М.Әуезов- қазақ әдебиетінің классигі


Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3
І. Әуезов әлемі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
1.1. Әуезов нәр алған тамырлар және олардың жазушы
шығармашылығындағы орны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5
1.2. Алғаш жазған әңгімелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .10
ІІ. М.Әузовтың . қазақ әдебиетінің классигі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..15
2.1. «Абай жолы» эпопеясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 15
2.2. Драмалық шығармалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..23
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 30
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...31
Курстық жұмысының негізгі мақсаты –
-жазушының өмірі мен шығармашылық жолын зерттелу дәрижесін аңықтау;
-шығарманың көркемдік парасатын ашу.
Менің аңдауымша, бір кезде орыс мәдениетінің өсіп- өркендеуіне Пушкин әсері қандай болса, бүгінгі Орта Азиялық көркем ойдың, іргелес халықтарымыздың күллі рухани өмірінің қалыптасуына Әуезов әсері де дәл сондай болды.
( Шыңғыс Айтматов)
Қазақ халқының мәдени даму тарихында жазушы, драмашы, публицист, зерттеуші, аудармашы әрі қоғам қайраткері Мұхтар Омарханұлы Әуезовтың алатын орны ерекше.
М.Әуезов — ауыз әдебиеті мен классикалық әдебиеттің, батыс пен шығыс көркем сөз мұрасының озық дәстүрін жете меңгеріп, қазіргі дәуірдегі қазақ әдебиетінің реалистік сапасын артттыруға, әдеби тілді байытуға ересен еңбек сіңірген ұлы жазушы.
Жазушы 1897 жылы 28 қыркүйекте бұрынғы Семей облысының Абай ауданындағы Шыңғыстау деген жерде туды. 1908 жылы Мұхтарды немере ағасы Қасымбек Семейге алып келіп, орыс мектебіне түсіреді. Оның тұңғыш күрделі шығармасы — » Еңлік-Кебек» драмасы 1917 жылы, семинарияда оқып жүргенде жазылды.
1923 Ленинград университетінің филология факультетіне оқуға түсіп 1928 жылы бітіріп шығады. Оқуды бітірісімен Ташкентке келіп, орман техникумында әдебиеттен сабақ береді, 1929 жылы Орта Азия мемлекеттік университеті туркология кафедрасына аспирантураға түсіп, онда 1930 жылдың октябрьіне дейін болады.
Кемеңгер жазушының өмір жолына көз жіберсек, оның бір кездерде қилы кезең, қиын асуларға тап болып, қысылып- қиналған сәттерін еске алмай өте алмайсың. 30- жылдардың басында жазықсыз жаламен екі жыл түрмеде отырды. Қазақтың бетке шығар қаймағы » халық жауы» атанған кезде ендігі бетке ұстар азамат М:Әуезовке де құрық түсуге шақ қалды. Алашордашыл, ұлтшыл жазушы деп қудалағандар аз болған жоқ. Соның салдарынан жазушы 30- жылдары өзінің » Еңлік-Кебек», » Көксерек», » Қилы заман» сияқты тамаша туындыларынан бас тартса, 40-шы жылдары » Қаракөз»,» Айман-шолпан», » Түнгі сарын» сияқты ғажайып пьесалары сахнадан түсіп қалды.
Жазушының әңгімелеріне тән оқиғалық, тартыстық жүйелер драмалық шығармаларында да кездеседі.
Қалижанов, У «Әуезов әлемі» //М.Әуезов қоры. Ал.,2012-1б.
Жұртбай Т, «Бесігінді аяла». Ас.,2003-10б.
Қабдолов З, Таңдамалы шығармалар. Ал.,2003 445б.
Әуезов М, Оқыған азамат. «Шолпан» 1992, №2-79б.
Әуезов М, Шығармалар 1том, Ал., 1967 -241б.
Оспанов Ә. «Қараш- Қараш» қаһарманы (Рысқұл Жылқайдаров) // Жалын.-
Нұрғали Р, Әуезов және алаш. Ал.,1997 -220б.
Нұртазин Т, Сөз құдіреті. Ас.,2008 -36б.
Қирабаев,С Ұлт тәуелсіздігі және әдебиет. Ал.,2007-185б.
Нұрғали Р, Қазақ әдебиетінің алтын ғасыры. Ал., 2002-378б
Жолдасова Т. Құнанбай бейнесі: тарихи шындық пен көркем шындық
Қабдолов З, М.Әуезов. Ал.,1997-480б
Бердібай Р. Мұхтар шыңы.- Алматы: Ғылым, 1997.- 208 б.
Жұртбай Т, «Қарагөз» қалай жазылды?// «Қазақстан өнері» Ал.,1979, №10
Абай, Шығармаларының бір томдық толық жинағы. Ал.,1961 -228б

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 18 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




Курстық жұмыс

Тақырыбы: М.Әуезов- қазақ әдебиетінің классигі

Мазмұны
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
І. Әуезов әлемі ... ... ... ... ... ... ... .. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
1.1. Әуезов нәр алған тамырлар және олардың жазушы
шығармашылығындағы орны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
1.2. Алғаш жазған әңгімелері ... ... ... ... ... ... . ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .10
ІІ. М.Әузовтың - қазақ әдебиетінің классигі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...15
2.1. Абай жолы эпопеясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..15
2.2. Драмалық шығармалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...23
Қорытынды ... ... ... ... ... ... .. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 30
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... . ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...31

М.Әуезов- қазақ әдебиетінің классигі

Кіріспе


Жұмыстың мақсаты мен міндеттері.

Курстық жұмысының негізгі мақсаты -
-жазушының өмірі мен шығармашылық жолын зерттелу дәрижесін аңықтау;
-шығарманың көркемдік парасатын ашу.
Менің аңдауымша, бір кезде орыс мәдениетінің өсіп- өркендеуіне Пушкин әсері қандай болса, бүгінгі Орта Азиялық көркем ойдың, іргелес халықтарымыздың күллі рухани өмірінің қалыптасуына Әуезов әсері де дәл сондай болды.
( Шыңғыс Айтматов)
Қазақ халқының мәдени даму тарихында жазушы, драмашы, публицист, зерттеуші, аудармашы әрі қоғам қайраткері Мұхтар Омарханұлы Әуезовтың алатын орны ерекше.
М.Әуезов -- ауыз әдебиеті мен классикалық әдебиеттің, батыс пен шығыс көркем сөз мұрасының озық дәстүрін жете меңгеріп, қазіргі дәуірдегі қазақ әдебиетінің реалистік сапасын артттыруға, әдеби тілді байытуға ересен еңбек сіңірген ұлы жазушы.
Жазушы 1897 жылы 28 қыркүйекте бұрынғы Семей облысының Абай ауданындағы Шыңғыстау деген жерде туды. 1908 жылы Мұхтарды немере ағасы Қасымбек Семейге алып келіп, орыс мектебіне түсіреді. Оның тұңғыш күрделі шығармасы -- Еңлік-Кебек драмасы 1917 жылы, семинарияда оқып жүргенде жазылды.
1923 Ленинград университетінің филология факультетіне оқуға түсіп 1928 жылы бітіріп шығады. Оқуды бітірісімен Ташкентке келіп, орман техникумында әдебиеттен сабақ береді, 1929 жылы Орта Азия мемлекеттік университеті туркология кафедрасына аспирантураға түсіп, онда 1930 жылдың октябрьіне дейін болады.
Кемеңгер жазушының өмір жолына көз жіберсек, оның бір кездерде қилы кезең, қиын асуларға тап болып, қысылып- қиналған сәттерін еске алмай өте алмайсың. 30- жылдардың басында жазықсыз жаламен екі жыл түрмеде отырды. Қазақтың бетке шығар қаймағы халық жауы атанған кезде ендігі бетке ұстар азамат М:Әуезовке де құрық түсуге шақ қалды. Алашордашыл, ұлтшыл жазушы деп қудалағандар аз болған жоқ. Соның салдарынан жазушы 30- жылдары өзінің Еңлік-Кебек, Көксерек, Қилы заман сияқты тамаша туындыларынан бас тартса, 40-шы жылдары Қаракөз, Айман-шолпан, Түнгі сарын сияқты ғажайып пьесалары сахнадан түсіп қалды.
Жазушының әңгімелеріне тән оқиғалық, тартыстық жүйелер драмалық шығармаларында да кездеседі. Бұл да суреткердің өмір ақиқатын неғұрлым шыншыл әрі толық бейнелеу ниетінен туған көрініс. Творчестволық жолының алғашқы кезеңінің өзінде- ақ М.Әуезов көп қырлы талантын айқын танытты. Ол бұл тұста, әсіресе, көркем прозаның майталман шебері болып қалыптасты. Өмір оқиғаларын қаһарман мінезімен ұштастырып, қайталанбас сом тұлғалар жасау дәстүрін тереңдетті, прозаның әңгіме- повесть түрлерін жетілдірді. Тарихи тақырыпты да, заман шындығын да өзіне ғана тән өрнектеп жырлайтын арнаға түсті.
М.Әуезов қазақ әдебиетінде драматургия жанрының негізін салушылардың бірі болды. Еңлік-Кебек, Қаракөз, Түнгі сарын, Ақ қайың, Тас түлек, Тартыс, Алма бағында сияқты шығармаларында кеңес адамдарының жаңа өмір қалпын, жасампаз еңбегін бейнелейді. Осы салаға ерекше көңіл бөліп, қаламгерлік жолының әр кезеңінде бас-аяғы жиырмаға жуық пьеса жазды.
М.Әуезовтың Абай жолы роман-эпопеясы- бүкіл кеңес әдебиетінің аса көрнекті шығармасы. Романның идеялық- көркемдік биік жетістігін жер жүзінің прогресшіл әдебиет, өнер қайраткерлері жоғары бағалады. Француз жазушысы Л. Арагонның: Эпикалық Абай романы ... . ХХ ғасырдағы ең мәнді романдардың бірі ,- деген сөздері демократиялық бағыттағы шетел жазушыларының ортақ лебізі болып естіледі. Бұл пікірлер роман- қазақ әдебиетінің зор жетістігі болғанын дәлелдейді. Дүние жүзінің отыздан астам тіліне аударылып жарық көрген бұл шығарма миллиондаған оқырманды сусындатып, оларға ұлы Абайды, Абай арқылы қазақ халқын паш етті.
Әуезов -- тек қана жазушы емес, қазақ әдебиет ғылымының ірі теоретигі, абайтанудың негізін салушы. Ол түркі тілдері әдебиетінің тарихы жөнінде терең ғылыми зерттеулер жасады.
Оның қаламынан әлемдік және орыстың тамаша классикалық әдебиетінің, бауырлас халықтар әдебиетінің танымал шығармаларының тәржімелері туды.
Жазушы, академик, тұңғыш драматург, талантты романист, білгір сыншы, белгілі қоғам қайраткері Сегіз қырлы , бір сырлы азамат -- өзінің ғажайып таланты, асқан еңбекқорлығы арқасында халқына қалтқысыз қызмет етті, көркем сөздің шыңына шығып, соңына мәңгі өлмес мұра қалдырды.
Әдебиетіміздің қос биігі Абай мен Мұхтарды кезек-кезек оқығанда жерлес ақынымыз Қ. Алтынбаевтың Бірі -- өлеңнің патшасы, бірі-проза құдайы деген жыр жолдары есіңе түседі.

І. Әуезов әлемі

Әр ұлттың ұлы тұлғалары бо-ла-ды. Олар қаншама ғасырлар өтсе де сол ұлттың мөрі секілді санаға соғылып, адамзаттың ортақ құн-ды-лығына айналады. Ағылшындар үшін - Шекспир, француздар үшін - Бальзак, орыстар үшін - Пушкин, үнділер үшін - Тагор, өз-бек-тер үшін - Науаи, түркімендер үшін - Мақтымқұлы, әзербай-жан-дар үшін - Низами, қазақтар үшін әрине - Абай. Сол Абайдың ұлы-лы-ғы мен данагөйлігін ашқан Мұх-тар Әуезов те өткен ғасыр-дағы қазақ әдебиетінің алыбы.
Мұхтар Омарханұлы Әуезов ұлт әдебиетінің алтын ғасырының бастауында тұр. Ол қазақ өр-ке-ние-ті-нің жаңа болмысын ашқан жа-зушы, ғалым, ұстаз, драматург, сын-шы. Бір сөзбен түйіндеп айт-сақ, энциклопедиялық ұшан-теңіз білім дариясының кемеңгері әрі ұлы қайраткері.
Ұлы суреткер феодалдық қоғам ыдырап, қазақ қоғамы капитализмді айналып өтіп, социалистік қо-ғам-ның орныға бастаған тұсында әдеби өмірге келді. Сондықтан да білімділердің бел ортасынан өз орнын ерте ойып алды, ерте жарқ етіп көрінді. Бірақ замана сұра-ны-сына дендеп кіріп, кеңестік әде-биет-тің күрескері де, жаршысы да болып кете алмады. Қытай ой-шы-лы Конфуцийдің: Өтпелі кезеңде өмір сүрме, - деген даналығы дөп келді. Мұхтар Әуезов рево-лю-ция-ның қызыл қыраны да, дауылпазы да бола алмады. Ол өзінің жан дү-ниесін баурап алған ұлы мақ-сат-тарды бірте-бірте жүзеге асырды. Бұл жазушылық һәм ғалымдық жол еді. Осы жол Мұхтар Омар-хан-ұлын азапты жолға апарды, осы жол Мұхтар Омарханұлын әлем мойындаған қаламгерлердің сапына қосты, осы жол Мұхтар Омарханұлын академиктік дәре-же-ге, Лениндік сыйлыққа алып келді. Осы жол Мұхтар Омарханұлын шын мәніндегі халықтық жазушы дең-гейіне көтерді. Ал халық жа-ды-на енген адамды уақыт та, заман да, қоғам да тарихтан сызып тастай алмайды. Бірақ осындай халық махаббатына жету үшін Мұхаң тар жол, тайғақ кешулерден, жа-бы-ла қапқан аш бөрі сын-шы-лар-дан, екіжүзді саясаттың, ауыр иде-о--логияның қанды қақпанынан өтті.
Мұхтар Әуезов қандай адам еді? Халық махаббатына қалай жетті, оның озық ойлы дүние-та-ны-мын тану жолдары қандай? Бұл сұрақты қойып отырған себебіміз мынада. Жылдар жылжып өткен сайын, жаңа Қазақстанның жас ұрпақтары ұлы классик жазушы ту-ралы көбіне интернеттік ақпа-рат-пен ғана таныс болады да, оның өмір жолының сан соқпақ жол-да-ры-нан бейхабар қалады. Сон-дық-тан...
Абай Мұхтарды әдебиеттің шы-ңына көтерді, Мұхтар Абайды әлемге танытты. Бұл − ақиқат.
Абайды тану арқылы Мұхтар Әуезов қазақты, оның тарихын, ұлттық құндылықтарын, салт-дәс-түрлерін, аңыз-әңгімелерін, фольк-ло-рын таныды. Бұл өз кезегінде Мұх-тар Омарханұлының өмірлік принциптерін қалыптастырды.
Ол қандай принциптер?
Өз ұлтының ұлы мұраларын тану арқылы өз халқыңа қызмет етесің. Ұлт мұрасына адал болу ар-қылы халқының санасын оята-сың. Халық ұлағатын насихаттау ар-қы-лы жас ұрпақты тәрбиелейсің. Өзің өссең - халқың да өседі.
Осылай Абайды тану арқылы Мұхтар Әуезов қазақ әдебиетінің классигі дәрежесіне көтерілді.
Мұхаңның көзқарасын қалып-тас-тырған тағы бір үлкен саяси мектеп бар. Ол - Алаш идеясы. Бұл бала Мұхтардың көзі ашық, көкірегі ояу кезіне тап келді. 20 жасар Мұхтар Әуезов Алашорда үкіметінің мақсат-мүддесін өмір-лік мақсатым деп түсінді әрі оның жұмысына белсене араласты (И.Тасмағамбетов, Т.Жұртбай. Кіріспе сөз. М.Әуезов. І том. А. Ғылым. 1997,16 б.).
Атақты Мұхтар Әуезовтің қолжазба қорында Өз жайымнан мағлұмат атты жазбасы бар. Сонда Мұқаң:
Арасында ауырып, оқуды бір-лі-жарымды тоқтатып, доғарып қойып жүріп, семинарияны 1919 жылы шала-шарпы бітірдім. Бұл кездерде февраль төңкерісі бол-ған. 19-жылдың аяғында кеңес өз-ге-рісі болды, әлеумет қызметіне араласып кеттік. Содан кейінгі баспа сөзіне толығырақ аралас-қа-ным 1918 жылы Абай жур-на-лының шығуымен байланысты. Ондағы сөздер сырлы әдебиет емес, жалпы мақалалар, бала-лық-тың, жастықтың, әр сайға басын соққан сандалысы, далбасалығы сияқ-ты, - деп жазыпты. (Қол-жазба қоры, 382-папка).
Тағдыр Мұхтарды Абай жур-на-лына алып келіпті. Абай жас Мұхтардың алдынан қайта шықты. Атына заты келе бермеген журнал қызметі оны қызықтыра қоймады. Көзқарастағы ішкі қайшылықтар жас Мұхтарды жегідей жейді. Оны қаламгердің Оқудағы құрбы-ларыма атты мақаласынан айқын аңғаруға болады.
Ендігі халық болумызға ұйытқы болатын нәрсе - құрыш құрсаулы әділ, қатал билік. Ендігі хакімнің негізге құрылған законы болмаса, жуан атаның еркі ел ішінде жүрмеуі керек. Әлі де жуан ата билеп-төстеп, қадірлі бо-ла-тын болса, автономия деген, бө-лектік дегеннің бәрі де сырты бү-тін, іші түтін болады. Бірақ мұн-дай күйді бұрынғы уақыт көтерсе де қазіргі уақыт көтермейді... . Біз әлі шикі жұртпыз, талай өзге-ріс-ке мойын ұсынамыз. Заман еріксіз мойын ұсындырады... Бұл халді әркім ескеру керек (М.Әуезов шығ. 20т. 1984. 15 т. 10 б.).
Мұхтар Әуезов Ресей құра-мын-дағы Алашорда үкіметінің жолы дұрыс болғанымен, дербес ұлттық мемлекет құруға жол берілмейтінін түйсінеді. Ойын ашық, бүк-пе-сіз жариялайды.
1919 жылдың 1 желтоқсанында Семей губерниялық револю-ция-лық комитеті жанынан қазақ бө-лі-мі ашылып, Мұхтар Әуезов соның бір бөлімін басқарды. Жоғалғаны табылып, өшкені жанғандай еді. Енді халық үшін қызмет ететін шақ туды деген ойға келді. Және бұл көзі ашық, сауатты жастардың бәріне ортақ міндет деп есептейді. Осылай Мұхаң Қазақ оқыр-ман-да-рына ашық хат жазды. (М.Әуезов шығармалары. 1984. 15 т. 30 б).
Осы күнде не қылса да оқы-ғандардың бәрі де барын салып еңбек қылып, осы өкіметті сендіру керек. Сонымен бүгінгі мекеме атаулыда бос қалып жүрген қа-зақ-тардың мұң-мұқтажын орын-дау керек. Қашып бағудың ешбір себебі жоқ. Совет өкіметі үлкен жазығы бар адамдарды да қа-та-рына кіріп, пайдалы қызметтерді істеймін десе - қумайды. Егер қазақ оқығандары Совет өкі-ме-тінің қабағынан қорқып қашса, айтатын сөзіміз осы: Оқығанның қайсысы болса да азғантай пайда келтіре аларлығы болса, тезірек қалаға келіп қызметке кіруі керек... Қазақтың қамын жейтін оқы-ған болса ...бос жүргеннің бәрі келуі керек.(сонда.)
Бұл ұлттық патриотизмнің жар-қын көрінісі. Қалай болғанда да оқығандар мемлекеттік қыз-мет-те көп болса, солғұрлым қазақтың, солғұрлым халықтың көзін ашады. Ол жаңа заманда адаспай өз орнын таба білгенін қалайды. Кейін большевиктер партиясының бір мемлекет құру идеясын жүзеге асыра бас-тағанын көрген соң, саяси жұ-мыстан бір жола қол үзеді. Жан күйзелісін жазудың бір ғана жолы бар еді. Ол - қалам, ол - әдебиет. Әде-биет − үлкен әлем. Оған қа-лам-гер бәрін де сыйғыза алады. Ақ қағаз бен сия сауыт Мұхтар Әуе-зовті әдебиеттің шыңына көтерді, ол өз қиял-дүниесінің билеушісі бо-лып, сөз пат-шалығының хакіміне айналды...
Мұхтар Әуезов халыққа өз сө-зін, өз көзқарасын жеткізудің бір ғана жолын көрді. Ол - драматургия еді. Әуелі Ел ағасы деген 4 көріністі драма жазады. Бірақ ол ізім-ғайым жоғалып кетеді. Ал, Бәйбіше-тоқалдың жөні бөлек. Бұл шығарма әлі күнге театр сах-наларынан орын алып жүр. Әр режиссер Бәйбіше-тоқалды әртүр-лі қойғанымен, пьесаның негізгі лейтмотиві сақталуда. Бір-бірін көре алмайтын бәйбіше-тоқал орыс офицері келгенде жайылып тө-сек, иіліп жастық бола қалады. Авторлық ремарканың күштілігі сон-дай, мұнда болашақ ұлы жа-зу-шы қазақ болмысының траге-дия-сын күнделікті өмір көріністері ар-қылы дөп көрсетеді, іштегі қы-жы-лын сыртқа шығарады.
1921-1922 жылдар қазақтың басына қара бұлт болып келді. Елді аштық жайлады. Бұл жас Мұх-тардың көзқарасын толықтай қа-лыптастырды. Енді шыдау да, үн-сіз қалу да мүмкін емес еді. Ол қа-зақ қызметкерлері Одағы кеңе-сі-нің мәжілісінде запыран сөзін айтты.
Шындығына көшсек, ашар-шы-лық жайлаған қырдағы елдің қырылғанының жанында, қала-да-ғы аштықтың үрейлі көріністері ойын сияқты әсер етеді. Егерде бұл аудандарды аштықтан құт-қа-ру үшін дәл қазір шұғыл түрде шешуші шара қолданбаса, онда Қа-зақ Республикасы қазақсыз қа-лады.
...Өкімет басында отырған қазақ қызметкерлері, бұл істі дәл сол күйінде қалдырып қоюға бол-майтыны өз алдына, бұл сіздер үшін қылмыс, біз бұл үшін Қазақ елінің алдында, өзіміздің ары-мыз-дың алдында жауаптымыз. (ҚР МОА. 82 қор. 42-іс. 23-24 па-рақ-тар).
Мұхтар Әуезов халық траге-дия-сын өз трагедиям деп білді. Ащы шындықты ашық айтады, батыл айтады. Мұндай тақы-рып-ты, әрине, жүрегінің түгі бар, ұлт-жанды адам ғана қозғай алар еді. Міне, осындай жағдаяттар Мұхтар Омарханұлының жанын күйзелтті, мұндай қылмысты көру де, оған ортақтас болу да өліммен пара-пар еді. Сондықтан да Ташкентке ба-рып, Орта Азия университетінің дәрісханасына отырды, бұдан кейін де пайыз таба алмай Ленин-град-тағы университетке ауысып кетті. Елден кеткенмен ел елесінен кете алмады. Біраз әңгімелері, атап айтқанда Қыр суреттері, Жас жүректер, Заман еркесі, Кім кінәлі, атты шағын хикаяттары бірден Мұхтар Әуезовтің атын шығарды. Топ жарып шыға келген жас дарынға біреулер қуанып, біреулер кектеніп қарады. Оның үстіне 1922 жылы Шолпан жур-налында Мұхтар Әуезовтің Қа-зақ-тағы қалам қайраткерлеріне атты ашық хаты жарияланды. Онда жазушы баспасөздің қоғамда алатын орны һәм оқырманға қа-лам-гер қандай материалдар ұсыну қажеттігі туралы бүкпесіз ойын айтады. Әрі ұлттың басындағы жа-ғымсыз әдеттерді сынап мінейді.
...Бұл баспасөздің басылуы, күшейген уақыты деуге болады. Бірақ, қалың қазақтың тілегіне келгенде бұл, саны бар, сапасы жоқ сөздерге ұқсайды. Өте көп, өте қиын жаңа сөздер сөйленіп жатыр. Солардың әдебиет ар-қы-лы бірде-бірі қазақтың миына кеп, рухына сіңді ме? Сіңген жоқ. Себебі, бұл сөздер суықтық қылып отыр. Елдің қышулы жерін та-уып, өзінің керек боларлық орнын білмегендіктен, оқушыны таба алмай отыр.
...Біздің осы күнгі бас-па-сөзі-міз-ден арзан сөз жоқ...
...Жазушының міндеті: ел неге қызығады, нені көксейді, қандай рухы бар, соны ұғып алу, һәм соған лайықтап сөз жазу.
...Қазіргі кейбір баспасөздерде көбіне, қазақтың мақтан-шақ-ты-ғы шығатын болды.
... Шығып жатқан газеттер-дің бұндай істерге жамандау мен мақтаудан қолы тимейтін болса, оларға бетіңнен жарылқасын дейік... Таза әдебиетке бір жол салу, бет түзеу де бүгінгі күннің қа-рызы сияқты... (Шолпан 1922 ж. №.2,3. А., Анарыс 2010ж., 70-71 б.).
Мұхтар Әуезовтің бұл хаты биліктегілердің шамбайына тигені анық еді. Ашық ойдан жау іздеу қара шегіркедей қаптап, қоюланып келе жатты. Енді әдебиеттегі жолбикелермен күрес мемлекеттік саясаттың бір тармағына ай-нал-ды. Әрине, мұндай мақала үшін өкімет Әуезовті қалай жақсы көр-сін. Жолбикелермен күрес бас-талды. Өкіметтің жолбикелері дегендері кімдер еді? Олар - Ахмет Байтұрсынов, Міржақып Дулатов, Жүсіпбек Аймауытов, Мағ-жан Жұмабаев, Мұхтар Әуезов, Да-ниал Ысқақов, Жанша Дос-мұ-ха-медов, Қошке Кемеңгерұлы сияқ-ты Алаш ардақтылары болатын.
Осылай Мұхтар Әуезов проле-тарлық әдебиеттен шошынған, ескі дәуірді аңсайтын, оның құнды-лық-тарын жаңа заманның парасат биігінен жоғары қоятын қаламгерге айналып шыға келді. Қарагөз трагедиясы сол садақ қадалатын жамбыға айналды. Қайран елім қазағым, қайран жұртым.... Ақы-ры Қарагөз сахнадан алынып тасталды. Қорғансыздың күні, Жетім, Қаралы сұлу, Ескілік көлеңкесінде, Қарагөз, Бәй-бі-ше-тоқал сынды классикалық шы-ғармалар арқылы Мұхтар Әуе-зов қоғам мен адам ара-сындағы тағдыр таласы туралы траге-дия-лық шешім арқылы, тұспалды ой айтты. Бұл ұлтты түзеу үшін қа-жетті дүниелер еді. Бірақ тырнақ астынан кір іздеу оңайдың оңайы. Бұл ретте Иманғали Тасма-ғам-бетов пен Тұрсын Жұртбай жазған мына бір пікірге толық қосыласың.
Әуезовтің бұл кездегі жан дүниесінің толғағын аңғартқан да, кейін сан өкіндіріп-опындырған да, ашындырып-аялаған да - осы Қарагөз. Әлеуметшіл сыншылар әр сөз бен әр ноқаттың арасынан жасырын сыр, емеурін іздеді. Олар үшін Қарагөз өткенді аң-саған зар, көшпелі әлемнің жоқ-тауы ғана еді. Сырымның Қара-гөздің қабірі басындағы моно-логы-нан құранның уағызын естігендей болады (М.Әуезов. Шығар-мала-ры-ның 50 томдық жинағы. А., Ғылым, 1997 ж., 23 б.).

1.1. Әуезов нәр алған тамырлар және олардың жазушы
шығармашылығындағыорны
Мұхтар Омарханұлы Әуезовтің өскен ортасы, ұшқан ұясы -- бір
Атамыз бізді өзінше оқытатын,- деп еске алады Мұхтар -...
1907 жылы он жасында Семейдің бес кластық училищесіне оқуға
Семинарияны бітіріп шыққаннан кейін Әуезов ең алғашқы еңбек жолын
Жазушының білім алған мемлекеттік оқу орындары мыналар: Семейдің бес
М.Әуезов үлкен өмірлік, шығармашылық жолдардан өткен жазушы. Ол жиырма
Осы пьесадан кейін он шақты жыл ішінде көптеген әңгіме,
Бүгінгі жан-жақты дамыған ұлттық театрымыздың өмірге келуі жазушы атымен
1917 жылы май айында Ералы жазығындағы Ойқұдық жайлауында Абайдың
М.Әуезов - журналист. Оның ең алғашқы публицистикалық мақаласы 1917
Сонымен қатар, М.Әуезовтің көтерген ең маңызды мәселесінің бірі --
Шыңғыс Айтматов: Орыс мәдениетінің дамуына Пушкин қандай әсер етсе,
М. Әуезовтің Абай эпопеясы - Қалың елім, қазағым, қайран
М.Әуезов Абай мұрасын зерттеуді 1918 жылдардан бастайды. Сол жылдары
М.Әуезов Ташкентте оқыған жылдары - ұлттық мәдениетіміздің дамуы үшін
М.Әуезов прозаның барлық жанрында еңбек етті. Сонымен қатар орыс
Көп ұлтты әдебиетті өркендетудегі зор еңбегі үшін Ленин орденімен,
Жас ұрпаққа саналы тәрбие беретін қаладағы байырғы оқу орны
XX ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
М. Әуезов
Мұхтар Әуезов қазақ әдебиетінің негізін салушы
Мұхтат Әуезов өмірі, қазақ әдебиетінің негізін салушы
Қазақ балалар әдебиетінің классигі Бердібек Соқпақбаевтың өмірі мен шығармашылығы
М.Әуезов – әлем әдебиеті мойындаған тұлға
Қ.Жұбановтың «Абай – қазақ әдебиетінің классигі» атты Қ.Мұхамедханұлының «Абайдың әдебиет мектебі» мақалаларын талдау
Қырғыз әдебиетінің классигі Тоғалақ молданын өмірі мен шығармашылығы
Қазақ балалар әдебиетінің ақсақалы
Қазақ поэзиясындағы Әуезов бейнесі
М. Әуезов әңгімелеріндегі тақырып пен идея
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь