Монополия туралы

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3
I. Монополияның мәнi, түсiнiгi және оның түрлерi ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 4
II. Монополияға қарсы жүргізілетін саясат ... ... ... ... ... ... ... ... ... 10
2.1 Монополияға қарсы . заңдар және экономиканы реттеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 10
2.2 Монополияға қарсы саясат ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .11
2.3 Қазақстан Республикасындағы монополиялық жағдай ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 12
III. Бәсеке. Монополиялық бәсекелестік жағдайындағы фирманың әрекеті ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .14
3.1 Монополистік, жетілмеген бәсеке. Бәсекенің формалары ... ... ... ... 14
3.2 Монополия жағдайындағы фирманың әрекеті ... ... ... ... ... ... ... ...19
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...23
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 24
«Монополия» терминi бiр немесе шектелген саны бар сатушылар нарығын сипаттау үшiн қолданылады. Монополия бәсекелестердi ығыстырып, өз көшiн арттырады және сатып алушыларға таңдау мүмкiндiгiн қалдырмайды. Сонымен бiрге ол ұсыныс көлемiн анықтап, бағаларды белгiлеу арқылы нарыққа өз ережелерiн қояды. Монополия еркiн бәсекелестiгi бар нарыққа қарама - қарсы түрде жүргiзiледi. Артықшылық тұтынушыға емес, өндiрушiге берiледi, себебi ол өнiмге бағаларды белгiлейдi. Баға мен пайда бәсекелестерден жоғары болып, қоғам және жеке топтар үшiн өте ауыр жағдай тудырады. Сфера және аймақ, кәсiпорындар арасындағы ресурстарды қайта бөлу механизмнi» тиiмдiлiгi бұзылады, экономикалық еркiндiк болмайды, тұтынушылар үшiн де. Тарихи кезеңде әр елдің экономикасына монополияның әр түрлері құрылды: Табиғи монополия және жасанды монополия. Қазақстан Республикасындағы табиғи монополияға жатады.
Қазақстан Республикасындағы мемлекеттің антимонополиялық қызметінің басты міндеті:
- табиғи монополия субъектінің қызметін реттеу;
- монополиялық биліктің күшейіп, еркінсуіне жол бермеу, ескерту жасау;
- мемлекеттік кәсіпорындар мен органдардың ақылы қызмет көрсету ретін бақылау;
- сәйкес құқықтық, нормативтерді әзірлеу.
Табиғи монополия субъектісі жылына бір реттен аз емес өзінің амортизациялық қоры туралы есеп беруі керек.
Нарықтық қатынастарда, табиғи монополияны мемлекет реттеу керек. Президент жарлығымен Қазақстан Республикасында 1998 жылдың шілдесінде “Табиғи монополия туралы” заң шықты. Табиғи монополияны түсіндіретін, оның қызмет етуін реттейтін көптеген құқытықты-нормативті актілер жасалды.
1. «Государство и бизнес» 3-ші кітап, 2 бөлім, Алматы, 2002 ж. Мамыров Н.К, Саханова А.Н, Ахметов Ш.С
2. «Экономика Казахстана» Каз.,» 1997 ж. С. Г. Майдыров.
3. «Экономическая теория» М.,» 1999 ж. А. С. Буланова.
4. «Микроэкономика» 1997 ж. Н. А. Фроловой.
5. «Экономика» 1999 ж. С. Фишер, Дорнбуш Шмаленди.
6. Қазақстан экономикасын басқару негіздері. Оқу құралы Бердалиев К.Б., Алматы: Экономика, 2001. – 45-67 беттер.
7. Кәсіпорын экономикасы. Оқу құралы Укибаева Г.К., Карибжанова С.А., Жезказган 2003 жыл.
8. Экономиканы мемлектік реттеу. Оқу құралы Маденов С.М., Жезказган 1998 жыл.
9. Государственное регулирование экономики Алембаев А.А., Караганда 1998 жыл.
10. Дубов И.А. Законодательная инициатива: проблемы и пути совершенствования // Государство и право 1999 год №3.
11. Региональная социально-экономическая система. Алембаев А.А., Караганда 2002 год.
12. Развитие региональной системы. Алембаев А.А., Алматы 2002 год.
13. Государство и бизнес. Мамыров Н.К., Алматы 2002 год.
14. Основы современного государства и права Казахстана. Дуйсенбаев Н.Л., Алматы 2001 год.
        
        Қазақстан Республикасының білім және  ғылым министрлігі
Қарағанды Мемлекеттік Техникалық Университеті
Кафедра: ___________________
КУРСТЫҚ ЖҰМЫС
Пәні: _______________________________________________________
(пәннің
аты)
Тақырыбы: ___________________________________________________
_____________________________________________________________
Жетекшісі:
_______________________________________
(аты-жөні)
_______________________________________
(қолы)
(күні)
Студент:
______________________________
(тобы)
_______________________________________
(аты-жөні)
________________________________________________________
(қолы) ... ... ... мәнi, ... және ... ... ... қарсы жүргізілетін саясат………………………………10
2.1 Монополияға қарсы – ... және ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... бәсекелестік жағдайындағы ... ... ... ... Бәсекенің формалары……..…..…14
3.2 Монополия жағдайындағы фирманың әрекеті…………………….......19
Қорытынды
............................................................................
.......................23
Пайдаланылған ... ... бiр ... шектелген саны бар сатушылар нарығын
сипаттау үшiн қолданылады. Монополия бәсекелестердi ығыстырып, өз көшiн
арттырады және ... ... ... ... ... ... ол ... көлемiн анықтап, бағаларды белгiлеу арқылы нарыққа өз
ережелерiн қояды. Монополия еркiн ... бар ... ... - қарсы
түрде жүргiзiледi. Артықшылық тұтынушыға емес, өндiрушiге берiледi, себебi
ол өнiмге бағаларды белгiлейдi. Баға мен ... ... ... қоғам және жеке топтар үшiн өте ауыр жағдай тудырады. Сфера және
аймақ, ... ... ... ... бөлу ... ... экономикалық еркiндiк болмайды, тұтынушылар үшiн де.
Тарихи кезеңде әр елдің экономикасына монополияның әр ... ... ... және ... ... ... Республикасындағы табиғи
монополияға жатады.
Қазақстан Республикасындағы мемлекеттің антимонополиялық ... ... ... ... ... ... ... монополиялық биліктің күшейіп, еркінсуіне жол бермеу, ескерту жасау;
- мемлекеттік кәсіпорындар мен органдардың ақылы қызмет көрсету ... ... ... нормативтерді әзірлеу.
Табиғи монополия субъектісі жылына бір реттен аз емес ... қоры ... есеп ... ... ... табиғи монополияны мемлекет реттеу ... ... ... ... 1998 ... ... монополия туралы” заң шықты. Табиғи монополияны түсіндіретін, оның
қызмет етуін реттейтін көптеген құқытықты-нормативті актілер жасалды.
I. Монополияның мәнi, ... және оның ... – грек ... ...... ... «палео» – сатамын,
яғни жалғыз сатамын деген ұғымда.
Буржуазиялық қоғам екi сатылы шаруашылық:
а) Еркiн бәсеке капитализмi, бұл ХҮІІ – ХlХ ... ... ... ... бұл ХХ ... ... осы ... iшiнде.
Жалпы капитализм өзiнiң даму жолында шаруашылықтың үш кезеңiнен, түрiнен
өттi. Олар: а) жай, ... ... б) ... ... фабрика.
Жай, қарапайым кооперациялық шаруашылық. Мұнда капиталист – кәсiпорын
иесi – бiр ... ... ... көп ... ... ... жұмыс жасатқызады, ол бiр адамның шамасы ... ... ... ... ... Бұл ... Еуропа елдерiнде ХҮІІ ғасырдың
ортасынан ХҮІІІ ғасырдың екiншi жартысына дейiн орын ... Бұл да ... ... ... заттың, өнiмнiң элементтерi өндiрiледi еңбек
бөлiнiсi арқылы. ... ... тобы ... ... тек бiр ғана ... ... тек дөңгелектерiн, моторын, тағы басқа) өндiрiс, еңбек
мамандырылады, ол олардың тиiмдiлiгiн жоғарлатады.
Мәшинелендiрiлген өндiрiс. ХҮІІІ ғасырдың ... ХlХ ... ... ... Америка құрама Штатында өнеркәсiптiк революция
болып, соның нәтижесiнде қолөнерлiк техниканың және қол еңбектiң ... ... ... ... ендi. ... ... қиын ... адамның
бақылауымен жұмыс iстейтiн болды. Мұны фабрика деп атайтын болды.
Мәшинелендiрiлген өндiрiс - ... ... ... ... ... ... ХХ ... басында электротехникада (будың орнына
электрқуаты), м¸шине жасау саласында (iшкi ... ... ...... ... ... өнерк¸сiпте төңкерiс болды.
Сонымен, ХIХ ғасырдың аяғында ХХ ғасырдың ... ... ... ... ... Бұл жаңа белес, жаңа жағдай сол кездегi ғылыми
ойлардың назарынан тыс қалған жоқ. Тiптi ... ... ... ... ... ... ... болды. Солардың бiрi В.И.Лениннiң
«Империализм – капитализмнiң ... ... атты ... ... Онда
монополизмге (империализмге) жан-жақты және обьективтi ... ... өмiр ... сай ... бағалы тұжырымдар берiлген.
Монополизм –жеке қоғамдық экономикалық ... ... ... ... сатысы және жалғасы. Капитализмнiң барлық қасиеттерiн бойына
жинақтайды, экономикалық заңдарда жаңа ... ... ... ... ... ... капиталдау шоғырлануының
нөтижесiнде iрi және аса iрi кәсiпорындары пайда болды. Олар ... ... ... ... ... бастады, дерiнiң үстемдi ... ... ... iрi ... өнiм ... оны ... өз қолдарына жинақтайды, яғни белгiлi бiр өнiмдi-тауардың денiн,
көбiн өндiретiн, оны ... тек бiр, ... 2-3 ғана ... ... ... iрi кәсiпрындарының құрылуына ... ... оның жаңа ... ... болған және бәскелiк.
Бәсекелiктi кiм жеңедi, кiмнiң шаруашылығы ... ... ал ... – iрi ... ... пайда болуы жаңа технология мен
өндiрiстiк қондырғыларға байланысты, яғни солар себеп болған.
Монополияның түрлерi. ... ... әр ... ... әр ... ... ... монополия. Сирек және орны ... ... бiр ғана ... ие ... ... ... жер
қойнауының пайдалы қазбалары: сирек металлдар, ... ... ... ... болады. Қазақстанда табиғи монополияға жатады: халыққа
коммуналды қызмет (сумен, газбен,электр күшiмеен, жылумен қамтамасыз ету),
темiржол, әуе ... ... ... ... мұнай өнiмiн,
газды тасу, байланыс қызметi, қорғаныс кәсiпорындарының кешенi, ядролық
кәсiпорын, ... ... ... ... ... ... ... субьектiлердi мемлекет монополияға қарсы және баға туралы саясатқа
сәйкес қатаң бақылайды және реттеу шараларын жүргiзедi.
б) жасанды ...... ... ... бір ... ... ... тек өндiрiс және сату нарығы ... Бұл ... және ... ... ... мүмкiн.
Кездейсоқ монополия сатушыға, болмаса, сатып алушыға болады ұсыныс ... ... ... ... ... ... өнiмдi өндiрiп
сату үшiн өте қолайлы жағдай, мүмкiншiлiк болса (озық технология, техника,
жұмыс ... ... ... ... бұл экономикалық тиiмдiлік
артықшылық тұрақты болмайды.
Тұрақты монополия болатындар – iрi ... ... , ... ... ... ... ... ағылшынның «Ост- Инд», Германияның
«Ганза» компаниялары.
ХIХ ғасырдың аяғында ... ... ... ... ... ... ... конгломераттар.
Картель – бұл өнеркәсiптiң бұл саласындағы бiрнеше кәсiпорындарының
одағы. ... ... ... ... және ... өздерi ие, өздерiнiң
меншiгiнде болады. Өнiмдi нарықта өздерi ... ... ... ... ... әр ... ... (квота), сату бағасы, ... тағы ... ... ... келiсiм болады.
Синдикат – бұл бiр түрлi өнiм шығаратын бiрнеше ... ... ... ... ... жағдайлар, ресурстар әр
қайсысының өз меншiгiнде қалады, ал дайын өнiмдi ... ... ... ... ... тауарды сол сатады.
Трест – бұл ... ... ... өнiм, ... бiрiктiрiлген, ортақ меншiгi болып саналады
Концерн – бұл сөз ... ... – бiр ... ... ... ... (өнеркәсiп, сауда,көлiк). Мұнда бас фирма басқаларына
қаржылық бақылау жүргiзедi.
Конгломерат – бiрнеше ... және ... бiр ... ... жоқ кәсiпорындардың бiрлестiгi.
Жалпыға бiрдей монополия формасы пайда болды осы ХХ ... ... ... халық шаруашылығы барлық жағынан да кәсiпкерлердiң
бiрлестiгiне ... ... ... негiзiнде құралған.
Бiрлестiктер көп нарықта негiзгi ... және ... ... ... ... (мемлекеттiң көмегiмен) негiзiнде құралған. Бiрлестiктер
көп нарықта негiзгi сатушылар және сатып алушылар ... ... ... өзi iрi ... ... ... ... кешенi).
Қалыптасқан, әдеттен шаруашылықта, қоғамда кездеседi – монополия – жеке
өзi сатып алушының ... ... ... ... ... ... ... ауыл – шаруашылық өнiмiн мемлекет өзi сатып алады.
Екi жақты монополия – белгiлi бiр нарықта тауарды ... ... ... ... ... ... экономиканы монополияндыру өндiрiстiк ғылыми – техникалық
прогресстiң ықпалымен шоғырландырудың нәтижесiнде. Бiрақ, кейiнгi уақытта
ғылыми- тхникалық революция басқа да ... ... ... – ол шағын
және орташа техникалық жоғарғы класстық кәсiпорындардың ролiн жоғарлату.
Дамыған ... ... 70-80% ... және ... ... Америка Құрама Штатында «Шағын бизнесті» ұлттық өнiмнiң жартысына
жақынын өндiредi. Жаңа технология мұнда өндiрiсте тез және көп ... ... ... да ... уақытта шағын және орташа
кәсiпорын құруға молынан мүмкiншiлiк берiлiп отыр.
Монополия бәсекелiктi жоймайды, тек тәсiлдерiн ... ... ... егер тек ... iрi ... ... бiр ... сол қалыптасқан бағамен ұсынады, сатады. Жетiлмеген бәсекелiктiң
үш түрi ... а) ... б) ... в) ... ... дифференциялау дегенiмiз- әрбiр тауардың орнын басарлық, ... ... ... ... ... барлығы.
Жалпы бұрынғы бытыраңқы, еркiн бәсекенiң орнына жекелеген салалардың,
ұлттық ... ... және ... ... ... ... ... бәсекелiк орналасады. Оның негiзгi
мақсаты – басқаларға қарағанда пайданы ... ... ... ... күресi дүниежүзiлiк нарықта айрықша шиеленесуде.
Мысалы, ... ... ... ... бәсекелiк күрестiң жаңа
әдiстерi пайда болуда. Монополизмге дейiн бағалық ... ... ... ... гөрi ... баға қою арқылы бағаны ... ... ... Бұл ... ... сирек болатын құбылыс. Ендi
монополиялар тәуекелдiгiнен бағаны өзгерткеннен гөрi өндiрiстiк қуаттардың
өнiм шығаруын азайтып,не ... амал ... Тiптi ... де ... ... тұрақты күйiнде қалады да, экономикалық өрлеулер
кезеңiнде артады.
Бірақ, баға ... ... ... ... сөз ... Ол көбінесе,
жасырын түрде болады, яғни өнім нарық ... ... ... төмен бағамен өткізіледі.
Монополистік бәсекеде өнімнің сапасын арттырудың, сатып алушыларға
кепілдіктер ... ... ... ... арта ... Бұл ғылымиө
техникалық прогреспен обьетивті түрде байланысты. Оның іс - ... ... ... ... ... алуан жаңалықтар енгізулі бәсекелік күресте аса күшті қару ... ... Сала ... ... ... ... да ... ерекше
шиеленіседі.
2. Салааралық бәсеке күрес жойылмайды, ... ... ... ... және ... ... аз беретін
саладан, оны көп жоғары беретін салада пайдалану үшін.
3. Монополиялар «бөгде – аутсайдер» деп ... яғни ... ... ... ... ... ... Күрестің
айлалы, жауыздық әдістерге толы көптеген түрлерін қолдана ... ... ... Орта пайда алу мақсатындағы бәсеке күресімен қатар үстем пайда үшін
күрес тоқталмайды.
5. Бәсеке ұлттық нарықта ғана емес әлемдік ... ... ... ... бірінің күресі әрдайым қауіпті сипатта
болады. Бір саладағы монополиялар, ... ... ... тек өз ... ... үшін күреседі.
Монополистік шаруашылықтағы бәсекенің мәні - монополдық үстеме жоғары
пайда түсіру. Монополиялардың өзара ... ... ... ... ... нарықсыз, несиесіз қалдыру. Қарсыласушы
жұтағанша бағаны төмендету, сосын ... ... ... өртеп жіберу, мамандарды өзіне тарту, қаржыдан жайсыздандыру,
үкімет ... үшін ... тағы ... ... ... ... үстемдігін монополиялық бағада
монополиялық пайдада жүзеге ... ... ... зор ... ... ... ... салалық бәсекені тежей алады және өз өніміне қойылатын баға ... ... бір ... ... өз ... ... алады.
Монополиялық баға дегеніміз - монополияның жеке дара немесе көбінде
басқа концерндермен мәмілесіп қоятын бағасы. Әдетте, бұл ... ... ... да және өндіріс бағаларынан да ... ... ... ... құнынан төмен болады.
Монополиялық баға екі түрде болады:
Біріншісі – монополиялық жоғары ... Бұл ... ... ... өзі ғана өндіріп, өзі белгілеген жоғарғы бағамен сатады. ... ... ... ... Сондықтан тұтынушылар, оның бағасы
жоғары ... да, ... ... ...... ... баға. Бұл тауарларды өндіруге қажетті
материалдардың, шикізаттың, бөлшектердің бағасы. Оны ... ... ал ... ... тек ... ... кәсіпорындар.
Олар, осы жағдайды пайдаланып, төмен бағамен өздеріне ... ... Ал ... ... ... заттары өтпей қалады. Ол өндірістің
тоқтауына апарады.
Монополиялық бағалар дәрежесіне сұраныс пен ұсыныстың ... ... ... ... ... ... кеткен жағдайдың өзінде
де тауарлардың бағасын жоғары ұстай алады. Өйткені, бағаның тиісті ... шарт ... ... іске ... Баға ... «Басшылық» жүйесі ең ірі
компанияның қолына көшеді. Дегенмен, бұған қауіп төндіретіндер бар- ... ... ... ... ... сатып алатын тауарларлың(бөлшектер, шикізат,
материалдар) бағасы. әдетте, ... ... ... болады. Бірақ,
мұның да шегі бар. Ол мұндай тауарларды сататын шағын ... ... ... қамтамасыз етіліп тұруы қажет, яғни ... ... ... ... монополиялық бағалар да өзгереді. Оның негізі-
тауар құнының өзгеруі.
Монополдық пайда – ол ... ... ... ... ... тепе-тең баға) айырмасы. Мұнда сатып алушылар өзінің әдеттегі
табысының бір ... ... ... жібереді. Оның негізі –
жолдама ... ... ... ... ... жоғарғы пайданың жолдары:
- жұмысшыларға төмен жалақы төлеу, оларға қажетті тауарларды ... ... ... кәсіпорындарда еңбек өнімділігін жоғарлату;
- монополиялардың шетке капитал шығару арқылы сол ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорындар, өндірілетін тауарлардың
сапасын жоғарлатпай – ақ, жоғары монополдық бағамен табады. Ол үшін
олар тек бағаның деңгейі ... ... ... Бұл ... басқадай прогресске экономикалық қызықтыруды қолдауы керек
еткізбейді, уақытша болса да, ... ... ... ... та, ... ... (өндірісті жақсарту) жасайтын тек ірі
бизнес.
- Тауарларға сұранысты ... үшін ... ... ... ... ... ... азайтады.
- Сатылатын тауарларға монополдық жоғары баға қо- инфляция ... ... ... өмір ... төмендеуінің басты себебі
болып саналады.
- Монополия белгілі бір ... тек өзі ғана ... ... ... Кейбір уақытта ол өзі сатып алатын заттарға алуды жасанды
түрде азайту арқылы сатушылардың өнім ... ... ... Бұл ... сататын өнімдеріне монополдық төмен баға
қоюға мүмкіндік туғызады. Бұл бағаның деңгейі қоғамдық ... ... ... ... ... ... және сатып алатын тауарлардың бағаларының
айырмашылығының жоғарылай ... ... ... Оны ... деп ... ... ... ауылшаруашылық өнімдерінің бағасы
өнеркәсіп өнімдерінің бағасынан төмен болуы. Бұл ... ... ... шаруашылықты индустрияландыру және техникалық қайта
қаруландыру кезеңінен бері.
Капиталистiк экономиканы монополияндыру өндiрiстiк ...... ... ... ... ... кейiнгi уақытта
ғылыми- тхникалық революция басқа да үрдiс ... ... – ол ... орташа техникалық жоғарғы класстық кәсiпорындардың ролiн жоғарлату.
Дамыған елдерде шаруашылықтың 70-80% ... және ... ... Америка Құрама Штатында «Шағын бизнесті» ұлттық өнiмнiң жартысына
жақынын өндiредi. Жаңа технология мұнда өндiрiсте тез және көп ... ... ... да қазiргi уақытта шағын және орташа
кәсiпорын құруға молынан мүмкiншiлiк берiлiп ... ... ... тек ... өзгертедi. Жетiлмеген
бәсекелiк болады, егер тек ... iрi ... ... бiр ... сол ... бағамен ұсынады, сатады. Жетiлмеген бәсекелiктiң
үш түрi болады; а) ... б) ... в) ... ... ... ... ... тауардың орнын басарлық, оның
бәсекелігiнде болатын басқа ... ... ... ... бытыраңқы, еркiн бәсекенiң орнына жекелеген салалардың,
ұлттық шаруашылықтың шеңберiнде және ... ... ... ... арасындағы бәсекелiк орналасады. Оның негiзгi
мақсаты – басқаларға қарағанда пайданы көбiрек табу.
II. Монополияға қарсы жүргізілетін саясат
2.1 ... ...... және ... ... – тың монополияға қарсы заңдары барынша ... ... оның ... келе ... ... бар. Ол «үш ... ... заңдар актілеріне бағындырылған:
1. Шерман заңы (1890 жыл). Бұл заң ... ... бір ... ... ... ... ... келісімге келуге тыйым салады.
2. Клейтон заңы (1914 ж) - ... ... ... іс -
әрекеттеріне, баға алалаушылығына ( барлық жағдайда емес, тек
күнделікті бәсекенің ерекшелігіне ... ... ... ... ... Робинсон – Пэтмэн заңы (1936 ж) – баға ... ... тағы ... ... ... істерді шектеуге тыйым
салады.
1950 жылы Клейтон заңына Селлер- Кефовер түзетуші ... ... ... ... Активистерді сатып алу арқылы бірігуге
тыйым салынды. Егер Клейтон заңымен ірі ... ... ... ... ...... ... тікелей бірігуді шектейді.
Монополияға қарсы заңдарды жүзеге асрушы мемлекеттік ... ... ... ала алады. Біріншіден, заңды ... ... ... ... ... ... ... көп жағдайларды трестерге
қарсы заңдардың (мысалы Шерман заңы) ресми жалпы түрде жазылғаны сонша,
АҚШ федеральдық соты осы ... ... ... іс істемекші болған
қандай да болсын келісімге келуші екі ... ... ... Сондықтан
«Парасаттылық принципі» бойынша тек жөнсіз, ақылға сыймайтын сауданы
шектеулер ғана Шерман ... ... ... жатады. Мемлекет қиратушы
монополизм қаупі мен ... ... ... ( ... ... ... ... тіпті бәсекені қолдау мақсатымен, әрбір ... ... ... ... ... жіңішке соқпақ жолда өзін
тең ұстауға тиісті. ... ... ... өндірушілердің (
тұтынушылардың) бір тобына басқа топтардың есебінен ... ... ... бәсекені қолдау керек.
Монополиялану фактісін анықтау үшін ... ... ... ... және ... Э. ... ... тағы басқа экономистердің жетілмеген бәсеке концепциясының
барлық теориялық ... ... ... көздейді. Өкіметтің
атқарушы ұйымдары монополистік шектеулерді болдырмау үшін тек ... ... оның ... ... ... да ... Мысалы, Әділет
министрлігі трестерге қарсы заңдар, компаниялардың бірін-бірі жұтып қоюы,
қосылуы туралы келісімдердің параметрлері бар ... ... ... ... бір ... ... ... рыноктағы басымдылығы
фактісі туралы қорытындыға негіз болатын белгілер мынандай: бір кәсіпорын
үшін – 33%, үшеуі үшін – 50%, ... үшін – 66,6%. Айта ... ... қарсы заңдар «Үлкен бизнестің» ірі корпорацияларына қарсы
бағытталмаған, ... бір ... ... оған монополия деп қарауға
негіз бола ... ... ... ... ... бәсекені бұзатын
шектелген іс тәжірибеге қарсы бағытталған. Егер ... ... ... ... мен ... ... ... принципі
қолданылса, онда мынаны айтуға: монополияға қарсы ... ... ... қанша дегенмен рыноктың экономикадағы монополистік
тенденцияларды шектеуге әкелетін айырмашылықтардан төмен болады.
2.2 Монополияға ... ... ... бірлестіктердің рынокты түгелдей өздеріне бағындыру іс-
әрекеттері ... және орта ... ... ... ... ... Бұл ... мемлекеттің экономикаға араласуын
талап етті. АҚШ- та, ... ... ... ... ... ... ... монополияландыруына тоқтау қойыла бастады.
Америка Құрама Штатында экономиканы монополяландыруға қарсы бірінші заң
– «Акт Шермана» , 1890 жылы қабылданған. Ол ... ... ... ... ... ... келтірсе, оны заңсыз деп санады. «Акт
Клейтона» (1914 жыл) ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттерде осындай монополияға қарсы заңдар
қолданған. Сол арқылы олардың іс-әрекеттеріне шек ... ... ... мына бағыттарда араласады, бақылау жүргізеді:
а) Мемлекет жоғарғы деңгейде салық салу ... ... ... ... ... ... әлеуметтік жағдайға
тигізетін тиімсіздігін әлсіретеді.
б) Инфляцияны басу және ... ... ... салалардың
бағаларына қысым жасау үшін бағаға бақылау қойылады.
в) Монополияның бірлестіктердің мемлекет меншігінде болуы. ... ... ... ... ... элетрокүшімен жабдықтау, темір жол
монополдың кәсіпорындар болса, тиімділігі жоғары болады.
г) Мемлекеттік экономикалық ... ... ... ... реттелетін салаларға кіруін, одан шығуын бақылауға мүмкіндік
тудырады. Бұл ... ... ... ... ... қаржы
рынокта. Бұл құрал-жабдық ... ... ... да, ол ... ... іс-әрекетін мемлекет реттейді, монополияға қарсы саясат
арқылы. Бұл саясат, әсіресе. Жоғары ... ... ... қарсы
қолданылады. Монополияға арнайы заң және ережелер шығарылады, мемлекеттік
тапсырманың үлесін ұлғайтады. Эскпорттың және импорттың тауарлардың түріне,
көлеміне ... шек ... Ақша ... ... ... ... жүргізеді.
Жалпы мемлекеттік реттеудің екі формасы болады: экономикалық ... ... ... қамтылады бағаға, тауардың түрлеріне,
типтеріне, фирмалардың салаларға кіру және шығу ... ... ... ... – суды және ... ... ... энергетиканың, дәрілердің, көліктің, ... ... ... ... Республикасындағы монополиялық жағдай
Қазақстан Республикасы нарықтық экономикада дамығандықтан, монополиялық
бәсекелестік жетілмеген ... ... ... ... ... ... АҚ ... АГПО «Суканалы», ГКП «Алматы горгаз», «АПК»,
АО «Алматы аэропорты», ААҚ ... ЖАҚ «Эйр ... ... жылы ... ... ... ... кіріс бөлігіне
мемлекеттік тәртіпті бұзғаны үшін және ... ... заң ... бұзғаны үшін төленген айыппұл ... оның ... ... бюджетке түсті. Бұны ұлғайту үшін заңға
өзгерістер енгізу керек. «Сауда құралдарын жасау ... мен жеке ... ... энергиясын аз беріп және ... ... ... ... ... ... қолдана отырып, олардың ... ... ... ... ... ... ... төленбеген жалақысын қайтаруды бүйырды. Ал «ЗапКаз ... ... ... ... ... жоғары бағамен
сатқан. Баға дискриминациясы мен антимонополиялық зақды бұзу «Қазақстан әуе
жолы» компаниясында кездесті.Онда шетелдік ... әуе ... ... ... есе ... ... ... ең үлкен монополиялық қылмыс 1999жылдың ... ... Ашық ... ... ... ... «Жастық тепло
энерго» 1997 жылы антимонополиялық комитетке ... ... ... ... үлкен қылмыс орын алды. Ол мемлекеттік ... ... үшін көп ... ақша алуы ... ... ... ... тарифтерін көтеріп, салық жасырын, заңсыз 5252724,3 тенге
табыс түсіргендігі анықталды. Ірі ... ... ... ... және ... ... өздерінің айналыс
операциялары туралы міндетті есеп береді. Олар еңбекақы мен амортизациялық
төлемдерге жұмсалатын шығындар ... ... ... ... ... ... қызмет көрсетілімдеріне бағаны
жоғарылатады. Антимонополиялық заңдар мен арнайы комитет болуына қарамастан
қазіргі кезде көптеген қылмыстар ... ... ... ... ... және ... ... агенттілігінің
есебінде 18 млрд. Тенге монополиялық ... мен ірі ... ... ... түсірген. Агенттілік басшылары мұндай жағдайда:
«Кәсіпкерлердің заңды білмеуімен, әдейі жасауымен» ... 2003 ... ... ... ... 240 ... ... есебі мен халықаралық стандарттағы бухгалтерлік
есеп ... ... ... ... ... ... ... жетіліп жатыр. 2004 жылы әрә кәсіпорындар 169
соттық анықталуда болып, 12 шағымдық ... ... Оның ... ... ... ... ... тек монополиялық қылмыс ғана
емес, сонымен бірге әкімшілік құқық бұзушылық та көбейіп барады. 2003 жылы
900 әкімшілік ... ... ... 2004 жылы ... саны ... ... көбейіп отырған жетілмеген бәсекелестікті дамыту әрекеті
энергетикалық ... ... ... ... ірі ... да
кездесіп отыр. Осындай ерекше сенімдерге байланысты ... ... ... ... туралы» агенттілік 40-тан астам арнайы нормативті
құқықтық актілерді дайындады. Ортамерзімді ... көшу ... ... үшін ... ... ... өндіріспен
айналысатын кәсіпорындардың технологиялық мәлімет базасын құру, ... ... ... ... оны ... ... тарифтер мен бағалардың жоғарылауын (мемлекет бекіткен ... әрі ... ... ... азаюын болдырмау.
III. Бәсеке. Монополиялық бәсекелестік жағдайындағы фирманың әрекеті
3.1 Монополистік, жетілмеген бәсеке. Бәсекенің формалары.
Монополистік, жетілмеген бәсеке үнемі болып ... Ал XIX ... ... ... ... ... ол шиеленісе түскен. Осы
мерзімде капиталдын. Шоғырлануы ... ... ... материалдық және қаржы ресурстарын пайдалануға ... ... ... ... ... қалыптасуына
қаржылық байланыстар ... ... ... ... ... сөзбе-сөз мағынасында тауардың жалғыз сатушысы
деген ұғым береді. Монополизмнің негізгі көрсеткішіне ... ... ... пайда жатады. Фирманың қарамағында сирек кездесетін,
ұдайы өндірілмейтін ресурстары ... оның ... ... ... Ал егер осы ... өзі ұйымдастырудың әр түрлі әдістерін ұтымды
пайдаланып, монополия құрған болса, фирманын, монополиялық ... ... XX ... ... ... шектелген сфераларда болған.
Кейін монополиялану процестері заңдылыққа айналды. Бұл өндірістің,
Бәсекенің, ... ... ... байланысты
болды.Монополияланудың ... ... ... ... мен ... ... ... тағы басқа. Осылардың негізінде ... ... ... ... ... ... ... тауарды сатып алуға жалғыз сатып алушының
монополиясы болуымен сипатталатын ... ... ... ... ... шектей отырып, сатып алушы сатушы ... ... ... ие болады. Монопсония жетілмеген бәсекенің құрамды бөлігі ... ... ... ... ... топтары болатын нарық
құрылымының типі. Осылар сатып ... ... ... ... табыстарының
есебінен өздеріне монополдық пайда түсіреді.
Олигополия — Бұл да ... ... ... ... ... ірі фирмалар
өнімнің басым көп бөлігінің өндірісі мен сатуын монополиялап алады және ... ... ... емес ... ... Олигополия жағдайында
нарықтың үш түрі болуы мүмкін.
• бірсалалық сауда — өнеркәсіптік фирма әрекет ететін ... ... ... ... ... ... ... ірі
жеткізушілер болатын нарықтық құрылым;
• өндірістік өзара байланыстар егжей-тегжей ... ... ... пирамида» типтес корпорациялардың бірнеше топтары
үстемдік ететін нарық, эдетте ... ... ... өте ... корпорадиялар әрекет ететін нарықты ... ... ... ... тек екі ... ... нарықтық
құрылым. Бұл ардың арасында баға туралы, тауарды өткізетін ... ... ... ... болмайды. Дуополия — Бұл олигополияның
ең жабайы түрі. Билатералдық монополия (екі ... ...... ... мен жалғыз (бірлескен) тұтынушысы сайыста болатын
нарықтық құрылым. Бұл ар бір-бірімен қарама қарсылық сайыста ... ... ... ... су мен ... ... пайда болады.
Шаруашылық жүргізудің монополистік формасы жағдайында бәсекенің сипаты
өте күрделі ... ... ... ... ... ... ... толық
ақпараты болады. Екіншіден, монополия жарнама ... ... ... ... әсер ... өйткені ірі монополиялар үшін
жарнаманы пайдалану ... ... ... монополия өзінің саяси
және қаржылық салаларындағы байланыстарын пайдаланып, тапсырма берушілерге
(мемлекетгік мекемелерге, ... ... ... ... ... Осы жағдайлар, әдетте, бәсеке процесіндегі қауіпті төмендетеді
және монополиялық пайда түсуін қамтамасыз етеді.
Монополистік бәсекенің ... ... ... оның негізгілері
мыналар: ... ... ... ... тіресу (сайысу).
Ғылыми-техникалық тіресу.Бұнда фирмалардың ... ... ... ... жаңа өнім ... осы замандағы жаңа технологиялық процестерді
қолдану;
- ғылыми-техникалық ақпаратты жинақтап пайдалану; патенттерді сатып алып
пайдалану.
Ғылыми-техникалық сайыста әдетте екі үлгі ... ... ... ... ... ... ... белгілі өндірістік техниканың ең тиімдісін
қолданатынына негізделеді; ҒТП әкелетін пайда ұзақ ... ... ... ... фирмалар техникалық жаңалықтың қандайын
болмасын игеріп алуы ... ... ... пайданы барлық
бәсекелес фирмалар ала алады, бірақ техникалық зерттеу шығындарын
жасайтын тек осы ... ... ... ғана ... үлгі. Бұнда жаңалықтар еңгізудің арқасында таза
монополист тұрақты түрде елеулі көлемде пайда алу ... ... Оның ҒТП үшін мол ... ... ... және олар ... техникалар мен өнімді жасыра алатын мүмкіндігі болады.
Өнеркәсіптік-өндірістік сайыстың көрінісі: өндірістік ... ... жаңа ... ... ... ... төмендеуі.
Жетілген бәсеке жағдайында фирмалар нарыққа еркін кіріп, еркін шыға ... ... ... ... ... көздегі әрекеттенеді —
өндіріс тиімді болу үшін, үлес шығындарының ... ... ... ... бағасы төменгі дәрежеде белгіленіп, орташа жалпы шығындармен
үйлесімді түрде болады. Таза монополия жағдайында фирма өнім шығару ... ... ... ... ... ... ... жоғарылата алады. Бірақ,
бәсекелестік кезінде шығьндар біресе өсіп, біресе кеміп ауытқып тұрғанда,
жағдай шиеленісе ... екі ... ... — ауқым нәтижесі және «х-тиімсіздік»
түсінігі.
Ауқым нәтижесі. Көп фирмалардың ... ... ... ... өсуінен болып тұрған нәтижені жүзеге асыруға мүмкіндік береді.
Ал технология және ... ... ... болғанда көп бәсекелес
фирмаларды қолдауға тұтынушылық сұраныс жетімсіз болуы мүмкін. ... ... ... ірі ... болуға тиісті,
шығарылатын өнімнің бірлігіне келетін өндіріс шығындары төмен болғанда
өнімді ... ... ... ... ...... ... шығындарын зерттегенде, мына жағдай
болады деп есептеледі: ... ... ... ең тиімдісін,
шығарылымның әр дәрежесінде оған ... ... ... ... ... қамтамасыз ететінін таңдап алады деп. Ал нақты өмірде, фирманың
қандайы ... ... ... бар ... толық
қолданбайды. Шығындарды орташа шығындардың ең төмен дәрежесіне жеткізудің
потенциалдық мүмкіндігін ... үшін «X — ... ... Бұл мына ... орын ... — өндірістің көлемі қандай
болмасын, ... ... ... минималдық мүмкін шығындардан ... ... ... ... ... ... бас ... төмен жолдас-жораларды, туыстарды жұмыспен қамтамасыз ... ... ... ... ... орын ... ... сайыс бағаны қолдану арқылы жүреді. Ал бағаның
өзі үш жақты сайыстың нәтижесінде белгіленеді: біріншіден, жоғары бағамен
сату үшін ... ... ... ... ... ... ... сатып алушылар арасында; үшіншіден, тауарларды ... ... ... ... және ... арзан бағамен сатып алу туралы сатып алушылар
арасындағы сайысу нәтижесінде.
Осыған байланысты бәсеке бағаға қатысты және ... ... ... ... ... ... ... белгілі өнімнің бағасын әдейі,
жасанды түрде төмендетуді көздейді: мұнда ... ... ...... дәрежесінің әр түрлі болуымен дәлелденбесе де,
тауарлар әр түрлі бағамен сатылады. ... ... үш шарт ... ... ... ... сатушының сатып алушыларды төлем қабілеттеріне сәйкес топтарға бөле
алатын мүмкіндігінің болуын;
• алғашқы сатып ... осы ... ... ... ... сата ... алалаушылық мынадай жағдайларда кең қолданылады: қызмет
көрсетуде (дәрігерлердің, адвокаттардың, қонақ ... ... тасу ... ... тауарды сатуда, егер оны нарықтың
біреуінен екіншісіне жеткізу мүмкіндігі ... (тез ... ... ... ... ... ... өнім сапасын көтеру, сату жағдайларын
жақсарту, сервистік қызметтерді көбейту арқылы жүреді. Сапаны екі бағытта
көтеруге ... ...... ... ... жетілдіру;
екінші — тұтынушылар қажеттігіне қолайлы қызмет көрсету. Өнімнің сапасын
жоғарылату ... ... ... ... ... өнім бәсекесі деп аталады.
Бәсекенің бұл түрі немесе ескі үлгіден елеулі айырмашылығы бар, ... ... ... жаңа ... ... ... нарықтың бір бөлігіне ие болуды көздейді. Сапаны жақсартуға
негізделген бәсекенің қайшылықтары аз ... Бір ... ... жоғарылауы
бағаны бүркемелі түрде ... және ... ... ... — сапа деген субъективтік бағалау, сондықтан жарнама және көз
тартатын буып-оралуы ... оны ... және ... ... ... ... туралы жүретін бағаға қатыссыз ... ... ... бәсеке деп аталады. Бұл бәсекенің негізінде ... ... ... ... ... жатады: жарнама арқылы тұтынушыға
әсер ету, сауданы жетілдіру, сатып алушыларға ... олар ... ... ... ... яғни ... процесінде қызмет көрсету.
Монополиясыздандыру — экономикалық саясат пен заңнама шеңберіндегі
бәсекені дамытуға және монополиялардың қызметін ... ... ... Жалпылама түрде ...... ... екі ... ... ... ... дәйекті түрде ырықтандыру. Мұнда монополияға тиіспей
монополистік іс-әрекетті ірі ... үшін ... ету ... ... ... ... ... шағын және орта
кәсіпкерлікті ынталандыру, ... ... үшін ішкі ... атап ... ... ... үшін ... Ахуалды
жақсарту, кеден салықтарын төмендету, лицензиялау ... ... ... ... бәсекелесе алатын өндірістерді
қолдау үдерістері жүріп жатады;
• Монополияға ықпал ету тәсілдері. Оған негізінен монополияларды әкімш.
Қадағалау шаралары – ... ... ... мен ... реттеу,
сондай-ақ монополияға қарсы заңдар бұзылған жағдайда қолданылатын
қаржы санкциялары жатады. ... ... ... ... ... шектеуге бағытталған антимонопол.
(антитрестік) заңдарды да осы ... ... ... ... Батыс
елдерінде антимонополия заңдар ірі корпорацияларға, монополиялардың
рыноктағы ... ... ... ... ... ... ең ... монополияларға қарсы
тұратын бәсекелі ... ... ... ... ... ... Монополиясыздандырудың аса маңызды шаралары ретінде,
ең алдымен, Монополиясыздандыруға жатпайтын табиғи монополиялар аймағы
айқындалғанын ... ... ... ... ... металлургия, темір
жол көлігі салаларындағы технология олигополия, ... ... ... ақша ... ... мен ... мемлекет
тарапынан қатаң түрде құқықтық тұрғыдан реттелетін ... ... және ... ... пайда болған монополиялар
қамтылды. Екіншіден, Қазақстанда антимонопол. Саясат ... ... ... жүйемен ұштастырыла жүргізілді. Монополиясыздандыру саясаты
құқықтық ... мен ... ... ... ... ... қатынастарды орнатуға бағытталды. Осыған орай
“Теріс ... ... ... (1998), ... және монополистік іс-
әрекеттерді шектеу туралы” (2001) арнайы заңдар қабылданып, еркін ... ... ... ... ... ... істеуіне қолайлы
жағдай жасау, сондай-ақ теріс пиғылды бәсекелік және монополистік іс-
әрекеттердің ... ... ... ... ... монополистік субъектілерінің
өз басымдықтарын заңсыз пайдалануына тыйым салу көзделді.
3.2 Монополия жағдайындағы фирманың әрекеті
Монополия жағдайында ... ... бір ғана ірі ... ... ... ... ие болуына оның тауарының ерекшеленуімен қатар,
осы тауардың алмастырушысы аз болуы да әсерін ... ... ... тек бір ғана жеке ... бар және осы ... ... ... жоқ деп ұйғарсақ – монополист деп аталады. Монополист берілген
тауарды өндіретін ... ... ... ... ... бір
мезгілде нарықтың сұраныс қисығы болып табылады және ұсынылған тауардың
шамасының ... ... ... ... ... ... түрлері болады:
1) Жабық монополия. Ол бәсекелестің заңды шектеулер көмегімен ... ... ... ... бір көлемдегі өнімді бір фирмада өндіру,
оны екі ... одан да көп ... ... арзанға түсетін өндіріс
саласы.
3) Ашық монополия. Берілген тауарды ... тек қана бір ... ... оның ... ... ... қорғанышы жоқ болатын жағдай.
Монополистің өнім көлемін белгілеу.Монополистің өнім шығарушы ретінде
бәсекелес фирма ... ... ...... ең ... деңгейге жеткізу
болып табылады. Монополист жалғыз өндіруші болғандықтан, нарықтық жағдайды
толығымен бақылап, өз шешімі бойынша ... ... ... ... Өнім ... бағасы монополиялық жағдайда өзгермелі шама болады
және өндіріс көлемінің функциясын көрсетеді: Р = Р ... ... ... ... ... анықталады:
π = ТR – ТС = Р (Q) * Q – ТС (Q). (1) немесе МR = МС.
Бұдан монополистің пайдасы ... ... ... (МС) шекті түсімге
(МR) тең болғанда ғана ең көп болатынын көреміз. Бұдан, пайданы мейлінше
көбейту ... мына ... ... ... (1/ ЕР + 1) = ... барынша көп пайдаға МС = МR ... ... ... ... ... болу ... ол кез ... өнім көлеміне сәйкес болатын
шекті түсім оң сан болатын жағдайды көздейді, яғни , МR > 0 немесе Р ( 1 ... > 0. Егер ... ... ... ... ... шекті табыс оң болады,
яғни - ∞ < Е < -1.
Монополистің ұтымды өндіріс көлеміне қатысты шешімін шама – баға ... ... бар ... ... ... Осы ... пайданы барынша
көбейту есебінің шешуі 2 кезеңнен тұрады. Бірінші кезеңде, шығарылатын
өнімнің ... ... (Qm), ал ... ... тауардың монополиялық нарық
бағасы (Рm) анықталады. Берілген есептің графиктік шешімін көрсетеміз.
| | ... ... ... ... ... ... барынша көбейту шартын МR = МС болғанда шығарылатын ұтымды
өнімнің ... ... ... ол Qm ... ... келеді. Екінші
кезеңде монополиялық нарық бағасы анықталады. Ол үшін ... ... ... ... ... АR ... ... тапса болғаны. 1-суретте
нарықтың монополиялық бағасы Рm әрпімен ... ... Рm ... ... ... ... пайдасын көбейтеді. Монополиялық
өндірушінің зиян шегуші және пайдасы ... тең ... ... ... ... ... жеке ... нарықтық бағасына әсерін тигізе ... баға ... ... ... Ал ... ... күшін бағалау үшін, Абба
Лернер көрсеткішін қолданады. Ол ... ... L = (Р – ... ... ... ... ... шекті шығындарын ауытқу деңгейін
анықтайды және оның мәні 0-ден 1-ге ... ... ... ... ... ... болса, монополиялық билік солғұрлым күшті
Монополиялық бағаны қалыптастыру ережелері.Нақты өмірде ... өз ... ... және ... түсім қисықтары туралы
шектеулі апараттар алып ... ... ... олар МR = МС ... шығару көлемі мен бағаға қатысты анықтау ... осы ... ... ... үшін, «Бас бармақ» ережесін қолданады. Бұл
ереженің негізі: шекті шығындарға белгілі мөлшерде үстеме баға қосу ... ... ... ... ... және төмендегідей тәсілмен
есептеледі: Р = МС /(1+1/ЕР)
Ұзақ мерзімді ... ... ... ... ... тепе-теңдікті зерттеу, келесі сұрақтардың мазмұнын түсінумен
тығыз ... ... ... монополистің ұзақ мерзімдегі орташа
шығындарынан жоғары болған жағдайда ғана, өндіруші оң ... ... ... ... ... ... (MR) шекті түсім LRACmin-ға тең
болған ... ... ... өнім көлемін шығарады және бұл өнім шығару
кезінде шекті ... ... ... ... ... ... = LRMC = MR.
Бағалық дискриминация.Егер монополиялық билігі бар фирма, тұтынушылардың
сұраныс икемділігін ... ... бір ... ... әр ... әр түрлі бағамен сатса онда, ол бағалық ... ... ... ... деп ... ... ... бәсеке саясатын
жүргізу нәтижесінде тұтынушы ұтымын ... ... ... Бірде-бір
тұтынушы ұтымын ала алмайды, себебі монополист ... ... ... ... ең ... деңгейдегі бағаны белгілейді (6-сурет).
 Монополиялық бәсеке нарығы нақты өмірде жиі ... ... ... ... ... ... мен ... тән кейбір
қасиеттерге сәйкес келеді. ... ... ... бәсеке
нарығындағы фирма жұмысының тиімділігін анықтап бағалауға болады.
Монополиялық бәсеке нарығының ерекшеліктері.Монополиялық бәсекелестік –
жетілген (дамыған) бәсеке нарығын ұқсас. Әрбір жеке ... ... ... ... ... ... бәсекелестікті анықтайтын негізгі белгілер:
1) Нарықта саны көп кішігірім фирмаларда тауарларды ... ... ... да, дәл ... қиын тауарларды сатумен бәсекелестікте
болады;
2) Жаңа фирмалардың өндіріс саласына кіруіне көп қиыншылық ... үшін оның ... ... ... ... болғаны.
Монополиялық бәсекелестік кезінде фирмалардың өнімдеріне деген ... ... кері және ... ... ... ... ие болады. Сұраныс икемділігінің факторларына бәсекелестіктің
саны және өнімнің ерекшелену деңгейі жатады.
Қысқа ... ... ... ... фирма
жұмысы.Монополиялық бәсеке кезінде ... ... ... ... ... өз ... ғана ... болып есептеледі.
Сондықтан оның сұраныс қисығы теріс көлбеулі болады: баға төмендеген ... ... ... де ... ... ... ... мейлінше
арттыру мақсатында шекті шығын шекті түсімге тең ... ... ... ... шығарады: МС = MR.
3-сурет. Монополиялық бәсекелес фирманың қысқа мерзімдегі кезеңі:
А. Фирманың пайдасын барын ... Б. ... ... ... ... ... Q2 > Q1. Егер дәл осы баға Ро таза ... қалыптасса, фирма онда Q2 өнімі көлемін өндірер еді.
Қорыта айтқанда, қысқа мерзім кезеңіндегі монополистік бәсеке фирмасының
іс-әрекетін ... ... ... ... емес нарықтық құрылымдармен
ұқсастықтары байқалады.
Монополиялық бәсекелестік кезіндегі баға мен ... ... баға мен ... ... ... анықталады. Қ/у
мерзімінде фирмалар ... ... не ... ... ... өнім ... MR = MC ... бойынша таңдайды.
 
 
а-суретте фирма жеке фирмалық таңбасымен жалғыз ... яғни ... ... ... ... ... ол монополиялық үстемдікке ие
болады. Қысқа уақыт мерзімде фирма пайда алады.
б-суретте ұзақ ... ... ... бұл ... ... ... жаңа фирмаларды тартады. Сол себепті бұрынғы ... ... ... да, оның ... ... ... ... Ұзақ
мерзімдегі теңдестік жағдайында баға орташа шығынға тең болатындықтан фирма
монополиялық үстемдікке ие болса да пайдасы ... ... Бұл ... бәсекелестікке ұқсайды: фирманың пайдасы да, шегер зияны да жоқ.
Қорытынды
Монополия бәсекелікті жоймайды, тек ... ... ... ... ... ... жатарымен қатар оның елеулі кемшіліктері бар.
Рыноктық процестерді дайындықсыз жүруі ... ... ... ... ... соғады. «Өзімен өзі болған» жетілген
бәсеке жетілмеген бәсекеге айналады. Монополия, ... атап ... ... ... бір билікті білдіреді. Ал бұл билік әр түрлі ... ... ... ... ... ... ... басып алу
(капитал мен өндірістің шоғырлануы мен орталануы) рынокты және ... ... ... ... ... тағы ... құпия және ашық
келісімдер ... ... ... заңдар зиянды іс ... ... ... ... ... уақытта бәсеке күресi дүниежүзiлiк нарықта айрықша шиеленесуде.
Мысалы, АҚШ-пен Жапония арасы. Монополизмді ... ... ... пайда болуда. Монополизмге дейiн бағалық ... ... ... ... гөрi ... баға қою арқылы бағаны түсiрiп, оны
нарықтан ағыстыру. Бұл ... ... ... ... ... ... ... бағаны өзгерткеннен гөрi өндiрiстiк қуаттардың
өнiм шығаруын азайтып,не көбейтiп амал қолданылады. Тiптi ... де ... ... ... ... ... да, ... өрлеулер
кезеңiнде артады.
Монополия экономикалық тұрғыдан өзінің үстемдігін монополиялық бағада
монополиялық пайдада жүзеге ... ... ... зор ... ... ... олар
ішкі салалық бәсекені тежей алады және өз өніміне қойылатын баға жөнінде
нарыққа белгілі бір шекке ... өз ... ... ... ... «Государство и бизнес» 3-ші кітап, 2 бөлім, Алматы, 2002 ж. ... ... А.Н, ... ... «Экономика Казахстана» Каз.,» 1997 ж. С. Г. Майдыров.
3. «Экономическая теория» М.,» 1999 ж. А. С. ... ... 1997 ж. Н. А. ... «Экономика» 1999 ж. С. Фишер, Дорнбуш Шмаленди.
6. Қазақстан ... ... ... Оқу ... ... ... ... 2001. – 45-67 беттер.
7. Кәсіпорын экономикасы. Оқу құралы ... Г.К., ... ... 2003 ... ... мемлектік реттеу. Оқу құралы Маденов С.М., Жезказган
1998 жыл.
9. Государственное регулирование экономики Алембаев А.А., ... ... ... И.А. Законодательная инициатива: проблемы и ... // ... и ... 1999 год ... ... ... система. Алембаев А.А.,
Караганда 2002 год.
12. Развитие региональной системы. Алембаев А.А., Алматы 2002 год.
13. Государство и ... ... Н.К., ... 2002 год.
14. Основы современного государства и права Казахстана. ... ... 2001 год.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 26 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Алюминий. Алюминий монополиялары5 бет
Бәсеке және монополия15 бет
Бәсеке және монополия туралы26 бет
Бәсекелік ортаны қалыптастыру және монополияны реттеу6 бет
Жетiлген бәсеке мен монополия – нарықтық экономиканың қарсы түрлерi27 бет
Мемлекеттің монополияға қарсы саясаты17 бет
Мемлекеттің монополияға қарсы саясатының мақсаттары мен әдістері26 бет
Монополия24 бет
Монополия және монополиялық билік23 бет
Монополия және монополиялық тепе-теңдік19 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь