Қазақстан Республикасының мемлекеттік қарызы және оны басқару

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

І. БӨЛІМ. БЮДЖЕТ ТАПШЫЛЫҒЫ ЖӘНЕ МЕМЛЕКЕТТІК ҚАРЫЗ

1.1. Мемлекеттік қарыздың мәні, түрлері, қызметі ... ... ... ... ... ... ... 4
1.2. Бюджет дефициті және мемлекеттік қарызды басқару ... ... ... ..7

II. БӨЛІМ. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ МЕМЛЕКЕТТІК ҚАРЫЗЫ ЖӘНЕ ОНЫ БАСҚАРУ

2.1. Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік қарыз, оның қазіргі жағдайы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 16
2.2. Мемлекеттік қарызды басқару стратегиясы ... ... ... ... ... ... ... .23

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .29
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..30
Мемлекеттік қарыздың көмегімен әр түрлі салалар және кәсіпорындар арасында капиталдың қайта бөлінуі жүріп отырады. Қарыз берудің негізгі принциптерті белгілі мерзімге берілуі және оның қайтарылуы – несиенің нарық механизмінің тәртіп сақтаушы тиімді құрамы болып қызмет атқаруына жол ашады.
Банк қарызын кәсіпкерлеге және басқа қарыз алушыларға ақшалай қарыз формасында банктер береді. Кредитор қызметін банк атқарады.
Банк қарызы бір жылдың мерзімге дейін берілетін қысқа мерзімдік және одан ұзақ мерзімге берілетін ұзақ мерзімдік болып бөлінеді.
Мемлекеттік несие – бұдан қарыз алушы мемлекет, ал кредитор көбінесе халық болады. Осы несие мемлекеттік қарыз (займ), мақсатты пайызсыз қарыздар, қазыналық міндеттемелер түрін алады.
Мемлекеттік несие біздің экономикамызда өте маңызды роль атқарады, ал бұл оның актуалдығын көрсетеді. Ол объективті түрде экономикаға қажет, өйткені ол жалпы қоғамның даму қажеттіліктеріне негізделеді.
Курстық жұмыстың басты мақсаты оның маңыздылығын алып көрсету, яғни мемлекеттік несиенің экономикалық категория ретіндегі қажеттігін, құрылымын, түрлері мен формаларының мәнін, атқаратын қызметтерін жетік білу.
Мемлекеттік несие қатысу жақтарының бірі мемлекет, ол заңды және жеке тұлағалар несие беруші немесе несие алушы болып табылады.
Мемлекеттік қарыздың қайта бөлу қызметі халықтың, заңды тұлғалардың, уақытша бос қаражаттарын шоғырландырумен байланысты.
Мемлекеттік несиенің реттеу қызметі мемлекет ақша ағымын реттейді, қарыз пайыз мөлшеріне әсер етеді, қарыз капитал нарығында қарыз алушы ретінде нәтижесінде қарыз пайыз нормасы көтеріледі.
Курстық жұмыстың негізгі міндерттеріне мыналар жатады:
Мемлекеттік қарыздың мәні және оның түрлерін сипаттау;
Мемлекеттік тапшылықтарға тоқталу;
Қазақстан Республикасында мемлекеттік қарызды басқаруды қарастыру;
Қазақстан Республикасының экономикасын дамуындағы несиенің рөлін айқындау.
1. Агапова Т.А. Макроэкономика. – М: МГУ, 2004. [2]
2. Ілиясов Қ.Қ., Құлпыбаев С. Қаржы. – Алматы, 2005
3. Ильясов К. «Қаржы-қаражат» - 2006, №6. [5]
4. Берстембаева Р. «Қаржы-қаражат» - 2005, №5.
5. Мадыханова К.А. «Қаржы-қаражат» - 2007, №5.
6. Статистикалық жылдық басылым – 2006. [3], [4]
7. Дорнбуш Р., Фишер С. Макроэкономика. – М.:МГУ, 1997
8. Мадыханова К.А. «АльПари» - 2007, №1.
9. Бункина М.К., Семенов В.А. Макроэкономика. – М.:ДИС, 1997
10. Гальперин В.М, Гребников П.И., Леусский А.И., Тарасеевич Л.С. Макроэкономика.- СПбГУЭФ,
11. Мельников В.Д. Основы финансов: Учебник. – Алматы: 2005. [1]
12. Мэнкью Н.Г. Макроэкономика. М.:МГУ, 1994
13. Мамыров Н.Қ. Тілеужанова М.Ә. Макроэкономика: Оқулық. – Алматы: Экономика, 2003.
14. Турдугулова Ж. «Хабаршы-Вестник» - 2006, №1.
15. Заборцева Е. «АльПари» - 2007, №1. [6], [7]
        
        ЖОСПАР
КІРІСПЕ.....................................................................
................................3
І. БӨЛІМ. БЮДЖЕТ ТАПШЫЛЫҒЫ ЖӘНЕ МЕМЛЕКЕТТІК ҚАРЫЗ
1.1. Мемлекеттік ... ... ... ... ... және мемлекеттік қарызды басқару..............7
II. БӨЛІМ. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ МЕМЛЕКЕТТІК ҚАРЫЗЫ ЖӘНЕ ОНЫ БАСҚАРУ
2.1. Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік қарыз, оның
қазіргі
жағдайы.....................................................................
...............................16
2.2. Мемлекеттік қарызды ... ... ... ... әр түрлі салалар және кәсіпорындар
арасында капиталдың қайта бөлінуі жүріп ... ... ... ... ... мерзімге берілуі және оның қайтарылуы – несиенің нарық
механизмінің ... ... ... құрамы болып қызмет атқаруына ... ... ... және ... ... алушыларға ақшалай қарыз
формасында банктер береді. Кредитор қызметін банк атқарады.
Банк қарызы бір жылдың мерзімге дейін берілетін ... ... ... ұзақ ... берілетін ұзақ мерзімдік болып бөлінеді.
Мемлекеттік несие – бұдан қарыз алушы мемлекет, ал ... ... ... Осы несие мемлекеттік қарыз (займ), ... ... ... ... ... алады.
Мемлекеттік несие біздің экономикамызда өте маңызды роль атқарады, ал
бұл оның актуалдығын ... Ол ... ... ... ... ол ... ... даму қажеттіліктеріне негізделеді.
Курстық жұмыстың басты мақсаты оның маңыздылығын алып көрсету, ... ... ... ... ... ... түрлері мен формаларының мәнін, атқаратын қызметтерін ... ... ... ... бірі ... ол ... және ... несие беруші немесе несие алушы болып табылады.
Мемлекеттік қарыздың қайта бөлу қызметі халықтың, заңды тұлғалардың,
уақытша бос қаражаттарын шоғырландырумен байланысты.
Мемлекеттік ... ... ... ... ақша ... ... пайыз мөлшеріне әсер етеді, қарыз капитал нарығында қарыз алушы
ретінде нәтижесінде ... ... ... ... жұмыстың негізгі міндерттеріне мыналар жатады:
Мемлекеттік қарыздың мәні және оның түрлерін сипаттау;
Мемлекеттік тапшылықтарға тоқталу;
Қазақстан Республикасында мемлекеттік қарызды басқаруды қарастыру;
Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... ТАПШЫЛЫҒЫ ЖӘНЕ МЕМЛЕКЕТТІК ҚАРЫЗ
1.1. Мемлекеттік қарыздың мәні, түрлері, қызметі
Мемлекеттік қарыз ... ... бір ... ... ... ... кейін пайыздарымен бірге өтелуі тиіс, бірақ өтелмеген, шығарылған
мемлекеттік займдар сомасы.
Мемлекеттік ... ... ... ... және ... ... үшін ақша ... тарту нысандарының
бірі ретінде мемлекеттік қарызды ... ... ... ... ... ... ... есебінен өтейді.
Мемлекеттік қарыздың қызмет етуі жаңа займдар мен ... ... ... ... ... ... қарыздарын төлей
алу үшін ол ... ... ... ... ... ... (пайызды түсіру) – конверсияға; мерзіміне қатысты талаптарға
– кансолидацияға; ... ... бір ... ...... ... де нақтыланады.
Орналастыру рыногына, қарыз валютасына және басқа сипаттамаларына қарай
мемлекеттік борыш мемлекеттік ішкі және ... ... ... ... ... күрделі және ағымдағы мемлекеттік борыш ... ... ... борыш деп мемлекеттің шығарылған және ... ... ... сомасын (бұл міндеттемелер бойынша ... ... ... ... борыш - бұл мемлекеттің барлық
борышқорлық міндеттемелері бойынша несиегерлерге табыс ... және ... ... өтеу ... ... Сыртқы мемлекеттік борыш –
шетелдік несиегерлер турасында белгілі бір ... ... ... жататын елдің қаржылық міндеттемелерінің сомасы. Ішкі мемлекеттік
борыш – үкіметтің ел ... ... ... ... ... ... ... практика болып
саналады. Алайда, оның шегі болады, ол шектен ... ... ... бола ... ... ... ... алу бойынша тартылатын
қаражаттардың ... ... ... Банкісінің таза алтын-валюта
резервтерінің 50%-нан аспауы тиіс. Сыртқы қарыздарды ... ... ... ... экономикалық және саяси тәуелділікке ұрындыруы
мүмкін.
Дүниежүзілік ... ... ... ... ... үшін арнайы көрсеткіш – борышқа қызмет көрсетудің коэффициенті
пайдаланылады. Ол борыштық төлемдердің елдің ... ... ... ... ... ... ... қауіпсіз деңгейі 25% болып
саналады.
Халықаралық қаржы ұйымының анықтауы ... ... ... төмен
деп есептелінеді, егер:
а) жалпы сыртқы борыштың ЖІӨ-ге қатысы 48%-дан аспаса;
б) жалпы сыртқы борыштың экспортқа қатысы ... ... ... ... ... ... қатысы 18%.
г) сыйақы төлемдерінің экспортқа қатысы 12%.
Сыртқы борыштың болуы ... ... бір ... ... тыс ... қажеттігін білдіреді. Мемлекеттік борыш бойынша пайыздық
төлемдердің тез өсу ... бар. ... ... ... ... тежейді және реципиент – ел бюджетінің тапшылығын
ұлғайтады.
Сыртқы ... өсуі ... ... ...... ... ... және ел үкіметінің саясатына халықтың сенімін
кетіреді.
Сонымен сыртқы берешектердің ... ... ... болып
табылады:
1) Халықаралық шаруашылықтың конъюктурасының нашарлауы. Бұл пайыздық
нақты ставканың ... ... өсу ... ... ... ... ... Нақты
пайыз ставкасының ұлғаюы қарызға қызмет көрсету коэффициентінің
ұлғаюына алып ... ... ... ... мен ... өсу қарқынының баяулауы, қарыз мемлекеттерден экспортты сатып
алушы мемлекттерде экспорттан түскен ... пен ... алып ... ... бұл ... ... қарызды
төлеудің негізгі көзі болып табылады.
2) Қарыз ... ... ... ... Жалпы
практикасы бюджет тапшылығы мен ұлттық валютаның жоғары курсы
болып табылады.
3) Қате макроэкономикалық ... ... ... ... ... ... қысқарту механизмдері:
1) Қарызды сатып алу.
2) Қарызды акционерлік капиталға алмастыру.
3) ... ... ... жаңа ... алмастыру.
Мемлекеттік борыштың пайда болуы мен өсуінің себебі мемлекеттік
бюджеттің тұрақты тапшылығы болып табылады.
Экономикалық ... ... ... ... мемлекеттік ішкі борышы
болады. Дамыған ... ... ... және және оны ... бюджет
тапшылықтары экономикалық циклге экономиканы тұрақтандыру мен оны дамытудың
біріктірілген факторлары болып ... ... ... ... ... және ... мекемелерінен қарызға алынған ақша
қаражаттары өнімді пайдаланылады және аталған қарызгерлердің активтері
ретінде ... ... ... ... ... ... қарызы» ретінде
қаралады және ұлттың жиынтық байлығының жалпы мөлшеріне әсер ... ... ... жөніндегі пайыздарды төлеу қажеттігі түріндегі оның белгілі
бір теріс зардаптары ... ... ... ... ... қаржы ресурстарын жұмылдырудан болатын оңтайлы нәтижелермен
жабылады. Ішкі борыштың өсуі ... ... ... пен байлық кемімейді,
мұның өзі табыстардың ... ... ... ... ... салдарларды жоққа шығармайды, олар мынаған саяды:
1. Берешектерді өтеу мен пайыздарды ... ... ... яғни ... ... ... жүргізіледі, табыстар
мемлекеттік бағалы қағаздар иелеріне, қоғамның ... ... ... ... жолымен мемлекеттік борышты азайту жөніндегі
мемлекеттің іс-қимылы кезінде макроэкономикалық ... ... ... қысқаруы тепе-теңді таза ұлттық
өнімнің азаюына ұрындырады, кәсіпкерлер тарапынан қаражаттардың
жұмсалымына ... ... ... ... ... қысқарады.
3. Жеке меншік кәсіпкерлердің «инвестицияларын ығыстыру» нәтижесі іс-
әрекет етеді. Бұл құбылыс мынадан туып ... ... ... ... ... жабу ... ... рыногына шыға
отырып, ақша рыногында бәсекені ... ... ... ... пайыздық мөлшерлемелері артады. Бұл жеке меншік
секторды инвестициялардың бір бөлігінен айырады, ал ... ... ... таза ... өнімді азайтады.
Егер мемлекет ақша рыногының оқшауландырылған ... ... ... инвестициялық тауарларға бағыттаса, егер экономика
жұмыспен толық емес қамтылған жағдайда жұмыс істесе, ... ... ... шектелуі мүмкін.
1.2. Бюджет дефициті және мемлекеттік қарызды басқару
Бюджеттік дефицит – бұл мемлекеттік шығыстар мен ... ... ... ... дефициті – шығыстардың кірістерден ... ... пен ... ... ... ... факторлармен
сипатталады:
1) Әдетте мемлекеттік шығындардың көлемін бағалау кезінде мемлекеттің
экономикалық ... ... ... Бұл ... және ... қарыздың көлемінің өсуіне әкеледі.
2) Мемлекеттік шығындардың маңызды бабы – қарызға ... ... сол ... ... төлеу және қарыздың негізгі сомаларын
біртіндеп өтеу (қарыздың амортизациясы).
Мемлекеттік ... ... ... RnD-ға тең ... ... ... RrD-ға тең ... пайызын құрауы тиіс. D – ... ... Rr – ... нақты ставкасы, Rn – номиналды пайыз
ставкасы. Арнайы есеп беруде ... ... ... πD көлеміне көтеріледі,
Фишер теңдігі бойынша π =Rn-Rr тең. Инфляцияның жоғары қарқынында қателік
айтарлықтай маңызды. Инфляцияның өсу ... ... π) ... ... өсуі ... ... өсу ... Бюджеттік дефицитті өлшеу кезінде инфляцияға өзгерту қажет:
Мемлекеттік бюджеттің ... ... жыл ... дефициті = номиналды дефициті ¯ ... ... * ... ... ... дефицитін макродеңгейде бағалау кезінде
жергілікті бюджеттердің артықшылық жағдайлары есептелмейді. Көбіне
жергілікті ... ... ... ... ... ... салықты азайту үшін өзгертуге тырысады.
Бұл заңдылық барлық экономикаларға тән. Қорытындысында федералдық
бюджет дефицитін бағалау нәтижесінде өсу ... ... ... ... ресми қатарында индустриалды
сияқты, ауыспалы экономикада, сонымен қатар Россияда да ... және ... ... мен коммерциялық банктердің
шартты квазифискалдық жасырын дефициті қалыптасқан.
Квазифискалдық операциялар құрамына кіретіндер:
а) банктік несиелер мен өзара берешектерді ... ... ... ... ... ... ... жоғары төлеуін қаржыландыру.
б) экономикалық реформалардың бастапқы кезеңінде Орталық
Банктен ... ... ... іске асырылмаған
несиелер қоржынының жинақталуы.
в) ақша айырбастау бағамын тұрақтандыру шараларының шығындарын
Орталық Банктің қаржыландыруы.
Бюджеттің жасырын дефициті бюджет ... мен ... ... азайтады. Бұл көбіне мақсатты түрде жасалады.
Бюджеттік дефицит пен қарыздың нақты мөлшері сенімді макроэкономикалық
көрсеткіштер бола алмайды, оның үстіне берешектер ... ... ... ... қатысты көрсеткіштерін қолданған дұрыс.
1) қарыз / ЖҰӨ
2) қарыз / тауарлар мен қызметтер экспорты
Бұл екі көрсеткіш ұзақ кезеңде ... ... ... ... ... өтеуге қызмет көрсету сомасы / ЖҰӨ
4) қарызды өтеуге қызмет ... ... / ... мен ... көрсеткіштері: неғұрлым қысқа мерзімде белсенді жоғары болса,
сыртқы сауда және ... ... ... ... теңестірілуін
қажетсінеді.
.
Макроэкономикалық талдауда сонымен қатар салыстырмалы ... ... ... саны және ... ... ... ... дефициттің және мемлекеттік қарыздың көбеюінің
негізгі белгілері
Мемлекеттік борыштың пайда болуы мен өсуінің себебі ... ... ... ... ... ... дефициті мен мемлекеттік қарыздың көбеюінің негізгі
себептері:
а) мемлекеттік шығындардың соғыс ... ... ... ... ... көбеюі. Бюджет дефицитінің қарыздарын
қаржыландыру қысқа ... ... ... әлсірету, ақша массасының
көбеюінен салық салуды қатаңдатпай құтылуға ықпал етеді;
б) экономикалық циклдың құлдырау және тіркелген стабилизаторлары;
в) ... ... ... ... ... ... ... енгізілуі Т және салықтық
артықшылықтардың экономикадағы көрсеткіштері Т/У (У- ... ... ... болашақта төмендету бағытын иеленеді, себебі:
1) экономиканы ынталандыру мақсатында мақсатты ... ... ... ... ... ... жүйелеріне жеңілдіктердің едәуір мөлшері
кіреді.
3) көп жағдайда салықтық алымдар ... ... ... ... Әсіресе бұл фактор ауыспалы
экономикада, сонымен қатар ресейлікте анықталады.
4) ауыспалы экономикада салықтық ... ... ... төмендеуден де түседі.
г)соңғы жылғы саяси бизнес циклдың ... ... ... ... ... байланысты.
д) ұзақ мерзімдік шиеленістің бюджет-салық саласындағы көтерілуі
нәтижесінде:
- ... ... мен ... ... ... ... (бұл жасы келген халықтың үлесі өсіп келе жатқан елдерге
тән)
- білім беру мен жаңа жұмыс ... ... ... ... ... (бұл ... ... өсіп келе жатқан елдерге тән).
Мемлекеттік бюджеттің бастапқы тапшылығы және қарыздың өзін-өзі өңдеу
механизмі. Мемлекеттік қарыздар, салықтар, инвестициялар және ... өсу ... бірі ... мына ... ... / ЖҰӨ
Бұл қатынастың динамикасы келесі факторлармен байланысты:
1. Нақты пайыз ставкасының мөлшеріне байланысты, яғни қарыз бойынша
төлем ... ... ... Нақты ЖҰӨ-нің өсу қарқынына байланысты
3. Мемлекеттік бюджеттің ... ... ... ... ... ... ... қарыз бойынша төлем
пайызының сомасы мен ... ... ... ... ... ... дефициттердің қарыздарын
қаржыландыру кезінде қарыздардың негізгі сомасы да, оның қызмет
көрсету коэффиценті де ... яғни ... ... ... ... артықшылықтардың ұлғаюы қарыздың
өздігінен өсуінен құтылуға көмектеседі.
жалпы BD = (G+N+F)-T
G – ... ... ...... қызмет көрсетуге төлем.
F – трансферттер.
T – бюджетке түскен салықтар.
бастапқы BD = (G+F)-T
N = D*Rr N - ... ... ... ...... мөлшері.
Rr – нақты пайыздық ставка.
Мемлекеттік қарыздардың өзіндік шығару механизмі:
Бастапқы BD↑ => мемлекеттік займдар↑ => мемлекеттік ... ... => ... BD↑ => жаңа ... займдар↑ => қарыз↑ => N↑ және т.б.
Егер нақты пайыз ставкасы нақты ЖҰӨ-нің өсу ... ... ... мемлекеттік қарыздың ұлғаюы басқаруға келмейді: нақты ЖҰӨ-нің барлық
өсімділігі қарызға қызмет ету бойынша пайыздық ... ... және ... ЖҰӨ-ге қатынасы өседі, ол қарыз ауыртпашылығын сипаттайды.
Қарыз / ЖҰӨ-ге қатынасының ... ... үшін мына ... λ(Rr - ∆Y/Y) – ...... / ... ... өзгерісі
λ – қарыздың / ЖҰӨ-ге қатынасының
Rr – нақты пайыздық ...... ... өсу ... - ... ... бюджет тапшылығының үлесі.
Қарыз / ЖҰӨ-ге қатынасының төмендеуі үшін мына екі шарт қажет:
1) ... ... ... (Rr) ... ... өсу ... ... төмен болуы қажет.
2) ЖҰӨ-де бастапқы бюджет артықшылығының үлесінің ұлғаюы
тұрақты болуы қажет. Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Салықтардың көбеюі - қарызға қызмет көрсету мен олардың негізгі ... ... ... үшін ... ... кірістерді алу тәсілінің
бірі.
Қарызға қызмет көрсету графигін өз деңгейінде ұстау үшін N-ға қарағанда
үкімет салықты ең аз ... ... ... N / ... қатынасы табыс
салығының ставкасының төменгі шекарасы болып табылады:
N/Y≤Т/Y,
Y – жиынтық кіріс немесе ЖҰӨ.
Қарызға қызмет ... ... ... ... да ... керек, онда мына жағдай
T/Y < G/Y + N/Y + F/Y
бюджет – салық саясатындағы ... ... ... ... өсіп келе ... қарызға қызмет көрсету шарты ретінде, ... мен ... ... төмендетуге алып келеді. Сондықтан
үлкен мемлекеттік қарыздың болуы экономикалық өсу мүмкіндіктерін ... ... және ... ... ... үшін мемлекет қарызды
қайта қаржыландыра алады, яғни жаңа мемлекеттік займдарды шығару және ... ескі ... ... үшін ... ... ... ішінде мемлекеттік борыштың өсу қарқынын
төмендету жөніндегі шаралардың ішінде мемлекеттік меншіктің бір ... ... яғни ... ... сату жолымен активтердің бір
бөлігінен бас тарту; бұл ... аз ... ... ... ... ... ... экономиканы дамыту шикізат салаларында шетел ... ... ... және ... алмастырушы салаларға,
аграрлық сектор мен тұтыну тауарларының өндірісіне озат технологияларды
тартпайынша мүмкін ... ... ... капиталы мен валюта тарту оларды
жоғары тиімділікпен пайдалануға, лайықты ... ... ... ... ... етеді: негізгі борыштың сомасы мен пайыздарын
төлеу бұл жағдайда нақты өнімнің бір ... ... ... ... ... етеді. Сыртқы борыштың көбеюі ұлттық валюта бағамының, экспорт
пен импорттың ара салмағының өзгеруімен, отандық экономиканың дамуындағы
қиыншылықтармен ... Ұзақ ... ... ... ... мүмкін.
Үлкен көлемдегі мемлекеттік борыш мемлекетті банкроттыққа ұшыратпайды,
өйткені үкіметтің мынадай іс-қимылдары қолданылуы мүмкін:
1) ... ... ... ... ... ... өтеу үшін
практикада үкімет шығыстарды қысқартпайды және салықтарды көтермейді
(тоқыраулық ... ... ... ... қате болар еді). Ол
өзінің борышын қайта қаржыландырады, яғни жаңа облигациялар сатады
және ... ... ... ... төлеу үшін
пайдаланады.
2) Салық салу. Үкіметтің салық салуға және оларды жинауға құқығы ... ... ... ... ... мен корпорациялар салық
жинау есебінен кірістер ала алмайды, ал үкімет ала алады; ... ... мен ... ... ... ... банкроттанбайды.
3) Ақша жасау. Борыштың негізгі сомасын және пайыздарды төлеу ... ақша ... ... ... бар, бірақ мұның
инфляциялық нәтижесі ... ... ... ... ... ... ... кірістердегі теңсіздіктің көбеюі, өйткені кірістердің мөлшері
бойынша халықтың түрлі топтары болады. Салық ... ... ... ... ... ие ... ... пайыздық кірістерді қайта
бөлудің нәтижесінде ол артық ... ... ... ... салық салуды көбейтуді қажет етеді, бұл
инновацияларға, инвестицияларға, жұмысқа ... ... ... ... ... зиян ... Борыш бойынша пайыздық төлемдердің
қатынасы борыш бойынша пайыздарды төлеу үшін қажет салық ... ... ... ... Экономика толық жұмыстылық жағдайында жұмыс істеп
тұр және бюджет баланстандырылған дей отырып, онда егер ... ... ... ... ... ... сызығы бойынша
экономика қисық сызықтың бойымен үкіметтік тауарлардың осі ... және ... ... ... кемірек болады. [1]
1-сурет. Өндірістік мүмкіндіктердің қисық ... ... не ... не ... ... ... мүмкін:
1) егер тұтынушы тауарларды қысқарту есебінен ұсыным азайса, ... ... ... ... ... ... ... деңгейі сақталынады және келер ... егер ... ... тауарларды шалса, онда бүгінгі
ұрпақтың тұтыну ... ... ал ... табыс деңгейі
аз болады.
Уақиғалар дамуының екі сценарийі мүмкін:
1)Үкіметтік шығыстардың көбеюі ... ... ... ... ... ... ... және үкіметтік шығыстардың ауыртпалығы бүгінгі
ұрпаққа түседі;
2) Үкіметтік шығыстардың көбеюі мемлекеттік борыштың көбеюі есебінен
қаржыланады. ... ... ақша ... ... ... ... ... мөлшерлеме көбейеді, инвестициялар қысқарады.
Болашақ ұрпақ аз ... ... ... және оның ең ... тұрмыс
деңгейі болады. /1/
Инвестициялардың «ығыстыру әсерінен» басқа, мемлекеттік бағалы қағаздар
бойынша пайыздың ... ... ... капиталын тартады, бірақ
қаражаттардың ... ... ... ... ... ... ... отандық бағалы қағаздарға жұмсаудың ... ... ... ... және халықаралық валюта рыногында ... ... ... ... бағамының артуы экспорттың қымбаттауына
және импорттың арзандауына жеткізеді, ... ... ... ... ... ... Сауда балансы теріс сальдоға саяды. Таза ... ... ... ... оның ... ... ... сальдосы
ұлттық өндіріске тежеушілік ықпал жасайды.
Осыған байланысты мемлекеттің өзінің өкілдікті органы арқылы қаралған
процестерге ... ... мен ... ... ... ... ... араласуы бюджет шығыстардың жеке баптары бойынша тиым
салу құқығын белгілеуі мүмкін.
2-сурет. ... ... C
R1 ... ... ... ... өсуі ... пайда болған R1-ден R2,
инвестицияның I1-ден I2 ығыстыру ... ... ... I2-ден I3
инвестициялық сұраныс қисығының I жағдайдан II ... ... ... ... ... ... механизм – бюджеттік дефициттің
қарызды қаржыландырылуы жеке ... ... ... ... ... ... да ... [2]
Мемлекттік борышты басқару
Мемлекеттік борышты басқару – мемлекттің өзі және оның ... ... ... ... оны ... өтеу, жаңа қарыздарды тарту
мен оны жүзеге асырудың шарттарын жасау ... ... ... ... ... оған ... ... арқылы ұтымды және
тиімді қарыз алуды қамтамасыз ету және ... ... ... ... ... жөніндегі қызметі; басқару ... ... және ... ... ... болу ... ... асырылады. Бұл орайда борыш мониторингі –
борышты есепке алу, ... және ... ... және оған қызмет
көрсету процестерін қадағалап, ... ... ... уәкілетті
органдардың қызметі ретінде мемлекеттік борыштың мониторингі жүргізіледі.
Мемлекеттік борышты басқарудың нақтылы процесі мыналарды кіріктіреді:
1) алдағы орта ... ... ... ... және мемлекет
кепілдік берген қарыз алу мен борыштың ... ... ... ... және ... ... борышын өтеу және қызмет көрсету көлемдерін,
лимиттерін, мемлекеттік ... ... ... ... ... отырып жыл сайынғы бағалауды ... ... ... ... орталық уәкілетті органның тиісті
қаржы жылына арналған ... ... ... ... ... борыш лимитін және мемлекеттік кепілдіктер
беру лимитін ... ... ... ... ... ... органның мемлекеттік
қарыздарды тіркеуді, мемлекеттік қарыздар алу, өтеу және қызмет
көрсету мониторингін және мемлекеттік борыш ... ... ... ... ... ... ... ішінде борышты
мерзімінен бұрын өтеу, ұйымдастырылған ... ... ... ... ... ... эмитенттің сатып алуы мен
сатуы, мемлекеттік және мемлекет ... ... ... ... ... қайта қаржыландыру, мемлекеттік және мемлекет
кепілдік берген қарыз алу тәуекелін басқару жөніндегі ... және іске ... ... ... ... ... мынадай әдістерді
кіріктіреді: қайта қаржыландыру, жаңғарту, мерзімді ... ... ара ... ... ... айырбастау, қарызды өтеудің
мерзімін ұзарту, мемлекеттік борыштан бас тарту.
Қайта қаржыландыру мемлекеттік берешекті жаңа ... ... ... ... ... бірге, бұрын шығырылған қарыздардың орнына бірдей
құндық ара салмақпен бағамдық ... ... ... жаңа ... ... деп ... ... қарыздардың шарттарын табыстылығы бойынша
аз жағынан да, көп жағынан да өзгертуді айтады. Бірінші ... ... ... ... ... ... ... инфляцияның болуы
кезінде немесе қарыз облигацияларын сатып ... ... ... ... ... ... ... бойынша қарыздың бастапқы шарттарын оларды
ұзарту немесе қысқартумен байланысты өзгерту болып табылады.
Сәйкестендіру бірнеше қарыздарды бір ... ... ... бұл
мемлекеттік борышты басқаруды оңайлатады.
Облигацияларды кемімелі ара салмақ бойынша айырбастау ұлттық ақша
бірлігінің дефляциясы ... және ... ... ... ... ... ... тиімсіз кезде жүргізіледі.
Қарыздарды өтеудің мерзімін ұзарту мемлекеттің едәуір берешегі кезінде,
сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ... қарыздарды өтеудің және олар бойынша ... ... ... тұру ... ... ... төлеуден бас тарту (күшін жою) елде саяси режим
ауысымы және жаңа ... ... ... ... ... ... мойындамауы кезінде болады. Бас тарту ... ... ... ... ... ... ... әдістері әртүрлі ұштасуда бір
мезгілде, мысалы айырбастау, ... ... және ... ... және ... т.с.с, қолданылуы мүмкін.
II. БӨЛІМ. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ МЕМЛЕКЕТТІК ҚАРЫЗЫ ЖӘНЕ ОНЫ БАСҚАРУ
2.1. Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік қарыз, оның қазіргі жағдайы
Мемлекеттік ... ... ... құрылымдық элементі болып
табылады. ... ... ... ... және ... ... ... қарызды реттейтін органдар жұмыс ... ... ... ... ... ... займ алу шарттары мен нысандарын, көлемін, үкіметтік қарызды
өтеудің және ... ... ... мен шектерін, жергілікті атқарушы
органдардың қарыздарының шегін ... Бұл ... ... ... бюджеттерде сәйкес жылға бекітіледі. ҚР ... ... ... ... ... ... Ұлттық Банкі жүзеге асырады.
«Мемлекеттік және мемлекет кепілдік ... ... алу және ... Қазақстан Республикасының заңымен тиісті мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... лимиті.
2) Ұлттық банктің сыртқы борышының лимиті.
3) жергілікті атқарушы орган борышының лимиті.
Бұл лимиттер ... ... ... ... ... ... жоспарланатын, алынған және өтелмеген қарыздардың тіркелген
сомалары болып табылады, бұл ... ... ... (қаржылық жылдың
соңына) тиісті құрылымының нақты борышынан аспауы тиіс. ... ... ... ... ... оның таза ... ... 50%
деңгейінде белгіленеді.
Жергілікті атқарушы орган борышының лимиті тиісті қаржы жылына арналған
жергілікті бюджет кірісінің 25 ... ... ... ... ... борышын өтеуге, оған қызмет көрсетуге арналған шығыс көлемі тиісті
жылға арналған жергілікті бюджет кірісінің 10 пайызынан аспауға тиіс.
2004 жылға арналған ... ... ... ... Үкіметтік борыш
лимиті 755 миллиард теңге ... ал ... ... ... беру лимиті 7.7 миллиард теңге мөлшерінде
белгіленген.
Қазақстан Республикасында мемлекеттік борыш тікелей ... ... және ... ... ... ... ... борышы болып
бөлінеді. Егер, борышты несиегерлердің түрлері ... ... ... ... ... Дүниежүзілік банкке, Халықаралық валюта қорына және
Қазақстандық экспортты қаржыландыратын ұйымдарға қарыз. Қарыз алудың едәуір
көлемі жеке несиелерге де ... ... ... ... бағалы
қағаздарын – қазынашылық міндеттемелерді, ... ... ... ... сатып алатын шетелдік жеке және заңи ұйымдар.
Орналастырылған ... өтеу ... ... ... ... шығыстардың негізгі баптарының бірі болып отыр.
Мемлекеттік борышқа ... ... деп ... алудың шарттарынан
туындайтын сыйақы (мүдде), комиссиялық және өзге ... ... ... 2006 жылғы статистикалық мәлімет бойынша Қазақстан
Республикасының мемлекеттік ... ... ... ... көрсету және
бюджет тапшылығы мен артықшылықтарын мына кестелер бойынша ... ... ... ... ... ... (млн.теңге).
| |2002 |2003 |2004 |2005 |2006 ... ... |38936 |35437 |34970 |30345 |30154 ... ... | | | | | ... |-13005 |-46183 |-18697 |46666 |40434 ... | | | | | ... ... ... ... ... ... |2002 |2003 |2004 |2005 |2006 ... ... |1,0 |0,8 |0,6 |0,4 |0,3 ... ... | | | | | ... |-0,3 |-1,0 |-0,3 |0,6 |0,8 ... | | | | | ... өтеу – ... ... алынған сомасын несигерлермен
шарттармен белгіленген тәртіппен қайтаруы, белгіленген тәртіппен құрайтын
басқа ... ... ... ... ... ... және оған қызмет
көрсетуді Қаржы ... ... ... ... ... ... ... есебінен Ұлттық банк арқылы, Ұлттық банктің ... және оған ... ... ... банк өзінің билігіндегі активтер
есебінен, жергілікті ... ... ... ... ... және
оған қызмет көрсетуді ол тиісті жылға арналған мемлекеттік бюджетте
көзделген ... ... ... ... ... ... ... органның қарыздарына қызмет көрсету үшін тартылатын ... ... ... жүзеге асырылады.
Барлық мемлекеттік қарыздар Үкімет белгілеген тәртіппен Қаржы
министрлігінде тіркеліп, ... ... ... Республикасының мемлекеттік борышын есепке алу үшін Ұлттық
банк пен ... ... ... ... ... ... өз қарыздарының талаптары, алынуы, оларға қызмет көрсетілуі
және өтелуі туралы ... ... ... ... ... ... ... кепілі –
Үкіметтің, Қазақстан Республикасының займ ... ... ... ... ... ... ... түгел және
бөлшектеп өтейтін міндеттемесі.
Мемлекеттік кепілдіктер несиегерлерге ... ... ... алған мемлекеттік емес ... ... ... қамтамасыз ету ретінде беріледі. Қарыздар бойынша
Қазақстан Республикасының атынан ... ... ... ... ... емес ... ... Қазақстан Республикасының резиденттері
Қазақстан Республикасының заңдарында белгіленген шектеулерді ескере отырып,
кез келген мөлшерде, кез келген ... және кез ... ... ... ... ... және ... мемлекеттік және мемлекеттік емес
сыртқы қарыздардың, сондай-ақ Қазақстан Республикасы резиденттерінің
Қазақстан ... ... ... ... ... белгілі бір күнгі сомасы жалпы сыртқы борышты
құрайды. Ол сыртқы мемлекеттік ... және ішкі ... ... ... ... ...... Республикасы өкіметінің,
жергілікті атқарушы органдарының және ... ... ... бейрезидент несиегерлері алдындағы сыртқы ... ... ... Ішкі ... ... - Қазақстан Республикасы
өкіметінің, жергілікті атқарушы органдарының және Ұлттық банкінің ... ... ... ішкі ... ... ... да борыштық міндеттемелері бойынша мемлекеттік борыштың құрамдас
бөлігі. ... ішкі ... ... ... ... ... ... жабу үшін бұрын алынған кредиттер бойынша ... ... ... және ... ... қағаздар шығарумен рәсімделген
халықтан, ... ... ... ... қарыздар бойынша
борыш.
Қазақстан Республикасының жалпы қарызының ішінен ішкі қарыз динамикасын
мына 3-кестеден көруге болады. [5]
3-кесте. Ішкі ... ... |2000 |2001 |2002 |2003 |2004 |2005 |2006 |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |8 ... ... |1733.3 |2016.4 |2599.9 |3250.6 |3776.3 |4612.0 |5542.5 ... ... | | | | | | | ... |425.1 |536,1 |560,2 |579,3 |579,9 |609,6 |586,4 ... | | | | | | | ... % -бен | | | | | | | ... ... |24,5 |26,6 |21,6 |17,7 |15,4 |13,2 |10,6 ... |101,9 |136,3 |87,4 |83,9 |121,8 |166,4 |231,1 ... % -бен | | | | | | | ... ... |5,9 |6,8 |3,4 |2,6 |3,2 |3,6 |4,2 ... ішкі | | | | | | | ... ... | | | | | | ... | | | | | | | |
| |23,98 |25,4 |15,6 |14,7 |21 |27,3 |39,4 ... Ішкі ... динамикасы
Елдің сыртқы борышының болуы орынды дүниежүзілік практика ... ... құру және даму ... ... сыртқы берешек
деңгейін бағалау параметрлері Қазақстанда былай құрылады:
1) жалпы ... ... ... ... – 76.1% ... ... жалпы сыртқы борыштың тауарлар мен қызметтер көрсетудің
жылдық ... ... – 124.6% ... ... өтеу және оған ... ... ... төлемдер
сомасының тауарлар мен қызметтердің эспортына қатынасы –
36.7% (24.7%);
4) сыйақы төлемдері сомасының ... ...... ... ... ... ... қысым, банк
секторлары мен сыртқы қарыз көлемінің өсуі жағдайында дамып жатыр. Бұл
экономиканың қаржылық ... ... ... ... ... ... аймағын және жеке сектордың сыртқы қарызын
қатайту, қазіргі кезде мемлекеттің ... ... ... ... етудің ең маңызды факторы болып табылады.
Соңғы уақыттарда республиканың жалпы сыртқы қарызы едәуір ... ... ... өтеу және оған қызмет көрсету бойынша төлемдер
қатынасының көрсеткіші Қазақстанда ең төмен ... асып ... ... ... ... Қазақстан Республикасының
сыртқы борышы 3272 миллион долларға, Үкімет кепілдендірілген сыртқы борыш –
694.6 ... ... ... – 3966.6 ... ... ... ... басында Үкіметтің сыртқы борышы мен Үкімет кепілдендірілген сыртқы
борыштың жиыны 3481.0 ... ... ... 2005 ... ... ... ... мемлекет қарызы 586,4 млрд. теңгені құрады, ал ЖҰӨ-ге
қатынасы 10,6 %-ды құрады. 2006 жылы 1 ... ... және ... ... 7,9 және 0,626 млрд. АҚШ долларын құрады. Сыртқы
мемлекеттік және мемлекет ... ... 1,8 және 0,595 ... ... құрады. 2007 жылдың қаңтар айындағы мәлімет бойынша ... ... 1.1 ... ... ... ... 2006 жылдың 1 шідесіндегі
сыртқы қарыз көлемін 2001 ... ... 13,8 ... АҚШ долларынан
53,9млрд. АҚШ долларына дейін өсті, ЖІӨ-ге қатысты 68,2%-дан ... ... Ал ... ... ... ... ... 2004-2005 және 2006
жылдың бірінші ... ... 10 , 10,6 және 10,4 ... АҚШ ... ... ... жылдар ... ... ... ... динамикасын көруге болады. [6]
4-кесте. Мемлекет кепілдендірмеген сыртқы қарыз динамикасы
| |2001 |
4 ... ... ... ... көп ... ЖІӨ-ге шаққандағы қарыздың 50-70% болғанда қауіпке
санамайды. ... ... ... ... ... ... ... асырмай, ұстап тұруды қамтамасыз етеді.
2.2. Мемлекеттік қарызды ... ... ... ... ... мен ... ... құбылмалы пайыздарының үлкен көлемдері және қысқа мерзімдермен
сипатталатын инвестициялардың ... ... ... ... Бұл ... өте ... ... кейін борышқорлық
міндеттемелерді өтеу құны мемлекеттің әлі ... ... ... ... ... ... ... орын алғанын байқауға болады.
Қазақстан қазіргі кезде ... өсу ... және ... ... ал ... жылдары жекеменшік арналар бойынша
аса белсенді айтарлықтай үлкен ... ... ... ... ... ... борышы еліміздің жалпы борышының 90.4%-ын құрайды
және оның одан әрі өсу үрдісі байқалады. Мұнда ең ... ... ... ... ... ... өсуі ... 2007 жылдың
1қаңтарындағы мәлімет бойынша екінші дәрежедегі банктердің сыртқы қарыздары
481,8 млн. АҚШ ... ( ... ... ... ... 0,9 %) құрады.
Көптеген қазақстандық эмитенттер үшін салыстырмалы түрдегі капиталдың
сыртқы нарыққа жуық арада шығу мүмкіндігі және шетелдердегі төмен ... ... ... табу ... ... ... шетел валютасымен шығаруға итермеледі. Сонымен ... ... ... ... көптеген себептер бойынша үлкен
қауіптілігі бар, ... бірі ... сол ... ... ірілендірілген
қарыз алуға баламалы түсім көлемін тудыру мүмкіндігінің жоқтығы есептеледі.
Екіншіден, ықтимал болатын дағдарыс ... ... ... ... олар ... ... ... бар активтер
көлемінен артып түсу ... ғана ... ... Сыртқы
толықсытпамен бірге валюталық ... таза ... ... ... әсер етеді және дағдарысты шешу бойынша баламалы шаралар
қабылдау мүмкіндігін ... ... ... ... саясатын
жүргізу жөнінде шешім қабылдау жергілікті валютаның арзандауына әкеледі, ол
өз кезегінде нақты борышкерлік жүктеменің артуына және ... ... Сол ... ... ... ... ... ауытқу жағдайында,
үкімет борышкерлік міндеттеменің бір мезгілде өсуіне және өзінің валюта
түсімдерінің ... тап ... ... ... ... ... ... төлемін әрқашан ала алатынын есте сақтаған жөн, ... ... өсу ... елдің экономикалық жағдайын жоғары бағалауы
жөнінде ғана емес, сонымен бірге, ... ... ... ... ... ... ... дәлелдейді.
Борышқорлық тәуекелділікпен байланысты проблемалардан құтылу үшін,
мемлекеттің сыртқы ... ... ... ... ... ... ол ... мен қарыздарды бақылауға, борышқорлық жағдайға талдау ... ... алу ... ... ... ... Мәні ... жеке
қарыз алуды тікелей тоқтату мүмкін еместігін түсіне отырып, ... ... әсер ... айқын саясатты дайындау қажет.
Бұл үшін мына шаралар ұсынылады:
Біріншіден, тікелей шетелдік инвестицияларды ... ... ... ... ... қол ... Бұл борыш дағдарысы
тәуекелдігін төмендету жөніндегі негізгі ... ... ... ... ... алу ... ... арттыру
мақсатымен сырттан қарыз алуды екінші дәрежедегі банктер үшін резервтік
талаптарды қатайту қажет. Бұл да ... ... ... ... алу
деңгейінің төмендеуіне әсер етуге тиіс.
Үшіншіден, ұлттық валютамен өтеу ... ... ... ашық және ... ... ... бар мемлекеттік
облигациялардың тартымды нарығын ... Бұл ... және жеке ... ... ішкі ... ... арту ... мүмкіндік беруге тиіс.
Мемлекеттік облигация нарығының құрылымының ... ... ... ... алу ... ... және шикізатқа әлемдік валюта
бағамының, ... ... ... мен ... ... ... төмендеуіне жағдай жасайды, бұл соңында
борышқорлық дағдарыс пен ... банк ... ... ... ... мемлекеттік облигациялар нарығы құрылымының бөлігінде
тиімді саясатты қалыптастыру. Бұл ... алу ... ... және
шикізатқа әлемдік валюта бағамының, әлемдік пайыздық мөлшерлемелері ... ... ... тәуелділіктің төмендеуіне әкелуге тиіс. Соңында
бұл борышқорлық дағдарыс пен еліміздің банк жүйесінің ... ... ... ... ... ... ... келесі жұмыстарды жүйелі жүргізу
қажет:
- қаржыландырылатын жобалардың, т.б. ірі қарыз алушылардың
қимасында берешектері бар ... ... ... ... ... ... проблемаларды
жүйелендіру, өнімді бөлу жөніндегі талаптардың орындалуына, ірі қарыздар
бойынша қаражатты мақсатқа сай ... ... ... ... алудың қолданатын (оның ішінде салалық
бағдарламамен қарасиырылған) және мүмкін болатын шектеу ... ... ... ... тиімділігін бакғалауды.
Ішкі борышты басқару жүйесі бойынша мемлекеттің шаралары капиталды
қарыз алу үшін жекеменшік секторына баламалы ... ... ... Бұл ... мерзімдері ұзақтау, тартымды ... ... ... ... ... ең ... міндеті болып сыртқы
борышты ішкіге жоспарлы түрде ауыстыру ... Бұл, ... ... ... мүмкіндік жасайды, өйткені іс
жүзінде ... ... ... ... ... ... айырбастау жүретіндіктен, екіншіден, еліміздің
қаржы нарығындағы өтемпаз құралдардың ... ... ... ... борышқа қызмет етуге бағытталатын ... ... ... еліміздің экономикасына жұмыс істейтін
болады.
Сондай-ақ қарыз алудың мемлекеттік бағдарламасын әзірлеу қажет. ... ... ... қарыз алуды қысқарту мен ішкі нарықтағы ... ... ... жеке ... ... мен ... шараларын жанама реттеу
жөніндегі шаралар болуы тиіс. Қарыз алу стратегиясы ... ... ... байланысты тәуекелдікті төмендетуге бағытталуға тиіс мақсаты сыртқы
толықсытпаға ұшыраушылықты азайту болып есептеледі. Демек, міндеттеменің
деноминация ... ... алу ... ... ... ... ... тиіс, бірақ қарыз алу құны хеджирленген және тәуекелдік
құнының негізінде есептелуге тиіс.
Борышты ... ... ... ... ... ... және даму ... көптеген елдері мен дамушы әлемнің кейбір
елдерін борышты басқару жүйесінде кеудемсоқ реформаларға ... ... ... асыру үшін үш негізгі қағида орындалуға тиіс:
1) ашықтылық пен есеп берушілікті қамтамасыз ету үшін ... кез ... ... әсер ... тәуелсіз болуы керек;
2) борышты басқаруды кәсіпқойлар Үкімет бекіткен ... ... ... ... ... ... борышты сапалы басқаруды жүзеге ... үшін ... және ... ... ... бөлуге тиіс.
Борышты басқаруда әлемдік тәжірибені ... ... ішкі ... ... бізді борышты басқарудың барлық
мәселелері арнаулы орган Борышты ... ... ... ... тиіс ... қорытынды әкелді. Берілген сәтте борышты басқаруды ҚР-ның
ҰБ мен ҚР-ның ҚМ, яғни, ... ... және ... ... ... ... жүзеге асыруда, олар үшін борышты басқару
атқарымы қосалқы болып табылады. ... ... ... ... ... тиіс, өйткені ол бұл проблемамен атқарымды айналысатын
барлық органдардың – ҚР-ның ... ... ... ... ... ... және бюджеттік жоспарлау министрлігі ... ... ... агенттік қарыз алу стратегиясын енгізуге, сондай-ақ
егеменді қоржын тәуекелдігін күн ... ... ... болады.Мұндай ұйым
нарықтарға қарыз алудыңМұндай ұйым нарықтарға қарыз алудың ішкі нарығының
тұрақтылығы жөнінде ... ... және ... ... үшін
облигацияның ішкі нарығының дамуына түрткі береді.
Берілген агенттіктің ұйымдық құрылымы барлық ірі ... ... ... ... (фронт, бэк және мидл офистерге бөлінген және
қарыз алу институтары бойынша сәйкес лимиттерін ... ... ... ... тұрғыдан бұл Агенттік не тікелей ел Президентіне,
не ... ... ... министрлік атқарымын алуға тиіс.
Жүзеге асырылатын мемлекеттік қарыз алудың тиімділігін арттыру, ҚР-ның
тұрақты ... ... мен ... ... даму деңгейін
қолдау үшін Республиканың мемлекеттік борышының жағдайын көрсететін сенімді
және толық ... ... және ... ... ... Мұндай
талдау негізінде мынадай міндеттер уақытылы шешіледі:
- сыртқы және ішкі мемлекеттік борышты басқару тиімділігін ... ... ... ... ... ... ұсыныстарды
жасау;
- борышқорлық жүктемені Республикалық бюджетке ... ... мен ... индикаторларының
серпініндегі, сондай-ақ борыш құрылымындағы ... ... ... ... емес ... қарыз алу көлемін реттеу
жөніндегі қажетті шараларды анықтау.
Мониторинг деректері қаржы ресурстарын тарту және пайдалану ... ... ... қалыптастыруға ақпарат жетімсіздігімен
байланысты бюджет үшін жаңсақтық пен ысыраптан құтылуға мүмкіндік ... ... ... ... ... ... мақсаты
болып борышқа қызмет көрсету құнын төмендету есептеледі, оған қол жеткізу
үшін тарту ... ... ... ... МБҚ ... ... мен ... МБҚ-ды тікелей уәкілетті банкілер арқылы сатумен
халықтың және басқа ... ... ... ... ... атқара
алады.
Қазіргі уақытта МБҚ нарығында іс жүзінде халықтың қаржы ... ... ... қаржы құралдары жоқ. Халыққа арналған жинақ
облигацияларын ... ... бұр ... ... ... жоқ. ... себебі – нарықта бар құралдардың төмен өтімділігі. Инвестициялық
қорлар арқылы нарыққа халықтың ... ... ... ... тізбекпен
көрсетуге болады:
1) халықтың ақшалай ... ... қор өз ... ... ұсақ жеке ... ... ... түскен қаражаттарға инвестициялық қор мемлекеттің бағалы қағаздарын
сатып алады және өзінің ... ... ... кірісті
қамтамасыз етеді.
Мемлекеттік борышты басқарудағы негізгі мақсаттар болып мемлекеттік
борыштың ... ... ... ... алу ... төмендету, қарыз
ресурстарын пайдалану ... ... ... ... орындалуын қамтамасыз ету. Үдерістің қосымша мақсаттары ретінде
мыналарды бөліп көрсетуге болады: борыштың жалпы құрылымындағы ... ... ... ішкі ... ... алу бойынша жұмысты тарту жөніндегі
жұмысты ... ... ... табыстылығын, олардың
өтімділігін арттыру арқылы айналыстағы ... ... ... бір мақсаттар мен қосымша мақсаттарды жүзеге асыру үшін
мыналар қажет:
- ... ... ... ... ... 10-30 ... ... алу стратегиясын қабылдау;
- мемлекет тұрғысынан жекеменшік сыртқы борышты жанама басқару және
мониторинг;
- борыштың жалпы құрылымындағы сырттан қарыз алуды қысқарту бойынша
тетіктерді әзірлеу және ... ... ішкі ... ... ... ... ... күшейту;
- жекеменшік компаниялар үшін қарыз алудың баламалы ... ... ... тым ... ... ... берілген үдеріске қатысатын барлық құрылымдар арасындағы
ынтымақтастықты үйлестіру;
Бұл ... қол ... ... ... ... факторлар
болып мыналар есептеледі: мемлекеттік борыштың абсолюттік ... ... ... қызмет көрсету жөніндегі бюджеттің
шығысын ұлғайту, жүзеге асырылатын ... ... ... ... ... ... емес мақсатта пайдалану.
Борышты басқарудың балансталған жүйесін қалыптастыру мақсаттарының бірі
болып борышқа қызмет ... ... ... ... ... оған ... үшін ... кезеңінде әмбебап тетіктері ретінде инвестициялық қорлар
арқылы МБҚ нарығына халық қаражатын тарту тетігі және ... ... ... банктер немесе арнаулы агенттіктер арқылы сату бола
алады.
Қазақстан Республикасының мемлекеттік ... ... ... ... ... үшін қарыз алудың төмен мөлшерлемелері және ... ... ... ... ... қамтамасыз
ету;
- мемлекет шығарған қаржы құралдары үшін ... ... ... ішкі ... ... құралдар үшін ең трасперенттік бағаны
анықтау үшін құралдар үшін бенчмаркты (benchmark) орнату;
- ... ... ... орналастыру және борышты белсенді
басқару есебінен ... ... ... алу ... төмендету.
Берілген міндеттемелерге сәйкес ішкі борышты басқару стратегиясы
ұсынылады.
Еліміздің ішіндегі ... ... ... ... ... қанағаттандыру үкіметтің жергілікті ... ... алу ... ... ... қамтамасыз ету және тартылған қаражатты мақсатты
пайдалану мақсатында келесі тәртіп ... Ішкі ... ... ... ... және ... салалық сегменттер бойынша жүреді.
Мемлекеттік органдар шығарылған ... ... ... ... ... органдар бағалы қағаздар нарығына қатысушыларға айқын
және ашық талаптарды ... ... ... ... мен ... ... ... тұрақтылығын(credibility)
қамтамасыз ету мақсатында ішкі борышты ... ... ... ... ... ... өзгеруін де) борышқорлық
құралдар нарығының барлық қатысушыларының назарына жеткізеді.
Келесі мемлекеттік ішкі ... ... ... ұсынылады:
- инвесторлық базаны әртараптандыру;
- қарыз алу қоржынының оңтайлық құрылымын белгілеу;
- ... ... ... ... ... қайталама нарықта сауданы
ұйымдастыру (қарқындандыру);
- ішкі инвестицияларды тарту мақсатымен туынды құралдар нарығында
ашықтықты анықтау;
- зейнетақы қорларының ... ... ішкі ... ... қаржы агенттігінің атқарымын жемісті орындау мақсатымен сауда
дескілерін (trading desk) ... ... ... үшін ... ... мақсатымен бенчмарк
қарыз алудың пайыздық мөлшерлемесін төмендету;
- ... ... ұзақ ... ... ... үшін қарыз алуды пайдалану
мақсатында қарыз алу құралдары бойынша ... ... ... ... ... және ... банктердің несиелеу жүйесін
құру;
- ұлттық капиталдың шетел нарықтарына дендеп енуі.
Сыртқы борышты басқару саясатының ...... ... ең ... ... табу және болашақта төлем балансындағы
макроэкономикалық қиындықтар мен проблемалардан ... ... ... өз ... ... ... болып есептелмейді, егер оның деңгейі
мемлекетпен оның ... өз ... ... ... ... ... сыни ... жетпесе.
Қорытындылай отырып мемлекеттік борышты басқарудың ... ... ... емес ... ... ... ... алуларының бірте-
бірте төмендей бастағанда, сол кезде ішкі қарыз алудың ... ... ... ... ... ... жөн. Бұл валюта ... ... және ішкі ... ... қажетті
құралдар нарығын қамтамасыз етеді.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қорыта келсек, еліміздің экономикасын дамытуда мемлекеттік ... өте ... ... табылады.
Жалпы, мемлекеттік қарыз дегеніміз белгілі бір күнде немесе белгілі бір
мерзімнен кейін пайыздарымен бірге ... ... ... ... ... займдар сомасы.
Қазақстан Республикасының тұрақты макроэкономикалық дамып, көркейіп,
жоғары деңгейде дамыған, бәсекеге қабілетті 50 ... ... ... ... ... және ... ... реттеу қажет. Еліміздің борышқорлық
оңтайлы даму деңгейін қолдау үшін ... ... ... ... ... және толық бағалы мониторинг және ... ... ... ... ... ... ... сыртқы және ішкі мемлекеттік борышты басқару тиімділігін бағалау,
экономиканың мемлекеттік емес секторының қарыз алу көлемін реттеу ... ... ... ... шешу ... ... ... шешу
үшін сыртқы толықсытпаларға ұшырамау үшін, сыртқы қарыз алуды бәсеңдетіп,
яғни сыртқы қарыздан жоспарлы ... ішкі ... ... ... еліміздің
борышын тиімді басқаруға бағытталған 10-30 жылға бірегей ... ... ... ... ... ... барысында мемлекеттік қарыз, қарыздық кризистердің
себептерін, мемлекеттік ... пен ... ... басқаруды
байланыстыра отырып, бюджеттің тұрақты және бастапқы тапшылығын, қарыздың
пайда болу және өзін-өзі өңдеу ... ... ... ... ... қарыз және оның қазіргі
жағдайына талдау жасадым. Ішкі және ... ... ... ... және ... сыртқы қарызды, сонымен қатар қарызды
басқарудың стратегияларын, оны іске асырудың және болашақта сыртқы қарыздың
ЖІӨ-ге қатынасын 65-70% ... ... ... ... көрсете кеттім.
Осы Қазақстан Республикасының тұрақты макроэкономикалық дамуына, үлкен
жетістіктерге жетуіне, бәсекеге қабілетті 50 ... ... ... ... маман иесі болып, өз үлесімді қосамын. Мен осы Қазақстанның
мемлекеттік сыртқы қарыз мәселесіне байланысты ... ... ... Сыртқы қарызды төмендету үшін ең алдымен ішкі экономиканы ... деп ... Ол үшін ішкі ... ... ... шағын орта
бизнесті дамытып, қайта өңдеу кәсіпорындарын көбейтіп, өзіміздің ... ... ... ... Даму ... ... ... қаржы
тарту керек деп ойлаймын. ... ... ... ішкі ... ... ... деп ... ӘДЕБИЕТТЕР
1. Агапова Т.А. Макроэкономика. – М: МГУ, 2004. ... ... Қ.Қ., ... С. Қаржы. – Алматы, 2005
3. Ильясов К. «Қаржы-қаражат» - 2006, №6. [5]
4. Берстембаева Р. «Қаржы-қаражат» - 2005, ... ... К.А. ... - 2007, ... ... жылдық басылым – 2006. [3], [4]
7. Дорнбуш Р., Фишер С. Макроэкономика. – ... ... ... К.А. «АльПари» - 2007, №1.
9. Бункина М.К., Семенов В.А. Макроэкономика. – М.:ДИС, 1997
10. Гальперин В.М, ... П.И., ... А.И., ... ... СПбГУЭФ,
11. Мельников В.Д. Основы финансов: Учебник. – Алматы: 2005. [1]
12. Мэнкью Н.Г. Макроэкономика. М.:МГУ, 1994
13. Мамыров Н.Қ. Тілеужанова М.Ә. Макроэкономика: ...... ... Турдугулова Ж. «Хабаршы-Вестник» - 2006, №1.
15. Заборцева Е. ... - 2007, №1. [6], ... ... ...

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 29 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазіргі кездегі ресейдің сыртқы қарызы4 бет
Қазақстан Республикасының мемлекетттік қарызы24 бет
Бастапқы мәліметтер сапасын реттеу жайлы3 бет
Бухгалтерлік баланс3 бет
Бюджет тапшылығы және мемлекеттік қарыз23 бет
Дебиторлық қарыздар есебін ұйымдастыру63 бет
Дебиторлық қарыздың есебі33 бет
Жаппас Қаламбаев (1909-1970) мектебінің қобызда ойнау әдіс-тәсілдері, әуендік құрлыс өзгешілігі10 бет
Заемдық қор құрамы мен банктік кредитінің қатыстыру құнының бағасы3 бет
Инвестициялық процеске қор нарығының әсері12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь