Мәміленің жарамсыздығы, түрлері және ескіру мерзімі

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

1. ЖАЛПЫ ЕРЕЖЕЛЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5
1.1.Мәміленің түсінігі, негізгі белгілері, түрлері мен нысандары ... .5
1.2.Жарамды мәмілелердің шарттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... .15
1.3.Жарамсыз мәмілелер: түсінігі, түрлер, салдары мен негіздері.
Талап қою мерзімі мен талап қою мерзімінің ескіруі ... ... ... ..20

2. ЖАРАМСЫЗ МӘМІЛЕЛЕРДІҢ ЖЕКЕ ТҮРЛЕРІ ... ... ... ..27
2.1.Субъектілік құрамында кемшілік бар мәмілелер ... ... ... ... ...27
2.2.Нысанында кемшіліктер бар мәмілелер ... ... ... ... ... ... ... ...33
2.3.Еркінде кемшіліктер бар мәмілелер ... ... ... ... ... ... ... ... ...35
2.4.Мазмұнында кемшіліктер бар мәмілелер ... ... ... ... ... ... ... 42

3. ПРОЦЕССУАЛДЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ МЕН МӘМІЛЕНІҢ
ЖАРАМСЫЗДЫҒЫНЫҢ ҚҰҚЫҚТЫҚ САЛДАРЫ ... ... ... ..44

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 46


ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ..47
Мәмiле заң фактiлерiнiң бiрi болып табылады. Оның үстiне, азаматтық айналым саласында құқық қатынастарын үздiксiз тудырып, дамыта келе, мәмiлелер осындай айналымның серпiндi дамуын қамтамасыз етiп отырады.
Мәмiлелер адамдардың күнделiктi өмiрiнде өте маңызды рөлге ие. Азаматтық қатынастағы айналымдағының барлығы мәмiле жасау арқылы жүредi. Сондағы жеке тұлғалар күнделiктi мәмiле жасауда тауар сатып, қызмет көрсету жұмыстарын атқарады. Сонымен қатар, кәсiпкерлiк қызмет аясында, саудада, делдалдық, банктiк, биржалық операциялар болмасын барлығы мәмiленiң нысанынсыз жүрмейдi. Қандай да болмасын мәмiле тараптарға белгiлi бiр мiндеттердi жүктейдi, айталық өнiм өндiру, бiр-бiрiн шикiзат көздерiмен, керектi материалдармен, құрал-жабдықтармен қамтуды, капиталдық құрылыс пен ғылыми-зерттеу, жобалық және құрастырушылық жұмыстарды орындауды және т.б.
Осылайша, азаматтық айналымдағы тараптардың мiндеттермен алмасуы негізінде жасалған мәмiлелер негiзi құқықтық нысан болып табылады. Сол себептi, мәмiлелердiң жарамдылығына заң бойынша талап қою аса зор ықпалға ие.
Мәмiле – азаматтық құқықтар мен мiндеттерiн орнату, өзгерту немесе тоқтатуға бағытталған әрекет болып табылады.1(Қазіргі Азаматтық Кодексiміздегі мәмiлерге қатысты тарауында, мәмілелердің мазмұнына, түрi мен нысанына жәнеде мәмiлелердiң жарамсыз болып қалуына да байланысты қаралған. Жаңа шаруашылық жағдайларда мәмiлелердiң жарамсыз болу салдарының белгiсiз құрамдары кенiнен орын алуда.
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы, Алматы «Жеті жарғы», 2007 ж.
2. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан –2030.- Алматы: Білім, 1998 ж.
3.
4. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі, жалпы және ерекше бөлім, Алматы «Юрист», 2005 ж.
5. Қазақстан Республикасының Азаматтық іс жүргізу кодексі, Алматы «Жеті Жарғы», 2000 ж.
6. Указ Президента Республики Казахстан от 25 декабря 1995 года №2727 «О государственнойф регистрации прав на недвижимое имущество и сделок с ним» с изменениями, внесениями в соответствии с Законами РК от 02.12.1997 г. №189-1; от 24.12.01 г. №276-ІІ; от 09.08.02 г. №346-ІІ; от 29.10.02 г. №348-ІІ

ІІ. Арнайы әдебиеттер

1. Право суверенного Казакстана, З.О.Ашитов, Алматы « Жеті жарғы»,
1995 ж.
2. Избранные труды по гражданскому праву, Ю.Г.Басин, Алматы
«Әділет», 2003 ж.
4. Азаматтық құқық 1-том, М.К.Сүлейменов, Ю.Г.Басин, Алматы -2003
4. Гражданское право, А.П.Фоков, Ю.Г.Попонов, И.Л.Черкашина,
В.А.Черкашин, Москва «Кнорус»,2005 ж.
5. Гражданское право, М.Г.Маркова, Санкт-Петербург « Альфа», 2001 ж.
6. Қазақстан Республикасының азаматтық құқығы 1-том,
Ғ.Төлеуғалиев, Алматы «Жеті жарғы», 2001 ж.
7. Оргензихт В.А. Воля и волеизъявление. Душанбе, 1983.
8. «Қазақстандағы жер құқықтық қатынастары» Ә.Е.Бектұрғанов,
Алматы «Жеті Жарғы», 1997ж.
9. Азаматтық құқықтарды сот арқылы қорғау, М.С.Нәрікбаев,
Ю.А.Понораменко, Б.Ж..Әбдірайымов, Алматы « БОРКИ»,1998 ж.
10. Мемлекет және құқық негіздері, Е.Баянов,Алматы «Жеті жарғы»,
2001 ж.
11.Зиманов С.З Қазақтың ата-заңы және оның бастаулары //
Қазақтың ата заңдары –Алматы: Жеті жарғы 2001ж.
12.Гражданское право / том 1,2 (учебник для вузов), М.К.Сулейменов,
Ю.Г.Басин, Алматы, 2000 жыл
13.Иоффе О.С. «Избранные труды по гражданскому праву: Из истории
цивилистической мысли. Гражданское правоотношение. Критика
теории «хозяйственного права». Москва – 2000г.

ІІІ. Қолданылған газет, журналдар

1. «Заң» газеті, №82 (1111) жұма, 1 маусым 2007 жыл
2. «Заң» газеті, №83 (1111)сейсенбі, 5 маусым 2007 жыл
3. «Казахстанская правда» газеті, 8 сентябрь 1995 ж.
4. «Казахстанская правда» газеті, 28 март 1998 ж.
5. «Казахстанская правда» газеті, 20 июнь 2001 ж.
6. «Заң» газеті, №73 (1102) бейсенбі, 17 мамыр 2007 ж.

ІҮ. Қосымша әдебиеттер

1. Альбом схема «Расмотрение гражданских дел в суде первой
инстанции», Султанов Б.Т., Жусупов Н.К., Алматы «ПОЛИГРАФИЯ
М», 2004 г.
2. Возбуждение гражданских дел (образцы гражданско-процессуальных
документов), Р.А.Темиргалиева, Г.А.Жайлин, Алматы «Аян Әдет»,
1997ж.
3. Шарттар жинағы, Р.А.Темірғалиева, Алматы «Аян Әдет», 2000 ж.
4. Іс қағаздарының орысша-қазақша сөздігі, Б.Бөрібаев, Е.Қ.Балапанов,
А.Е.Есжанов, Ғ.Б.Мамырбек, Алматы-2005
5. Русско-казакский словарь юридических терминов, А.С.Ибраева,
Н.С.Ибраев,Алматы «Өркениет»,2000 ж.
6. Орысша-қазақша сөздік, М.Сергалиев, Алматы «Сөздік-Словарь»,
2000ж.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
Орталық-Азия университеті
Заң факультеті
Азаматтық-құқықтық пәндер кафедрасы
ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫС
Тақырыбы: МӘМІЛЕНІҢ ЖАРАМСЫЗДЫҒЫ, ... ... ... заң ... ____курс
студенті Амирова А.Б.
Ғылыми жетекшісі
_________________________
_________________________
Дипломдық жұмыс
қорғауға жіберіледі.
Кафедра меңгерушісі
______________________
------------------------------ 2008ж.
Алматы 2008ж
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ……………………………………………………………… 3
1. ЖАЛПЫ ЕРЕЖЕЛЕР……………………………………………..5
1.1.Мәміленің түсінігі, ... ... ... мен ... ... ... мәмілелер: түсінігі, түрлер, салдары мен негіздері.
Талап қою мерзімі мен талап қою ... ... ... МӘМІЛЕЛЕРДІҢ ЖЕКЕ ТҮРЛЕРІ…………..27
2.1.Субъектілік құрамында кемшілік бар мәмілелер……………….27
2.2.Нысанында кемшіліктер бар мәмілелер………………………....33
2.3.Еркінде кемшіліктер бар мәмілелер……………………………..35
2.4.Мазмұнында кемшіліктер бар мәмілелер……………………….42
3. ПРОЦЕССУАЛДЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ МЕН МӘМІЛЕНІҢ
ЖАРАМСЫЗДЫҒЫНЫҢ ... ... ... ... ... заң ... бiрi ... табылады. Оның үстiне, азаматтық
айналым ... ... ... ... ... ... келе,
мәмiлелер осындай айналымның серпiндi дамуын қамтамасыз етiп ... ... ... өмiрiнде өте маңызды рөлге ие.
Азаматтық қатынастағы ... ... ... жасау арқылы жүредi.
Сондағы жеке тұлғалар күнделiктi мәмiле жасауда тауар ... ... ... ... ... қатар, кәсiпкерлiк қызмет аясында, ... ... ... операциялар болмасын барлығы мәмiленiң
нысанынсыз жүрмейдi. Қандай да ... ... ... ... бiр
мiндеттердi жүктейдi, айталық өнiм өндiру, бiр-бiрiн ... ... ... ... ... капиталдық құрылыс пен
ғылыми-зерттеу, жобалық және құрастырушылық жұмыстарды орындауды және т.б.
Осылайша, ... ... ... ... ... ... мәмiлелер негiзi құқықтық нысан болып табылады. ... ... ... заң бойынша талап қою аса зор ықпалға
ие.
Мәмiле – азаматтық ... мен ... ... ... немесе
тоқтатуға бағытталған әрекет болып ... ... ... ... тарауында, мәмілелердің мазмұнына, түрi
мен нысанына жәнеде мәмiлелердiң ... ... ... да байланысты
қаралған. Жаңа шаруашылық жағдайларда мәмiлелердiң ... болу ... ... ... орын алуда. Бұған себеп меншiк нысанының
жаңаруы, жер ... ... ... ... ... государства – Алматы “Жетi
жарғы”,1995жыл, 83 бет
жекешелендiру мәселелерiнiң кең өрiс алуы болып табылады.
Мәмiленi ... деп ... ең ... проблема дәлелдеу болып
табылады. «Сырын білмегеннің сыртынан жүрме» ... ... ... ... ойға көп ... Азаматтар жаңа заман заңдарын жетiк
түсiне бермейдi, ... ... ... ... мәселелер туындауда.
Сондағы қазiргi заң оқулықтарындағы маңызды ... ... ... ... деп ... бола ма?” деген сұрақ көп ... ... ... ... даму ... Сол ... ... сай заңдарда өзгертiлiп, толықтырылып, жаңалануда. Халыққа осындай
келенсіз жағдайда құқықтық көмекті ұйымдастыру және заңгерлік көмек көрсету
комитетінің жұмысында ... ... ... ... ... ... заң көмегін көрсету маңызды аспекті болып табылады.
Осы секiлдi ... мен өз ... ... ... ... деймін.
Менің бұл тақырыпты таңдағандағы басты мақсатым – біз қол жеткен
табыстарға ... ... ... тура ... ... ... ... қарсы пәрменді күрес жүргізіп, еліміздің дамыған елу
елдің қатарынан көрінуге заңдық ... ... ... ... өз ... ... ... ережелер
1. Мәмiленiң түсiнiгi, негiзгi белгiлерi, түрлерi мен
нысандары
Жалпы кәсiпкерлiк қызмет – банктiк немесе биржалық операциялар болсада,
не басқа да мәселелер ... ... да ... ... ... – көп ... заңи ... дегенiмiздің өзі не?
ҚР АК-нiң 4 тарауын басшылыққа ала ... осы ... 147 ... ... ... мен ... ... азаматтық құқықтары мен
мiндеттерiн анықтауға, өзгертуге ... ... ... ... деп ... ... субъектiлердiң мақсатты әрекеттерi мәмiлелер
деп танылады. Олардың тiкелей мақсаты ... ... ... белгiлеу, мұндай құқықтар мен мiндеттердi өзгерту, не, аяғында,
оларды тоқтату болып табылады.
Басқаша айтқанда, заңға ... ... ... бағытталған, бiрақ
заңның ұйғарымына байланысты ол да азаматтық ... мен ... ... ... ... тоқтатылуына әкеп соқтыратын iс-қимылдар
мiнез-құлықтың өзге ... ... ... ... ... әсер ... ... түседi. Мысалы, азамат өзiнiң тұрғылықты
жерiнен науқас анасын көру үшiн басқа қалаға ... ... ... ол ... соң ... ... ... оралмауға бекiндi. Анасына сапар
шеккенде азамат өзiнiң бұрыңғы тұрып ... ... ... заңды
құқығынан бас тарту ниетiнде болған жоқ. Бiрақ осындай ... ... ... ... ол ... құқығынан айрылады.
Сонымен, мәмiле дегенiмiз – бұл заңды, рұқсат ... көп ... ... отыратын iс-әрекет.
Мәмiлелерге мынандай төрт белгi тән:
1). Мәмiле – адамдардың ықтиярлы актiсi, яғни әрекетi. Мәмiленiң ырықты
сипаты оның тиiстi құқықтар мен ... ... ... ... ... ... ... Мәмiлелердi құқықтардан - ... ... жоқ ... ... ... ... ажырату қажет.
Бұл арада Азаматтық кодекстiң олжа және оған меншiктi болу ... ... ... ... ... ... болады. Жоғалған
затты табушының оны табуды мақсат етпесе де, оның ... бiр ... ... пайда болады.
2). Мәмiле – заңды әрекет, ол құқыққа ... ... ... мен ... ... ...... өмiрi мен денсаулығына, сондай-ақ басқа адамның ... ... ... ... ... ... ... азаматтық құқық қатынастарының пайда болуына,
тоқтатылуына немесе өзгертiлуiне бағытталған. ... ... ... пайда болуына, өзгертiлуiне немесе тоқтатылуына бағытталуы
мүмкiн, ... ... ... ... ... өзге де ... ... белгiлерi арқылы ажырату қажет. ... ... ... еңбектегi құқықтары мен мiндеттерi олардың қызметке есептеу
туралы арыз беруi мен әкiмшiлiктiң оларды ... ... ... ... ... ... пайда болатыны көзделген. Мәмiлелердi әкiмшiлiк
актiлерден ажырата бiлу қажет, ал ондай актiлер де ... ... ... ... негiз болмайды (Азаматтық кодекстiң 7-бабы), бiрақ
оларға Азаматтық кодекстiң ... ... ... ... Мәмiле азаматтық қатынастарды туғызады, өйткенi ... ... ... ... салдар нақ азаматтық заңмен айқындалады.
Мәмiле белгiлерiн қарастыра келгенде, оның мәнi тараптардың еркi ... ... ... атап өту ... Ерiк дегенiмiз адамның мәмiле
жасауға деген тiлегi, ниетi, яғни оның психикалық ... ... ... iшкi ерiк деп аталады. Алайда адам ерiк ... оның ... ... ... ... болып қала бередi. Ерiктi бiлдiру (көрсету)
ерiк бiлдiру деп ... Ерiк: ... ненi ... ... ал ... ... үшiн мен не iстеймiн?” деген сұраққа жауап қайтарады.
Ерiк ауызша, жазбаша, ым ... ... ... ақырында, үндемеу
(әрекетсiздiк) арқылы бiлдiруi ... ... ... ... оны ... ... қатысушылардың тiкелей қабылдауын бiлдiредi. Телефон арқылы
жасалған мәмiле ауызша жасалған деп танылады.
Егер мәмiлеге ... ерiк ... ... ... ерiк жазбаша
бiлдiрiлген болады. Азаматтық кодекстiң 152-бабында, егер ... ... ... ... ... хат ... ... телетайпограммалар, факстер немесе субъектiлердi және
олардың бiлдiрген еркiнiң ... ... өзге де ... ... ... ... ... теңестiрiледi деген ереже белгiленген.
Конклюденттiк әрекеттер (латынша concludere – ... ... ... ерiк адамның мәмiле жасау ниетiн аңғартатын ... ... ... ... ... 2-тармағы арналған:
адамның мәмiле жасасу еркi көрiнетiн ... да ... ... ... ... ... арқылы сусындар сатып алу, валюта айырбастау,
әртүрлi ойындар ойнаудың өзi мәмiле жасауға ниетi бар ... ... ... ... ... ... ... жағдайларда
мәмiле жасауға ерiк бiлдiру деп танылады ... ... ... 4-
тармағы). Бiрақ ол үшiн ... ... ... ... ... дегендi
бiлдiредi деген анықтама болуы керек. Мысалға, ... ие болу ... ... заң бойынша алты айлық мерзiмдi өткiзiп алуы, мұрадан
бас тарту деп есептеледi.
Мәмiлелерде мақсат пен ... де ... ... ... еркi ... ... ... мәмiленiң мақсаты деп
түсiнiледi, ал ... ... ... ... жасауға ынталадыратын себеп болып
танылады. Дәлелдiң қателiгi ... ... ... ете ... ... автокөлiк алуға үмiттенiп, гараж ... ал оған ... бас ... ... ... ... берiлген жоқ) мәмiленiң
жарамдылығына (гараж салу) ықпал ете алмайды. Гаражға ... ... ... ... мақсаты сол) сатып алушыға ауысады. Дәлелдi есепке алу
азаматтық ... ... ... едi. Алайда, тараптар кейде өз
келiсiмiмен дәлелге құқықтық мән де бере алады. ... ... ... ... ... ... айналады, ал мәмiленiң өзi сол
талаппен жасалған болады.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... түрлерiн реттейдi және оларды топтау әртүрлi белгiлер бойынша
жүргiзiледi. Белгiлер қатарына: мәмiлеге ... ... ... ... деп ... уақыт сәтiн, қайтарымдылығын және ... ерiк ... ... ... ... ... ... дегенiмiз мәмiлеге түсетiн тараптардың көңiлiнен шығатын ... ... ... заңдарда көрсетiлген заңи фактiлiк ... ... ... заң ... сай жасалған қандай болмасын мәмiле –
жарамды, яғни нақты тараптардың мәмiледен күткен ... заңи ... ... ... ... ... тұрғын үй, әкiмшiлiк, қаржы,
шаруашылық, жер құқықтық қатынастарынан, табиғи ресурстарды пайдалану ... ... ... ... ... мен басқа да ... оның ... бiр ... ... ... ... негiзделген қатынастардан туындайтын даулар жөнiндегi талап
қоюды қарайды. “Сот билiгi ...... ... және ... өзге де ... арқылы жүзеге асырылады” деп ... 75 ... 2 ... көрсетiлген.
Негiзi азаматтық құқықтық нормалардың көпшiлiгi диспозитивтiк сипатта
болады. ... ... ... тыйым салулар мен нұсқаулар ... де ... ... тыйым салу нормалары ... ... ... мiндеттерiн де айқындайды. ... ... бiр ... бас ... ... оның ережелерiн бiр жақты
өзгерту (ҚР-ның Азаматтық кодексiнiң 401-бабы).
Әрбiр азаматтық құқық қатынасында тараптар ... ... және ... ... ... ... Екi тараптың екеуiнде де бiр тұлға немесе
бiрнеше тұлға ... ... ... ... зиян келтiрген тұлғалар бұл
зиянды зардап шегушiге бірге өтеуге тиiс.
Азаматтық құқық қатынастарына қатысушылардың әрқайсысының бiр мезгiлде
құқық ... және ... ... ... ... ... Мысалы, сатып
алу-сату шарты бойынша сатушы мүлiктi сатып алушының меншiгiне ... және одан ... бiр ақша ... ... ... ... ... Ал
сатып алушы бұл соманы төлеуге мiндеттi ғана емес, сонымен қатар мүлiктi
өзiнiң меншiгiне берудi ... ... де ... ... 148 ... ... екi түрiн ажыратады: бiр жақты
мәмiлелер және шарттар. Бiр жақты мәмiле бiр ... ... ... ... басқа азаматтардың немесе заңды тұлғалардың қалай ... ... ... ... ... өзiне тиесiлi әлде бiр
құқығынан бас тартуы, берiлген сенiмхаттың өсиетiн тоқтатуы және т.б. ... ... ... Бiр ... ... ... (бiр өзi ... басқа заң
фактiлерiмен бiрге), бұл жөнiнде өздерiне ... ... ... ... тiптi ... ... ... құқығын туғызады. Мысалы,
өсиет қалдырушы қайтыс болғаннан кейiн оның қалдырған өсиетi мұрагерлердiң
құқықтарын ... ... ... ... үшiншi жаққа берiлетiн құқықтардан
туындайтын мiндеттемелерден басқа мiндеттердi ... ... ... бас ...... ... ... бiр жақты мәмiле жай мiндеттеменi туғызады, мұнда
мәмiле жасаған адам борышқор болады, ал оның пайдасына ... ... ... несие берушi болады. Мысалға, жай вексельдi беру.
Бұнда мүлiкке меншiк құқығынан бас тартуды (Азаматтық кодекстiң 250-
бабы), сенiмхат ... ... ... ... бас тартуға жол
берiлген жағдайда тараптардың шартты толық немесе iшiнара орындаудан ... бас ... ... ... аукцион немесе конкурс түрiнде
сауда-саттық жариялауды, вексель жасауды, чек ... және ... ... ... ... бiр жақты мәмiленiң мәмiле ... ... ... ... ережелер белгiленген. Ол басқа адамдарға
заң құжаттарында ... ... ғана ... ... мүмкiн. Мысалы,
алдағы аукцион немесе конкурс туралы ... ... ... мiндетi туындайды. Бұл кезде аукцион немесе конкурс ашық болса, бұл
мiндет үн ... кез ... ... ... ... ал олар жабық болса,
шақырылғандар арасындағы кез келген адамға қатысты ... Бұл ... ... жарияланған талаптарын орындау болып табылады (олардан
заңда белгiленген тәртiппен ғана бас ... ... ... тиiсiнше мiндеттемелер мен шарттар туралы жалпы
ережелер ... ... бұл ... ... ... мен ... ... (Азаматтық кодекстiң 149-бабының 2-тармағы).
Мәмiлелердiң ең көп тараған түрi – ... ... тек екi ... ... ... ғана ... бiржақты ғана болуы да мүмкiн, яғни бiо ... ... ... ... мұрагерлiк. Мәмiле заңи факт, ... үшiн екi ... одан да көп ... ... ... ... ... екi немесе көп жақты мәмiлелер болып табылады. Мұндай
мәмiлелер шарт деп ... ... ... ... ... ... мәмiледе екi тарап ерiк бiлдiредi, олардың әрқайсысынан бiр ... ... өкiл ... ... Екi ... ... тараптардың санын
оған қатысушылардың санымен шатыстырмаған жөн. Мысалға, сатып алу-сату
мәмiлесiн жасасуға бiрнеше сатып ... ... ... немесе бiр мезгiлде
бiрнеше сатушы мен сатып алушы қатысқанына қарамастан, ол екi ... ... қала ... ... мәмiледе оның әрбiр қатысушысы дербес тарап болып табылады
және жеке ерiк бiлдiредi. Бiрлескен қызмет ... шарт ... ... бола ... ... қызмет туралы шарт (жай серiктестiк шарты)
бойынша тараптар жалпы шаруашылық мақсатқа жету үшiн ... ... ... ... ... ... ... қызмет
туралы шарт заңды тұлғалар арасында жасалатын жағдайда консорциум ... ... ... қатынастар шарттық негiзде жасалады
(Азаматтық кодекстiң 233-бабы).
Азаматтық кодекстiң 384-бабын қарар болсақ, тараптар өз ... үшiн ақы ... ... өзге де ... алуға тиiс болатын ... шарт ... ... ... ... ... ... құқық үшiн жалпы
ереже болып есептеледi. Бiр тарап екiншi тарапқа одан ақы ... ... де ... ... ... мiндеттенетiн шарт ақысыз шарт деп ... ... ... ... ... пайдалану шартын келтiруге болады.
Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексiнде (384-баптың 3-тармағы),
Ресей Федерациясының Азаматтық кодексiнде (423-баптың ... ... ... Азаматтық кодексiнде (384-баптың 3-тармағы):
заңдардан, шарттың мазмұнынан немесе мәнiнен өзгеше туындамаса, ... ... ... ... тұжырымдалған азаматтық-құқықтық шарттың ақылық
презумпциясы негiзге алынады делінген.
Бұл презумпцияның практикалық маңызы зор боп келедi, себебi азаматтық-
құқықтық ... ... ... ... ... болып келедi (сатып алу-
сату, жалдау, мердiгерлiк, ... ... ... мен басқа да
көптеген шарттар). Қазiр тараптар шартқа тауар алған, жұмыс ... ... ... ... ақы ... көздейтiн ереженi еңгiзудi
ұмыттырғанның өзiнде де олардың арасында дау туған жағдайда сот алынған
тауар, ... ... ... ... үшiн ақы ... тиiс ... алуы керек. Төленетiн ақының мөлшерiне келетiн болсақ, ол
салыстырмалы жағдайларда ... ... ... ... үшiн ... ... ... отырып белгiленуге тиiс.
Сонымен қатар, нақты (латынша res – зат) және консенсуалдық ... - ... ... ... бiлу ... Бұл ... екi ... айқындаушы белгiсi тиiстi мәмiле жасалды деп саналатын уақыт болып
табылады. Консенсуалдық мәмiленiң пайда болуы үшiн ... ... ... қол жеткiзу жеткiлiктi. Консенсуалдық мәмiлеге мысал ретiнде
сатып ... ... ... болады. Бұл мәмiленiң пайда болуы үшiн
сатушының иелiктен алынатын мүлiктi беруi және ... ... ақша ... ... Тараптар шарт бойынша бұл әрекеттердi шартты орындау
тәртiбiмен жасайды.
Консенсуалдық мәмiлелерден ... ... ... ... зат ... ... берiлген жағдайда ғана ... ... жүк ... шартын жатқызса болады. Бұл мәмiле жасалды
деп есептеу үшiн жүк ... ... ... ... ... ... түрі – ... (латынша causa - себеп) және
абстрактiлi мәмiлелер. Бұл екi түрге бөлудiң топтау белгiсi мәмiленi ... үшiн ... ... ... ... ... мәмiленiң
тағдыры ол жасалғандағы негiздемеге түгелдей ... ... ... жасалып қойылған бiр жақты мәмiленi заңды күшiнен
айырады. Мысалы, сатып алушы сатып алынған ... ... ала ақы ... ... ... ... ... делiк. Онда сатушының сатып алушыдан
алған ақшаға құқығы жойылады.
Егер мәмiленiң ... оны ... ... шын еркi ... ... ... күшi оның ... байланысты болмайды.
Мысалы, сатушыға тауар құнының сомасына вексель берiп, алынған тауар үшiн
сатушы есеп айырысты делiк. Егер ... ... ... болып шыққаны
анықталса, вексельдi қайтаруды талап ету мүмкiн емес, керiсiнше, вексель
бойынша ... ... ... үшiн де, вексель берiлетiн барлық кейiнгi
ұстаушылар үшiн де, оны ... ... адам үшiн де ... ... ... Ю.Г. ... пособие. – Алматы:Әдiлет Пресс, 1996, с.6
Мәмiлеге отыру кезiнде ерiк белгiлi бiр ... және ... ... ... Бұл үшiн ... ... ... яғни
ауызша, жазбаша немесе конклюденттiк әрекет негiзiнде жасаан жөн.
Ауызша мәмiле азаматтар ... ... ... жасалынады. Ауызша шарт
жасасуы мен орындалуы кезi сәйкес келсе, орындалған болады.
Заңмен белгiлi бiр ... ... ... ... бар. Заң ... ... ... орнатпайды, тек қана тараптардың, не олардың
өкiлдерiнiң ... ... ... ... ... ... шарттары
Мәміле сөзінің түсінігі 4 элементті қамтиды. Ол біріншіден, мәмілеге
қатысушы ... ... ... ... яғни ерік және ... ...... және төртінші – ... ... Осы ... ... кем ... ... жарамсыз болады.
Сол себепті мәмілелердің жарамдылығының негізгі шарттары болып:
1) Міндетті түрде ... ... ... ... жасасуы тиіс.
2) Мәміле жасасқан тұлғаның ерік білдіруі, оның шынайы еркіне сай
болуы керек.
3) Мәміленің нысаны заң талаптарының нысанына сәйкес болу керек.
4) ... ... ... ... ... тиіс, яғни бұл жерде мәміленің
мазмұнының заңды болуы айтылып отыр.
Мәміле жасасу кезінде азаматтық ... ... ... әрекет
қабілеттілігі бар тұлға танылады. Өз бетімен мәміле жасасудың өзі азаматтық
құқық қабілеттіліктің ... ... ... ... ... ... қабілеттіліктің екі құрамы айтылған, ол мәміле жасасу ... ... ... ... ... рет айтылған. Бірақ ... жеке ... ... ... ... қажеті
туындамайды. Заңды тұлғалардың құқық қабілеттілігі оның қызметінен көрініс
табады. Яғни заңды ... ... ... және ... ... ... жасасу құқығы берілген құзіреті арқылы айқындалады. ... ... тек қана ... ... ... арқылы мәміле жасасуға болады,
яғни міндетті түрде лицензиясы болу ... ... ... ерік пен ерік ... бір ... маңызды.
Мәмілелердің жарамдылығында ең басты болып, мәмілелер мен оның элементтерін
теріске шығарар ... ... ... ... немесе жоқ ерікті
өтіріктен білдіру (қорқыту немесе зорлық), сонымен қатар бұл ... ... ерік ... сәйкес болсада, субъектінің ... шын ... ... тек ерік ... ... ғана орын ... Сондықтан ерік
білдіру шабытыда мәміленің жарамсыздығына әкеп соқтырады.
Егер мәміленің жазбаша нысаны сақталған болса, мәміле ... ... ... ... ... ... және ауызша нысанда болады.
Ауызша кез-келген мәміле орындалуы мүмкін, егер:
- жазбаша нысан заң ... ... ... ... ... ... кезінде-ақ орындалған болады, тек қана
нотариалдық және жазылу нысандарын сақтамау мәміленің
жарамсыздығына әкеп соқтыруы ... ... ... шарт ... ... ... ... ғана ауызша түрде орындалуы мүмкін.
Ал басқа мәмілелер жазбаша түрде орындалады. Жазбаша нысан жай ... ... ... ... ... ... ... жасасу арқылы
болады, онда мәміленің мазмұны мен ... ... ... немесе
сенімхат негізінде оның өкілінің қолы қойылады.
Нотариалдық нысан жай ... ... ... ... ... іс-әрекет жасай алатын лауазымды тұлғаның қоятын мөрі негізінде
ерекшеленіледі.
Мәмілелер жалпы бір ғана келісім құжатын ... ғана ... ... яғни ... ... басқа да байланыс жүйелері арқылы
алмаса алады. Практикада әртүрлі тәсілдер арқылы бір тараптың ... ... ... ... да ... ... бұндада сақтық жайттарын
есте сақтаған жөн, себебі ... ... ... тек заң ... ... ... ... немесе тараптардың отырған келісімінде бұл тәсілдерді
қолдану көрсетілген болса ғана рұқсат етіледі. Ал бұл ... ең ... ... өзі мәміленің күшін жоюға әкелетін фактор туғызуы тағыда
мүмкін.
Егерде мәміле жасасу үшін ... ... ... ... факсималды
байланыс арқылы өзінің қолымен қойылған жазбаша нысанда жасалған құжатты
жіберсе, ал ... ... ... ... ... ол жерге өз қолын
қойып, оны ... ... ... тиіс. Сонда бірінші тарапта өзінің қолы
қойылған нұсқасы мен факсималды хабарламада қойылған екінші тараптың ... Ал ... ... тек бірінші тараптың қолымен жіберген факсималды
хабарлама ... ғана ... ... ... факсималды байланыстың
техникалық жақтары арқылы қосымша хабарлама екінші тарапқа ... ... ... ... ... ... ие. ... мәміле жасасу
кезінде бір тарап хабарлама жіберсе, екінші тарап еш хабар бермей орындай
беру кездері де орын ... яғни ... ... ... ... ... ... көзделген міндетін атқара бастайды. Бұл кезде мәміленің
жазбаша ... заң ... ... ... ... ... ие ... құқықтық актілер мен тараптардың келісімінде қосымша түрде
мәміле жазбаша нысанда жасау керек ... ... ... ... Олар ... ... болуы мүмкін, мысалға, арнайы белгіленген ... жай ... ... сақтауы маңызды шартының бірі лауазымды
тұлғаның қойған қолы ... ... Егер бір ... ... ... ... бір себептерге байланысты өзі қол қоя алмайтын болса, онда
оның өтініші негізінде басқа адам ол үшін қол қоя ... Ол ... ... ... ... не ... бөтен адамның қолы ... ... ... Бұл ... айта ... ... қол қоя ... өтінішімен қол қойған адам мәмілеге қатысушы болып саналмайды.
Ал заңды тұлғалардың бір-бірімен немесе ... ... ... нысанда болуы міндетті. Жазбаша нысанды қажет етпейтін
тек ... ... ... ғана ... Сонда, дүкеннен тауар
сатып алу үшін міндетті түрде жазбаша нысанды сақтау қажет, ... ... ... ... ... табылады. Бірақ мәміле жасасқанда оның орындалуы,
яғни тауарды ақшаға ауыстыру кезінде сатып ... ... ... ... ... мүмкін. Кассалық немесе тауар чегі сатып ... ... ... ... деп ... ... ... чекте мәміле туралы
барлық мәлімет көрсетілмейді, тек қана сатып алушының ... ... ... ... Оған қоса ... ... ... қолдары
болмайды. Кассалық чек тек дәлел ретінде ғана қолданылады.
Жалпы сатып алу-сату шарты бұл ... ... ... ... ететін
шарттардың бір түрі әрекет етуші азаматтық құқықтың нормалары және ... ... ... ... ... ... олар қолданылатын
салалардың ерекшелініне байланысты боп келеді. ... ... оның ... ... айта ... жөн, жеке кәсіпкерлер мен мемлекеттік
кәсіпкерлер арасындағы дәстүрлі ... ... ... олар ... мұқтажы үшін тауар сатып алуда қамтамасыз етіледі. ... ... ... ... мен оны жасасу тәртібімен және өзге де ... ... ... ... ... бір тарап (сатушы) мүлікті не
тауарды екінші тараптың ... ... ... ... ... жедел басқаруына беруге міндетті, ал сатып алушы бұл ... ... ... және ол үшін ... бір ақша ... ... міндетті.
Мемлекеттік кәсіпорын қазыналық кәсіпорын мемлекеттік мекеме сатып
алушы болған уақытта ... ... ... ... ... ... өтеді. Кәсіпорын болып келгеніне байланысты мемлекетте немесе
әкімшілік аумақтық бірлестіктерде пайда ... ... осы жеке ... ... ... ... болады. Мысалы, егер сатып алушы
жеке мекеме ... ... онда ... ... мүлікке жедел басқару құқығы
пайда болатыны анық.
Азаматтық құқықтық қатынастар ... ... ... үшін және ... ... уәкілетті тұлғаның мүліктік
шығындарын өтеуге байланысты қолданылатын және ... және ... ... өтеу ... ... ауыртпалық жауапкершілік болып
анықталады.
Сатушының негізгі міндеті сатып ... ... ... ... ... ... көлемі бойынша талапты сатушы бұзған жағдайда сатып алушы
берілген тауардан және оған ақы ... бас ... ... ... шығын өтеуін талап етуге құқылы.
Азаматтардың арасында заңда көзделген ең төмеңгі еңбек жалақысынан ең
аз дегенде он есе ... ... ақша ... ... ... отырған азаматтар екінші топтағы жазбаша нысанды ... ... ... ... ... ... етеді. Оған жер
немесе басқа да ... ... ... ... ... ... ... тіркеуін мәміле жасасудың бір нысаны ретінде
қарастыруы ... ... ... ... айтылғандай мәміле жай және
нотариалды нысанда деп қана көрсітілген, ал жанағыдағыдай тіркеу туралы ... ... Сол ... ... ... бір ... ... болмайды.
Қазіргі кезде нотариалдық куәландырудан мемлекеттік тіркеу маңыздырақ
болып келеді. ... егер ... ... ... ... ... өтпегендіктерінен мәміле жарамсыз болып қалуда.
3. Жарамсыз мәмiлелер: түсiнiгi, түрлерi, салдары мен
негіздері. Талап қою мерзімі мен талаптың ескіруі.
Заң мәміленің жарамсыздығына ... бір ... ... ... ... теориясында төмендегідей құралып кеткен. Жарамсыз мәміле деп жеке
және заңды тұлғаның азаматтық қатынасты ... ... ... тоқтату
әрекеттері, бірақ бұл әрекеттердің барлығы да заң талабына сай еместігіне
байланысты ... ... ... ... ... ... қанағаттандырмайды, бірақ белгілі
бір шарттарда келенсіз жайттар туғызады.
ҚР АК-нің 157 бабын қарасақ, жарамсыз мәмiлелер мен ... ... ... деп ... ... нысанына, мазмұнына жәнге қатысушыларына, сондай-ақ
олардың ерiк бiлдiру ... ... ... бұзылған
жағдайда мүделлi адамдардың, тиiстi мемлекеттiк органның не
прокурордың талабы бойынша мәмiле жарамсыз деп танылуы мүмкiн.
2. Мәмiле жарамсыздығының негiздемелерi, сондай-ақ оны ... ... ... ... ... бар ... ... осы Кодексте не өзге
де заң құжаттарында белгiленедi.
3. Мәмiле ... деп ... ... ... ... ... ... бойынша алынғанның бәрiн қайтарып беруге, ал
заттай қайтарып беру мүмкiн болмаған жағдайда құнын ақшалай өтеуге
мiндеттi.
4. Егер мәмiле қылмыстық мақсатқа жетуге ... екi ... ... ниет болған жағдайда олардың мәмiле бойынша
алғандарының немесе алуға тиiстi болғандарының бәрi соттың шешiмi
немесе үкiмi бойынша тәркiленуге тиiс. Мұндай мәмiленi бiр ... ... ... ... ... бәрi және ... бойынша бiрiншi тарапқа тиесiлiнiң бәрi тәркiленуге тиiс. Егер
тараптардың ешқайсысы да орындауға кiрiспеген болса, мәмiледе
орындалуы ... бәрi ... ... Қылмыстық мақсатқа жету жөнiндегi жымысқы ниет тараптардың
бiрiнде ғана болған ждағдайда оның ... ... ... ... ... ... тиiс, ал ... алғаны не оған
мәмiле бойынша тиесiлiсi тәркiленуге тиiс.
6. Нақты мән-жайларды ескере отырып, сот осы баптың 4 және 5-
тармақтарында ... ... ... ... бойынша
алынған, не алынуға тиiс мүлiктi тәркiлеуге қатысты бөлiгiнде iшiнара
не толық қолданбауға құқылы. Бұл бөлiктке осы баптың ... ... ... Осы ... 3-6-тармақтарында көзделген салдармен қоса, сот
мәмiленiң жарамсыз болуын туғызған әрекеттердi жасауға кiнәлi
тараптан мәмленi жарамсыз деп тануға байланысты екiншi тараптың
залалын оның пайдасына ... ... ... Жарамсыз мәмiле заңдық салдарға әкелiп соқтырмайды, бұған
мәмiленiң жарамсыздығына байланысты және ол ... ... ... ... ... жарамсыз деп тани отырып, сот нақты мән-жайларды ескеру арқылы
оның одан әрi орындалуына тыйым салумен шектелуге ... ҚР ... 159 ... ... ... ... Қажеттi лицензия алмай, не лицензияның қолданылу күшiнiң ... ... ... ... ... болады.
2. Терiс пиғылды бәсеке мақсатын көздейтiн немесе iскерлiк әдеп
талаптарын бұзатын мәмiле жарамсыз болады.
3. Осы Кодекстiң 23-бабында көзделген мәмiлелердi ... он ... ... адам ... ... ... ... Он төрт жасқа толған кәмелетке толмаған баланың ата-анасының
(асырап алушыларының) немесе қамқоршыларының келiсiмiнсiз ... заң ... оның өзi ... ... ... ... қоспағанда, сот ата-анасының (Асырап алушыларының)
немесе қамқоршысының талабы бойынша жарамсыз деп танылуы
мүмкiн.
5. Есуастық немесе ақыл-есi кем ... ... ... ... танылған адам жасасқан мәмiле жарамсыз болады. Кейiннен әрекет
қабiлеттiгi жоқ деп танылған азамат жасасқан мәмiле (осы Кодекстiң 26
бабы), егер мәмiленi жасау ... ... бұл ... ... ... ... дәлелденсе, оның қорғаншысының талабы
бойынша жарамсыз деп тануы мүмкiн.
6. ... ... ... ... ... жасасқан мәмiленi
сот
оның қамқоршысының талап етуi бойынша жарамсыз деп тануы
мүмкiн.
7. Әрекет қабiлеттiгi болғанымен, ... ... ... ... ... ... ... өзiнiң не iстегенiн бiлмейтiн жағдайда
болған азамат жасасқан мәмiленi сот сол ... ... ... ... тiрi ... ... етуге азаматтың мүмкiндiгi болмаса, азамат
қайтыс болғаннан кейiн басқа мүделлi адамдардың талабы бойынша
жарамсыз деп тануы мүмкiн.
8. ... мәнi бар ... ... ... ... сот жаңылысу
әсерiмен әрекет еткен тараптың талабы бойынша жарамсыз деп ... ... ... ... ... оны өз мақсатына
пайдалану мүмкiндiгiн айтарлықтай төмендететiн мәнiнiң сапасына
қатысты жаңылысудың елеулi мәнi болады. Дәлелдерге жаңылысу
кейiнге қалдыру немесе күшiн жою ... ... ... ... ... ... кезде ғана мәмiле
жарамсыздығының негiзi бола алады (осы Кодекстiң 150-бабы). Егер
жаңылысу мәмiлеге қатысушының өрескел бейқамдығының ... не оны ... ... ... ... сот нақты
жағдайларды және мәмiлеге қатысушы екiншi жақтың мүдделерiн
ескере отырып, мәмiленi ... деп тану ... ... ... ... ... ... қорқыту ықпалымен жасалған мәмiленi, сондай-ақ
басқа тарап пайдаланған жағдайларға қарағанда адам өзi үшiн мүлде
тиiмсiз ауыр ... ... ... ... болған
мәмiленi (кiрiптарлық мәмiле) сот жәбiрленушiнiң талабы бойынша
жарамсыз деп тануы мүмкiн.
10. Бiр тарап өкiлiнiң екiншi ... ... ... ... жасалған мәмiленi сот жәбiрленушi тараптың талабы
бойынша жарамсыз деп тануы мүмкiн. Жәбiрленушi тарап шеккен
залалды жәрдем беру тәртiбiмен өтеу (осы ... ... ... терiс пиғылды өкiлге жүктелуi мүмкiн.
11. Заңды тұлғаның осы Кодексте, өзге де заң актiлерiнде немесе
құрылтай құжаттарында нақты ... ... ... ... етiп жасаған, не оның органының жарғылық құзiретiн
бұза отырып жасаған мәмiлесi, егер мәмiледегi басқа ... ... ... ... немесе күнiлгерi бiлуге тиiс болғаны
дәлелденсе, заңды тұлғаның мүлiк иесiнiң қуынымы ... деп ... ... Осы ... ... көзделген мәмiлелер жас балалардың
немесе әрекет қабiлеттiгi жоқ адамдардың ата-анасының, асырап
алушыларының немесе қорғаншыларының талабы бойынша, егер ... ... ... ... болса, сот шешiмiмен
жарамды деп танылуы мүмкiн.
Сонымен, «Жарамсыз мәміле» деген түсінік туралы айта ... ... ... ... болса, онда мәміле мүлде жоқ дегені ғой, ал егер
мәміле жасалған болса, ол ... бола ... ... Бұл ... ... ... И.С.Перетерский былай деп айтқан: «не ... ... на ... ... и ... ... ... те юридические последствия, для достижения которых
произведено это действие. В этом ... и ... ... ... ... ... профессор М.М.Агарковта өзінің «Понятие
сделки по советскому гражданскому праву» деген мақаласында, мынандай тезис
айта кеткен: «сделка не ... быть ... ... ... лишь волеизъявление, посредством которого хотели совершить сделку».
Бұл кісінің айтуы бойынша, ... ... ... ... ... тек ... өзгеру немесе тоқтатумен ғана мақсаты
шектеліп қалған дейді, шынына келсек ондай болмайды деген.3
Профессор М.М.Агарковтың көз ... ... ... әр ... ... ол шартты түрде жарамды бола алады дейді. Егер мәміле алдау
немесе жаңылысу жолымен жасалса, онда ... ол ... ... ... ... ... өзі заңи ... бола отырып, өзінен басқа ... ... мен заңи ... ... ... жарамсыздығын ерік пен
ерік білдірумен алмастыру тыйымсыз, себебі мәміленің құрамы ерік пен ерік
білдірумен ғана шектелмеген. ... ... алу ... ерік пен ... ... (қарызға беру немесе алу), ақша берудіде көздейді.
Мәмiлелердің бiр бөлiгi ғана жарамсыз ... ҚР ... 161 ... ... ол жағдайда мәмiленің жарамсыз бөлiгiн енгiзбей-ақ жасауға ... ... ... ... болса, мәмiленiң бiр бөлiгiнiң ... оның ... ... ... әкелiп соқтырмайды делінген.
Жалпы мәмiлелердi жарамсыз деп таныған ... ... ... ... ... ... ... маңызы зор.
3Новицкий И.Б. Исковая давность. – М., 1954.-67 бет.
Азаматтық кодекстiң 178-бабында талап қоюдың жалпы өту мерзiмi үш ... ... ... ... деп тану ... ... арызбен сотқа
жүгiнген тарап осы мерзiм ... ... ... Сонымен бiрге азаматтық
құқық қатынастарына қатысушылардың құқығы мәмiленi жарамсыз деп тану ... қою ... ... ... ... ... 159-баптың 9 және
10-тармақтарында ... ... үшiн ... ... қорқыту
ықпалымен, ауыр мән-жайлардың тоғысуы салдарынан, ... ... ... салдарынан жасалған) талап қоюдың өту мерзiмi 1 жыл ... ... ... 162-бабының 2-тармағы).
Жалпы азаматтық құқықтағы мерзімдер дегеніміз заңдар мен мәмілелерде
белгіленген не сот тағайындайтын мерзім ... ... ... ... ... ... ... белгіленеді.
Азаматтық құқық мерзімдері үш түрге бөлінеді:
- заңдық
- шарттық
- соттық
Заңдық мерзім дегеніміз заңда және ... ... ... мерзімдер дегеніміз шарттасу ... ... ... ... ... ... дегеніміз соттың шешімімен белгіленген мерзімдер.
Сондай-ақ, құқықтық салдарға байланысты мерзімдер 3 түрге бөлінеді:
1. құқық пен ... ... ... ... пен міндеттің көлемін өзгертетін мерзімдер
3. құқық пен міндетті тоқтататын ... ... ... ... ... ... сағаттармен
есептелетін уақыт кезеңі ретінде белгіленуі мүмкін.
Талап қою қолданылмайтын талаптарға жататыны:
1. Заңда көзделген басқа материалдық емес игіліктер мен ... ... ... қорғау туралы талаптар;
2. Салымшылардың банкіге банктік салымдарды беру ... ... ... ... ... денсаулығына келтірілген зиянның
орнын толтыру ... ... ... қою ... өтіп кеткеннен кейін 3 жылдан асырылмай
қанағаттандырылады. Ал егерде ... ... ... алынса талап қою
қолданылмайды.
2. Жарамсыз мәмiлелердiң жеке түрлерi
2.1. Субъектiлiк құрамында кемшiлiктерi бар мәмiлелер
Алда айтып ... ... ... ... ... ... және ... сондай-ақ олардың ерiк бiлдiру бостандығына
қойылатын талаптар бұзылған жағдайда ... ... ... мемлекеттiк
органның, не болмаса прокурордың талабы бойынша мәмiле ... деп ... ... ... бiреуi бұзылатын болса, мәмiле жасалған
заңдық фактi ретiнде таныла алмайды және заң күшiне ие ... ... оның ... ... ... ... Сол себептi, элементтердiң бiреуiнде мiн болғандықтан мәмiлелердiң
жарамсыздығы бiр топқа жиналады.
Менiң ойымша, жарамсыз ... ... ... ... жеке ... ... ... жарамдылығының шарттарының дұрыс
болмау салдарын топтастыру орынды болар деймiн. ... ... ... ... атап ... ... ... субъектiлiк құрамында кемшiлiктерi бар мәмiлелер;
2) нысанында кемшiлiктерi бар мәмiлелер;
3) мазмұнында кемшiлiктерi бар мәмiлелер;
4) еркiнде ... бар ... ... ... норма болатынын, оған сәйкес мазмұны заңдардың
талаптарына сәйкес келмейтiн кез келген мәмiле жарамсыз ... ... ... ... мәмiлелердiң жеке түрлерiмен қоса заң барлығына ... ... сол ... ... мәмiлеге кез-келген заң немесе
басқа құқықтық актiлерiнiң талаптарына сай келмейтiн мәмiлелер қатарына
жатқызылады.
Мысалға, бiр ... ... ... емес ... ... ... ... бiрақ соңында жанағы жүргiзушi құрылыс материалдарының
иесi болмай тұрып, өз еркiмен бұл ... ... ... ... ... ... жеке ... болсақ ешқандай да бұзушылық
жоқ дер едiк, өйткенi көлiк жүргiзушi әрекетке қабiлеттi тұлға болғандықтан
мәмiле дәл уақытында орындалған, ... ... ... ... ... нақ, әрi ... болған, бiрақ заң бойынша талқыласақ, мәмiле жарамсыз,
себебi көлiк жүргiзушi құрылыс материалдарын заңды иесi болмай, өз ... ... ... жоқ. ... ... ҚР АК 159 ... сай ... табылады. Бұл бап ҚР-ның АК-нiң арнайы ... ... заң ... басқа да құқықтық актiлерге сай келмейтiн
мәмiлелерге қатысты. Заң немесе ... да ... ... сай емес ... ... бұл ережесiнен өзiмiзге қажеттiсiн шығарсақ та болады. ҚР
АК-нiң 153 бабы, мәмiленiң жай жазбаша түрiн сақтамау оның ... ... ... ... ... дау туған жағдайда тараптарды мәмiленiң
жасалғаныын, мазмұнын немесе орындалуын куәгерлiк ... ... ... ... ... ... жасалғанын, мазмұнын немесе
орындалғанын жазбаша немесе өзге, куәгерлiк ... ... ... ... құрамында кемшiлiктерi бар мәмiлелер екi топқа ...... ... қабiлетсiздiгiне, ал екiншiсi заңды
тұлғалардың арнаулы құқық қабiлетiне не ... ... ... ... мен ... тұлғалардың орындаған мәмiлелерi сипатына қарай
бөлiнедi. Мәмiле отыру үшiн ең ... ... ... ... акт ... ... ... Өйткенi заңды тұлғаның әрекет
қабiлеттiлiгi құқық қабiлеттiлiгiмен ... ... сол ... ... заңды тұлғалардың толық немесе жартылай ... ... ... ... алмайды. Бiр шетiнен,
азаматтардың құқық қабiлеттiлiгiнен субъектiлерiнiң құрамындағы кемшiлiктер
заңды тұлғалардың ... ... ... ... ... болып келедi.
Азаматтар қатысушысы болып табылатын мәмiлелердiң жарамсыздығы жас
шамасы және ... ... ... ... ... ... ... жарамсыз мәмiлелерге мыналарды жатқызу керек:
А).Сот әрекет қабiлеттiлiгi шектеулi деп ... ... ... ... ... 159-бабының 6-тармағы).
Жоғарыда аталған мәмiлелер бойынша әрекетке қабiлеттi тарап жарамсыз
мәмiлелер жөнiндегi жалпы талапты орындаумен қоса, ... ... ... ... ... келтiрiлген нақты зиянды өтеуге мiндеттi. Мұндай
мiндет, егер ол ... ... ... ... ... ... ... тиiс болса, әрекетке қабiлеттi тарапқа жүктеледi.
Әрекетке қабiлетсiз деп танылған азамат, сондай-ақ жас балалар, яғни 14
жасқа ... ... ... ... ... ... бастап
жарамсыз болып табылады, алайда мәмiле жас ... ... ... ... ... ... ... бұл мәмiлелердiң заң күшi бар
деп тану мүмкiндiгi көзделедi. Бұл үшiн ... одан өкiл ... ... адамдар – ата-аналары (асырап алушылары) немесе қорғаншылары сотта
өздерiнiң қамқорындағылар жасаған мәмiленi жарамды деп тану туралы ... тиiс ... ... ... ... тұлғалар мәмiлелерiнiң жарамсыздығы туралы Азаматтық кодекстiң
159-бабының 11-тармағында “заңды ... осы ... өзге де ... ... ... ... нақты шектелген қызмет
мақсаттарына қайшы келетiн етiп жасаған, не оның ... ... бұза ... ... мәмiлесi, егер мәмiледегi басқа тараптың
мұндай жолсыздықтар туралы бiлгенi немесе ... ... тиiс ... ... тұлғаның мүлiк иесiнiң қуынымы бойынша, жарамсыз ... деп ... ... ... ... ... адам ... мәмiле қалай
болғанда да жарамсыз болып табылады. Бұндай адамдардың жасасқан мәмiлелерiн
сот оның ... ... етуi ... жарамсыз деп тануы мүмкiн.
Есуастық немесе ақыл-есiнiң кемдiгi салдарынан әрекет қабiлеттiлiгi жоқ
деп танылған адам ... ... ... ... Кейiн әрекетке
қабiлеттiгi жоқ деп танылған азамат жасасқан мәмiленi (Азаматтық ... егер ... ... ... ... бұл ... ... жағдайында болғаны дәлелденсе, оның қорғаншысының талабы бойынша сот
мәмiленi жарамсыз деп тануы мүмкiн (Азаматтық кодекстiң ... ... ... ... ... көзделген мәмiлелердi қоспағанда, он
төрт жасқа жетпеген кәмелетке толмаған адам жасаған мәмiлелер (Азаматтық
кодекстiң 159-бабының 3-тармағы) ... деп ... 6 мен 14 ... ... ... ... ... олар тағайындаған
үшiншi тұлғаның ... ... ... ... ... ... ... ұсақ мәмiлелер жасауға ғана құқылы (осы
кодекстiң 22 бабы), бұнда жасөспiрiмдер ең ... тек қана ... ... ... не ... мемлекеттiк тiркеудi қажет
етпейтiн мәмiлелердi жасаса алады. Ал ... ... ... ... ... Кәмелетке толмағандардың өз ата-анасының (асырап
алушыларының) немесе қамқоршыларының келiсiмiнсiз жасалған мәмiлелесiн, заң
бойынша оның өзi дербес ... ... бар ... қоспағанда, сот ата-
анасының (асырап алушыларының) немесе қамқоршысының талабы бойынша жарамсыз
деп ... ... ... ... 159-бабының 4-тармағы);
Б). Кәмелетке толмаған 14 жастан ... ... ... ... бұл бап төменде көрсетiлгендерге жүрмейдi:
а) 14 жастан 18 жас ... ... ... ... ... немесе эмансипация негiзiнде ғана әрекетке ... ... 14 жас пен 18 жас ... ... ... 22 ... ... кей түрлерiн жасаса алады. Ондада бұл мәмiлелер дауланады.
Негiз болып, 14 жас пен 18 жас ... ... ... ... ... ... егерде баланың ата-анасының немесе заңды
өкiлiнiң жазбаша түрдегi келiсiмi болмаса.
Сот шешiмiмен әрекет қабiлеттiгi шектелген адам жасаған мәмiле ... да ... ... ... Бұнда мәмiле спирттiк iшiмдiктердi
немесе ... ... ... ... ... ... ауыр материалдық
халге жеткiзсе мәмiле сот шешiмiмен жарамсыз болып танылады.
Әрекет қабiлеттiлiгi шектеулi тұрмыстық ұсақ ... ... ... да ... ... ақы ... зейнетақы және басқада табыстарына
өзiнiң заңды өкiлiнiң рұқсатымен иелiк етiп жұмсай алады. Заң бойынша ... екi ... ... жарамсыздығының құрамы көрсетiлген:
заңды тұлғалардың өздерiне ... ... ... ... мен заңды тұлға органдарының өз құзыретiнiң шегiнен тыс ... ... ... ... ... ... берiлген құқық
қабiлеттiлiк құзыретiнiң шегiнен тыс жасасқан ... ... ... ... ... шегiнен асатын мәмiлелер;
б) лицензиясы жоқ заңды тұлғалардың жасасқан мәмiлелерi.
Бiрiншi жағдайда, ... ... ... да құрылтай құжаттарында заңды
тұлғаның қызмет көрсету аясы бойынша мақсаттары бiршама ... ... ... тек толық құқық қабiлеттiгiне ие заңды ... ... ... ... ... ... болады. Сонда шаруашылық
қожалықтар мен әртүрлi ... ... ... құжаттарында
шектеулiктердiң болғандықтан кейбiр мәмiлелердi жасасуға тиым ... ... ... ... ... ... жағдайда болса, лицензия жоқ болуына байланысты заңды тұлғалар
өз қызметтерiн жүзеге асыра алмайды, егер:
а) лицензия алынбаған болса;
ә) лицензияны керi ... ... ... мерзiмiнiң өтуiне байланысты.
Мәмiле жасасқан кезде ... ... ... ... тек сот
процессiнде ғана алынған болса, мәмiле жарамсыз болып табылмауға тиiс.
Бұл бап ... ... ... және ... тұлға мен жеке тұлға
арасындағы екi неемесе оданда көп мәмiлелер жүредi. Заңды тұлғалардың ... ... ... ... мәмiлелерi дауланады. Мұндай мәмiленi
жарамсыз деп тану туралы ... ... ... ... ... өзi, ... ... заңды тұлғаның үстiнен бақылау және ... ... ... ... бере алады.
Мәмiленi жарамсыз деп тануға негiз ретiнде қызмет ету ... ... ... ... ... ... белгiлi бiр қызмет
саласында жұмыс атқаруынан басқа, негiзi контрагенттiң мәмiленiң ... бiлуi ... ... тиiстiлiгi мәмiленiң жарамсыздығына әкеп
соқтырады. Бұл деректi талап арыз өткiзген ... ... ... Нысанында кемшiлiктерi бар мәмiлелер
Мәмiле жасасу үшiн заң немесе тараптардың ... ... ... ... жарамсыз болмас едi. Әрине, ауызша жасалған мәмiленiң
орындалмауын қарау ... ... Заң ... ... ... ... ... тиiс. Азаматтық кодекстiң 153-бабында мәмiленiң жай жазбаша түрiн
сақтамау оның жарамсыз болып қалуына ... ... ... дау ... ... ... ... мазмұнын немесе орындалуын
куәгерлiк айғақтармен растау құқығынан айырады. Алайда, тараптар мәмiленiң
жасалғанын, мазмұнын немесе ... ... ... ... куәгерлiк
айғақтардан басқа дәлелдермен растауға ... ... ... мен ... ... жұмыстарын жүргiзбеу мәмiленiң
жарамсыздығына әкеп соқтырады. Мәмiленiң жарамсыз болып қалуынан сақтанып
қалатын кездер де болады. ... егер ... ... деп тану ... туа ... ... мәмiле аяқталған болса да, мәмiле ... ... ... жақ өз ... ... үшiн ... жүгiнсе, сот оның
талап арызын қанағаттандырып, мәмiленi жарамды деп таниды. Бұндай ... ... ... ... ... ... ... мәмiленiң нысаны дұрыс бола тұра бiр ... ... ... бас ... оны тек сот ... ... ... органда
тiркетуге мiндеттеуге болады. Егер бұл ... да ... ... өз ... орындамаған тарап екiншi тараптың залалын ... ... ... ... ... мәлiметтер бар жеке және iскерлiк сипаттағы актiлер,
құжаттар, хаттар, жеделхаттар, телетайптар және т.б. ... ... ... ... ... сатып алу-сату шартын жасасу фактiсiн дүкеннiң
мөртаңбасы, сатып алынған күнi және ... ... қол бар ... ... бұйымға бекiтiлген ярлыкты және т.б. көрсету ... ... ... ... ... жасалған құжаттар ғана емес, iс
үшiн маңызы бар ... ... ... ... ... кез ... де жазбаша айғақтар болады.
Мәмiлелердiң жасалу фактiлерi мен оның талаптарын растау үшiн ... да ... ... мүмкiн. Белгiлерi, қасиеттерi, сапасы, болу
фактiсi немесе орналасқан жерi бойынша iс үшiн ... бар ... ... бола ... нәрселер де заттай айғақтар болып табылады.
Мәселен, мүлiк мәмiле бойынша ... ... ол ... ... ... мүмкiн.
Азаматтық кодекстiң 153-бабының 2-тармағында жай жазбаша түрдiң
сақталмауы заң ... ... ... ... ... ... ... жарамсыздығына әкеп соғатыны туралы ереже
белгiленген. Азаматтық кодексте тiкелей көрсетiлген жай ... ... ... ... ... ... (153-баптың 3-тармағы),
айып төлеу туралы келiсiмнiң нысаны (294-бап), кепiл болу шарты ... ... ... шарт ... 2 және ... жарамсыз
болып табылады.
Азаматтық кодекстiң 154-бабына сәйкес мәмiлелер олардың нотариаттық
нысаны сақталмаған ... ... деп ... ... ... аталған
мәмiлелердiң жарамсыздығына жол ... ... ... ... ... ... ... ететiн, тараптар немесе
тараптардың бiрi iс ... ... ... ... заңдарға қайшы
келмейтiн және үшiншi адамдардың құқықтарын бұзбайтын жағдайда сот мүдделi
тараптың арызы бойынша мәмiленi ... деп ... ... Бұл ... ... ... куәландыруы талап етiлмейдi.
2.3. Еркiнде кемшiлiктерi бар мәмiлелер
Еркiнде кемшiлiктерi бар мәмiлелер туралы айтар болсақ, ... екi ... ... 1) ... ... iшкi ерiк ... ... 2) iшкi ерiк дұрыс қалыптаспаған мәмiлелер. бiрiншi топқа ... ... бiр ... ... ... ... арам ниетпен келiсiмi
ықпалымен жасалған ... ... ... ... ... ... ... қабiлеттiлiгi болса да, оны жасаған кезде
ол өз әрекеттерiнiң мәнiн түсiне алмайтын немесе оған басшылық ете ... ... ... ... ... ... ... кодекстiң
159-бабының 7-тармағы). Бұл жағдайда ... сол ... өзi ... мен ... ... құртылған азаматтар сотқа жүгiне алады.
Айталық, азаматша Л. ... С. ... ... ... ... ... ... алуы үшiн сенiмхат берген. Азаматша С. осы сенiмхат негiзiнде өз
мiндеттерiн толық атқарып болған соң, ... Л. ... сату және ... ... сатып алу туралы сенiмхатын жарамсыз деп тану туралы сотқа
арызданған. Сот азаматша Л. ... ... ... ... ... ... жасасу кезiнде өзiнiң iстеген iстерiне жауап бере алмайды деген
қорытындысын негiзге ала ... ... ... ... еркiнде кемшiлiктерi бар мәмiлелер адамның мәмiле
жасауға өзiнiң еркi болмауы салдарынан жарамсыз деп танылады, ал орын ... ... ... қатысушының еркiн емес, қайта мәмiлеге қатысушыға
ықпал ететiн қандай да болсын өзге адамның еркiн ... ... ... оған ... адамдардың денесiне (ұрып-
соғу, жақын адамдарымен қарым-қатынас ... ... ... ... және т.б.) ... ақыл-есiне мәмiле жасауға мәжбүр ету
мақсатымен азап салу ... ... ... ... ... ... да, тек заңсыз iс-әрекет қана зорлық болып табылады.
Қорқыту – адамның еркiне оның өзiне ... оның ... егер ... жасаса, денесiне немесе моральдық зақым ... ... ... ... әсер ету. Қорқыту салдарынан адамның тек санасывна ғана
емес, адамның ... ... әсер ... ... адам ... еркін білдіреді.4
Қорқыту зорлықтан мынандай белгiлер бойынша ерекшеленедi: а)қорқыту –
зиян келтiру жөнiндегi шын мәнiнде iске асырылмаған ... ... ... ... уәде ... де (мүлiкке тиым салу, адамның қылмыстық
әрекетi туралы хабарлау), ... ... де ... ... ... немесе денсаулығына зиян келтiру) көрiнедi.
Қорқыту салдарынан мәмiленi жарамсыз деп тану үшiн ... ... ... және нақты болуы қажет. Аталған жәйттердi iстiң
барлық ... ... ... сот анықтайды.
Бiр тарап өкiлiнiң екiншi тараппен арам ниетпен ... ... де ... болмаған жағдайда ерiк бiлдiру ғана болатын ... ... үйдi ... ... ... ... әрекет ететiн сатып ... оның ... ... құрылыстың өзiне мәлiм жасырын кемшiлiктерiн
сатып алушыға хабарлауына уағдаласса, “арам ниеттi келiсiм” орын ... бiр ... ... А. ... Өзбекстанға тұрақты тұру үшiн кетiп
бара жатқанда, өзiнiң ... С. ... ... үйiн ... ... яғни
оған өкiлдiң өкiлеттiгiн бередi. Азамат С. үй үшiн 2,5 млн ... ... бар ... ... ... онымен одан 2 млн теңге ... ... ... 1,5 млн ... деп еңгiзуге
4Н.В.Рабинович. Недействительность сделок…с.71)
уағдаласады. Сонымен, сатып алушы да, өкiл де сатушының есебiнен едәуiр
сома алады.
Жарамсыз ... ... түрi – ... ... ... ... ... мәмiлелер (Азаматтық кодекстiң 159-бабының
8 және 9-тармақтары). Олар ... ... ... да, ... ... шын ... ... мән-жайлардың ықпалымен қалыптасатын iшкi
ерiктiң болуымен ... ... ... ... ... ... сол
қатенi өз мүдделерi үшiн пайдаланған кезде белсендi әрекет жасау (заттың
жоқ ... ... ... құжаттар табыс ету және т.б.) не әдейi
әрекетсiздiк көрсету алдау болуы ... ... ... ... ... ... әрқашанда
мәмiле туралы әдейi, қасақана терiс түсiнiк жасау актiсi ... ... өзi үшiн ... мәмiле жасауға жаңылыстырып итермелеу
қоғамдық қауiптi әрекет, яғни қылмыс сатысына жетуi ... ... ... ... ... ... ... ережелерi бойынша
жарамсыз деп танумен ұштастырылуы мүмкiн.
Азаматтық кодекстiң 159-бабының 8-тармағында ... ... ... ... ... ... жаңылысу ықпалымен әрекет
жасаған тараптың талап-арызы бойынша сот жарамсыз деп ... ... ... оның ... ... ... ... едәуiр
кемiтетiн нәрсесiнiң ұқсастығына немесе сапасына қатысты жаңылысушылықтың
елеулi мәнi бар. ... ерiк ... не ... ... ... сол ... мен субъектiнде кемшiлiктiң болуы орын алған. Мен ... ... ... ... ... ... ... айтуға
болады, себебi “…ерiк бiлдiру адамның ерiк бiлдiруiмен ұқсас болса да,
ерiктiң өзi, ... iшкi ... ... қате дәйектердiң әсерiнен
құралады”5,- деген.
_________________________________________________________
5 И.Б.Новицкий. Сделки. Исковая давность. М., ... ... ... мәмiле жеке тұлға мен ... ... ... ... Бiрақ заңды мағынасына қарасақ бәрi ... ... ... жаңылысу мәмiлелердiң табиғаты бойынша тепе-тең немесе
заттың сұранысына ... ... ... ... жаңылысу мәмiленiң
аса маңызды элементтерiне байланысты болу керек. Бұндай жаңылысудың аяғы
мүлдем шешiлмейтiн немесе ... жақ бұл ... жою үшiн ... түсуiне әкеледi. Жаңылысу мәмiлегеде өз әсерiн бередi, мысалға
жаңылысушы жалдау шартын жасасып ... ... ... ... ... деп отырады. Мiне мұндай келiсiм шарттар жарамды бола алмайды6
Қазiргi кезде сот ... ҚР ... 157 ... ... ... ... ... даулы мәселелер туындауда.
Мысалға, азаматша В. сотқа пәтердi сыйға ... ... ... ... деп тану ... ... арыз ... Бұл пәтердi талапкер екi
ұлдарының аттарына мұрагерлiкке қалдырмақ ... ... ... бiр ұлы ... ... ... апарып, жаңылыстырып өз қолының астынан анасының
қолын қойдырып алған. Сотта бұл заңи фактiлердiң барлығы өз орнын ... шарт ... деп ... ... адам ... әдейi мәмiле жасасу мақсатында болады.
Алдау әрекет немесе ... ... болы ... ... басқа бiр түрi – кiрiптарлық мәмiлелер (Азаматтық
кодекстiң 159-бабы 9-тармағы). Бiр мезгiлде үш белгiсi бар: ... ... ... ... тоғысуы салдарынан; б)шарасыздықтан, яғни
сол адамның еркiнен тыс ... ... ... ... деп танылады.
Екiншi тараптың кiнәсi оның адамның
_______________________________________________________________
6 В.А.Ойгензихт. Воля и волеизъявление. Душанбе, ... ... ... соны ... ... оны өзi үшiн ... жағдайда
мәмiле жасауға мәжбүр еткенi болып табылады.
Азаматтық кодекстiң 160-бабында жалған және қулықпен жасалған мәмiлелер
ашып көрсетiледi. Мәселен, заң ... ... ... ... ... үшiн ғана жасалатын жалған мәмiле жарамсыз деп танылады. Маңғыстау
облыстық сотының Қазақстан және Ресей фирмалары арасындағы ... ... ... деп тану туралы iсiн мысалға келтiруге болады. Бұл шарт
тараптарға қандай да ... заң ... ... ниет ... ... ... кеденде жүктердi ресiмдеуге мүмкiндiк беру және оны басқа
сатып алушыға сату мақсатымен жасалған болатын7
Сонда 160 ... ... ... ... ... мәмiлелер.
1. заңдық салдар туғызу ниетiн көздемей, тек көз ... үшiн ... ... мәмiле жарамсыз болады.
2. Егер мәмiле екiншi бiр мәмiленi (қулықпен) бүркемелеу мақсатымен
жасалса, тараптар шын мәнiнде ойлаған мәмiлеге ... ... ... ... ... ... ... мәмiле екiншi бiр
мәмiленi (қулықпен) бүркемелеу мақсатымен жасаса, ... шын ... ... ... ... қолданылады. Мысалы, автомашинаны сатып
алу-сатудың уақытша тегiн пайдалануға беру ретiнде немесе “сенiмхат ... ... ... көп қаралды. Бұл әдетте автомашинаны ... ... ... үшiн ... мемлекеттiк баж төлеуден
құтылудың амалы. Бұл жағдайда тегiн пайдалануға беру мәмiлесi жарамсыз деп
танылады, ал ... ... ... ... ... Жоғарғы Сотының материалдары. 1996 жылдың архивi)
Мәмiлелер жарамсыздығының зардаптары Азаматтық кодекстiң ... ... ... деп ... жағдайда тараптардың әрқайсысы
екiншi тарапқа мәмiле бойынша алынғанның бәрiн қайтаруға, ал заттай ... ... ... ... ... ... өтеуге мiндеттi. Тараптардың
бұлайша бастапқы күйге келуi екi жақты реституция деп аталады.
Азаматтық кодекстiң 161-бабында, мәмiле оның жарамсыз бөлiгiн енгiзбей-
ақ ... деп ... ... ... ... бiр ... ... басқа бөлiктерiнiң жарамсыз болуына әкелiп соқпайды делiнген.
Мәмiле жасалғанда оған енгiзiлген бiр немесе бiрнеше талаптар мәмiленiң
бөлiгi деп түсiнiледi. Мәмiленiң бiр ... ғана ... деп тану ... ... талаптарына сәйкес келтiру мен азаматтық айналымның
тұрақтылығын қамтамасыз етудiң ең қарапайым да ... ... ... ... ... ... реттерi Азаматтық кодексте анықталған.
2.4. Мазмұнында кемшiлiктерi бар мәмiлелер
Мәмiле тараптарының заң талаптарынан алшақтығы салдарынан ... ... ... ... бар ... қарастырсақ (Азаматтық
кодекстiң 158-бабы) бұл орайда заң талаптары ұғымы заңды ғана емес, өзге де
нормативтiк ... ... ... ҚР ... ... не ... қамтиды. Заңға немесе басқа да нормативтiк құқықтық актiге сәйкес
келмеушiлiк оларда белгiленген талаптардың бұзылуынан көрiнедi. Бұл ... ... мен ... заңда көзделген мәмiлелерден ғана емес,
сонымен қатар заңда көзделмеген, бiрақ оған қайшы келмейтiн мәмiлелерден де
туындауы ... ... ... қажет.
Бұдан әрi мәмiлелердi құқықтық тәртiп негiздерi мен ... ... ... ... ... ... ... 158-бабы),
сондай-ақ жалған және қулықпен жасалған мәмiлелер (Азаматтық кодекстiң 160-
бабы) болып екi түрге бөлiнедi.
Азаматтық кодекстiң 158-бабында ... ... ... құқықтарды жүзеге асыру мен заңдық ... ... ... ... ... ... ... құқық тәртiбiнiң
негiздерi ретiнде түсiндiрiледi. Адамгершiлiк дегенiмiз қоғам өмiрiнiң
белгiлi бiр ... ... ... баға беру ... ... ... пен зұлымдық, жамандық пен жақсылық
туралы түсiнiктер8. ... жеке ... ... ... тобының
адамгершiлiкке емес, қайта қоғамдық адамгершiлiк жайында айтылған. Мұндай
мәмiлелерге, мысал ретiнде ... өмiрi мен ... ... ... сатуды
_______________________________________________________________
8Комментарии к ГК РФ. Части первые (постатейный)/Под ред. ... ... ... АК-нің 158 бап. Мазмұны заң талаптарына ... ... ... Мазмұны заң талаптарына сәйкес келмейтiн, сондай-ақ құқықтық
тәртiп негiздерiне немесе адамгершiлiкке көрiнеу қайшы келетiн
мақстапен жасалған ... ... ... Заң ... ... ... жарғысын не оның
органдарының құзiретiн бұзатын мәмiленi қасақана ... егер ... ... ... ... немесе
жауапкершiлiктен жалтару ниетiнен туындаса, мәмленi жарамсыз
деп тануды ... ... ... ... Егер ... ... бiрi оны мiндеттемесiн
орындаудан немесе үшiншi жақ не мемлекет алдындағы
жауапкершiлiктен жалтару ниетiмен жасалған ретте, ... ... бұл ниет ... бiлген болса немесе бiлуге
тиiс болса, мүдделi жақ (мемлекет) ... ... ... ... ... ... ... мен мәмiленiң
жарамсыздығының құқықтық салдары
Қазақстан Республикасының Конституциясының ... ... өзiн ... ... әлеуметтiк және құқықтық мемлекет
ретiнде орнықтырады, оның ең қымбат қазынасы – адам және ... ... мен ... ... ... ... азаматтардың талайы өз
құқықтары мен мiндеттерiн бiрi орындамау, бiрi ... ... ... ... бас алып ... ... ... бұзылған құқықтарын
қалай қорғайтындарын бәрi бiле ... Әр ... ... ... ... ... өз құқықтары мен заңды
мүдделерiн қорғай алады. Ата Заңымыздың 14-бабында айтылғандай, заң мен ... бәрi тең, сол ... әр ... ... ... мен ... ... мәселе шыққан жағдайда сот арқылы қорғалуына ... ... ... ... ... ... ... 1,3-
тармақтарындада Қазақстан Республткасының ... ... ... ... да болсын мүлкiн жеке меншiгiнде ұстай алады және соттың ... де өз ... ... ... ... ҚР АIЖК-нiң 11-бабының 1-
тармағына сай, ... ... ... берiлген. Сол сияқты ҚР АIЖК-нiң 8-
бабының 1-тармағында, әрбiр адам ... ... ... ... ... ... ... қорғалатын мүдделерiн қорғау үшiн
осы Кодексте белгiленген тәртiппен сотқа ... ... ... заңды тұлғалар немесе азаматтар заңда көзделген жағдайларда өзге
адамдардың немесе адамдардың белгiсiз бiр тобының құқықтарын және ... ... ... ... ... арыз берiп жүгiнуге құқылы деп
көрсеткен.
Мемлекетіміз тәуелсіздік алған уақыттан бері ... ... ... ... экономикалық-әлеуметтік мәселелер ерекше қарқынмен
алға басып, дамуда. ... орай ... ... ... ... ... ... қаралатын сот істерінің саны күннен ... ... әр ... ... де ауыр болуда. Талапқа сәйкес,
қаралатын әрбір істің белгіленген ... ... бар. ... ... ... ... алу судьяның тарапынан жіберілген
өрескел кемшілік боп саналады. Мұндай кемшіліктер сапасыз шешім қабылдауға
әкеп соқтырып, сот ... ... ... ... қалыптасуына
себеп болары сөзсіз.
Мәмілелерді жарамсыз деп ... өзі ... ... ... ... жарамсыз деп тану туралы талап арызды белгілі
бір уақыт ішінде беру керек. Сотта дау ... ... бір жыл ... деп ... ... Бұл ... ... мерзімінің бастауы десек
болады. Ал зорлық пен ... ... ... ... ... заң ... әрекеттер тоқталған сәттен бастап бір жыл ішінде арыздануға болады.
Ескіру ... ... ... ... өз ... орындай
бастаған сәттен бастап, ал ... екі ... та бір ... ... ... мәміле бойынша ескіру мерзімі сол уақыттан бастап
саналады.
Мәмілені жарамсыз деп тану оны ... ... ... үшін ... ... ... ... мынандай тұжырым жасамақпын:
1). Айтарым, мәміле – жеке және заңды тұлға ... ... ... ... ерікті әрекет.
2). Менің ойымша, тіркеуді мәміле жасасудың бір сатысы деп қарауға
болмайды. Тіркеуді тек ... заң ... сай болу үшін ғана ... ... ... ... ... ойымша, мәмілелердің жарамсыздығының шартын бөлу керек емес,
одан гөрі жарамсыз мәміленің белгілі бір түрлерін анықтап ... ... ... жарамсыз мәмілелердің төмендегі топтарын бөліп қаралық:
1) Бірінші түрі ... ... ... бар ... Екінші түрі нысанында кемшiлiктерi бар мәмiлелер;
3) Үшінші түрі мазмұнында кемшiлiктерi бар мәмiлелер;
4) Төртінші түрі еркiнде кемшiлiктерi бар мәмiлелер.
4). Менің ойымша, ... ... атты ... ... ... ... бұл тақырыпта теориялық мағлұматтар аз, ... ... ... мүлдем жоқ десек те қателеспеспін.
5). Сонымен қатар, осы тақырып аясында жүріп жатқан заң ... ... ... ... Нормативтік актілер
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы, Алматы «Жеті ... ... ... Н.Ә. ... ... ... ... 1998 ж.
3.
4. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі, жалпы және ерекше бөлім,
Алматы «Юрист», 2005 ж.
5. Қазақстан Республикасының Азаматтық іс ... ... ... ... 2000 ж.
6. Указ Президента Республики Казахстан от 25 декабря 1995 года №2727 «О
государственнойф регистрации прав на ... ... и ... ... с изменениями, внесениями в соответствии с Законами РК от
02.12.1997 г. №189-1; от 24.12.01 г. ... от 09.08.02 г. ... 29.10.02 г. ... ... ... ... ... Казакстана, З.О.Ашитов, Алматы « Жеті ... ... ... труды по гражданскому праву, Ю.Г.Басин,
Алматы
«Әділет», 2003 ... ... ... ... ... Ю.Г.Басин, Алматы -2003
4. Гражданское право, А.П.Фоков, ... ... ... ж.
5. Гражданское право, М.Г.Маркова, Санкт-Петербург « Альфа», 2001 ... ... ... ... ... ... Алматы «Жеті жарғы», 2001 ж.
7. Оргензихт В.А. Воля и ... ... ... ... жер ... ... Ә.Е.Бектұрғанов,
Алматы «Жеті Жарғы», 1997ж.
9. Азаматтық ... сот ... ... ... ... « ... ... және құқық негіздері, Е.Баянов,Алматы «Жеті
жарғы»,
2001 ж.
11.Зиманов С.З Қазақтың ата-заңы және оның бастаулары //
Қазақтың ата ... ... Жеті ... ... право / том 1,2 (учебник для вузов), М.К.Сулейменов,
Ю.Г.Басин, Алматы, 2000 жыл
13.Иоффе О.С. ... ... по ... ... Из ... ... ... правоотношение. Критика
теории «хозяйственного права». Москва – 2000г.
ІІІ. Қолданылған газет, журналдар
1. «Заң» газеті, №82 (1111) ... 1 ... 2007 ... ... ... №83 (1111)сейсенбі, 5 маусым 2007 жыл
3. «Казахстанская правда» газеті, 8 ... 1995 ... ... правда» газеті, 28 март 1998 ж.
5. «Казахстанская правда» газеті, 20 июнь 2001 ж.
6. «Заң» газеті, №73 (1102) ... 17 ... 2007 ... ... ... ... схема «Расмотрение гражданских дел в суде первой
инстанции», Султанов Б.Т., Жусупов Н.К., ... ... 2004 ... ... ... дел ... гражданско-процессуальных
документов), Р.А.Темиргалиева, Г.А.Жайлин, Алматы «Аян Әдет»,
1997ж.
3. Шарттар жинағы, Р.А.Темірғалиева, Алматы «Аян Әдет», 2000 ж.
4. Іс ... ... ... ... ... ... ... словарь юридических терминов, А.С.Ибраева,
Н.С.Ибраев,Алматы ... ... ... ... ... ... ...

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 36 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ескіру мерзіміне байланысты жауаптылықтан босату24 бет
Қылмыстық заңның кері күшін ескіру мерзімінің өтуіне байланысты қолдану28 бет
Мәміле түсінігі19 бет
Магистранттың ғылыми-педагогикалық практиканы өту есебі8 бет
Азаматтық талап қою мерзімі29 бет
Азаматтық құқықтағы мерзім, мерзім түрлері, талап қою мерзімі, азаматтық құқықтағы мәселелер90 бет
Азаматтық-құқықтық шарттар мәміленің құқықтық нысаны ретінде22 бет
Алматы облысы, Қарасай ауданы бойынша көлемі 50 га алма бақта кездесетін негізгі зиянкестер мен ауруларын болжау және күрес шаралардың мерзімін хабарлау5 бет
Арбитраждық шешімнің жарамсыздығы6 бет
Мерзім, талаптың ескіруі13 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь