Каспий өңірінің экологиялық проблемалары.Жаңа Өзен кен орының топырақтарының мұнаймен ластануы

Кіріспе
1. Әдебиетке шолу
1.1 Қаспий өңірінің экологиялық проблемалары.
1.2 Маңғыстау облыстың топырақ жамылғысы.
2. Жаңа Өзен мұнай кен орнының сипаттамасы
2.1 Климаты
2.2 Жер бедері
2.3 Топырақ түзуші тау жыныстары
2.4 Топырақтары
3. Жаңа Өзен кен орының топырақтарының мұнаймен ластанушы.
3.1 Мұнаймен ластанған топырақтардың қасиеттерінің өзгерістері.
3.2 Ластанған топырақтарың трансформациясы.

Қорытынды
Қолданған әдебиет тізімі.
Мәселенің өзектілігі Халық шаруашылығының қарқындылығы және ғылыми техникалық прогресс Маңғыстау мұнай-газ аймағының экологиялық жағдайын қиындатты және антропогендік тозудың белсенді үдерістерінің дамуына, сондай-ақ аумақтың шөлейттенуіне себеп болды. Көмірсутек шикізатының ірі табиғи қорының ашылуы және осы негізде мұнай-газ индустриясының дамуы, энергетикалық шикізаттың және құрылыс материалдарының бай қорларын пайдалану қысқа мерзім ішінде сусыз шөл даланың келбетін өзгертті және бір мезгілде биогеоценоздың тіршілік әрекеті үшін экологиялық дағдарыс ошақтарын тудырып, аймақтағы әлеуметтік-экономикалық жағдайларды шиеленістіре түсті. Осындай экологиялық дағдарыс орындарына Жаңа-Өзен, Жетібай мұнай-газ кешенінің аумағы жатады. Техника мен технологиялық жабдықтар жетілдірілмеген кезде мұнай (жылына 3 миллион тоннадан астам) және газ (1,2 млг м3) өндіру көлемінің өсуі, буферлігі аз топырақтардың тозуының озық түрлерінің дамуына себеп болды, ал олардың қарқындылығы орны толмас экологиялық салдарға әкелуі мүмкін. Антропогендік тозу және аумақтың шөлейттенуі мұнай-газ өндіру кәсіпорындарының өндірістік алаңдарында, мұнай-газ құбырлары мен коммуникациялары желілерінің бойында, геофизикалық бұрғылау телімдерінде кең таралған және техногендік әсер етуімен, ұңғылардың апаттық бұрқақтануымен, мұнай-газ құбырларының бүлінуімен, жер бетіне минералданған кәсіптік сулар мен химреагенттердің тасталуымен байланысты. Қазіргі кезде Жаңа өзен – Жетібай мұнай-газ кешенінің аумағы Маңғыстау облысындағы ең күшті экологиялық тұрақсыздандырылған аймақ болып қалды. Олар көптеген себептерге байланысты:
* мұнайдың қалыптан тыс қабаттық қысымымен (800-100 атмосфералық және одан көп) және көмірсутек шикізатының басымдылық қасиеттеріне (парафиннің, күкірттісутектің күкірттің және басқалардың мөлшерінің жоғарылығы);
* кәсіпшілікте жүк көтерімдігі және топыраққа жүктемесі жоғары техниканы қолданумен,
* ескірген технологиялық жабдықтардың сапасының төменділігімен және олардың апаттылық дәрежесінің жоғарылығымен;
* антропогендік жүктемелерге табиғи ландшафтардың буферлігінің төмендігі;
Мұнда топырақтың тозуы және шөлейттенуі үшін алғы шарт жасайтын негізгі табиғи себептер: жер бедерінің жазықтығы климаттың құрғақшылық дәрежесінің жоғарылылығы, шөлді топырақтардың ұнтақ топырақты қабаттарының тұздануы, карбонаттылығы, құрылымсыздығы және қалыңдығының аздығы, сармат әктастары тақташаларының беткі қабатқа жақын жатуы болып табылады. Экологиялық жағдайларды сауықтыру және табиғат ресурстарын шаруашылыққа тиімді пайдалану қазіргі кездегі аймақтағы маңызды мемлекеттік міндет болып табылады.
        
        Жоспар
Кіріспе
1. Әдебиетке шолу
1. Қаспий өңірінің экологиялық проблемалары.
2. Маңғыстау облыстың топырақ жамылғысы.
2. Жаңа Өзен мұнай кен ... ... ... Жер ... ... ... тау ... Топырақтары
3. Жаңа Өзен кен орының топырақтарының мұнаймен ластанушы.
1. Мұнаймен ластанған топырақтардың қасиеттерінің өзгерістері.
2. Ластанған топырақтарың трансформациясы.
Қорытынды
Қолданған әдебиет ... ... ... ... ... және ... ... Маңғыстау мұнай-газ аймағының экологиялық ... және ... ... ... үдерістерінің дамуына, сондай-
ақ аумақтың шөлейттенуіне себеп болды. Көмірсутек шикізатының ірі ... ... және осы ... ... ... дамуы,
энергетикалық шикізаттың және құрылыс ... бай ... ... ... ... ... шөл даланың келбетін өзгертті және ... ... ... ... үшін ... ... тудырып, аймақтағы әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... ... ... ... мұнай-газ кешенінің аумағы жатады. Техника мен ... ... ... ... ... 3 миллион тоннадан астам)
және газ (1,2 млг м3) өндіру көлемінің өсуі, ... аз ... озық ... ... ... ... ал олардың қарқындылығы орны
толмас экологиялық салдарға әкелуі мүмкін. ... тозу ... ... мұнай-газ өндіру кәсіпорындарының өндірістік
алаңдарында, мұнай-газ құбырлары мен коммуникациялары желілерінің ... ... ... кең таралған және техногендік әсер
етуімен, ұңғылардың апаттық ... ... ... жер ... ... ... ... мен химреагенттердің
тасталуымен байланысты. Қазіргі ... Жаңа өзен – ... ... аумағы Маңғыстау облысындағы ең күшті ... ... ... ... Олар ... ... байланысты:
* мұнайдың қалыптан тыс қабаттық қысымымен (800-100 атмосфералық және
одан көп) және ... ... ... ... (парафиннің,
күкірттісутектің күкірттің және басқалардың мөлшерінің жоғарылығы);
* ... жүк ... және ... ... жоғары
техниканы қолданумен,
* ескірген технологиялық жабдықтардың ... ... ... ... ... ... антропогендік жүктемелерге табиғи ландшафтардың буферлігінің
төмендігі;
Мұнда ... ... және ... үшін алғы шарт ... ... ... жер ... жазықтығы климаттың құрғақшылық дәрежесінің
жоғарылылығы, шөлді топырақтардың ұнтақ ... ... ... ... және ... ... сармат әктастары
тақташаларының беткі қабатқа жақын ... ... ... ... ... және табиғат ресурстарын шаруашылыққа тиімді
пайдалану қазіргі кездегі аймақтағы ... ... ... ... Осыған байланысты топырақ жамылғысының экологиялық жағдайын ... ... ... ... мұнайға қаныққан қалдықтарды химиялық
және биологиялық зерттеу, мұнайға қаныққан қалдықтардың құрамын ... ... ... антропогендік өзгеру үдерістерін, ... ауыр ... мен ... зерттеу, сондай-ақ мұнай-газ
кешені кәсіпорындарында өнеркәсіптік қалдықтарды пайдаға жарату әдістерін,
аумақтың антропогендік ... ... ... ... нұсқауларды
әзірлеу маңызды болып табылады. ... ... осы ... ... оның ... негізіне автордың далалық, эксперименталдық
және зертханалық ... ... ... жер ... ... ... табылады. Топырақтың өзінде
сұйықтық жиналу қасиетібар және ішкі күштер әсерінен ол ... ... ... ылғалдың қозғалысы дәл осындай қызмет атқарады. Ақыры,
топырақтағы сүзіліп немесе тесіп өтетін су ... ... ... ... тірі ... ... негізі болып табылады. Топырақ
ылғалының қозғалысы, суландыру жүйесі мен ирригацияны дұрыс ұйымдастыру –
фильтрация ... ... ... ... жылдары бұл міндетке жаңа, әрі кей жағдайда күрделі ... ... ... және ... ... ... қорғау мәселесі
қосылып отыр.
Курстық жұмыстың мақсаты және міндеттері мұнай-газ кен орындарының
топырақ ... ... ... экологиялық жағдайларын, топырақтың
физика-химиялық және ... ... және ... ... қаныққан қалдықтарды зерттеу және алынған деректер ... ... ... ... ... әрекетін төмендету
бойынша практикалық нұсқаулар әзірлеу, осыған байланысты мынадай міндеттер
шешілді:
* ... ... кен ... ... ... ... ... және олардың антропогендік өзгерістерін бағалау;
* Парафинділігі жоғары мұнаймен қаныққан топырақтардың физикалық,
химиялық және ... ... ... әр ... ... ... және ... мұнайдың әсерін тәжірибелік-
эксперименталды-ізденістік зерттеулер;
* Топыраққа және ... ... ... қаныққан қалдықтардың уытты
әсерін азайтудың ғылыми негіздерін әзірлеу.
1. Әдебиетке шолу
1. Қаспий өңірінің экологиялық ... ... ... ... ... және ... өңірінің табиғи ресурстарын және топырақ жамылғысын
алғаш рет жүйеленген ғылыми зерттеулер С.Г. ... /1/, ... Г.С. ... /3/, ... /4/, ... /5/, С.Н.
Никитинның /6/, Н.И. Андрусовтың /7,8/, ... /9/ Бэр, ... ... ... Андрус-ов,1910,1911;
Баярунас,1917; П.А.Костычев, В.С.Богданом, Н.А.Димо, Б.А.Келлер және
басқалардың ... ... және ... мен орындалды.
Шөл және шөл-дала ... ... ... ... ... сауалдар С.С.Неуструевтің /52/ зерттеген кездерінен
бастап әлі күнге дейін ... ... ... ... ... ... топырақтардың салыстырмалы түрде аз зерттелгендігінен ... ... ... ... И.П. Герасимов (1974) /53/
СССР-дің топырақтарының мемлекеттік картасының систематикалық тізімін де,
сұр және ... ... ... ... ... жылдары КСРО ғылым академиясы профессор С.С. ... ... және ... ... Адай және ... руларынан
көшпенді қазақтардың аумағының топырақ-өсімдік жамылғысын және ... ... үшін ... ... ... ... ... Ғылым академиясының қазақстандық экспедициясының топырақ-ботаникалық
отрядының жұмыстары туралы есебі» шығарылымдарында ... /76/, ... ... осы кең ... аумақтың топырақ-өсімдік жамылғысы және ландшафтық-
географиялық жағдайы толық сипатталды (И.П. ... Е.Н. ... ... ... және ... ... ... әлі
күнге дейін өзінің ғылыми және ... ... ... жоқ және
бірқатар жағдайларда аймақтың қазіргі кездегі экологиялық проблемаларын
шешу үшін эталон бола алады.
Жан-жақты ... ... ... ... мұнай-газ
аймағында 1400-1700 м тереңдіктегі антиклинальды құрылымда астасатын юрий
және төменгі бор ... ... ... ... ... ... маусымда Жетібай кен орнында алғашқы мұнай бұрқағы ... ... ... ... Өзен ... бұрқағы алыгды. Алынған мұнай алканды,
жеңіл, шайырлы, күкірсіз, ... ... ... – 1980 ... бойы ... мұнай, газ және басқа ... кең ... ... және ... іздестіру жұмыстары
жүргізілді, мұнай-газ орындары ашылып, іске қосылды (1961 жылы Өзен ... 1964 – ... ... 1967 – Асар және ... ... және ... картасы жасалды (К.Ш.Фаизов, Е.У.Жамалбеков,
А.Х.Файзуллина).
1964–1985 жылдары ҚР ҰҒА ... ... ... ... және оны реттеу әдістері кезінде топырақ үдерістерін толық
топырақ-мелиоративтік және стационарлық-режимдік зерттеулер ... ... ... ... жатқан (0,5-2,0 м) қалыңдығы аз
топырақтарда көгалдандыру мақсатында аумақты ... ... ... ... қазып, оған әкелінген топырақ-грунттарын төге отырып,
әрі қарай топырақ қабатын өсіру арқылы ... ... ... ... Бұл ... шөлде құнарлылықты, топырақ өнімділігін, оттегі
балансын арттыруға көгалдандыру жұмыстарының көмегімен, жоңышқа ... ... және ... ... ... түрде суару арқылы түбегейлі
жақсарту жолымен қол жеткізуге болады /77/.
Осы зерттеулердің нәтижелері ... және Жаңа Өзен ... және ... ... ... кезде қолданылды.
Мұнай-газ аймақтарының экологиялық проблемаларын шешуде 1985 ... ... ... ... ... ... ... Н.Г.Харин, Л.Я.Курочкина, К.Ш.Фаизов және басқалар) және оған
берілген түсініктеме хатының ... зор /78/. Онда ... ... қазіргі
кездегі жағдайын, шөлейттену қарқынын, шөлейттенудің ішкі ... ... ... мен ... ... ... сипаттайтын
шөлейттенуді бағалау критерийі мазмұндалады. Бұл жағдайда ... ... іс ... ... ... ... ... экожүйенің тозуы түсініледі. Өзен – Жетібай ... ... ... ішкі ... шөлейттену қарқындылығы және
антропогендік әсер ету дәрежесі ... ... ... шөлейттенген
ретінде айқындалады.
Қазіргі кездегі экологиялық проблемаларды және топырақ жамылғысының
жағдайын түсіну үшін 2003 жылы ... ... маңы ... ... атты ... және ... монографиясының
маңызды ғылыми-қолданбалы мәні бар.
Сондай-ақ 1990 – 2003 ... ... және ... ... ҚР
БҒМ Топырақтану институтымен (И.К.Асанбаев, К.Ш. Фаизов және басқалар)
орындалған экологиялық зерттеулерді де атап ... ... ... ... ... және ... экологиялық аудандастыру
карталары жасалды, техногенездің экологиялық және әлеуметтік-экономикалық
салдары және табиғи-шикізат ... ... ... ... ... ... аумағында топырақтың мұнай-
химиялық техногендік бүлінуі, радиоактивтік ... және ... ... ... ... тұздану ареалдары анықталды.
2.Жаңа Өзен мұнай кен орнының сипаттамасы
1. Климаты
Климат ... ... ... ... аумақ шөлді аймақта
орналасқан және ... ... ... (34 -36 к/кал.см2)
және соңғы онжылдықта ... ... ... жылуымен қиындай
түсетін температуралық фонымен (орташа жылдық температура 9,20 – 11,80С,)
сипатталады (2-кесте) /13,14,15/.
Кесте 2 – Ауа – ... ... ... ... ... ... | |
| ... ... ... |
| ... ... | | | ... |11,4 |11,6 |11,3 ... |-2,8 |-3,1 |-2,7 ... |25,9 |26,6 |25,4 |
| Оң ... | | | ... , 0С | | | ... жоғары |4480 |4448 |4473 ... ... |4395 |4330 |4390 ... ... |4130 |4026 |4029 ... ... | | | ... ... | | | ... ... |207 |208 |206 |
|0 |284 |282 |282 |
|5 |233 |236 |230 ... |193 |196 |194 ... жылдық | | | ... ... ... | | | ... (мм) ... |113 |92 |106 ... |28 |26 |29 ... |28 |36 |30 ... |23 |16 |20 ... |27 |22 |26 ... ... ... | | | ... ... |56 |39 |54 |
| Жылы ... ... | | | ... ... |55 |53 |53 |
| 0 0С ... ... ... | | | ... гидротерминдік | | | ... ... |0,2 |0,2 |0,2 ... ... | | | ... ... |6,0-6,5 |- |3,3-5,0 ... ... қар | | | ... , % (жылына) |84 |53 |96 ... ... ... | | | ... ... , % |66 |64 |66 ... ... ... ... ... атмосфералық
құбылыстардың маусымдық ырғақтылығы, өсіп-өну (жылына 180-200 мм) кезеңінің
ұзақтығы тән. Жазы ... өте ... ... ... ... 470С ), қысы
ұзақ емес, тұрақсыз қар ... ... ... -3-50С, ... желі күшті және көктайғақты болады. ... жылы ... ... ... және иран, қыста суббореальдық белдеудің материк ... тән күрт ... ... климатты қалыптастыратын арктикалық
ауа массасы басым болады. Ылғалды атлантикалық ауа массасы күшті ... ... және жер ... ... ... ... ... онша болмайды. Сондықтан жауын-шашынның жылдық мөлшері салыстырмалы
орташа ылғалдылық 54-66% ... ... бар ... қыстық-көктемдік
максимумен қоса алғанда 100 – 120 құрайды (жылдықтың 30-36%).
Гидротермиялық коэффициент 0,2 аспайды, оның өзі аумақтың ылғалдану
жағдайының ... ... ... 50С ... ... ... жауын-шашынның
жылдық мөлшерінің 29-36% жауады, оның өзі ылғалдың қысқы қорымен ... ... ... байқалатын шайылу режимін қамтамасыз етеді.
Бұл биохимиялық және топырақтүзуші процесстердің қалыптасуына және ... ... ... алғышарттары болып есептеледі..
Ауа температурасы 150С-тан жоғары, жауын-шашынның жылдық мөлшері ... % ... ... ... ... ... ... солу
ылғалдылығынан төмен, ал жазғы биологиялық тыныштық кезеңі 140- ... ... ... созылады. Бұл жағдайда ауаның (300С дейін және одан ... ... ... ... ... ... ... түзілу
үдерісін күрт төмендетеді немесе уақытша тоқталуына ... ... ... 50С ... ... ... ұзақ емес, жылдық жауын-
шашынның 20-22% жауады, оның өзі құрғақ жаздан кейін өсімдіктің ... ... ... үшін ... ... Қыс кезеңі ұзақ емес
және әлсін-әлсін ... ... тан ... 4000 – 44000С тиімді температурадағы қосындысы
тіршіліктің биологиялық белсенді ... 120-130 ... ... ... ... 0-50 см ... көп ... өнімді ылғалдың
орташа қоры наурызда 42 - 62 мм , ... -38 -49, ... ... -9-14, шілдеде 11-18, тамызда -5-10 және қыркүйекте -0 құрайды
/16/. 0-20 см ... ... ... ... бар ... 39,7 ... 0-50 см ... – 104,3 және 0-100 см қабатта -165,2; ... ... жыл ... ... ... ... топырақ режимінің өте аз
болатынын көрсетеді.
Сондықтан, Өзен-Жетібай аймағындағы ең белсенді биологиялық ... ... ... келеді. Биохимиялық және топырақ түзілу процессі
ұзақ уақыт бойы консервация ... ... ... онша байқалмайды, оның
өзі шөл өсімдігінің өсіп-өнуінің ... ... және ... ... ... ... Бұл жағдайларда мұнай кәсіпшілігінің
техногендік бүлінген жерлері және ... ... ... ... ... және ... қайта қалпына келтіру тұщы
сумен суару, агротехниканы тиімді пайдалану және ... ... ... ... түрлерін пайдалану есебінен топырақты қосымша
ылғалдандыру ... ғана ... ... ... Жер ... беті ... екі ИК- ... түсірілді: бірі судың көп көлемдігі,
екіншісі құрамындағы органиканың басымдылығымен сипатталады; екінші сынау
СН3СН2 мен (2960см-1, 2928 және 2856 см-1) ... ... ... С=О және жәй ... ... ... (1268 және 1124см-1).
Бұл, судың ластанғанын, негізінен мұнайдың көмірсутегімен, тотықталған
түрімен, ол ... ... өз ... ... ... бар, ... және ... жаңадан пайда болатын эмульциясымен қосылу әсері
және оның жартылай суда ... ... ... ... бола алатындар: эфир, спирт, кетон және қышқылдар, негізінен
көмірсутегінің функциональды группалары:
О = ... ... - С-СН3 О = ... ... ... ... ... мұнай өнімдерінен ИК-спектрлары
сіңірген жолақтардан құралды, негізінен СН2 және ОН- ... ... ... ... ... ...... соңын топталған.
ИК-да ароматты көмірсутегінің сіңірген жолақтары аздығын немесе тіпті жоқ
екендігін көрсетеді.
Сүйтіп, ИК-спектрдың топырақ ... ... ... су ... ... ... әр ... СН2 – группалары
берілген.
Алынған қалдықтардың ... ... ... бар, ... ... ... тұздардың, хлорид және сульфат
натрийді кеміуімен байланысты. мұнайланған грунттың құрамында алифатикалық
көмірсутегін құрайды, сонан ол ... ... ... Топырақ түзуші тау жыныстары
Өзен-Жетібай мұнай-газ аймағының ауданы ландшафтық-географиялық ... ... ... ... ... және жарияланған Маңғыстау
жазығыгың шегінде оргаласқан. ... ... ... ... палеоген-
неоген теңіз шөгінділерінен құралған. Мұндағы ең ежелгі жыныстар
палеогеннің ... және ... ... саз ... ... табылады.
Олардан жоғары құрамы бойынша өзгеріп отыратын құмтастардың, ... ... ... саз ... миоцендік кен қабаттары ашылады.
Аумақтың көп бөлігі құрылымдардың қанаттарының дизъюнктивті бұзылуларын
және ... ... ... ... ... сипаттайтын
екінші қатардағы брахиантик-линальдық құрылыммен қатар күрделенген ... ... ... қанатын білдіреді. Көтерілімдерді
құрайтын жыныстар оңтүстікке қарай аздаған ... ... ... ... ... ... ... жататын, бүкіл ауданда тұрақты сарамат
дәуіріндегі шамалы жылжыған теңіз шөгінділері ... Олар ... ... саз балшықтармен алмасатын кеуекті, суды жақсы өткізетін ... ... ... құм ... ... ... 1,0-1,5 м аспайды
және солтүстіктен оңтүстік бағытқа қарай азаяды. Элювий қабаты 30-50 см-ден
1,0 м дейінгі ... ... ұсақ ... гипс ... аз
өзгерген бұрынғы жыныстан (әктас тақташасы) бөлінеді. Жыныс пен элювиальдық
плащпен жанасуда гипстік қабаттың қалыптасуын ... ... ... ... ... түсуімен түсіндіреді /74 және басқалар/. Аумақта
долювиальды – пролювиальды құм ... және ... ... шөгінділер
түріндегі континенталдық төрттік кезеңнің шөгінділері кең ... ... ... ... ... ... ... Сеңгірқұм, Бостанқұм, Түйесу және басқа ... ... ... мұнай-газ кен орны палеозой, девон-перм және
юра-бор тұс үсті және тұз асты ... ... ... және ... тектоникамен байланысты. Олар іркілмелі су режимімен, әлсіз ... және ... ... ... ... бірге
ыстық климат жағдайында автономды су айдындарында ... ... ... режимде жинақтала отырып, олар ірі мұнай шоғырларының
түзілуі үшін жағдай жасады.
Кен ... ... ... ... ... ... қабатынан
бастап төменгі пермь шөгінділеріне дейінгі стратиграфиялық қабаттарды
қамтиды. Бұл жағдайда бор ... газ ... ал ... ... ... ... бедерінің сипаты бойынша Маңғыстау жазығы сармат әктастарымен
қапталған қуаңшылықты-жемірілген шоқыны білдіреді. ... ... ... ... оңтүстікке қарай таулы Маңғыстауға жақын
жерде 300 м бастап Кендірлі-Қаясан шоқысына 160 м ... ... ... жер ... ... ... жағы ... 100-150 м дейінгі тік
жарлы баурайлар-шыңқылармен жиектелген, әлсіз иректелген ... ... әр ... ... және ... ... тұйық шұңқырлардың
болуы болып табылады. ... ... ... негізінен карстық
үдерістермен байланысты.
Мұндағы ең ірірек ойпаттар Қауынды, Өзен, Жазғырлы және ... ... ... ... ... ... 80 км2 Қарақия ойпаты Қазақстан
Республикасының аумағында ең төменгі 132 минустік ... бар. ... ... ... алып жатыр.
Маңғыстау жазығының оңтүстік шығыс бөлігінде ... ... 70 м ірі ... ... ... Бұл ... ... тұздалған құмдақ-саз балшықты шөгінділерінің
жамылғыларынан құралған Каспий ... ... ... ... ұзақ уақыт бойы өңдеуі иіндіойыстың ... сор ... ... массивтердің қалыптасуына әкелді. Құмдар ұсақ
түйіршікті, кварцты, кей жерлерде бархан түзе отырып желмен ұшырылады.
Одан басқа ... ... ... емес ... ... ... сондай-ақ мұнай траншеясы, мұнай «қамбасы», тұзды
ақаба сулар жылғалары, коллювальдық шөккіндер түріндегі ... ... ... жер ... өзгешеленеді.
Маңғыстау жазықтығы сусыз аумақ. Жер бетіне жақын ... ... ... ... мен ... (0,5-1,5 м) әлсіз ... ... ... аз ... ... үшін ... су
ұстағыш болып табылады.
Галогеохимиялық жағынан алғанда ол ... ... ... құрамында сілтілік жер сульфаттары ... ... ... бассейінінде, бордың мөлшері жоғары хлоридті
тұз және сульфатты-хлоридті ... ... ... ... ... ... ... орналасады (Боровский және басқа-лар,1976,
Боровский,1982).
Мұнда топырақтүзуші ... ... ... жыныстардың үгілу өнімдері
қатысады. Негізінен бұл элювиальды-долювиальды (биік жазықтықтарда), көл-
теңіз хемогенді (ағынсыз ... және ... және ... ... ... ... Олар шаңды-құмбалшықты, саз ... және ... ... ... сипатталады. Топырақ түзуші
жыныстары карбонаттылығының жоғарылығымен (СО2 – 10-20 %), ... ... ... және ... әр ... ... оның өзі ... ... ... ... оңай
ұшырайтындығын сипаттайды. Диаметрі 1 мм-ден аз топырақ ... ... ... ... ... 0,1-0,5 мм ... бөлшектер
қауіпті, олар желмен ұшқан кезде ... ... ... бұл ... отырған аумақтың топырағында басым ... ... ... (0,05-0,001 мм) желдің жылдамдығы 6 ... ... ... ... 4-тен 10 мың км ... қашықтыққа таралады (Орлова ,1983).
Қарастырып отырған аумақтың топырақтүзуші жыныстарының ерекшелігі
сармат әктастары мен доломиттер тақташаларымен төселген ... ... ... ... (0,5-2,0 м) ... табылады. Зерттеулердің
көрсетуі бойынша, топырақтың жоғарғы қабатында таза әк ... ... ... ... өте ... ... ... жыныстар кездеседі.
Доломитті мергелде бұл көрсеткіштер соған сәйкес СаСО3 - ... ... ... -59,1 тең ... яғни ... кластикалық
жыныстар 60% пайызды құрайды, ал еритін бөлігі 1,0 : 1,6 арақатынастағы
магнезия және әктің қоспасынан ... ...... ... ... ... негізінен ашық құба, ... Бұл ... ... ... ерекшеліктері және
экологиялық тұрақтылығы географиялық орнымен, биоклиматтық жағдайымен,
рельефтің және топырақты құрайтын жыныстарының ... ... мен ... ... ... ... ... Топырақтың
ылғалдану көзі негізінен күз-көктемнің жауын-шашыны аз ... ... ... ... ... шайылмайтын су режимінің ... ... ... ... ... ыстығынан солу ылғалының
мөлшеріне дейін құрғайды, ... ... ... ... 2-ші ... ... жағдайда топырақ жыныстарының құралуына
физикалық ... және ... ... ... балшық пен
ильдің шамалы мөлшері пайда болады. Топырақтың ... ... және ... ... ... ... олар сол бұзылған жерінде
қалады. Карбонатты-балшықты агрегаттар, темірлену және ... ... ... ... ... ... жамылғысын сортаң, ашық-құба және сортаңды-сор
топырақтар құрайды. Шамалы мөлшерде ашық құба ... және ... ... тобы орын ... ... өндіріс алқабының барлық жерінде топырақ ауыр техниканың
әсерінен бұзылып, өзгерістерге ... шикі ... ... мен ... ... ... ... ластанған.
Алқаптың топырақ жамылғысының (бүркеніштің) айрықша ерекшелігі мынада:
1. Көлденең қабат-қабат жатқан қыртысты сарматтық известняктың үстін
жұқа ... ... плащ ... (0,5-2,0м) төселген;
2. Жоғарғы карбонаттылығы (СО2 10-15%), гипстілігі (15-20% көп) және
сілтілігі (рН 8-9) ... ... ... ... сульфатты, хлорлы-сульфатты тұздануы мол;
4. Табиғи құнарлылық ... және ... ... ... бар;
5. Топырақ құрлысының біртексіздігі;
Ашық-құба топырақтың ... ... ... ... ... үш ... түзелген, әртүрлі литолого-
геоморфологиялық жағдайға байланысты ... ... ... ... ... ... көп торлы қабыршықтан тұрады.(2-
5см), ал оның астында ашық –сұр қатпарлы қабыршықты қабат (6-10см), ... ... құба ... ... ... кейде карбонатты
түйіршіктерге ауыса отырып, азғана өзгерген ... ... ... уақ ... ... ... жалғасады. Гумусты горизонттың
қалыңдығы 25-30см.
2 кескін, (разрез) Жазықтағы Жетібай ... ... ... ... ... итсиген-жусанды өсімдігінің астында қазылған. Тұз қышқылының
көптігінен топырақ беті көпіршіп, қайнайды. Карбонаттар 22см-ден, ... гипс ... ... көрінеді.
0-2см. Ашық-құба түсті қабыршақ, құрғақ, сынғыш, торлы, құм балшықты.
2-10см. Құба, құрғақ, нығыздалған, кесекті-ұлпалы, тамырлы, ... ... ... құм ... ... ... ... Қоңыртыңды құба, ылғал лебізді, қатты, кесекті-құм ... ... ... құм балшықты.
40-50см. Алдыңғы топырақтың түсіндей, ылғал ... ... ... ... ... құм ... Қоңыр құм-балшықты, қатты тығыздалған, теңбіл-теңбіл ... ұсақ ... ... гипс ... ... Гипсті, 130 см-де известнякққа ауысады.
Мұнай кәсіп орындарының маңы мұнаймен ластанған және техногенді бұзылған
топырақтардың пішіні жеткілікті түрде өзгерген (түзелген), ал ... маңы ... ... бұл ... ... ... ... әсері.
Алғашқы (табиғи) бұзылмаған ашық-құба топырақтардың аналитикалық
деректері 6-12 кестелерде ... ... ... ... ... ... ашық құба топырақта 1,2 % - дан 0,4 %-ға дейін
өзгереді.
Топырақ ... ... және ... ... ... ... ... фульват қышқылына (Сгк:Сфк 0,2-0,4) фульво
қышқылдың ... ... 3,0-3,5 есе ... , бұл шала ... ... ... қышқылының жылжымалы (тұрақсыз)
фульвоқышқылдарының структуралық(құрылымдық) түзілуін жеңілдете ... ... ... ... ... себеп (салдар) болады.
Топырақтар өсімдіктің минералдық қоректік элементтеріне кедей, көбіне
гидролиздік азотқа (20-50мг/кг), және ... ... ... калимен
жеткілікті қамтылған.
Ашық-құба топырақтың сіңіру сыйымдылығы (8-10мг/экв 100г топыраққа) және
оглиндік және сортаңданған қабаттарда көбейеді.
Сіңіру негіздерінің құрамында ... ... ... ... ... ... жақын, натрий катионы (12-18%) көп болады. Осымен
байланысты ... ... (НСО3 ... ... ... ... және топырақтың ертіндісінде сілтілі (рН 8-9) реакция ... ... ... ... ... көп ... өз ... 2 максимумда – биогенді қабыршағында және литогенді –
оглинендік қабатта және ... бар ... 0-30 ... ... ... онша көп ... Төменірек олардың көлемі 0,5-1,1% -ке өседі, негізінен
сульфатты кальций.
3.Жаңа Өзен кен орының топырақтарының мұнаймен ластанушы.
1. Мұнаймен ... ... ... ... ... ... және мұнайлық ағынды суларының ластануынан
болатын өзгерістер, ластайтын заттардың ... , жер ... ... ... ... ... ... ластанғанын фондық
аналогтармен салыстырғанда қаралау, тығыздығы қатты, иллювиалды қабаттарда
бөлек құрылымына қарағанда майлы қабаттардың ... ... ... ... өз құрамына мұнай компонентерінен басқа әр түлі қатынаста болатын
қабаттық суды ... ... ... ... ... болады да,
органикалық және бейорганикалық қосылыстардың ... ... ... ... және ... жүйенің басқа ... әсер ... жүйе ... ... қасиеттері көп құрылысты кірнегіштің
фракциондау мінезін анықтайды: салмағы, ... ... бір ... ... топырақтың салмағымен әрекеттесу активтілігі және тағы
басқа. Топырақ бұл жерде ... ... ... ... ... ... ... қоятын, мұнайлы ағынның мұнайлы
компонентерге қабаттануы жүреді және ... аз ғана ... ... ... ... тез ... Уақыт өте келе заттың дифференциясы
тереңдетеді. ... ... ... ... ... қозғалысы
кезінде мұнайдың асфальтено-смолисті компонентерінің сорбциясы жүреді.
Топырақтың төменгі қабаттарында мұнайлы компонентердің саны мен ... ... ... компонентердің дифференциясы бірнеше факторларға
байланысты: негізгісі-нақты топырақтың физикалық және ... ... ... ... ... ... ... кеткен мұнайдың саны мен құрылысы кірлеген кезден кеткен уақыт.
Біріншіден ең ... ... ... ... ... ... суреті негізінде мұнайдың топырақ ішіндегі көшіп
қону механизімінен және оның ішіндегі ... ... ... ... ... терең горизонтқа енуінің негізгі
механизмдері-көшудің ... ... ... ағу ... ... ... мұнаймен толысуымен жүреді. Топырақ
кескінінің ең төменгі ... ... ... ... ... ... сорбционды кедергілері мыналар болып табылады: кескіннің жоғарғы
бөлігінің оргонегенді ... және ... ... ... (В) ... ... жиі ... сол уақытта осы
қабаттарда жоғарғы битуминозды аймақтар ... сол ... ... ... ... ... ... Таблицада келтірілген
мәліметтер (33 кесте) топырақ ... ... ... топырақ
кескінінде органикалық көміртек пен битумиозды қосылыстар ... ... ... ... ... ... ... гексан
битумоидтары топырақ кескінінің (Ак,Ап горизонттар) элювиальды бөлігінің
жоғарғы қабатындағы мұнай ... ... ... ... ... ... иллювиальды горизонтында (В) хлороформ мен
спиртті-хлороформды қоспадан ... ... ... жиналады.
Битумоидтардың полярлы спиртті-хлороформ фракциясы мөлшері назар аудартады.
Бұл фракция бастапқы мұнайда жоқ.
Кесте-33 әр түрлі ... ... ... ... ... мөлшері, топырақ салмағы пайызбен
|Кескін, |Тереңдік, |Ластанбаған |Ластану уақыты ... |см ... | ... | | | |
| | | |3 жыл |15 жыл |
| | | ... ... |
| | | |10м |50м |10м ... |0-10 |0,91 |1,81 |1,21 |2,09 ... | | | | | |
| |0-30 |0,75 |0,85 |0,80 |1,80 |
| |0-50 |0,62 |0,78 |0,52 |0,97 ... ... ... ... ... процессі кезінде түзіле
бастайды. Бұл ... ... ... қарқынды жүреді деуге болады.
Битуминозды қосылыстардың мқлшері топырақтың саз бен тау ... ... ... ... жиылып қалған кезде ғана топырақ кескінінің
ең төменгі горизонтында көбейеді. Корбонатты барьерлер мұнай төгілуінен тыс
фонды аймақтарда да ... ... ... оның ... ... үш ... әсерінен
болады: микробиологиялық, физикалық және химиялық. Бұл процесс мұнайды
алғашқы қалпынан толығымен өзгертеді. Микробиологиялық ... ... ... мен ... ... ... ... бұзылу өнімдері органикалық
еріткіштерде аз еритін, гидрофильді ... ... ... ... Физикалық процесстер ... ... ... шайылуына әкеледі. Химиялық процесстер үш негізгі өнімнің
пайда болуына әкеледі: асфальтты-смолалы заттар, суеріткіш ... ... ... ... ... еріткіш қнімдер оксикериттер мен
гуминокериттерде ерімейтін заттар. Гуминокериттер ... ... ... ... Олар ... ... ерімейтін
заттардан, оның ішінде 55 пайыз гумин қышқылы. 15 жыл ... ... ... ... ... отырған аймақтағы мұнайдың деградация
процессі осы бағытта жүріп келеді. Битуминозды заттектер топырақта бірте-
бірте ... ... ... және гуминифицирленеді. Топырақтағы
битуминозды компонентердің өзгеру ... ... ... ... аз ... ... ... битумды заттардың
түсуі органикалық көміртектердің мөлшерін өзгертеді. Топырақтың жоғарғы
горизонттарында ... ... ... ... ... ... өндіретін территорияларда топырақ ластануының екі түрін ажыратады:
аймақтық (аймақ бойынша тасу),импактілі ... ... ... ... байланысты).
2. Ластанған топырақтарың трансформациясы.
Топырақ құрамының ... ... ... ... ... морфологиялық) бұл мәселенің маңыздылығы түсінікті, өйткені,
топырақтың морфологиялық қасиеті кейбір жағдайларда топырақтың ... ... ... сапасына экспресс-диогностика жасауға индикатор болып
қолданылады. Механикалық әсерлер мұнай өндірісін құраудағы ... ... ... бастайды: жолдар түзіледі немесе ... ... ... дайындала бастайды т.с.с. бұл топырақты
айтарлықтай өзгеріске ұшыратады. Осыған байланысты ... ... ... соң топырақ бастапқы қалпына қарағанда ... ... ... ... ... ... екі ... Сонымен қатар топырақ қабаттарында жоғарғы қабатының ... ... ... ... ... болады, беткі қабаты
жұқарады.
Топырақ ... ... ... механикалық деформацияға байланысты
топырақты ... ... аса ... ... ... ... ... аяқталғаннан кейін және қайта қалпына келтіру ... ... ... жамылғысында әрқашан морфологиялық қасиеттер ... ... ... ... ... ... топырақ морфологияның
белгілері сақталады. Бір мезгілде горизонттың тақырлануы өте күшті деңгейде
(4-6 см дейін) ... Жаңа ... ... ... оның түзілу
процессінде өзгеріске ұшырайды. ... ... ... ... алдыңғы
гентикалық горизонтақа байланысты кесек, кесектелген төртбұрышты, жаңғақты
болуы мүмкін.
Н.Л.Яцыниннның 1994 ... ... 1995 ... ... нәтижесінде
топырақтың физикалық қасиеттерінің түзілуіне және әсіресе агрегативтердің
түзілуіне жоғарғы молекулалы колоидты интеррагенезис ... ... ... ... ... ... және ... процесстері
элемент-органикалық жоғарғы молекулярлы қосылыстарға ... ... 1996ж) осы ... топырақтың тығыздығы 10,11-0,13 г/см3 артады да
, ... ... ... ал су ... 16,2 ... 0,28 мм/мин дейін
азаяды.
Нәтижесінде бұзылған ауданда, алдыңғы ... ... ... не химиялық қасиеттері өзгеше топырақ ... ... ... деігейі оның трансформацияланған профиль
тереңдігімен, топырақ горизонтының орын ауыстырумен және ... ... ... ұшып ... ... ... қызғылт
топырақтың қатты бұзылған карбонатты-иллювиальды горизонтында ... ... ... ... қарағанда қарашірік деңгейі 2 есе , қозғалмалы фосфор
2,5 азаяды, ал ... ... ... ... ... тұздану
мқлшері күрт жоғарлап кетеді. Бұрғылау станоктарның ... ... ... ... ... қарашірік горизонты 20-40 см, ал радиусы
бойынша 50-100м ... ... км ... ... 12 ... дейін
ауыртпашылық келтіретін ауыр техника мұнай өндіретін территорияда кеңінен
қолданылады. Ол ... және сұр ... ... ... ... ... ... тереңдңгң 20-40см. Топырақтың жоғарғы деңгейде
жаншылуы, қарашірік гоизонтының ... ... ... ... деңгейінің артуы топырақтың гранулометриялық ... ... ... бұзылуының көрсеткіші болып табылады. Мұнайгаз
өндірісінің техногенді ландшафтарында өзіндік антропогенді мезо не ... ... ... жаңа қалыптасқан тақырлы горизонт құрамына
жаңа топырақ процесстерінің белгілері енеді. Егер болашақта техногенді әсер
қайталанбаса, онда кқптеген ... ... ... ... ... ... ... бұзылған топырақ профилі, біртіндеп анық
дифференцияға ұшырайды. Осы ... ... ... ... ... ... ... мүмкін. Бұл топырақтың бастапқы типіне
тән. Топырақтың пост-техногенді даму процессінде кездейсоқ ... ... ... ... ... ... бетінде қалған (-)
жартылай өңделеді оның қарашірік қабаты ... ... ... ... ... ... жолы кен ... орнатып бұрғы аумағын тегістегенде және мұнайгаз құбырларын
жүргізіп тарту жолдарында техногендік ... ... екі ... ... ... Оның ... ... араласып көшкен және жаңа құрылған 30-50
см қабаттан ал оның төменгі жағын төсеніш жыныстары құрайды.
Жаңа жасандылар кескіні бойынша біршама ... ... ... ... түсі, құрылымының біраз бөлігі, механикалық құрамы.
Әлбетте топырақ түзілу үдерістері топырақ ... ... ... тұрады.
Топырақ гентикалық горизонттарға бөлініп олардың шектері айқын көрініп
тұрады.
Көміліп қалған жер астындағы ... ... ... бір
горизонтында олардың жартылай немесе толық бүлінуі байқалса, ал екінші ... ... ... мен суда ерігіш тұздардың ағымдарынан
олардың белсенді түрде өзгеруі жүріп жатады. Мұнай құмырларынан 500-800 м
қашықтықтағы ... ... ... ... 70-80 % жойылады.
Құмырдың 100 метрлік радиусында толық жойылады. Техногендік қысым басылған
соң биологиялық үдерістің ықпалынан топырақ табиғи ... ... ... ... ... ... келуі әртүрлі табиғи зонашаларда әртүрлі
мерзімде ... ... ... ... жол ... үйінділердегі бүлінген жерлерді өсімдік жамылғысы ... ... ... ... ... 3-5 ... ... келеді.
Бұл үдерістерді өсімдіктердің экологиялық тұрақты түрлерін сеуіп
фитомелиорациялау және ылғал жинақтаушы полимерлер және т.б. ... ... ... ... ... және өте ... бүлінген ошақтары барлық мұнай
кәсіпорындарында, темір жол магистралдарының бойында, қала ... ... ... және фермаларда орын алған. әлсіз және ... ... ... ... Топырақ жамылғысының толық бүлінуі
карьерлер мен мұнай құмырларында тіркелінеді. Оларды ... ... ... ... ... қажет етеді.
Топырақ морфологиясының профилінің өайта құрылуы да трансформация көрнісі
болып табылады, оның ... ... ... ... ... ... ... жиелігіне, сонымен қатар бастапқы топырақ сапасына
байланысты. Тағы бір маңызды мәселе ... ... ... енгендігі
үстінде мә? әлде ішіндеме?. Қарастырылып отырған жағдайларда тек үстінен
төгілген ... ғана ... ... үшін ... ... ... мұнай ағынында болды (жаңа да, көнеде).
Мұнаймен ласану топырақ профилінің морфологиялық өзгерістеріне ... Жеке ... ... деградацияға ұшырауы, ал кейде тіптен
алғашқы қасиеттерінің толығымен ... ... ...

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 19 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жаңажол кен орны65 бет
Маңғыстау өлкесінің экологиялық проблемалары15 бет
"Өскемен қаласының атмосфералық ауасы және агроценоздарының ластануын бағалау"32 бет
«Каспиймұнайқұрылыс» АҚ – ның қысқаша тарихы22 бет
«Қазақстан - Каспийшельф» ЖШС-ң дебиторлық қарыздар есебін талдау21 бет
«Қараарна мұнай кен орындарының топырағының ауыр металдармен ластануы»51 бет
«өзенмұнайгаз» өндірістік филиалы15 бет
«Өзенмұнайгаз» ӨФ мысалында ақша қаражаттарын анализдеу53 бет
Іле Алатауы өзендерінің қалыпты жылдық ағындысын бағалау25 бет
Іле өзені аңғарының физикалық-географиялық сипаттамасы93 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь