжіліс пен Үкіметтен Бас прокуратураға
түсетін заң жобаларына құқықтық сараптама жүргізуінде.
Төртіншіден, Парламентте заң жобаларын талдау бойынша ... ... ... ... прокуратура қызметкерлерінің қатысуында.
Алайда, прокуратура мен Парламенттің қарым-қатынасы ... ... ғана ... ... ... депутаттардың Бас
прокуратураға жіберетін сұрау салуларын атап өткен жөн. Әдетте депутаттар
Бас прокуратураға ... ... мен ... ... ... ... тексеруге байланысты сұрау салады.
Қоғамдық қатынастардың адекватты түрде құқықтық реттелуін қамтамассыз
ету мен колданыстағы заңнамалық базаны жетілдіру ... ... ... ... түрде қолдану қажет.
Прокуратураның және Парламенттің заң шығарушылық қызметі ... ... мен оны іске ... ... ... ... Бас прокурордың
заң шығарушылық бастамасының және Конституцияға сәйкес келмейтін ... ... ... өтініш білдіру құқығының болуын
қолдаймыз. Бұл ... ... ... және жай ... етуде прокуратураның ықпал етуі жатыр.
Бас прокурордың заң шығарушылық бастамасына ие болуы ... ... ... Бас ... ... ... де қолдайды, ол
прокуратура туралы модельді заңда өз көрінісін ... ҚР ... ... Заңында нормашығармашылық функцияның
бөлектенуі, Бас прокурордың заң ... ... ие ... мен ... ... өтініш білдіру құқығының нормативтік деңгейде
бекітілу қажеттілігі бүгінгі таңда пісіп жетілді.
Прокурорлық қадағалау салалары
1. Жалпы ... ... ... ... ... ең ... ... саласы «жалпы қадағалау»,
заңнамада жалпы қадағалау деген термин жоқ, ол ҚР-ның ... ... ... яғни ... және ... ... ... заңды тұлғалардың және мемлекеттiң мүдделерiнiң сақталуын
қадағалау деп аталады.
Конституция ... оның ... ... мен ... ең ... қазынасы ретінде баяндайды. Мұнда прокуратураның
мемлекеттік органдар жүйесіндегі ерекше ... ... рөлі ... ... ... ... қай ... болмасын адам және
азаматтың құқықтары мен бостандықтарының ... әрі ... ... ... ... болуы тиіс.
Адам мен азаматтың құқықтарының және ... ... ... ... ол ... ... ... жолының бірі болып табылады.
И.Ж. Бақтыбаевтың пікірінше, адамның және азаматтың конституциялық
құқықтары мен бостандықтарын сақтау әрі ... – ол ... ... ... ... қызметі, ол барлық функциялар мен ішкі
функцияларды қамтиды, сол арқылы олардың конституциялық мәнін ... ... ... ... мызғымастығының, адам және азамат
құқықтары мен бостандықтарының нышаны әрi ... ел ... ... ... есеп беретін, заңдардың, ҚР ... және өзге ... ... ... дәл және ... ... қадағалауды жүзеге асыратын жалғыз орган, сондықтан да
прокуратура адам және ... ... мен ... ... кең қызметтер мен мүмкіндіктерге ие.
Прокуратураға заң бұзушылықтар туралы ақпараттар әртүрлі көздерден
түседі, ол азаматтардың, ... ... мен ... ... тексеру ақпараттары, қылмыстық, азаматтық, ... ... ... ... мен ... ... мүмкін.
Жеке және заңды тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тәртiбi туралы ҚР-ның
2007 жылғы 12 қаңтардағы ... ... арыз - ... өз ... мен
бостандықтарын немесе басқа адамдардың құқықтары мен бостандықтарын iске
асыруда жәрдем көрсету туралы ... не ... және өзге ... ... актiлердiң бұзылуы, өтiнiштердi ... ... ... ... ... туралы
хабарлама не олардың қызметiн сынау; өтiнiш - өтiнiштi қарайтын субъектiге
немесе лауазымды тұлғаға жiберiлген жеке немесе ... ... ... ... ... ... расталған электронды құжат нысанындағы
ұсыныс, арыз, шағым, сауал ... үн ... ... - ... ... ... бостандықтарын немесе заңды мүдделерiн қалпына келтiру,
лауазымды тұлғалардың заңсыз ... ... ... жою,
сондай-ақ субъектiлердiң заңсыз шешiмдерiнiң күшiн жою ... ... ... Республикасының прокуратура органдары мен мекемелерінде
жеке және заңды тұлғалардың өтініштерін қарау жөніндегі Нұсқаулықты бекіту
туралы» ҚР Бас ... 2007 ... 7 ... ... ... үшін ... ... прокуратуралардан, басқа органдардан, лауазымды
және өзге тұлғалардан ақпарат ... ... алу не ... ... ... ... ... жеке және заңды тұлғаның өтініші күнтізбелік
он бес күн ішінде қаралады.  Қарау үшін ... ... ... ... ... және өзге ... ... (материалдар,
істер) алу не жергілікті жерге барып тексеру талап етілетін жеке және заңды
тұлғаның ... ... ... ... ... ... күнінен
бастап күнтізбелік отыз күн ішінде қаралады және ол ... ... ... ... сұрау салуларын шешу ... онда ... ... жан-жақты және объективті тексеруге,
өтінішке қатысты нақты ... ... және ... қажет болған
жағдайда әрекеттері мен шешімдеріне шағым жасалєан ... және ... ... ... ... ... талап етуге және
зерттеуге, өтініш бойынша ... ... үшін ... ... ... ... айқындауға және қолдануға міндетті Заң ... ... ... өз ... ... ... ... оған жол бермеу, алдын алу жөнінде, жеке және заңды тұлғалардың
бұзылған құқықтары мен ... ... ... ... ... ... шаралар қабылдауға міндетті.
Азаматтарды жеке қабылдау және қызметкерлердің жауапкершілігін көтеру
жөніндегі жұмысты тиісті ұйымдастыру үшін Бас ... ... ... ... және мекемелерінде жеке және заңды тұлғаларды жеке
қабылдаудың жаңа тәртібі бекітілді. Бұл шара бойынша ... ... де ... 2008 жылы ... ... 111 ... ... және заңды тұлғалардың шағымын шешті (2007 жылға қарағанда 7,5 пайызға
артық). Сонымен ... 58 ... жуық ... пен ... тұлғаның жеке
қабылдауы жүргізілді, оның ішінде 35 мың ... ... ... ... ... бұл ... көрсеткіштерден 12 пайызға артық.
[38.3-б]
Прокуратура қызметінің мемлекеттік ... ... және ... ... заңдылықты қалағалау саласының пәні - Республика
аумағында заңдардың, Қазақстан Республикасы Президентi Жарлықтарының ... ... ... актiлердiң дәл және бiрыңғай қолданылуына, адам
мен азаматтың құқықтары мен ... ... ... ... ... заңдардың қолдануына прокурорлық қадағалау.
Қадағалаудың мiндеттерi болып : 1) ... және ... ... ... ... ... ... адамдар мен азаматтардың
құқықтық актiлерi мен iс-әрекеттерiнiң заңға сәйкес келуiн қамтамасыз ету;
2) заңдылықтың кез ... ... ... заң ... ықпал еткен
себептер мен жағдайларды анықтап, жою, ... ... ... ... ... бекітілген. Бұл бағытта прокуратура басқа мемлекеттiк
органдарды алмастырмайды және ұйымдардың қызметi мен ... ... ... обьектілерінің көптігіне байланысты бұл сала басқа қадағалау
салаларына қарағанда күрделі әрі жан-жақты болып келеді. ... ... ... және ... ... ... мен ... меншік нысанына қарамастан барлық ұйымдар,
қоғамдық бірлестіктер кіреді.
Мемлекеттік органдар қызметіндегі ... ... ... ... қатынастардың дамуы мен құқықтық мемлекеттің құрылуы,
қоғамдағы тұрақтылықты қамтамассыз ... өз ... ... ... ... мақсаттардың бірі ол тек құқықтық актілердің
заңға сәйкестігін қадағалау ғана емес, ... ... ... ... мен ... ... әрекеттерінің заң
шеңберінде болуына қадағалау жүргізу, яғни бұл ... ... ... ... ... ... ақиқаттылықты қамтиды. [3.149-б]
Ол елдегі құқықтық жағдайға айтарлықтай әсет ... Бұл ... ... ... ... ... ... да оны
қылмыстың алдын алудың тиімді негізі деп санаймыз.
Құқықтық мемлекеттің құрылуына үлес қосу және прокуратураның ... ... ... ... үшін ... ... қорғау органдары өз
қызметін 2002 жылдың 20 қыркүйегінде ҚР Президентінің Жарлығымен бекітілген
«ҚР Құқықтық саясат Концепциясында» көрсетілген ... ... ... ... ... адам және ... құқықтары мен
бостандықтарының ... ... ... ... ... органдарына заңдардың қолдануына және сақталуына қадағалауды
жүзеге асыруы барысында негізгі қойылатын талап ол елдегі ... ... ... ... ... ... оның күшеюіне ықпал ету.
Қадағалауды жүзеге асыру барысында прокурорлар ... ... яғни ... мен ... ... ие ... ҚР
«Прокуратура туралы» Заңының 29-бабына сәйкес :
1) жүргiзiлетiн тексерiс мәселелерi бойынша азаматтар мен лауазымды
адамдарды шақыруға және олардан айғақтар ... ... ... көрсетiп, мемлекеттiк органдардың, сондай-ақ
меншiктiң барлық нысанындағы ұйымдардың ... мен ... ... ... ... мәселелерi жөнiнде банктерден жеке ... ... ... мен ... ... коммерциялық, банктiк
және заңмен қорғалатын өзге де құпия болып ... ... ... ... ... ... мәлiметтер алуға;
2-2) жасырын қылмыстарды анықтау мақсатында құзыреттi органдардан
жедел-iздестiру шараларын жүзеге ... ... ... ... ... ... талап етуге;
3) басшылардан және басқа да лауазымды адамдардан заңдылықтың жай-күйi
және оны қамтамасыз ету ... ... ... материалдарды,
статистикалық деректердi алуға;
4) тексерiске қатысу және қорытынды беруi үшiн мамандарды тартуға;
5) ... ... ... ... ... құзыретiне
сәйкес тексерiс жүргiзудi талап етуге және бұлардың ... ... ... ... және ... ... қамтамасыз ету үшiн
тексерiстi жүзеге асыруға басқа да құқық қорғау органдарының ... ... ... ... ... көзделген басқа да тексерiс әрекеттерiн жасауға
құқылы.
Заңдардың, ҚР Президентi Жарлықтарының, өзге де нормативтiк ... дәл әрi ... ... жоғары қадағалау тексерiстер
жүргiзу арқылы жүзеге асырылады. Заңдардың ... ... ... ... ... ... ... туралы қаулы шығарылғаннан кейiн:
Президентiнiң тапсыруына; заңды бұзушылық туралы өтiнiштерге, шағымдарға,
хабарларға және ... да ... заң ... белгiлерiнiң тiкелей
анықталуына; жоғары тұрған прокурордың тапсыруына және сұрау ... ... ... Тексерулер бір ай мерзімде жүргізіледі.
Прокурор мемлекеттік органдар қызметіндегі заңдылықты жүзеге ... ... сол ... ... ... қолдануы мен сақтауына
назар аудара отырып, ... ... ... ... керек, заңдылықты
сақтау жолында осы органдардың жұмысын ... ... ... қандай себептер мен жағдайлар негізінде заң ... ... ... ... ... Әр деңгейдегі прокуратура
органдарында өз территориясында қадағалау қызметін жүзеге асыру барысында
сол аймақтағы ... ... ... даму ... көрсеткіштері, қоғамның саяси, діни белсенділігі көрсетілген
әрдайым жаңарып тұруы қажет паспорты болуға ... ... ... заңдылықты қадағалау немесе өзге
қадағалау саласы бойынша да прокуратура органдары өз ... ... ... ... өкiмдері, ережелері мен нұсқаулықтарын
басшылыққа ала отырып қызмет етеді. Мемлекеттік органдар ... ... ... ... ... заңдардың
қолданылуына, адам мен азаматтың құқықтары мен ... ... ... ... ... ҚР Бас Прокурорының 2002 жылғы
21-қарашадағы №60 Бұйрығын ... ... Бұл ... сәйкес, заңдардың
дұрыс қолданылуының, адам мен азаматтың ... мен ... ... басымдық бағыттар ... ... ... ету арқылы жүзеге асырылады:
1) адам мен азаматтың конституциялық құқықтары мен бостандықтарының
мiндеттi түрде сақталуы;
2) сыбайлас ... ... ... ... ... ... заңдардың нақты және бiрыңғай қолданылуы;
3) мемлекеттiк органдардың ... ... ... ... ... мен ... сәйкес келуi;
4) қоршаған ортаны қорғау және оның ресурстарын тиiмдi пайдалану туралы
заңдардың қолданылуы;
5) кәсiпкерлiктi қолдау және қорғауға бағытталған ... ... ... ету ;
6) ... ... туралы заңдылықтың қолданылуы.[18]
Прокуратураның құқық қорғау функциялары, соның iшiнде ... ... ... өз ... мен заңды мүдделерiн өз бетiнше талап
етуге қабiлетсiз азаматтар мен адамдардың едәуiр бөлiгiнiң ... ... ... ... ... заңның бұзылуын жою сотқа талап-
арыз беру арқылы ... ... ... ... ... бастап прокурорлар тексеруді
бір ай мерзімде аяқтап, тексеру нәтижелері бойынша ... ... ... болдырмау жөнiнде ұйғарым бередi, қылмысты iс қозғау, тәртiптiк
iс жүргiзу немесе әкiмшiлiк құқық бұзушылық туралы iс ... ... ... ... ... (күштеп әкелу) жөнiнде қаулы шығарады,
материалдық ... ... ... ... адамның және азаматтың,
заңды тұлғалар мен мемлекеттiң ... мен ... ... ... заңдардан басқа заңсыз актiнiң күшiн тоқтата тұрады, мемлекеттiк
органдар мен олардың лауазымды ... ... ... ... шаралардың күшiн жояды немесе алып тастайды, мемлекеттiң, жеке
және заңды тұлғалардың құқықтары мен олардың заңмен қорғалатын ... ... ... ... ... ... ... заңдылықты бұзуды
болдырмау туралы ұсыныс енгiзедi.
ҚР Президентінің 2005 жылғы 23 ... ... ... ... ... ... 2006-2010 жылдарға арналған
мемлекеттік бағдарламасына» сәйкес, мемлекеттік органдардың және ... ... ... ... тиімділігін жетілдіру арқылы
қоғам өмірінің барлық салаларында сыбайлас жемқорлық деңгейін азайту осы
бағдарламаның мақсаты ... ... ... органдары өз қызметінде сыбайлас ... ... ... назар аударуы қажет. Осы салада мемлекеттiк органдар мен
басқа ... ... ... ... ... ... пен оған ... жасайтын құқық бұзушылықтарды анықтау, бұлтартпау
және алдын-алу прокуратура органдарының басты мiндеттерiнiң бiрi. ... ... ... ... ... органдарда мемлекеттiк
тәртiптiң жай-күйi, олардың сыбайлас-жемқорлыққа қарсы жүргiзiп отырған
күрес шаралары тиiмдiлiгiн ... ... ... ... ... ... ... орындамауы немесе тиiстi
дәрежеде орындамауы туралы материалдар алмасу негiзiнде жүргiзiледі. 
Жалпы 2008 жылы ... ... ... ... ... жөнінде 21 356 тексеру өткізді. Олардың нәтижесі
бойынша 10 775 наразылық ... 18 451 ... ... ... заң ... дер ... жою жөнінде шаралар қабылданды.
Сондай-ақ өткен жылы 515 мың адамның конституциялық құқығы қорғалды.
Салыстыру үшін айта ... ... жылы 340 ... ... адамның құқығы
қорғалған болатын.
Жүргізілген тиісті шаралардың нәтижесінде 31 510 заңсыз құқықтық ... 91 ... іс ... бұрнағы жылдан қалғаны бар барлығы 109
іс сотқа ... олар ... 102 адам ... Ал тәртіптік,
әкімшіліктік және материалдық жазаға 47 196 адам ... ... 20 ... ... ... ... 2008 жылы ... компаниялардың қызметіне тексеру
жүргізу нәтижесінде жалған кәсіпорындар арқылы қаржы қымқыру фактілері
анықталды. ... ... ... 123 ... ... пен ... тоқтам салынып, 35 лауазымды адам мен заңды тұлға әкімшілік
жауапкершілікке тартылды. Сондай-ақ ... ... ... ... ... 30 ... адамға қатысты прокурорлық
тексерулердің 10 материалы бар 25 қылмыстық іс бүгінде қылмыстық қудалау
органдарының ... ... ... 7-еуі ... ... ... 1 іс ... ризашылығымен жабылды, 1 іс іздеу салуға
байланысты ... тұр, ... ... ... Оған қоса 3 ... ... ... үшін астаналық құрылыс компанияларына 12,6 млрд. теңгені
құрайтын 19 талап берілді. Ал құрылысшы компаниялардың ... ... үшін ... ... өз ... ... ... үнемі
өз бақылауында ұстап отырады.
Бас прокуратура сондай-ақ, әлеуметтік және ... жеке ... пен ... қоршаған ортаны қорғау, қоғамдық
және діни бірлестіктер, мемлекеттік қызмет пен ... ... ... ... ... кең ... ... жүргізді. Әсіресе
Президенттің жолдауына және Қауіпсіздік Кеңесі ... ... ... ... ... күрес мәселесін ерекше
назарында ұстап келеді. 2008 жылы ғана прокуратура органдары осы ... 2 379 ... ... ... ... бойынша 564 наразылық
қанағаттандырылып, 2 мыңнан астам ұсыныс қаралып, олар ... ... жою ... ... шара ... Бір ... астам заңсыз
актілер тоқтатылды яки ... Бұл ... ... ... 2 543 адам – ... 371 адам ... яғни барлығы 3
мыңға жуық адам жауапкершілікке тартылды. Қылмыстың осы түрі бойынша ... іс ... олар ... 26 адам ... ... 110,2 млн. ... ... Жемқорлық жөнінде Оңтүстік және
Шығыс Қазақстан облыстары алдыңғы орында тұр. Оларда сәйкесінше 249 ... ... ... ... жиі кездесетін жемқорлық түрлері мыналар: ... ... ... ... тапсырылған бөтеннің мүлкін талан-таражға салу,
қызметтік өкілеттігін асыра пайдалану, пара алу және ... ... ... ... ... ... ... асырудың
нәтижесінде мемлекеттік органдарда заңдылықтардың бұзылуының алдын алу және
оларға жол ашатын себептер мен салдарды жою бойынша бірқатар шаралар ... ... ... ... жұмыс күшінің заңсыз тартылуы,
әсіресе Алматы және Астана қалаларындағы ... салу ... ... ... заңсыз бөлу мен басып алу, ... пен ... ... толмағандар арасындағы қылмыстылық,
еңбек заңнамасының заңсыз бұзылуы, құрылыс үлескерлерінің мәселелері ... ... ... ... ... қадағалау. Жедел-iздестiру
қызметi - азаматтардың өмiрiн, денсаулығын, құқықтарын, бостандықтары ... ... ... ... шет мемлекеттер мен халықаралық
ұйымдардың арнаулы қызметтерiнiң қылмысты қол ... ... ... ... ... мен ... ... қамтамасыз ету
мақсатында арнайы ... ... ... ... өз құзыретi
шегiнде ҚР Конституциясына, заңдарына, басқа да қалыптық құжаттарына ... ... ... және жасырын жедел-iздестiру, ұйымдық және басқару
шараларының ғылыми негiзделген жүйесi. ... ... ... ... және ... мағынада 1958 жылы СРО және кеңес республикаларында
қылмыстық сот ... ... ... кезден бастап қолдана бастады.
Ал Қазақстанда 1961 жылы ... ... ... ... ... ... ... ҚР-ның 1994 жылғы
15 қыркүйектегі Заңының қабылдануымен бұл сала өз алдына жеке сала ... ... ... бұл ... заңдылықты қадағалауына заңи
негіздер туындады, ол заңның 25-бабына сәйкес, ... ... ... ... ... сақталуын қадағалауды ҚР Бас Прокуроры
және оған бағынысты прокурорлар жүзеге асырады делінген.
ҚР «Прокуратура туралы» Заңына ... ... ... ... жедел-iздестiру шараларын жүргiзу барысында адамның және азаматтың
құқықтары мен бостандықтарының сақталуы, сондай-ақ жедел-iздестiру қызметiн
жүзеге ... ... ... мен ... ... ... мен iс-
әрекеттерiнiң заңдылығы қадағалаудың мәнi болып ... [12] ... ... заңдылық, жеке адамның құқықтары мен ... ... ... азаматтардың заң алдындағы теңдiгi
қағидаттарына сәйкес, астыртын әрекет ету, жария және жария емес ... ... әдеп ... ... ... ... аумағында жедел-iздестiру қызметiн: Iшкi iстер органдары; Ұлттық
қауiпсiздiк органдары; Қорғаныс министрлiгiнiң әскери ... ... ... ... ... ... ... күзет
қызметi; Әділет министрлігінің қылмыстық-атқару жүйесі органдары; кеден
органдары жүзеге асырады. Осы ... ... ... ... ... ... ... аясында болады.
Жедел-iздестiру шараларын жүргiзу үшiн сол органдарда жеткілікті
негіздер болуы тиіс, олар: қозғалған қылмыстық iстiң ... ... ... ... ... келiп түскен: әзiрленiп жатқан, жасалып
жатқан немесе жасалған құқық ... ... алу, ... және ... ... немесе қылмыстық жазадан жалтарып жүрген адамдар,
азматтардың хабарсыз кетуi және танылмаған мәйiттердiң
табылуы, шет мемлекеттер мен ... ... ... ... ... ... ... өздерiнiң қарауындағы
қылмыстық iстер бойынша ... ... ... және ... сондай-ақ соттың ұйғарымдары; ҚР Бас ... мен ... ... ... және ... ... ... құқықтық көмек туралы шартқа (келiсiмге) сәйкес
халықаралық құқық қорғау ұйымдарының және шет мемлекеттердiң ... ... ... ... ... ... ... мен оның экономикалық
және қорғаныс әлуетiн нығайту мүддесiне орай барлау ... ... ... ... ... - бұл ... ... жүзеге асырушы
органдардың өз құзыретi шегiнде заңда көзделген ... ... ... Олар жалпы жедел-iздестiру шаралары:
азаматтарға, лауазымды адамдарға сауал-сұрақ қою, ... ... ... ... және ... ... орнату, оларды жедел-iздестiру
қызметiне пайдалану; қызметкерлердi қылмысты ортаға енгiзу; ... ... ... ... ... ... ... кәсiпорындар мен
ұйымдар құру; берiлетiн өнiмдерге жедел ... ... ... арнаулы
техникалық құралдарды қолдану; мекемелердiң, кәсiпорындардың және
ұйымдардың (олардың ... және ... ... ... бойынша анықтамалар мен тексерулер жүргiзу; зерттеу үшiн сынамалар
мен үлгiлер iрiктеп алу; ... үшiн ... алу; ... ... белгiлерi бойынша жеке адамды iздеу және ... ... алып ... ... іздеу; құқыққа қарсы әрекеттер iздерiн
табу, жасырын анықтау және алу, оларды алдын ала ... ... ... ... ... iзiне түсу және оны ... ... адамдарды жеке
тексерудi, қылмысты iс-әрекетке қатысты болуы мүмкiн заттар мен құжаттарды
қарауды және ... ... ... ... ... орындары мен өзге де
орындарды тексерудi, көлiк құралдарын тексерудi жүзеге асыру; ... ... ... ... операциялар жүргiзу; жедел, қылмыстар
есептерi және қылмыстық тiркеу жүйелерi бойынша тексерулер болып табылады.
Ал арнаулы жедел-iздестiру ... ... ... ... ... жөнелтiлiмдерiн бақылау; байланыс желiлерiндегі жедел
iздеу; бейне, аудиотехниканы немесе өзге де арнаулы техникалық ... ... ... ... ... және ... алу, ... және
басқа да сөйлесу құрылғылары арқылы жүргiзiлетiн сөйлесулердi ... ... алу, ... ... ... ... ... туралы
мәлiметтер алу; байланыстың техникалық арналарынан, ... ... өзге ... құралдардан хабарламалар алып тастау; соның iшiнде
арнаулы техникалық құралдарды ... ... ... және басқа техникалық құралдарды), жеке адамның өмiрiне,
денсаулығына және ... ... ... тигiзбейтiн заттарды және
материалдарды пайдалана отырып байқау; тұрғын және басқа жайларға, үйлерге,
ғимараттарға, жер учаскелерiне, көлiк және өзге ... ... ... ... ... ... ... амалдарын жүзеге асыру барысында заңмен
қорғалатын жеке ... ... хат ... ... ... ... мен ... жөнелтiлiмдерi құпиясын, сондай-ақ тұрғын үйдi
қол сұғудан қорғау ... ... ... ... ... ... және ерекше ауыр қылмыстарды, ... ... ... ... және ... ... ... алдын алу және ашу ... ... ғана ... ... ... шараларды жүргiзуге
рұқсатты жедел-iздестiру қызметiн жүргiзушi органдардың қаулысы бойынша ҚР
бас ... оның ... ... ... ... ... мен ... теңестiрiлген прокурорлар бередi. [13]
Жедел іздестіру қызметіне қадағалауды жүзеге асыра отырып, прокурор:
1) жедел-iздестiру қызметiнiң тоқтатылған немесе жүргiзiлiп жатқан iстерiн,
жедел-iздестiру қызметiнiң ... ... ... құжаттар мен басқа
да қажеттi мәлiметтердi алады;
2) ... ... ... асыратын органдардың арнайы жедел-
iздестiру шараларын ... ... ... ... ... ... асыратын органдардың лауазымды
адамдарының iс-әрекеттерi мен ... ... ... мен ... ... қызметiн жүзеге асыратын органдар шығарған ... ... ... мен ... ... реттейтiн,
Конституцияға, заңдарға және Республика ... ... ... ... ... актiлерге наразылық жасайды;
5) жедел-iздестiру қызметiн жүзеге асырған кезде заңның, адамның және
азаматтың ... мен ... ... ... ... ... ... шараларын тоқтатады;
6) жедел-iздестiру шараларын жүзеге асырған кезде құқыққа қарсы әрекеттерге
жол берген қызметкерлер жөнiнде қылмыстық және тәртiптiк iс ... ... ... ... ... заңдылығына қадағалауды жүзеге асырған кезде
заңды бұзудың анықталған ... ... ... ... осы
Заңда көзделген өзге де актiлерiн шығарады;
8) заңсыз ұсталған адамдарды ... ... ... ... жедел-iздестiру қызметiн жүзеге асыратын органдар
басшыларынан заң бұзушылықты жою ... ... ... органдарда
тексерiс жүргiзудi талап етедi;
10) заңдарда белгiленген жағдайларда ... ... ... ... қызметiн жүргiзу кезiнде адам және ... ... мен ... ... әрекеттер жасауға
тыйым салынады. Аса қажет және қорғаныс қажет ... ... ... ... ... ... мен ... нақты қатер
төндiретiн iс-әрекеттер жасауға; қандай да бiр ... ... ... және дiни ... ... үшiн ... ... азаматтарды
құқық бұзушылыққа итермелеуге және арандатуға; азаматтар мен ... ... ... мен ... ... ... ... жасауға, қатер төндiруге, бопсалауға және өзге де заңсыз әрекеттер
жасауға; жедел-iздестiру материалдарын ... сол ... ... не ... ... ... ... салынады.
Жедел-iздестiру шаралары жедел-iздестiру қызметiн ... ... ... құжаттарында көзделген мерзiмде ҚР Бас прокурорының
келiсiмiмен жүзеге асырылады, тоқтатыла тұрады немесе тоқтатылады.
Жедел-іздестіру қызметі ... ... ... ... ... ... тексеруге, жедел-іздестіру шараларды жүргізу
нәтижесінде ... жеке ... ... туралы мәліметтерді есепке ... және жою ... ... талаптарды сақтауға бағытталады. [3.163-
б]
Прокурорлар 2008 жылы жедел-іздестіру шараларды жасау кезінде арнайы
техникалық құралдарды заңсыз қолданудың 47 ... ... (Бұл ... ... 21 ... ... Азаматтардың жеке өміріне заңдылық
негізсіз араласу ... ... орын ... ... ... ... ... жоқ адамдардың жеке өмірі туралы заңсыз мәліметтер жинау
жөнінде де ... ... ... ... ... ... фактілері бойынша тиісті ұсыныс енгізілді. ... ... ... ІІМ, ҰҚК және ... полициясы органдарының бірқатар
лауазымды адамдары ... ... ... жылы ... заңсыз жедел-іздестіру шараларды
жүргізуді тоқтату туралы 300 ... ... 10 ... ... жедел-
іздестіру шарасы анықталды, 492 ... шара ... ... ... ... ... ... адамның жеке өміріне заңсыз
араласуды тоқтатты. ... ... ... ... ... ... заңдылығы мен тиімділігі жағдайына барлығы 4,5 мың
тексеру ... ... ... ... ... 2 ... астам ұсыныс пен
қаулы енгізді. Олар бойынша құқыққорғау органдарында 2 535 ... ... ... ... ... қызметін жүзеге асыратын
органдардың заңдылықты сақтауына қадағалау бағытын күшейту ... ... мен ... ... қадағалау. ҚР ҚІЖК-не сәйкес, «анықтау»
- анықтау органдарының ... ... ... шегiнде iстiң мән-
жайының жиынтығын анықтау, белгiлеу, ... және ... ... ... ... ... ... сотқа дейiнгi қызметiнiң iс жүргiзу
нысаны, ал ... ала ... - ... ... ... белгiленген
өкiлеттiк шегiнде iстiң мән-жайының жиынтығын анықтау, белгiлеу, бекiту
және қылмыс ... ... ... ... ... жөнiндегi сотқа
дейiнгi қызметiнiң iс жүргiзу нысаны деп көрсеткен, ал ... ... ... және ... – бұл ... ... берілген
мемлекеттік органдардың қылмыс белгілері болуы ... ... ... ... ... алу, қылмыс оқиғасы мен құрамын анықтау,
оны жасауға кінәлі адамдарды әшкерелеу, қылмыспен ... ... ... ... ... қылмыс жасауға ықпал еткен жағдайларды
анықтау бойынша ... ... ... яғни 1991 жылдан бастап, прокуратура
және басқа да құқық ... ... ... жаңа ... ... ... Конституцияның қабылдануына байланысты әртүрлі реформалар қабылданып,
жүзеге асырылды, сол жылдан бастап алдын ала ... ... де ... ... ... мен ... ... асыратын арнайы мемлекеттік
органдары туралы» және «ҚР Мемлекеттік тергеу Комитетін құру ... ... 6 ... ... ҚР ... Заң күші бар ... МТК-ті жаңа ведомстволық құқық қорғау органы құрылды, ол өз
кезегінде прокуратура мен ішкі ... ... ... ала ... ие ... ... жаңа құрылған орган ұзақ қызмет еткен жоқ,
1997 жылы 5 ... ... ... ... ... ұйымдасқан
қылмыс пен сыбайлас жемқорлықпен күрестуді күшейтудің шаралары туралы» ҚР
Президентінің Жарлығымен ... ... ҰҚК мен ішкі ... ... ... ... Қазақстан прокуратурасы бұрынғы
Кеңес мемлекеттеріне қарағанда тергеу функциясынан айырылып, жаңа режимде
қызмет ете бастады.
ҚР ... ... ... ... мен ... ... ... жүзеге асырады деп бекітіп берген және
қадағалаудың бұл түрі прокуратура ... ... да ... ... табылады. ҚР «Прокуратура туралы» Заңының 37-бабына сәйкес, прокурор
анықтама мен ... ... ... мен ... ... жасалған қылмыстар және тергеу жүргiзу туралы өтiнiштер мен
хабарларды шешудiң заңдарда белгiленген тәртiбiнiң сақталуына ... ... ... алдын ала тергеу мен анықтау және олардың
заңдылығына прокурорлық қадағалауды ... ... ... дереу және
толық ашуға, оның обьективті және жан-жақты ... ... ... және әділ ... қабылдануына елеулі кепілдіктерінің бірін
береді. Тергеу мен анықтаудың заңдылығын қадағалау бір-бірімен байланысқан
және өзара ... екі ... ... ... ... жасаған адамның
кінәлігі дәлелденсе, оның жазаланбай қалуына жол бермеу, екінші, бір де
бір ... ... ... ... ... немесе
құқықтарының шектелуіне жол берілмеуі керек.[10.192-б]
Өз құзыреті шегінде прокуратура ... ... осы ... қорғау және қадағалау функцияларын, ... ... ... ... ізге түсу ... мен ... үйлестіруді жүзеге
асырады. Прокуратура органдары анықтама мен тергеудің заңдылығын қадағалау
саласы бойынша өз ... ... мен Бас ... ... ... алады.
Тергеу және анықтау заңдылығын прокурорлық қадағалауды ұйымдастыру
туралы нұсқаулықты ... ... ҚР Бас ... 2006 ... ... ... сәйкес,     бұл саладағы ... ... ... мыналар белгіленген:
1) қылмыстық іс жүргізуде адамның және азаматтың конституциялық құқықтары
мен бостандықтарының ... ... ... ... ... ... пен ... тәртіпті нығайтуда
құқық қорғау органдарының қызметін үйлестіру;
3) қылмыстар мен оқиғалар туралы ... ... ... ... ... қабылдау, тіркеу және қарау кезінде заңдылықтың сақталуын
қадағалау;
4) терроризм мен экстремизмге, нәсіпқұмарлық, ... және өзге ... үшін ... ... ... және сату ... ... бағытталған
заңдардың қолданылуын қадағалау;
5) қылмыстың ұйымдасқан ... ... ... ... заңдардың
қолданылуын қадағалау;
6) қасақана адам өлтіруге қарсы күреске бағытталған заңдардың ... ... және ... ... ... ... қарсы күреске
бағытталған заңнамалардың қолданылуын қадағалау;
8) сыбайлас ... ... ... ... ... ... ... экономикалық қылмыстарға қарсы күреске бағытталған ... ... ... және анықтау заңдылығын қадағалауды жүзеге асыру - ... не ... ... қылмыс туралы ақпарат түскен кезден бастап
қылмыстық істі сотқа жолдағанға шейін ... ... ... ... ... ізге түсуді жүзеге асыратын лауазымды тұлғалардың ... ... мен ... ... ... ... ... ұйымдастыру аймақтық-нысандық принципі бойынша ... ... ізге түсу ... ... ... ... ... қылмыстық ізге түсу органдарында орналасқан ... ... ... ... ... және ... туралы өтініштерді, хабарларды, шағымдар мен
өзге ақпараттарды қабылдау, тіркеу және ... ... ... ... ... ... ізге түсу органдарымен дұрыс қолданылуы; олар
бойынша қабылданатын іс жүргізушілік ... ... ... мәліметтердің шүбасыздығын, толықтылығы мен объективтілігін
қамтамасыз ету, ... және ... ... ... ... мен өзге ... қабылдау, тіркеу және қарау кезінде
заңдылықтың сақталуын ... ... ... ... ... ... және оларға теңестірілген прокурорлар он күн сайын
жасалған немесе ... ... ... туралы арыздар мен хабарларды
қабылдау, ... және шешу ... ... ... ... ... ... фактілері бойынша қызметтік тергеу жүргізу, ал
ауыр және аса ауыр ... ... ... ... іс жүргізушілік шешім
қабылдау қамтамасыз етіледі.
Тергеу мен анықтама заңдылығына ... ... ... ... : ... болған жердi қарауға қатысуға, сараптама тағайындауға,
сондай-ақ ...... ... мәселенi шешуге қажеттi басқа да ... ... ... ... қылмыстық iс қозғайды немесе оны
қозғаудан бас тартады, тергеу ... ... ... ... ... материалдарын қылмыстық іске қосу туралы жазбаша
нұсқаулар бередi; өзi қозғаған ... iстi ... ала ... ... ... ... ... жағдайларда алдын ала тергеу жүргiзетiн
лауазымды адамдардың ... ... ... ... ... ... жүргiзуге қатысады; қылмыстық iзге түсуден иммунитетi бар
адамды қылмыстық жауаптылыққа тартуға ... алу үшiн ... ... ала ... ... ... ... қылмыстық iстi сотқа жiбере
отырып, iстi ... ... ... үшiн ... ... ... iзге түсу ... тексеру үшiн қылмыстық ... ... және ... қылмыстар туралы, жедел iздестiру
қызметi, анықтау мен тергеу барысы туралы өзге де ... ... ... ... жатқан қылмыстар туралы арыздар мен хабарларды
қабылдау, тiркеу, шешу ... ... ... ... ... ... сондай-ақ анықтау органы мен тергеу бөлiмi бастықтарының
заңсыз қаулыларының ... ... ... мен ... ... болмаған, сондай-
ақ тергеу және анықтау барысында заң бұзушылыққа жол берiлгені ... ... iстi ... ... ... не оны ... ... белгiлi бiр адамдарға қатысты қысқартады; қылмыстық iстi анықтау
органынан алып, ... ала ... ... бередi; айрықша жағдайларда
тергеудiң толық және объективтi болуын қамтамасыз ету мақсатында ... ... ... ... ... ... не өз бастамашылығымен iстi, заңда
белгiленген тергеу ретiне қарамастан, ... ала ... бiр ... ... ... ... мен ... анықтау және тергеу
органдары басшыларының iс-әрекеттерi мен шешiмдерiне жасалған шағымдарды
қарайды; алдын ала тергеу, ... iсiн ... заң ... анықтаған
кезде тергеушiнi, анықтаушыны қылмыстық iстi одан әрi ... ... ... ... мен ... алдын ала тергеудiң мерзiмдерiн
ұзартады; бұлтартпау шарасы ретiнде қамауєа алу ... ... ... ... белгiленген тәртiбi мен шарттарының сақталуын
тексередi және заңдарда көзделген өзге өкiлеттiктердi ... ... іс ... азаматтың және ... ... жеке бас ... ... ... қол ... жеке және отбасының құпиясына, жеке салымдары
мен жинақтарының құпиясына, хат жазысу, телефонмен сөйлесу, почта, телеграф
хабарларының ... өзге ... ... ... ... ... ... конституциялық құқықтары мен бостандықтарын қорғау, ал олар
бұзылған жағдайда кідіріссіз ақтау прокуратура органдары қызметкерлерінің
міндеті болып табылады. Бұл ... ... ... тергеу амалдарының
заңдылығын тексереді. Тексерудер жоспарға сай ... ... ... ... ... ... мен арыздары негізінде, БАҚ
ақпараты, лауазымды тұлғалар ... ... ... ... мүгедектерді, әйелдерді, шетел ... ... ... ... аударылуы тиіс. Қалалық, аудандық және оларға
теңестірілген прокурорлар журнал жүргізумен қоса, құқық қорғау органдарының
қызметкерлерімен ... мен ... ... ... (УҰИ),
қылмыстық ізге түсу органдарының қызметтік және өзге ... ҚР ... ... тұрақты тексеруге тиіс. [32]
Алдын ала тергеудің толықтылығы, жан-жақтылығы және ... ... ... ... тағылған айыптың негізділігі,
тергеушінің қылмысқа берілетін құқықтық бағасының дұрыстылығы, азаматтық
талап пен ... ... ... ету ... ... ... прокурор тарапынан жүйелі қадағалау жасауды талап етеді.
ҚР Бас ... 2008 жыл ... ... ... ... ... тіркелген қылмыстар саны 2007 жылмен салыстырғанда 2008
жылы - 0,5 пайызға төмендеген. Статистика бойынша ... 127 478 ... ... ... жалпықылмыстық әрекеттер саны 1,5 ... (108 836 ... ... ауыр және өте ауыр ... саны ... ашу– 63,4 пайыздан 64,2 пайызға дейін аздап өсті. Алматы қаласы
мен Алматы облысы, сонымен қатар ... ... мен ... ... қылмыстар бойынша ең төмен көрсеткіш көрсетіп отыр. Бас
прокуратура мәліметтеріне қарағанда, елімізде жасалынып ... ... ... ... әр ... қарақшылық, әр төртінші бұзақылық пен ... кісі ... ... ... мен тергеуді ұйымдастырудың
нашарлығынан 233 кісі өлтіруші, 150 қарақшы және 99 тонаушы ... 2 028 ... іс ... ... ... ... ... күмәнді қылмыстарды есепке алудан жасыру фактілеріне
жол береді. Сондықтан прокурорлардың алдына ... ... ... ... ... ... тексеру қорытындысы бойынша 2008 жылы 3 839 жасырылған
қылмыс анықталды және есепке қойылды, олардың 3 353 ішкі ... 273 – ... ... ... ... органдары өз көрсеткіштерін
көтеруге ұмтылып азаматтардың конституциялық құқықтары мен бостандықтарын
әлгі ... ... ... ... жылы 40 мың ... қорытындысы бойынша
қамауға алу ... ... ... ұстау орнынан 1 317 адам
босатылды, сонымен қатар прокурорлар ... ... ... ... ... 850 ... ... Азаматтардың
конституциялық құқықтарын бұзу фактісі бойынша құқыққорғау қызметкерлеріне
қатысты 44 қылмыстық іс қозғалып, бүгінде оның 24-і ... ... ... ... ... өзінен-ақ көріп отырғанымыздай,
еліміздегі тергеу органдарының жұмыс сапасы ... ... ... Бүгінгі
таңдағы тергеудің мәселелері ол ҚР ... ала ... ... ... ... туралы» Заңының болмауына да байланысты.
Қылмыстың өсуі мен әртүрлі ауыр ... орын алуы ... ... ... көлемін арттырды. Тергеушілердің бір уақытта
бірнеше істерді тергеуі, ... ... ... ... мен нәтижесіне де әсерін тигізеді. Тергеу органдарының
ішінде сыбайлас ... ... ... ... ... ... құқықтық нигилизм мәселелері алдын ала ... ... ... ... ... ала ... ... қатынасатын прокуратура, адвокат, соттың
құқықтық және әлеуметтік мәртебесін бекітіп ... ... ... ... тергеу жұмысын атқаратын тергеушінің мәртебесін ... ... ... ... соңғы кезде тек практиктер ғана емес, ғалымдар
да ... ... ... ... процессуалдық мәртебесі ... ... ... ... шеше ... Бұл актуалды мәселе болып
отыр. ҚР ҚІЖК-нің 64-бабы тергеушi, ... ... ... ... ... алу ... жағдайларды қоспағанда, тергеудiң бағыты мен
тергеу iс-әрекеттерiн жүргiзу ... ... ... ... ... ... заңды және уақтылы атқарылуы үшiн толық жауапты болады. Тергеушiнiң
қызметiне заңсыз араласу ... ... әкеп ... делінген.
Алайда тәжірибе тергеушінің процессуалдық тәуелсіздігі тек формалды түрде
бекітілгендігін көрсетеді, ... ... ... пайдалану арқылы, араласу фактілері орын алып отыр.
Қазіргі ... ... ала ... жүргізетін үш ведомсвтво бар, олар
ІІМ, ҰҚК және Қаржы полициясы. ҚР ... ... ... ... прокуратура органдары құрамында қайта қалпына
келтірілуіне сілтемелер ... ... ... ... ... ... құқық
қорғау органдары қызметкерлеріне, судьяларға қатысты, қызметтік және
сыбайлас жемқорлықпен байланысты қылмыстық істерді ... ... ... есептейміз. Себебі, ол прокуратураның заңда бекітілген мәртебесі, яғни
заңдардың қолданылуына жоғарғы қадағалауды жүзеге асыруы және ... ... ... ... ... органдарының қызметін үйлестіруші
болып табылуына да байланысты. Тергеу ... ... ҚР ... ... ... ... облыс және оған теңестірілген
прокуратураларда тергеу басқармалары түрінде қызмет ете алады. ... ... ... төрағасы Бас прокурордың орынбасары бола тұра ҚР
Президентімен қызметке тағайындалып, қызметтен босатылуы ... ал ... оған ... ... ... ... басшылары
Тергеу Комитетінің төрағасымен қызметке тағайындалып, қызметтен босатылуы
тиіс. Бұл ... аса ... ... ... ... ... тергеушілер қызметін ... ... ... мен мәртебесін бекіту қажет деп санаймыз. Тергеу аппаратын
ұйымдастырудың осындай жолдары олардың қызметіндегі заңдылықты ... өз ... ... ... ... ... прокурорлық қадағалау
функциясы мен ведомстволық бақылау аражігін ажырату қажет болады.
Осылай прокуратура мемлекеттегі заңдылық режимін қамтамассыз ... ... ... кірмейтін, тек Президентке есеп беретін орган ретінде
өзіне Конституциямен бекітіліп берілген өкілеттіктерін ғана ... ... ... ... ... ... отырып, тергеу сапасын
жақсартуға айтарлықтай үлесін тигізер еді.
Әкімшілік іс ... ... ... ҚР ... туралы»
Заңында әкімшілік іс жүргізу саласы өз бетінше жеке ... ... ... ... және ... күні ол прокурорлық қадағалаудың
маңызды ... ... ... ... әкімшілік құқық бұзушылықтарға ... ... ... ... ... ... қатынастар
аясындағы заңдылық пен құқықтық тәртіпті қамтамассыз етуге және реттеуге
ықпалын ... ... ... бұл ... кең, ... ... ... уәкілетті мемлекеттік органдар мен соттар әкімшілік құқық
бұзушылық туралы іс қозғауға ... ... ... Осы ... ... өз ... әкімшілік құқық бұзушылықтар туралы заңнаманы
сақтауы прокурорлық ... бұл ... мәні ... ... ... ... іс жүргізудің заңдылығына қадағалау жүргізуде
келесідей  мақсаттарды көздейді: 1) әкiмшiлiк құқық ... ... ... ... мен ... құқық бұзушылық жасағаны үшiн жазалау
шараларын белгiлеген кезде заңдардың дәл әрi ... ... ету; 2) ... ... ... ... ... қолданған
кезде адамның және азаматтың, лауазымды адамдар мен ... ... мен ... ... ... келтiру; 3) азаматтардың әкiмшiлiк
құқық бұзушылық жөнiнде жүргiзiлген iстерге байланысты кез келген ... ... ... ету; 4) ... ... бұзушылық туралы
заңдарды қолданған кезде заңдарды бұзуға кiнәлi адамдарға шара қолдану.
Прокуратура ... ... ... мен ... ... ... ... қадағалауды жүзеге асыра отырып, олардың шаруашылық-
жедел және ұйымдастырушылық қызметіне араласпайды, шығарған ... ... ... тек ... ... ... ... мен сақталуына
қадағалауды жүргізеді. Мемлекеттік органдардың әкімшілік іс ... ... ... ... шығарған құқықтық актілері де прокурорлық қадағалау
аясында болады.
Прокуратураның бұл саладағы қызметінің басым ... ... ... ... істерді қараған кезде жүргізіледі, өзінің процессуалдық
өкілеттігін пайдалана отырып, прокурор іс бойынша ... және ... ... ықпал етеді, ал егер шешім шығарылған болса, қаулыға наразылық
келтіреді.
Адам және ... ... ... қалпына келтіру прокурорлық
қадағалаудың құқыққорғау бағытын көрсетеді. Біріншіден, ... ... ... туралы іс жүргізетін ... ... мен ... қызметінде әкімшілік заңнама талаптарының бұзылуын
анықтайды, екіншіден заң ... ... ... ... ... пен онын орын алу ... мен жағдайларын анықтап, оны қалпына
келтіруге шаралар қолданады.
Заң бұзушылықты анықтаған прокурор ... ... ... ... ... ... ... шығарған сотқа немесе уәкілетті органға
наразылық келтіреді, уәкілетті органдарға қосымша тергеу ... ... ... ... ... органдарға олардың бағынысты немесе
бақылауындағы органдарда тексеру жүргізулері туралы талап қояды, ... ... ісін ... ... ... ... ісі бойынша
шығарылған шешім мен қаулылардың орындалуын тоқтата тұрады, ... ... ... ... ... ... шығарады, әкімшілік
құқық бұзушылық туралы іс жүргізуді қозғау туралы қаулы ... ... ... ... ... Кодексінің 580, 581-баптарында көзделген
жағдайлардың анықталуына байланысты, прокурор әкімшілік құқық ... істі ... ... ... ... ... ... тұлағалардың
жауаптылық мәселесін шешеді.
Прокурорлар қадағалауға алынған органдар мен лауазымды адамдар
шығаратын заң актілерінің ... ... ... барынша жауапты және кәсіби
түрде қадағалауы тиіс. Лауазымды тұлғалар мен басқарма ... мына ... ... ... ... деп есептеледі: тиісті
заңға сәйкес актілердің қабылдануына негіз ... ... ... ... ... бұзылған немесе заңды күші жойылған заңдарды орындау
мақсатында қабылданған актілер, заң ережелерін өз еркімен ... ... ... ... актілерді қабылдау тәртіптерін, мерзімдерін,
нысандарын және ... ...... заңдылығына қадағалауды жүзеге асыра отырып,
прокурор:
1) уәкiлдi лауазымды адамдар мен органдардан әкiмшiлiк құқық бұзушылық
туралы мәлiметтердi, құжаттар мен iстердi талап ... ... ... құқық бұзушылық туралы iстердi қарау мен жаза
қолдану кiретiн ... ... мен ... ... ... ... шағымдарды қарауға;
3) азаматтарды әкiмшiлiк ұстау мен қамаудың заңдылығын, ... ... ... ... ... өзге де ... ... әкiмшiлiк құқық бұзушылық туралы ... ... ... ... iстi қарау кезiнде туындаған мәселелер бойынша
қорытындылар ... ... жаза ... ... ... ... ... азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын, заңды тұлғалар ... ... ... ... жол ... лауазымды адамдарды
жауапкершiлiкке тарту жөнiнде шаралар қолдануға;
7) әкiмшiлiк құқық ... ... ... ...... және өзге де ... белгіленген өкілеттіктерге ие.
Мемлекеттік органның заң актілеріне сәйкес хабарлау талап етілетін іс
жүргізу туралы прокурорларға хабарламауы ... дер ... ... көздейді, прокурордың заңды түсіндіргеніне қарамастан
құқыққа қарсы мінез-құлықты жалғастыра беру ... ... ... үшін
жауаптылықты ауырлататын мән-жайларға жатады. Заң күшіне енген ... ... ... ... ... Бас ... мен ... облыс прокурорларына және оларға теңестірілген прокурорлар
мен олардың орынбасарларына берілген.
Прокурорлық қадағалаудың осы саласында әсіресе азаматтардың әкімшілік
қамауда ұсталуына ... ... ... Прокурорлар тәуліктің кез-келген
уақытында полиция ... ... ... ... заңдылығын
тексере алады. Тексеру барысында ұсталу негізі, әкімшілік құқық ... ... ... ... ... пен ... ... салдары,
ұстаудың мерзімі, әкімшілік ұстау хаттамасының дұрыстығы ... және ... ... өзге де ... ... ... қауіпсіздігін қорғауды қамтамасыз ету осы әкімшілік істер
бойынша сот актілерінің заңдылығына прокурорлық ... ... ... ... табылады. [21] Егер бұл заңда көзделген болса, сот
пен жоғары тұрған ... ... деп ... ... ... ... оның ... қатысты, сыбайлас жемқорлық туралы өзі қозғаған
істер бойынша, соның ішінде кәмелетке ... ... ... ... ... пен ... ... қауіпсіздік пен
халықтың денсаулығына қол сұғатын, сондай-ақ қоршаған ортаны қорғау, салық
салу мен ... ... ... ... ... ... және ... соқтыратын құқық бұзушылықтар туралы істер бойынша прокурор сотта
қатысуға міндетті. Сондай-ақ қорғаушы ... ҚР ... ... ... ... ... ... бойынша прокурордың
қатысуы міндетті.
Сот қарауына прокурордың қатысуына не қатыспауына қарамастан сот
актісі заңды күшіне енгенге ... ... ... ... сатылы соттармен
қабылданған барлық сот актілерінің заңдылығы ... ... ... ... сот ... анықталған жағдайда оларға наразылық келтіруге
шаралар қабылданады. Прокуратура органдарының жұмысын ... ... ... сапалы және білікті қатысуды және дәлелсіз сот актілеріне дер
кезінде наразылық келтіруді қамтамасыз ету саналады.
Атқарушылық іс ... ... ... Бұл ... прокурор:
сот тағайындаған жазалау мен мәжбүр ету сипатындағы өзге де ... ... ... бас ... ... ... ... аталған мекемелерде сотталған адамдарды ұстаудың ... ... мен ... ... олардың құқықтары мен
бостандықтарының қорғалуын; бас бостандығынан айыруға қатыссыз жазаларды
атқарудың заңдылығын; азаматтық және өзге ... ... сот ... ... қадағалауды жүзеге асырады.
Атқарушылық іс жүргізудің заңдылығын қадағалау ... ... ... ... ... ... үкімдерді орындау
барысында заң күшіне енген сот ... ... және сол сот ... барысында туындайтын сұрақтарды соттың шешуі жүзеге асырылады.
Прокурорлық қадағалаудың бұл саласын біріншіден, азаматтық және ... ... сот ... атқару заңдылығына қадағалау, екіншіден
атқару жүйесіндегі бас ... ... және бас ... ... емес ... орындалуы заңдылығын қадағалау деп екіге
бөліп қарастырғанымыз жөн.
Азаматтық және әкімшілік істер жөніндегі сот шешімдерінің ... ... ... ... ... қабылданған арыздар мен
өтініштерді дер кезінде және сапалы шешу, заңсыз сот ... ... және ... өндірісі саласындағы заңдылықтың бұзылуын жоюға
бағытталған басқа прокурорлық ... ... ... ... алуы ... Бұл ... прокуратура органдарық қызметінің
басымды бағыттары: атқару ... ... ... заңды тұлғалар
мен мемлекеттің конституциялық құқықтары мен мүдделерінің ... ... ... мен ... ... органдары атқару өндірісі
туралы заңнаманы нақты және ... ... ... ... лауазымды
адамдар мен атқару өндірісі органдарының әрекетін даулау туралы ... сот ... ... ... ... сот ... ... сот банкрот деп таныған ұйымдардың конкурстық ... ... ... ... және ... ... ... сот шешімдерінің атқарылу
заңдылығын қадағалауды жүргізу барысында прокурор заң бұзушылықты анықтап,
оны жоюға шаралар қолдануға, бұзылған ... ... ... мен ... ... ... ... ол тек азаматтардың өтініштері мен
шағымдары салдарынан емес, сондай-ақ тексерулер нәтижесінде көрініс табады,
бұл қадағалау саласында ... ... ... ... кездеседі.
Сот шешімдерінің атқарылу заңдылығына қадағалауды жүзеге асыра отырып,
прокуратура органдары сот ... ... ... және
олардың қызметін өзіне алмайды, тек заңдылық мәселесін қадағалайды.[4.122-
б]
Қадағалаудың екінші бағыты ол азаматтарды ақтау және ... ... ... ... бұл саласы қылмыстық-атқару заңдарының
мақсаттары мен міндеттері болып табылатын адам мен азаматтың ... мен ... ... ... сот ... ... сотталғандарды түзеу, қылмыстардың алдын алу және ашу, жазаны өтеу
тәртібі мен шарттарын реттеуде заңдылықты ... ... ... ... ... ... ... қатысты әділдікті орнатады.
ҚР Конституциясына сәйкес, соттар шешiмдерiнiң, ... мен өзге ... ... ... аумағында мiндеттi күшi болады, сондықтан
заңды күшіне енген сот актілерінің орындалуы ... ... ... атқару жүйесінің қызметіндегі ... ... ... ... ҚР ... ... ... 20-бабы  жазаны атқарушы
мекемелер мен органдар әкiмшiлiгiнiң заңдарды сақтауын қадағалауды заңдарға
сәйкес ҚР-ның Бас ... мен оған ... ... ... жазаның орындалу заңдылығын қадағалай отыра, үнемі,
пәрменді қадағалауды ... ... ҚР ... ... ... ... ақтау мен жазаның ... ... ... ... заңға сәйкестігін , сондай-ақ ҚР Әділет
министрлігінің ... ... ... қызметіндегі заңдылықтың
сақталуын қадағалауды жүзеге асырады. [44.69-б]
Прокурор өзіне заңмен берілген өкілеттіктерді иелене ... ... ... ... ... дәл әрі бірыңғай қолданылуына,
қамауға алынған және сотталғандарға ... ... ... ... ... алдын алу шараларын қолдануға, сотталғандардың
конституциялық құқықтарын қорғауға қадағалау жасайды, заңсыз ... мен ... ... ... ... келтіреді.
Прокурорлық қадағалау бас бостандығынан айырумен және ... ... ... емес жазалардың орындалу заңдылығына
байланысты болады. Жазалардың алуан түрлілігі, оларды орындау ... ... салу ... ... ... түрiндегi жазаны үкiм шығарған
сот, сондай-ақ мүлiктiң орналасқан жерi ... және ... ... ... сот ... Белгiлi бiр лауазымда болу немесе белгiлi бiр
қызметпен айналысу құқығынан айыру түрiндегi ... ... ... жерi ... қылмыстық-атқару инспекциясы, түзеу мекемесi немесе
тәртiптiк әскери бөлiм ... ... ... ... арнайы немесе өзге
де атақтардан, сыныптық шеннен, дипломатиялық дәрежеден және бiлiктiлiк
сыныбынан айыру ... сот ... ... ... ... ... дәреженi және бiлiктiлiк сыныбын берген ... ... ... ... тарту, түзеу жұмыстары, бас бостандығын
шектеу түрiндегi ... ... ... ... жерi бойынша
қылмыстық-атқару инспекциялары атқарады. Қамау, бас бостандығынан айыру
және өлiм ... ... ... ... ... ... ... қызметшiлерге жазаларды: тәртiптiк әскери бөлiмде ұстауды
- осы үшiн ... ... ... әскери бөлiмдер; қамауды - сотталған
әскери қызметшiлерге арналған гауптвахталарда гарнизондардың командованиесi
немесе гарнизон гауптвахталарының ... ... ... ... ... - ... әскери қызметшiлер қызметтен өтiп жүрген әскери
бөлiмдердiң, мекемелердiң, органдар мен әскери ... ... ... ... ... ... бақылауында
болады.
Прокурорлар бас бостандығынан айыру мекемелеріне ... ... ... ... ... ... ҚР
Конституциясының 17-бабына сәйкес адамның қадiр-қасиетiне қол сұғылмайды.
Ешкiмдi азаптауға, оған зорлық-зомбылық ... ... ... ... ... ... ... көрсетуге не ... ... ... ... туралы халықаралық актілер
мен мемлекетегі ішкі ережелер ... ... жылы ... прокуратура органдары қылмыстық - атқару
жүйесінде 2 563 тексеру жүргізді, ... ... 4 250 заң ... ... оның 890 фактісі сотталған және тергеу кезінде қамауға
алынғандардың ... ... мен ... ... заң ... жою ... 1 590 прокурорлық ықпал ету
актісін енгізді. Тәртіптік ... ... ... ... адам
тартылды. Сонымен қатар 19 сотталушы мен Қылмыстық - атқару ... ... ... 21 ... іс қозғалды.[38.3-5 б]
Сот қаулыларының заңдылығын қадағалау. ҚР «Прокуратура туралы» Заңының
30-бабында қылмыстық, азаматтық немесе өзге де сот iсiн ... ... ... ... ... ... прокурор заңға, сондай-ақ
Республиканың қылмыстық iстер жүргiзу, азаматтық iстер жүргiзу және өзге ... ... ... және ... ... өз өкiлеттiгiн жүзеге
асырады делінген. Прокурордың бұл бағыттағы қызметінде Конституция, ... Бас ... ... ... ... алынады.
ҚР-да сот әділдігін тек сот жүзеге асырады. Прокурутатура соттың ... ... ... ... ... ... ... сот
қызметін өзіне алмайды және оған ... Сот ... ... соттар тәуелсіз және тек қана заңға бағынады, сәйкесінше олардың
актілері де заң талаптарына сай ... ... ... сот өндірісінің
барлық түрлеріне қатысу мақсаты - соттың заң ... ... ... ... ... ықпал ету. [3.206-б]
Прокурордың соттың заңды күшiне енген шешiмi, үкiмi мен өзге ... ... ... ... ... ... жағдайда, қадағалау
тәртiбiмен наразылық жасау құқығы заңмен бекітіліп берілген.
Өзіне берілген ... ... ... сот өндірісінің барлық
түріне және барлық сот инстанцияларына қатысады, ол қылмыстық істер ... ... ... ... ... ... ... мүддесін
білдіру арқылы жүзеге асырылады.
Прокурордың қылмыстық сот ... ... ... ... ... іс бойынша ақырғы шешім сотта қабылданады. Соттың
әрбір актісі заңдылық, негізділік, әділеттілік талаптарына сай ... ... сот ... заңдылықты сақтау кепілі прокурорлық қадағалау
болып табылады. ... ... ... бойынша сот актілерінің
заңдылығына қадағалау прокурорлық қадағалаудың жеке ... және ... ... ... бағыты болып табылады.
Қылмыстық сот өндірісіне процессуалдық заң ... ... ... ... яғни ... жақ болып қатысады, бірақ ол айыпты мемлекет
атынан қолдайды. Сондықтан да процессуалық тұлғалардың арасындағы орталық
фигураға айналады. Оның ... іске ... ... ... ... ... ... сот өндірісіндегі және сот сатыларындағы заңдылықтың
сақталуын және ... сот ... ... да ... ... ... бұл ... қызметін реттейтін негізі нормативтік
құжат ол Қылмыстық іс ... ... ... ... ... ... ... прокуратура қызметкері іс
материалдарын жақсы білуі қажет. Ол үшін ... сот ... іс ... дәлелдердің жиынтығын анықтайды, жауап алу, сұрақ
қою тактикасы мен жоспарын даярлайды. ... сот ... ... белсенді қатысуынан дәлелдемелердің толық әрі жан-жақтылығы мен ... ... ... ... ...       Прокурор айыптау
қорытындысымен келiп түскен ... iстi ... ... ... ... ... мен негізділігін, ... ... ... ... ... ... дұрыс
таңдалғандығын, айыптау қорытындысының заңға сәйкестігі мен алдын ала
тергеу жүргiзуде ...... ... елеулi бұзушылыққа жол
берiлгенi-берiлмегендігін тексеріп, тексеріс нәтижелері бойынша ... ... ... ... беру туралы қаулы шығарады
және істі қарайтын сотқа жібереді.
Егер судья iстi қосымша ... ......... тұру, iстi соттылығы бойынша жiберу, iстi ... ... ... туралы шешiмдердi қабылдау және басқа шешімдерді қабылдау
үшін iс бойынша ... ала ... ... шешім қабылдаса, алдын ала
тыңдау соттың ... ... ... қорғаушының, мемлекеттік
айыптаушының қатысуымен өтеді. Егер алдын ала тыңдау барысында прокурор
айыптауды өзгертсе, ... оны ... ... ... ... ... ала
тергеу процесiнде заңның процеске қатысушылардың құқықтарын қамтамасыз ету
жөнiндегi ... ... ... және iстi ... қарауға кедергi
келтiретiн өзге негiздер жоқ деген ... ... ... ... ... ... ... шешiм қабылдайды.
Прокурор жеке айыптау iстерiн қоспағанда, мемлекеттiк айыптаушы
ретiнде бас сот талқылауына қатысады.
Прокурордың басты сот ... ... ... ... да ... ... етуінің маңызды кепілі. Үкімнің заңдылығы мен ... ... ... анықтау барысындағы бірбеткейлігі мен
кәсібилігі, ... ... ... ... ... ... ... заңға және іс материалдарына негізделіп қалыптасқан інкі нанымын
басшылыққа алады. Прокурор ... ... және ... ... сотқа айыптаудың мәнi бойынша, сондай-ақ сот ... ... ... да ... ... ... ... баяндайды, сотқа
қылмыстық заңды қолдану және сотталушыға жаза қолдану туралы ұсыныс ... ... ... және оның ... ... бұзбайтын
жақтарын ескеріп прокурор айыпты өзгерте алады. Ал. ҚР ҚІЖК-нің 317-бабының
талаптарына сай, сот талқылауы барысында (сот ... ... сот ... айып өз ... ... ... оны ... бас тарту
прокурордың міндеті болып саналады.
Сот тергеуi айыптаушының сотталушыға ... ... ... ... ... ... істің фабуласын - ... орны мен ... ... ... ... қылмыстың жасалу
әдісі, әрекеттің қылмыстық заң ... ... ... ... ... қатысушылардан жауап алынады, сұрақтар ... ... ... ... қаралып, зерттеледі. Сот
тергеуінде прокурор тек мемлекеттік айыптаушы тарапынан ғана ... ... ... ... ... дәлелдемелердің толық, жан-жақты зерттелуіне, іс
бойынша заңды және әділ үкімнің шығарылуына ықпал ... ... ... соң сот ... ... Сот ... ... немесе оның өкiлiнiң, сотталушы ... ... ... Ал, ҚР ... ... ... барлық
жағдайларда бiрiншi болып айыптаушы сөз алады. Сонымен, прокурор бірінші
болып ... ... ... ... ... ... өз қызметін басты
сотталқылауында аяқтайды. Өзінің құқықтық мәні және процессуалдық ... ... ... сөзі оның ... сот ... барысындағы
өкілеттіктерін жүзеге асыруына қажетті құрал ретінде танылып, оған заңды
және стилистикалық тұрғыдан белгілі бір ... ... ... ... ... ... тәжірибе прокурордың
сөзінің негізінен мынадай құрылымдарын қалыптастырады: 1) ... ... ... 2) ... ... мен бағалау; 3)
Қылмыстардың алдын алу бағытындағы іс-шаралар ұсыну; 4) ... ... ... 5) ... жеке басын мінезделеу; 6) Жазаның түрі ... ... 7) ... ... ... жөніндегі пікір; 8) Айғақ
заттардың тағдырын шешу туралы ұсыныс; 9) Сот үкімі заңды ... ... ... ... шарасы туралы ұсыныс.[8.171-б]
Айтылғандардың негізінде, мыныдай тұжырымдарды жасауға болады:
Біріншіден, сот жарыссөзіндегі прокурордың сөзін ... сөзі ... осы ... ... ... жақ деп ... ... мәребесі мен сот процесіне қатысудағы ... ... ... Өйткені, прокурор сотта мемлекет мүддесін
білдіреді. Осы орайда, ... ... деп ... ... ... ... заңдарын дәл әрі біркелкі қолдану, осылайша ... ... ету ... ... ... ... ... де
жағында болмауы тиіс;
Екіншіден, айып дәлелін таппаған жағдайда ... оны ... ... ... және тек ... ... қоймай, сотта құқық қорғау
функциясын атқаруы, ... сот ... ... ... ... ... ... жоғарыда көрсетілгендей оның мүддесін
білдіретін және мемлекет атынан қорытынды ... ... ... ... ... ... негіз болады деп есептеуге әкелсе керек.
Ендеше, құқықтық мемлекеттегі қылмыстық сот ... ... ... ... ... (ол кім болмасын, сотталушы, жәбірленуші және т.б.)
құқықтарының, бостандықтарының, заңды мүдделерінің сақталуы мен ... ету ... ... ... Осы ... прокуратураның тек
мемлекеттік айыптаушы ретінде ғана емес, құқық ... ... ... ... ие болып отыр.[39. 87-89-б]
Қылмыстық істер бойынша соттың (судьяның) үкiмiмен оның ... ... ... ... келiспеген жағдайда, прокурор
iстi қайта қарау немесе ... ... ... жою не ... ... жоғары
тұрған сотқа наразылық білдіреді.
Прокурордың азаматтық істер бойынша сот ... ... сот ісін ... ... дәлме-дәл және бір үлгіде
қолданылуына жоғары қадағалау жүргізу ісін ... ... ... Бас
прокуроры тікелей өзі және өзіне бағынатын прокурорлар арқылы ... ... ... жүктелген міндеттерді жүзеге асыру мақсатында іс
бойынша қорытынды беру үшін және ... ... ... ... ... ... ... мен заңды мүдделерін, қоғамдық
немесе мемлекеттік мүдделерді қорғау үшін процеске қатысуға ... ... ... ... ... ... мемлекеттің және
заңды тұлғалардың конституциялық, өзге де ... ... ... және ... ... қамтамасыз ету, азаматтық
заңнаманың негізі - сот әділдігін жүзеге асырудың ... ... ... сот ісін ... ... ... ... болып табылады. ... ... сот ... ... ... қадағалауды ұйымдастыру
туралы Нұсқаулықты бекiту туралы ҚР Бас Прокурорының 2006 ... ... ... ... прокурор міндетті түрде заңда көзделген, сот
немесе жоғары тұрған прокурорлар қажет деп ... ... ... ... ... ... ... денесі мен ақыл-есінің
кемістігінен өзінің мүддесін сот ... ... ... ... ... ... ... толмағандардың құқықтары мен мүдделеріне
қатысты, мемлекеттік басқару органдары мен ... ... және ... ... ... ... үйден басқа үй-
жай берместен шығару, жұмысқа қайта ... ... ... ... келтірілген зиянды өтеу туралы сотта қаралатын істер бойынша
іс жүргізуге қатысып, ... ... ... ... ... құқықтарды қалпына келтiру және
мемлекеттiң, жеке және ... ... ... қорғау үшiн сотқа
талаптық өтiнiш жасайды. Талап қояр ... ... ... ... ... ... тиіс, егер ол сот қаралуына
жатса, істі сот ... егер ... ... ... қадағалау актілерін
қолданады. Прокурорлық қадағалау актiлерi қабылданбаған немесе олар заңда
белгiленген мерзiмде ... ... ... ... мен ... ... мен актiлерiн жарамсыз деп тану туралы, сондай-ақ
заңды бұзушылықты болдырмау туралы сотқа өтiнiш ... ... ... келтiрiлген актiнiң күшiн арызды сот қарағанға дейiн ... ... ... ... отырысына қатысар алдында прокурор іс материалдарымен танысады.
Азаматтық сот ісін жүргізудің барлық сатыларында прокурорлар өз ... іс ... заң ... ... ... оны жүйелі түрде
қолдап, заңдылық, ... және ... ... заң мен сот ... ... ... мен тең ... туралы принциптерді
басшылыққа алады.
Іс бойынша қорытынды берген кезде өз ұстанымын нормативті ... мен ... ... іс ... ... ... ... қорытындысы обьективті, дәйекті, толық және заңды болуы қажет.
Апелляциялық сатыда прокурордың негізгі мақсат көздемелері қылмыстық,
азаматтық және өзге іс материалдарын уақытылы және ... ... ... және ... ... үкімдері мен шешімдеріне наразылық келтіру
болып табылады. Қылмыстық істер бойынша соттың үкімі жарияланған күннен
бастап он ... ... ал ... ... бойынша соттың шешім шығарған
күнінен бастап он бес тәулік ішінде жоғары ... ... ... ... ... күнде заңсыз және негізсіз шығарылған сот
актілерінің заңды күшіне еніп кетуін болдырмау, оған наразылық келтіру ... ... ... ... ... болып отыр.
Алайда субьективті және ... ... ... бірінші
сатыдағы сот қателіктері апелляциялық сотта да өз шешімін таппай жатады,
бұл орайда прокурорға заңмен соттың ... ... ... ... үкiмi мен
өзге қаулысы заңға сәйкес келмейтiн ... ... ... жағдайда,
прокурор қадағалау тәртiбiмен наразылық жасау құқығы берілген.
Бұл сот сатысы қадағалау сатысы деп ... және ... ... сот ... қатысуы соттың әділ, заңды үкім мен шешім шығаруына
бірден бір кепіл болып табылады. ҚР ... ... және ҚР ... ... ... ... енген сот актiсiне ҚР-ның Бас Прокуроры -
облыстық және оған теңестiрiлген соттың қадағалау ... ҚР ... ... ... ҚР Бас ... орынбасарлары - облыстық
және оған теңестiрiлген соттың қадағалау алқасына; облыстардың прокурорлары
мен соларға теңестiрiлген прокурорлар - облыстық және ... ... ... алқасына наразылық келтiруге құқылы. Наразылық келтіру
уәкілеттігі жоқ прокурор жоғары тұрған прокурорға наразылық келтіру ... ... ... ... ... мен ... процессуалдық
заңмен реттеледі.
Прокурордың қылмыстық, азаматтық және ... сот ... ... ... ... қадағалау жасауы оның тек
мемлекеттің мүддесін қорғау ... ... ... ... ... құқықтары мен бостандықтары екінші ... ... ... ... ... ... ... бір мезетте адам және азаматтың ... мен ... адам ... ... өзін өзі демократиялық деп
жариялаған кез-келген мемлекеттің негізгі функциясы болып ... жылы ... соты 57 934 ... ... 47 246 ... ... ... істер бойынша прокурорлардың қатысуы қамтамасыз
етілген.
Сонымен бірге, прокурорлардың апелляциялық және қадағалау тәртібінде
2 226 ... ... сот ... наразылық келтірілді және бұзылды. 2008
жылы прокурорлардың наразылығы бойынша 32 адамға ... ... ... ... ... ... 19 ... қатысты ақтау үкімі апелляциялық
наразылық беру сатысында. 41 адамға қатысты ақтау ... ... ... жылы сот 67 істі ... соттың қатысуымен қарады. Сондай-ақ, 17
іс бойынша 34 ... істі ... ... ... ... ... бас ... қатар, өткен жылы Республиканың соты 282 467 азаматтық іс
қарады, 2007 жылға ... 57 218 іске ... ... ... ... ... тәртібінде - 1 112, қадағалау тәртібінде –
419 сот шешімі ... ... ... соты Бас ... ... ... оның 70-і ... Қылмыстық, азаматтық
және әкімшілік істер бойынша сот төрелігін ... ... ... заң ... ... ... ... тиісті шаралар
қабылдады.
Аталған көрсеткіштер республика ... ... ... ... ... апелляциялық сатыдағы сот актілерінің заңдылық
жағдайын жетілдіруді талап ететіні сөзсіз.
ҚОРЫТЫНДЫ
Прокуратураның мемлекеттік ... ... ... орны мен ... ... бүгінгі күнде өзекті болып отыр, мемлекетте қылмыс ... ... ... өсіп ... оның ... ... сыбайлас жемқорлықпен ұштасып отырған қылмыстар көбеюде,
құқықтық нигилизм өсуде, қоғамдық ... ... ... мен ... ... бермейді, азаматтардың құқыққорғау
органдарына сенімсіздігі арта түсуде.
Тарих тереңіне көз жүгіртер болсақ, Қазақстан аумағында прокуратура
органдары тұңғыш рет 1922 жылы ... ... ... ... ... ... 3-ші ... құрылып, онда ешқандай конституциялық
нормаға негізделмеген «Прокурорлық ... ... ... ... ... 1978 ... ... КССР Конституцияларында прокурорлық
қадағалаудың негізгі міндеттері белгіленгенімен, нақты ... ... ... жергілікті атқарушы биліктің ықпалында болды. Ал тәуелсіз
Қазақстанның прокуратурасының қалыптасу кезеңі 1991 жылы ... ... ... ... ... ... ... Прокурорының лауазымы енгізілді. Бүгінгі күннің тұрғысынан қарағанда
еліміздің 1995 жылы қабылданған Конституциясында Қазақстан ... үшін ... ... мен ... жағынан алғашқы қабылданған
Конституциямен салыстырып қарағанда ... ... ... ... ... ... жаңа ... ие болды.
Ата Заңымыздың 83-бабы прокуратураның ... мен ... ... ... ... ал ... ... қызметтің айрықша түрі. Прокурорлық ... ... ... мен ... үстем тұруын қамтамасыз ету, адамның ... ... мен ... ... ... ... Бұл ... мемлекеттік құқықтық жүйеде алатын орны мен мәртебесімен,
рөлімен айқындалады. Ал прокурорлық қадағалаудың міндеттері оның ... ... ... ... органдарының қызметін реттеу мақсатында 1995 жылы ... ... ... ... ... Заңы күшіне
енді. Бүгінде прокуратура мемлекетіміздің ең жоғарғы құндылығы – адам ... ... ... мен ... ... пен ... тұлғалардың
мүддесін қорғайтын ең жоғарғы қадағалаушы органға ... ... ... қорғауда, яғни ... ... ... ішкі ... ... ... экономикалық қарқынды
дамуын қамтамассыз ету шараларын жүзеге ... ... ... ... ... ғана есеп ... ... болып табылады.
Прокуратура - қызметі заң бұзушылықты анықтап, оны жоюға ... мен ... өзге де ... актілердің құқық
субьектілерінің барлығымен, олардың мемлекеттік билік органдарындағы орны
мен ведомстволық ... ... ... дәл, әрі ... ... ... ... жалғыз мемлекеттік орган.
Тәуелсіздік алғалы бері еліміздің мемлекеттік органдар ... ... ал ... ... ... ... және
толықтырулармен бірге биліктің заң шығарушы және сот тармақтарында ... орын ... ... мемлекетіміз заңдылықты нығайту ... ... өз ... ... ... феноменін құрайтын
құқықтық институттарды жүйелі және жан-жақты ... ... ... ... ... 2008 жылы ҚР Бас Прокуратура коллегиясының
кеңейтілген отырысында жасаған баяндамасында атап ... ... ... сол ... бірі ... табылады.
Елдегі заңдылық режимін қамтамассыз етуі, билік тармақтары мен
мемлекеттік ... ... ... ... ... ... Конституцияның мызғымастығының кепілі және
мемлекеттік билік ... ... ... ... ... ету функциясын атқаруына әрекеттесуі үшін, ... ... ... ... ... прокуратура органдарының
ұйымдастырылуы мен оның қызметіндегі кейбір ... ... ... ... бекітілмеген.
Қолданыстағы заңнаманы жетілдіру мақсатында келесідей көздемелерге
қол жеткізу үшін ... ... ... ... ... Конституциямен берілген тәуелсіздік, оның ешбір билік
тармағына кірмеуі, мемлекеттегі заңдылық режимін ... ... ... пайдалану үшін қажет. Аталған ... ... ... ... Ата ... ... ... және
сот төрелігінде» емес, Президентке арналған ... ... ... ... ... Себебі прокуратура туралы негізгі
конституциялық норманың орналасуынан оның сол сот ... ... ... жол ... ... Прокуратура функциясы жоғарғы қадағалаушы органның өзара байланысты,
негізделген, бір ... ... ... ... уәкілеттік пен
құқықтық құралдар арқылы алдына қойылған мақсаттар мен ... ... ... ... органдары өкілеттігінің жеке
түрлері. Қазақстан прокуратурасының басты функциясы - заңдылық режимін
қамтамассыз ету жолында жоғары ... ... ... ... ... ... қатар прокуратура органдары қызметінің
бағыттары деген түсінік бар, яғни ол бүгінгі таңда қызметтегі ... ... ... басымдықтар. Біздің ойымызша осы
функция мен ... ... ... ... заң ... түрде бір бірінен бөлектеп, аражігін ажыратуы қажет. Оған
ҚР «Прокуратура туралы» Заңының 4-бабын «Прокуратура функциялары» деп
атау арқылы қол ... ... ... ... алализден өткізу барысында, біз прокуратураның
кейбір функцияларының заңнамалық деңгейде ... ... ... ол ... ... ... ... яғни заң шығарушылық қызметке ... ... ... қылмысқа, құқық пен заңды бұзушылыққа ... ... ... ... ... ҚР «Прокуратура
туралы» Заңының 4-бабында бекітіп, функциялар жүйесін құрастырар едік.
4) Қоғамдық қатынастардың адекватты түрде ... ... ... мен колданыстағы ... ... ... ... ... ... жеткілікті түрде қолдану
қажет. Прокуратураның және Парламенттің заң ... ... ... мен оны іске ... механизмінің оңтайлануы
жолында Бас Прокурордың заң ... ... ... ... Бас ... заң ... бастамасы құқығының болу
қажеттілігі туралы ұсынысты ТМД елдерінің Бас ... ... де ... ол прокуратура туралы модельді
заңда өз көрінісін ... ... ... Конституция мен заңдардың дәл ір бірыңғай
қолданылуына жоғарғы қадағалауды жүргізетін ... ... ... ... ... ... тармақтарының барлығы мен барлық
мемлекеттік органдарға тарайды. Бүгінгі күні Бас Прокурорындың
Конституциялық Кеңеске республикалық ... ... ... ... ... келтірілген және ол қаралмай тасталған
Президент пен ... ... ... Конституцияға
сәйкессіздігі туралы өтініш жасау құқығының болуы ... ... ол өз ... ... ... ... актілердің күшін
жоюдың немесе Конституция мен заңдарға сәйкестендірудің жедел ... ... еді. Бұл ... ... прокуратураның
мемлекеттегі конституциялық және жай заңдылықты қамтамассыз етудегі
қызмет етуі ... ... ... байқалып отырғандай, қылмыстың өсуі мен ... ... орын алуы ... ... сипатын қиындатып, көлемін
арттырды, отандық тергеудің деңгейі мен сапасы бәрімізге мәлім. ... ... ... жемқорлықтың көбеюі, қоғамның құқық
қорғау органдарына сенбеушілігі, құқықтық ... ... ... тергеу жүйесінде маңызды өзгерістерді талап ... ... ... ... қатынасатын прокуратура, адвокат, соттың құқықтық
және әлеуметтік мәртебесін бекітіп берген заңдар ... ... ... жұмысын атқаратын тергеушінің мәртебесін бекітіп беретін заңды
қабылдау қажеттілігі бүгінгі күні ... ... ... ... ... ... міндеттерін толық көлемде
шеше алмайды. Тәжірибе тергеушінің процессуалдық тәуелсіздігі тек
формалды ... ... ... ... ... ... ... арқылы, араласу фактілері орын алып
отыр. Осының бәрі ҚР «Алдын ала тергеу ... мен ... ... ... қабылдану қажеттілігіне сілтеме келтіреді.
Отандық тергеу қызметін реформалау жолында қылмыстық қудалау органдары
арасындағы ... ... пен ... ... қажет. Тергеу
аппаратына қатысты көрші елдердің тәжірибесін атап ... ... ... ... яғни ... қолданылуына
жоғарғы қадағалауды жүзеге асыруы және қылмыспен күрес ... ... ... органдарының қызметін үйлестіруші болып табылуына
да байланысты, тергеу аппаратының прокуратура ... ... ... ... қажеттілігін атап өткіміз келеді.
Бас прокуратура жанынан құрылуы қажет тергеу ... ... ... ... қызметкерлеріне, судьяларға қатысты,
қызметтік және сыбайлас жемқорлықпен байланысты ... ... ... ... деп ... Ал ... аппаратын
ұйымдастыруды ҚР Бас прокуратурасының жанындағы Тергеу Комитеті, облыс
және оған теңестірілген прокуратураларда тергеу ... ... ете ... ... бірге Тергеу Комитетінің төрағасы Бас
прокурордың орынбасары бола тұра ҚР ... ... ... ... тиіс, ал облыс және ... ... ... ... ... Комитетінің төрағасымен қызметке тағайындалып, қызметтен
босатылуы ... Бұл ... аса ... ... ... аға ... тергеушілер қызметін енгізіп, олардың
процессуалдық тәуелсіздігі мен ... ... ... деп ... ... ... осындай жолдары олардың қызметіндегі
заңдылықты қамтамассыз етуге өз үлесін тигізеді. Сонымен ... ... ... ... мен ... ... аражігін
ажырату қажет болады.
Осылай прокуратура мемлекеттегі заңдылық режимін қамтамассыз
етуші, ешбір билік ... ... тек ... есеп ... ... ... ... бекітіліп берілген өкілеттіктерін
ғана орындап қоймай, елдегі ... ... ... ... ... ... жақсартуға айтарлықтай үлесін тигізер еді.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:
1. Ибраева А.С., Сапарғалиев Ғ.С. Мемлекет және құқық ... ... ... В.И. Прокурорский надзор. Москва, 1996.
3. Журсимбаев С.К. Прокурорский надзор в Казахстане. Алматы, 2004.
4. Акпарова Р.Н. Прокурорский надзор. ... ... ... Ғ.С., Ибраева А.С. Мемлекет және құқық теориясы. Астана,
2006.
6. Беленков Р.А.Правоохранительные органы.Москва,2000.
7. Козлова Ю.М.Әкімшілік ... ... ... А.В. Об ... ... ... И.Ж. «Концептуальные основы деятельности прокуратуры
Республики Казахстан по обеспечению ... ... ... ... ... Ғ.Қ., ... М.М. ... Республикасындағы
прокурорлық қадағалау. Астана, 2005.
11. 1995 жылы 30-тамызда республикалық референдумда қабылданған ... ... ... ... «Прокуратура туралы» 1995 жылғы ... N 2709 ... ... ... ... ... ... 1994 жылғы
15 қыркүйектегі Заңы.
14. Қазақстан ... ... ... ... 1999 ... Қазақстан Республикасының Қылмыстық іс-жүргізу кодексі. 1997 жыл.
16. Қазақстан ... ... ... 1997 ... Қазақстан Республикасының «Iшкi iстер органдары туралы» 1995 жылғы 21
желтоқсандағы N 2707 ... ... ... ... ... адам мен
азаматтың құқықтары мен бостандықтарының ... ... ... ... ҚР Бас ... 2002 жылғы 21
қарашадағы N 60 Бұйрығы.
19. «Азаматтарды ақтау және жазаның орындалу ... ... ... ... ... бекiту туралы» ҚР Бас
Прокурорының 2005 жылғы 4 қарашадағы N 42 ... ... ... ... ... ... туралы» ҚР Бас
Прокурорының 2002 жылғы 27 желтоқсандағы N 79 ... ... ... ... сот ... ... ... туралы» ҚР Бас Прокурорының 2002 жылғы 27 желтоқсандағы N ... ... ... ... сот ... ... прокурорлық
қадағалауды ұйымдастыру туралы Нұсқаулықты бекiту туралы» ҚР Бас
Прокурорының 2006 жылғы 27 маусымдағы N 37 ... ... ... ... Президентi туралы» 1995 жылғы 26
желтоқсандағы N 2733 Конституциялық заңы.
24. «Жеке және ... ... ... ... тәртiбi туралы» ҚР-ның
2007 жылғы 12 қаңтардағы N 221 ... ... ... ... ... ... туралы» ҚР
Президентінің 1994 жылы 12-ақпанда бекітілген ... ... ... ... ... ... ... арналған
мемлекеттік бағдарламасы туралы ҚР Президентінің 2005 жылғы ... N 1686 ... ... ... ... және ... ... алу туралы» ҚР-ның
2003 жылғы 22 желтоқсандағы N 510 Заңы.
28. «Қазақстан Республикасының Конституциялық Кеңесi туралы» 1995 жылғы 29
желтоқсандағы ҚР-ның № 2737 ... ... ... ... Сот Кеңесi туралы» 2008 жылғы 17 қарашадағы N ... ... ... және сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес
агенттiгiнің ... ... ... ... ... ... 2005 ... 21 сәуірдегі N 1557 Жарлығы
31. «Тергеу және ... ... ... ... ... ... ... туралы» Қазақстан Республикасы Бас
Прокурорының 2006 жылғы 4 қаңтардағы N 1 Бұйрығы.
32. «Тергеу және ... ... ... ... ұйымдастыру
туралы нұсқаулықты бекіту туралы» Қазақстан Республикасы ... 2008 ... 27 ... N 47 ... ... ... ... қауiпсiздiк органдары туралы» ҚР-ның
1995 жылғы 21 желтоқсандағы N 2710 Заңы.
34. «Бас бостандығынан айыру орындарынан босатылған адамдарды ... ... ... 1996 ... 15 ... N 28 ... Бахтыбаев И.Ж. «Понятие, структура и система функций прокуратуры» Заң
және заман №1 (98) қаңтар, 2009.
36. Өтебаев Ғ. ... ... в ... деятельности
правоохранительных органов» Заң және заман №1 (89) қаңтар-ақпан, 2008.
37. Темиралиев Т. «Право ... ... ... ... элемент функции уголовного преследования, осуществляемого
прокурором» Заң және ... №6 (64) ... ... ... ... ... РК ... итоги работы
прокуратуры» Заң және заман №1 (98) қаңтар, 2009.
39. Шарипов Ш.М. «Сот ... ... сөз ... ... Ғ. ... ... ... – событие
историческое» Заң және заман.№5,2008.
41. www. ... kz ... ... ... органдарының 2008
жылғы жұмысының негізгі қорытындылары 23.01.2009 ; 2008-й год глазами
юристов "Око" 26.12.2008.
42. www. zakon. kz ... «В ... ... ... заседание
коллегии об итогах работы органов прокуратуры города Алматы за 2008 ... ... по ... ... ... на коллегии Генеральной
Прокуратуры РК» 30.01.2009.
43. www.akorda.kz «ҚР Президенті ... Бас ... ... отырысындағы баяндамасы» ақпан,2008 ж.
44. Мерзадинов Е.С. «Конституционно-правовые проблемы прокурорского надзора
за соблюдением прав и ... ... и ... ... на
соискание ученой степени к.ю.н., Алматы, 2001.
Қосымша әдебиеттер:
Кітаптар мен монографиялар:
1. Басков В.И. ... ... по ... ... дел ... ... ... 1975 г.
2. Коробейников Б.В. «Органы прокуратуры РФ и США». ... 1996 ... ... Н.П. ... прокурора в организации предупреждения
преступлений».19901 г.
4. ... О.А. ... ... за исполнением законов органами
расследования». Екатеринбург, 1994 г.
5. Винокуров Ю.Е. «Прокурорский надзор в РЮ». ... 1997 ... ... П.И. «Прокурорский надзор в суде ... ... ... ... Москва, 1978 г.
7. Комментарий к Федеральному Закону «О прокуратуре РЮ». 1996 г.
8. ... В.Т., ... Г.Н. ... ... за ... ... Москва, 1977 г.
9. Маляров М.П. «Организация работы районной прокуратуры».
10. Сборник ... ... ... «О Прокуратуре РК» Составитель:
Бахтыбаев И.Ж.
11. Смирнов А.Ю. ... и ... ... ... ... ... Ж.А. «развитие прокуратуры ... в ... ... ... 1997 ... актілер:
13. 2010-2020 жылдарға арналған Қазақстан Республикасының құқықтық саясат
Концепциясы. 2009 жылы 24 тамызда Президенттің Бұйрығымен бекітілген.
`

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 97 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Адам құқықтарының жалпы теориясы (1-2 бөлім)145 бет
Алдын-ала тергеу стадиясындағы сезікті мен айыпталушының конституциялық құқықтары мен бостандықтарының кепілдіктері101 бет
Прокурорлық қадағалаудың ұйымдық-құқықтық негізі72 бет
Конституциялық құқық ұғымы6 бет
ҚР-ның сот жүйесі43 бет
"Оңтүстік Қазақстан кәсіби тарихшыларының мәртебесі"29 бет
Expo 2017 – ел мәртебесінің асқақ рухы5 бет
VIII Тақырып. Үкіметтің ұйымдастырылуы мен қызметінің конституциялық негіздері22 бет
«ХVIII-ХХІ ғ. Қазақстандағы кәрістердің тарихы, әлеуметтік және құқықтық мәртебесі»9 бет
Адам және азаматтардың конституциялық міндеттері18 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь