Әскери ұжымдағы қарым-қатынас

Кіріспе
1. Әскери қызмет пен ұжымдағы қарым.қатынастың теориялық
мәселелері
1.1 Әскери ұжымдағы қарым.қатынас сипаты және әскери қызметкерлердің тұлғалық ерекшеліктері
2. Әскери қызмет пен ұжымдағы қарым.қатынас
2.1 Әскери қызметкерлердің бойында кездесетін эмоционалды қиындықтардың ерекшеліктері
2.2 Жауынгерлердің тұлғалық ерекшеліктеріне байланысты эмоционалды қиындықтардың көрінуі
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Қосымша
Жұмыстың өзектілігі: Қазіргі замандық халықаралық әскери-саяси жағдайлар және Қазақстан Республикасының Қарулы Күштерінің реформалануымен байланысты қызметтік-әскери іс-әркеттерге қойылатын жаңаша талаптардың пайда болуы әскери қызметкерлердің іс-әрекеттерінің рухани, адамгершілік-психологиялық құндылықтармен қамтамасыз ету мәселесін ашық алға тартып отыр.
Отан алдында өз міндеттерін атқарушы азаматтардың күнделікті іс-әрекеттері қатаң жұмыс тәртібімен, олардың жеке тұлғасына әсер етуші ауыр эмоционалды-психологиялық қиындықтарымен ерекшеленеді.
Күнделікті өмірде «бірқалыпты» жұмыс атқаратын адамның қалыптасу мүмкіндіктері әскер өмір кезеңінде, әсіресе әскери әрекеттер кезінде шектеліп, көптеген қиындықтарға алып келеді.
«Психикалық бейімделу» түсінігі өз құрамына «қажеттілік» түсінігін ендіреді. Сонымен қатар, қажеттіліктерді қанағаттандыру ұғымы тек қоршаған ортаның ерекшеліктерін негізге алып және адам-орта жүйесінің үйлесімділігінің бұзылуын болдырмаса ғана адаптация ретінде жүзеге асады. Әскери қызметкерлердің өзінің қызметтік ортасына бейімделу кезіндегі қарым- қатынасы өзгеше болады және олардың тұлғалық ерекшеліктеріне сай көрінетін әртүрлі эмоционалды психологиялық қырлары да осы қызмет барысындағы қарым-қатынаста орын алады.
Адамның өмір сүру тәсілінің құрылымы оның қоршаған ортаға деген белсенді, тәжірибелі қарым-қатынасымен, мақсатқа бағытталған іс-әрекеттерді жүзеге асыруымен сипатталады.
Қабылдау, есте сақтау, ойлау - психикалық таным процестері. Осылардың көмегімен адам баласы өзінің объективті әлемін көрсете алады. Өзге де психикалық процестер, яғни эмоция, ерік, зейін – адамға өзінің сыртқы ортасын өзгертуде және өз іс-әрекеттерін ретке келтіру кезінде белсенділік күшімен қамтамасыз етеді.
Кэррол Э.Изард өзінің «Психология эмоций» деген еңбегінде, эмоция- бұл қабылдауды, ойлау мен іс-әркеттерді мотивациялайтын, ұйымдастыратын және бағыттап отыратын сезім ретінде бастан кешірілетін дүние деп көрсеткен.
Әскери қызметкерлердің күнделікті қызметтік іс-әрекеттері әрқашан әскери дайындық пен ұрыс жағдайына әртүрлі сипаттағы сыннан өтеді. Қызмет барысында әскери қызметкерлердің тұлғалық ерекшеліктерінде физиологиялық, психологиялық-эмоционалды өзгерістер пайда болады.
Қазіргі заманғы дамыған қоғамда неврозбен ауыратын адамдар саны көбеюі байқалады. Адамның бойындағы сана қадағалауынан шығып кеткен эмоциялар тұлғаның ойлаған мақсатын жүзеге асыруға кедергі жасайды, тұлғааралық қарым-қатынасты бұзады, қызметтік және отбасылық іс-әрекеттерді қажетті деңгейде орындауға кедергі жасайды, демалыс уақытын қиындатып және де денсаулықты нашарлатады.
1. К. Аманжолов, А. Тасболатов «Қазақстанның әскери тарихы» Алматы «Білім» 1999ж. (8-тарау, 291-305 б)
2. Концепция воспитателной и социально-прававой работы в Вооруженных Силах Республики Казахстан //Багдар-2005 - №3 - 11-17 б.
3. «Военная психология» Под реак. А.Г. Маклакова СПБ, Питер 2007ж. 156-351 б.
4. Военная психология: Методология, теория, практика.- М.1998. 54 б.
5. Батаршев А.В. «Диагностика темперамента и характера».Спб. 2006. 75б.
6. Ысқақ Г.Т. «Әскери қызмететушілердің өзара қарым қатынастарындағы өзіндік бағалаудың рөлі» // «ТМД елдеріндегі түркітілдес халықтардың этноппедагогикасы мен этнопсихологиясы: қазіргі жағдай, проблемалары мен перспиктивалары» атты IV халықаралық ғылыми теориялық конференция мен IX Тәжібаев оқуларының материалдары. Алматы 2009 жыл.
7. Анна Құдиярова «Қарым-қатынас психологиясы» /Алматы 2006жыл. 8-10 б.
8. «Военная психология» Под редак. В.В.Шеляга, А.Д. Глоточкина, К.К. Платонова. 3-переиздание. Москва 2001ж. 200-209 б.
9. Утанова Р.А. «Жалпы және заң псизологиясының негіздері» / Оқу-әдістемелік құрал // Алматы 2003жыл. 56-57 б.
10. Психология эмоций: Тексты /Под.ред. В.К. Вилюнаса, Ю.Р. Гиппенрейтер- М: Изд-во МГУ, 1994. 288 бет.
11. Қ. Сейталиев «Жалпы психология» (университеттер мен педагогикалық институттардың педагогика мамандықтарына арналған оқу құралы) / Алматы «Білім» 2007ж.
12. Қ. Жарықбаев «Жантану негіздері» Алматы 2002жыл. 265 бет
13. Дильтей В. «Категории жизни» // Вопросы философии. 1995- №10. 129-144 б.
14. Я.Рейковский «Экспериментальная психология эмоций». Москва «Прогресс» 1999 ж.
15. Шаров А.С. «Рефлексия в развитии и становление человека» // Ежегодник РПО- М. 2002- Т.9; вып.1: Психология в системе наук (Междисциплинарные исследование) – 47-49 б.
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе
1. Әскери қызмет пен ұжымдағы қарым-қатынастың ... ... ... ... ... және ... қызметкерлердің
тұлғалық ерекшеліктері
2. Әскери қызмет пен ұжымдағы қарым-қатынас
2.1 Әскери қызметкерлердің бойында кездесетін эмоционалды
қиындықтардың ерекшеліктері
2.2 ... ... ... байланысты эмоционалды
қиындықтардың көрінуі
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Қосымша
Кіріспе
Жұмыстың өзектілігі: ... ... ... ... және Қазақстан Республикасының Қарулы Күштерінің реформалануымен
байланысты қызметтік-әскери іс-әркеттерге қойылатын ... ... ... ... ... ... рухани, адамгершілік-
психологиялық құндылықтармен қамтамасыз ету ... ашық алға ... ... өз міндеттерін атқарушы азаматтардың күнделікті іс-
әрекеттері қатаң жұмыс тәртібімен, олардың жеке ... әсер ... ... ... ерекшеленеді.
Күнделікті өмірде «бірқалыпты» жұмыс атқаратын ... ... ... өмір ... ... ... әрекеттер кезінде
шектеліп, көптеген қиындықтарға алып ... ... ... өз ... ... ... Сонымен қатар, қажеттіліктерді қанағаттандыру ұғымы тек ... ... ... алып және ... ... бұзылуын болдырмаса ғана адаптация ретінде жүзеге асады.
Әскери қызметкерлердің өзінің қызметтік ... ... ... ... ... ... және олардың тұлғалық ерекшеліктеріне сай ... ... ... қырлары да осы қызмет барысындағы қарым-
қатынаста орын алады.
Адамның өмір сүру ... ... оның ... ... ... тәжірибелі қарым-қатынасымен, мақсатқа ... ... ... ... ... есте ... ойлау - психикалық таным процестері. Осылардың
көмегімен адам ... ... ... әлемін көрсете алады. Өзге де
психикалық ... яғни ... ... ...... өзінің сыртқы
ортасын өзгертуде және өз іс-әрекеттерін ... ... ... ... ... ... Э.Изард өзінің «Психология эмоций» деген еңбегінде, эмоция- бұл
қабылдауды, ойлау мен іс-әркеттерді мотивациялайтын, ... ... ... сезім ретінде бастан кешірілетін дүние деп көрсеткен.
Әскери қызметкерлердің ... ... ... ... дайындық пен ұрыс жағдайына әртүрлі сипаттағы сыннан өтеді. Қызмет
барысында әскери қызметкерлердің тұлғалық ерекшеліктерінде физиологиялық,
психологиялық-эмоционалды ... ... ... ... ... ... неврозбен ауыратын адамдар саны көбеюі
байқалады. Адамның бойындағы сана қадағалауынан ... ... ... ойлаған мақсатын жүзеге асыруға кедергі жасайды, тұлғааралық қарым-
қатынасты бұзады, қызметтік және отбасылық іс-әрекеттерді қажетті деңгейде
орындауға ... ... ... ... ... және де ... қиындықтар көптеген тұрақты ... ... ... Олар - ... ... ыза, ... және ... немесе тұлғаның сыртқы ортамен байланыс кезіндегі уайымдары адам
белсенділігіндегі қажетті құрылым болып табылады.
Жұмыстың ... ... ... ... қиындықтарының
психологиялық ерекшеліктерін зерттеу.
Диплом жұмыстың міндеттері:
Жұмыстың міндеттері:
1) Әскери ұжымдағы қарым-қатынас сипаты және әскери ... ... ... ... қызметкерлердің бойында ... ... ... ... ... жауынгерлерге зерттеу жұмысын жүргізу.
4) Жауынгерлердің индивидуалды мәліметтерін өндеу.
5) ... ... ... және ... ... талдау
жасау.
Жұмыстың болжамы: Әскери қызметкерлердің эмоционалды қиындықтары ... ... мен ... ... ... ... қызмет пен ұжымдағы қарым-қатынас-
тың теориялық мәселелері
1. Әскери ұжымдағы қарым-қатынас сипаты және әскери
қызметкерлердің ... ... ... ... ... ... ... жалпы
мақсаттағы күштері, әуе қорғаныс күштері, мемлекеттік шекараны қорғау
күштері және ұлттық гвардия мен ішкі ... ... Өз ... ... күштер түрлері бөлімдерден және әр түрлі бөлімшелер мен арнайы
әскерлерден ... ... ... - ... ... ... да
әскерлер мен әскери құралымдарда әскери қызметте ... ... ... ... ... ... дәл ортасы, негізі
адамгершілік рух болып табылады. Осы рух ... ... ... ... ... ұрыстың сәтті өтуіне әсер ететін
әскери ... және ... ... ... ... жағдайларға үйренуі мен
шыдамдылық, тәртіптілік пен ұйымдастыушылық ... өзге де ... ... ... ... ... әскери тарихындағы өз салтымызға сәйкес
берілген тәрбие нәтижесі Отанға деген ... ... ... ... ... ... ... адамгершілік-рухани, эмоционалды-еріктік
қасиеттерді аша ... Дәл осы ... өте ерте ... ... бойынан табылған.
Қазіргі таңда егеменді еліміз әскери салада ... ... ... ... ... ... ... моралдық және психологиялық
көмектер көрсетудің санын артырып келеді.
Әскери қызмет ауыр ... ... ... ... және ... ... қиындықтарын психологиялық
тұрғыда жан жақты қарастырылатын бөлімге өтпестен ... ... ... ... ... ... ... жөн.
Әскери қызметшiлер мен әскери мiндеттiлер:
1) сарбаздар (матростар)
2) ... ... ... ... ... - ... ... тиiстi әскери атағы берiлген әскери
қызметшiлер.
Сержанттар (старшиналар) - сержанттар ... ... ... ... ... қызметшiлер.
Сарбаздар (матростар) - сарбаздар (матростар) құрамының әскери
атақтары берiлген әскери қызметшiлер.
Тыңдаушылар - ... ... оқу ... ... құрамының
бiлiмiн жетiлдiру (қайта даярлау) курстарында ... ... ... қызметшілерi.
Қарулы Күштерде және басқа да ... мен ... ... ... атақтар тізбегі 1-қосымшада көрсетілген.
Әскери қызметті ерікті ... ... ... келісім-шарт (бұдан әрі -
келісім-шарт) - келісім-шарт бойынша әскери қызметтi қамтамасыз ету ... ... үшiн ... ... мен ... шарт ... ... [1].
Әскери қызметкерлердің мүмкіндіктерінің даму жолдары
• Қандайда бір жұмыс орынына дұрыс тағайындалу;
• Арнайы мамандықты игеруге қажетті психикалық процестерді ... ... ... ... әрқашан көңіл аударып
отыру;
• Ойлау қабілетін дамыту;
• Қызығушылығы мен талаптарын дамыту;
• Тұлға өзінің жақсы ... мен ... ... ... ... ... топтық жұмыстарға атсалысу.
Әскери қызмет етушінің іс-әрекетін психологиялық ... ... білу – ... сұрақтарға жауап беруден көрінеді: «Не үшін және
неге мұны жасау керек?» ... ... ... «Не ... (мақсатты қалыптастыру), «Қалай жасау керек?» (мақсатқа жету үшін
мүмкін болатын тәсілдер мен құралдарды анықтайды).
Әскери қызметкерлердің ... ... ... ... ... пен ұрыс ... қажетті мүмкіндіктерге бағытталған
бөлімшелер мен бөлімдердің келісілген әрекеттерінің ... ... ... ... ... мен ... ... күрделі
болғандықтан біріге күш жұмсауды талап етеді.
Адамдар ... ... ... ... ... ... яғни топта болады. Топтар үлкен екі бөлімгі ... ... ... - бұл ... ұйымдар, саяси топтар
(партиялар, кәсіби ұйымдар, қарулы күштер), ұлттар және тағы да ... ... ... мен ... ... ... - бұл ... бөлімшелер, цех, мектеп сыныбы,
студенттік курстар. Мұндай ... ... ... деп атайды. Олардың
үлкен топтардан ерекшелігі бұл топтарда өзара тұлғааралық қарым-қатынас,
байланыс, өзара әрекеттестік ... ... ... Осының негізінде әртүрлі
әлеуметтік- психологиялық топ ішіндегі құбылыстар пайда болады.
Ұжым - бұл ... бірі ... ... ... және ... ... әлеуметтік пайдалы іс-әрекеттермен бірге айналысатын ұйымдасқан
адамдар тобы.
Әскери ұжым - қызметке қатысты оқу ... ... ... өзге де ... ... ... ... жоғары деңгейде
ұйымдастырылған тәртіпке сай ... ... ... ұжым ... даму ... 3 міндетті кезеңдерден өтеді:
1) Бастапқы кезең әскери ұжымның дамуымен сипатталады. Бұл кезеңде әскери
қызметкерлердің дамуы, олардың қызметтерін және ... ... ... ... әртүрлі сипаттағы байланыстар орын алады. Бұл
процесс барлық кезде де жеңіл бола ... ... ... ... ... қиындықтар пайда болады. Кей кезде бір
өнегесіз, бұзақы сарбаздардың кішігірім тобы немесе ... ... ... ... ... ... себепкер болып,
болашақта ұжымның даму жолында кедергілер келтіреді.
2) Әскери достастық кезеңі. Бұл ... ... тану ... аяқталып,
әскери қызметкерлердің арасында жақсы қарым-қатынас орнайды. Ұжымның
жалпы ой-пікірлері және көңіл- күйлері, өзара ... ... мен ... әдеттері сияқты тұрақты құрылымы қалыптасады.
3) Әлеуметтік және әскери көзқарас кезеңі. Бұл ... ... ... ... ... болып табылады. Бұл кезеңде ерік пен іс-
әрекеттердің, білім мен пікірлердің, ... мен аса ... ... бірлігіне қол жеткізіледі. Әскери қызметкерлер
арасындағы қарым-қатынас өзара көмек көрсету, қолдау, ақпарат алмасу
және ұрыс-керіссіз ... ... ... [3, ... ... ... ... Өмірде бірдей адамдар жоқ, тек бет
әлпеті, жүріс-тұрысын мен мінезі ұқсас ... ... Адам ... ... бастап психологиялық құрылымдарға ие болады. Олардың бірі-
темперамент. Ол - ... ... іс - ... динамикасын және
адамның өмір әсерлеріне ... ... ... ... ... ... ... психиканың жекеше құрылымы.
Темпераменттің құрылымы мен ерекшеліктері оның өзге де ... ... ... байланысы бар екендігін көрсетеді.
Мінез деп іс-әрекеттер мен қарым-қатынас барысында адамға тән жүріс-тұрыс
тәсілдеріне ... ... ... және ... ... тұлғаның
тұрақты жеке-дара ерекшеліктерінің жиынтығын айтады.
Өзіндік іс-әрекет жасауға деген құлшыныс, ... ... ... ерік пен ... ... ... пен ... сияқты
қасиеттер тұлғаның бойында көрініс тапса, онда оны «мінезі бар адам» деп
атайды. Керісінше, ... ... ... еріктік қасиеттерін көрсете
білмейтін адамды мінезсіз адам деп атайды. Мінездің қалыптасуы ... ... ... ... Адамның өмір сипаты қалыптасуына сәйкес
оның мінезі де ... Бұл ... ... (жанұя, мектеп,
спроттық топ, еңбек ұжымы және т.б.) ... әр ... ... ... жүріс-тұрыс мәнерінде, іс-әрекеттерде және ... ... ... ... ... ... ақылға
сыйымды,ойластырылған және тұлғаның көзқарасы бойынша барлық ... ... ... адам ... өзге ... ... ұшырайды. Тұлғаның ісі мен ... ... ... оны ... ... ... ... және жауапшы
реакцияларды тудырады.
Адам ... ... және ... адамдардың мінез-құлықтарын
білмесе адамдардың жүріс-тұрыстары мен іс-әрекеттерін бұрыс түсініп қалуы
мүмкін. Нәтижесінде өзгелердің ... ... ... емес сындар пайда
болып, негізсіз ызалар туындауы мүмкін. Ең алдымен, мінездің темпераментпен
байланысын атап ... жөн. ... деп ... ... ... ... анықтаушы психиканың жеке дара құрылымдарын
атайды. Адамның мінезі мен ... ... ... ... реакциялары анықтайды.
Мінездің қалыптасуы жеке-дара іс-әркеттерде және сонымен бірге
қабілет, ... ерік ... ... ... ... ... іс- әрекет процесінде жүреді.
Адамның ... ... ... ... ... ... ... жеке
қырлары бөлек көрсетілуі мүмкін [5].
Әскери ... ... ... сан ... бірі ... ... жұмыс барысында өз орынын табады ... ... ... тигізеді.
Кәсіби іс-әркеттегі өзіндік бағалаудың рөлі ерекше екендігін бірқатар
авторлар еңбектерінде дәлелденген. Іс-әркеттің жалпы сәттілігі адекватты
емес ... ... кері ... болады. Бұл заңдылық жаңадан еңбек
іс- әркетімен айналысушылар мен кәсіби іс-әрекеттері ... ... ... ... ... және жас ... ... сәттілігіне өзіндік
бағалаудың эмоционалды құндылықтық жағы көбірек әсер етеді, бұл жерде оның
когнититвті компоненті әлі жеткіліксіз қалыптасқан.
Кәсіби ... ... ... ... де ... ... орын алады. Өзіндік бағалау көп жағдайларда басқа да ... ... Бұл ... ... ең ... ... байланысты
іс-әрекет түрлерінде маңызды болады. Сонымен ... ... ... ... іс-әрекеттер де көп жағдайларда осы қасиетпен реттелуі
мүмкін. Бұл ... ... тыс ... ... ... салдарларға алып
келеді: жағдай талаптарын жеткіліксіз бағалау және өз ... ... ... ... ... ... шығарудан қорқу, енжарлық, сабырлықпен байланысты.
Бұл екі жағдайда да ... ... ... ... ... ... Эмоциогенді әсерінде іс-әркеттердің оптималдылығын
сақтап тұратын эмоционалды тұрақтылық та ... ... ... ... емес өзіндік бағалау эмоционалды тұрақтылықтың
төмендеуіне алып келеді). Ол ... ... ... Көбінесе,
тұлғалық қасиеттер ретінде, кейде ... ... ... Осы екі ... ... іс-әрекет түрлерінде кәсіби маңызды
болып табылады.
Әскери ортада командир беделі тек оның ... және ... ... ғана ... ... ... ... деген және
әрқайсысына деген адамгершіліктік қатынасы ... ... М.И. ... ... ... тәртіп болу үшін
қажет.
Бастықтың бағынушыға деген алдын ала қатынасы жағымды және ... ... ... ... ала ... қатынас адамгершілік
жарғысына қарама-қарсы. Ол ... ... және оның ... ... ... ... болып табылады.
Әскери бөлімшелердегі әскери қызметкерлердің өзіндік бағалауы әрине
өзара қарым-қатынас процесінде орын ... ... емес ... ... ... мәселелерге алып келеді.Осындай конфликтілі
жағдайлардың алдын алу үшін әрбір офицер ... ... ... білу керек:
- әрбір жауынгердің жеткілікті болмаса да жетілген тұлға екендігін
ескеру керек, олар дөрекілік немесе ... ... ... ... ... Адекватты тұлғалық бақылау тек
бағынушымен адамдық абыройлы, өнегелі және ... ... ... мүмкін.
- Адамның психикасы энергетикалық ресурс, ... ... ... ... ... әсіресе жас адамда, ол индивидуалды, жараланғыш, субъективті,
бейімделгіш.
Сондықтан кеңпейілді жағдайда ол жақсы тәрбиеленеді, бірақ ... ... тез ... ... ... ... күнделікті тұрмыстық
сипатта тануынан басқа, іс-әрекеттердің түрлі түрлерінде қалыптасатын және
көрініс ... ... бір ... ... тани ... ... [6].
Әскери қызмет барысында жауынгерлерді тек әскери өмірдің қиындығына
дайындап ғана қоймай, сонымен қатар ... өз ... ... ... өзіндік бағалауға көмектесетін мінез қырларын ... ... ... ... ең ... ... ... сезімі және т.б. жатады.
Жауапкершілік дегеніміз жауынгердің өз іс-әрекетін алдын ала болжай
алуы, ... және ... ... қырынан болса да жақсы септігін ... ... білу ... ... ... ... ... міндеттерін сенімді орындауды және қызметтік ... аса ... ... ... күтеді, өйткені оның қолында тек
материалдық құндылықтармен ... өзге ... ... де ... болу
борышы тұрады.
2. Әскери қызмет пен ұжымдағы қарым-қатынас
2.1 Әскери қызметкерлердің ... ... ... ... деп ... ... мен ... деген қатынастың жағымды
не жағымсыз түрде бейнеленуін айтамыз. ... ... ... ... жай ғана ... ... адам оған толғанып, тебіреніп, өзінің
қатынасын білдіреді. Осының салдарынан адам бойында жағымды немесе ... туып ... ... ... ... ... ... қимылдары,
дауысы арқылы айқын көрінеді. Батыс криминалистері сезім мен эмоцияларды
адамның хайуандық бастауының ... ... ... ... ... ... ... мен құрылымының көрінісі деп
есептейді». Адамның ... ... ... күрделі сезімдері
жануарлардың өзін-өзі қорғау инстинктерімен теңестіріледі ... ... ... ... ... ... ... және қозғалыстарында байқалады. Сонымен қатар, ... ... ... ... ... бастан кешірген көңіл-күйлері
болып табылады. Эмоциялық көңіл-күйлер ... ... ... ... Сол ... де адамның түріне, келбетіне қарап адамның
қандай сезімде екендігін, қандай көңіл-күйде екендігін анықтауға болады.
Адамның эмоциялық ... ... (бет ... ... ... және ... (қол қимылы) ерекше айқын аңғарылады. Адамның
эмоциялық көңіл-күйі ... ... ... және ... ... ... күлу және ... зерттеулер нәтижесінде беттің 20 000 қимылы анықталған екен.
Сонда адам бетін қас пен көз, мұрын, ауыз және ерін деп үш ... ... ... ... ... ... алты ... білдіруге болатыны
анықталған.
Мысалы, келіскенде не келіспегенде адам ... ... ... қолын, амандасқанда не қоштасқанда денесін әртүрлі қимылдатады.
Қол қимылының жылдамдығы әр ұлт ... әр ... ... бір ... ... 1 рет, ... 20, ... 80, мексикандықтар-
180 рет қимылдатады екен. Соған ... та ... қай ... жататынын
және адамның қандай эмоциялық сезімде екендігін білуге болады [10].
Эмоциялық көңіл-күйлер адамдарда сөйлеген сөздерінен, ... ... ... жағдайларда сөздің жылдамдығы ... ... ... бұзылады, ритмика мен дауыс ырғағы өзгереді.
Осындай сезімдердің сыртқы көріністері көп ... ... іске ... ... ... көрініс түрлері тән. Мысалы, қорқу сезімінде
көздің қарашығының кеңеюі, дененің дірілдеуі, беттің бозаруы тән. ... ... ... ... ... ... ... және
тағы басқа белгілерден байқалады.
Эмоция мен сезімнің физиологиялық негіздері:
Қарапайым эмоциялардың физиологиялық негізі мидың төменгі ... ... ... ... ... табылады. И.П. Павловтың
жазуы бойынша, ми қабығы асты орталығы тағамдық, қорғаныстық және өзге де
күрделі ... ... ... болып табылады, осыған сәйкес
қарапайым ... ... ... де ... ... ... және ерік ... ерекшеленеді.
Эмоцияналды реакциялар адамның ішкі жан дүниесінде болады, ал ... ... ... ... ... ... қатынаста
көрінеді. Эмоциялар көптүрлілігімен бай болып табылады. Адам баласы ... ... ... және т.б. Тұлға қандай жағдайда болса, эмоция
да соған сәйкес болады.
Барлық эмоцияларды төрт топқа біріктіруге болады:
1) қанағаттану сезімін ... ... ... ... ... сезім),
3) екеулік (амбивалентті),
4) шындыққа қатысты белгісіз қатынас.
Соңғы жылдардағы ғалымдар зерттеулері ... ... ... - ми ... іс-әрекетін және таламустағы,
гипоталамустағы, лимбикалық ... және ми асты ... ... ... ... ... болып
табылады.
«Эмоциялар адамның тұрмысында үлкен орын алады. Олар адамдарға адамдық
сипат беріп, оның әркетін жылытып көрік беріп отырады» (Т.Тәжібаев) ... ... ... ... ... орта ... ретінде қарастырған жөн. Жағымсыз эмоционалды жағдайлардың
туындауы адамдардың іс-әрекеттері мен ... ... бар ... және өзгерісті қажет ететіндігін ... ... біз ... ... ... ал ... пайда болу
себептерімен жұмыс жасауымыз керек.
Психикалық жағдайларды зерттеуші Н.Д. Левитов эмоционалды ... ... ... болатын және болып жатқан жағдай мен адамның
тұлғалық ерекшеліктерін ... ... орта ... мен ... ... көрсететін заттарға тәуелді болып табылатын ... ... ... ... процесі барысында туындайды, оған тәуелді
болады және адамның ... ... ... ... әртүрлі
іс әрекет барысында, жағдайлардың түрлілігіне байланысты ... ... ... белгілі жайт. ... ... де ... ... ... сезімінің негізгі түрлері:
Уайым- өзінің психологиялық сипаты жағынан адамның аффекті сферасымен,
яғни оның эмоциясымен тығыз байланысты. ... ... кең ... алып
қарасақ, бұл – адамның басынан өткізген оқиғасы, оған қоса, бұл ... үшін ... ... ... ғылымына баса назар аударылатын және дамуы жағынан алда
келе ... ... ... уайым мәселесіне ерекше орын бөлінген,
оны психологиялық анализдің ... ... деп ... және ... ... ... психологияның пәні ретінде
танылды (Ф.В. Бассин). Соңғы ... ... ... болуы мен адам өмірінде
маңызды орын алу мәселесі түбегейлі зерттелмеді. Сол себепті де бұл ... ... ... табылады. Осы қиындықтарды түзетуде практикалық психолгия
ерекше орын алады. Ол өте қиын өмір жағдайларына ... ... ... мен ... ... ... ... көмектесуге
негізделген.
Уайымға психологиялық сипатта түсінік беру үшін оның тек генезизін
ғана біліп ... ... ... ... адам ... ... мен атқарар
қызметін білу керек. Осы тұста мынадай сауалдар туады: уайым адам ... үшін ... Бұл не? ... негізгі ерекшелігі қандай?
Уайымның терең түсінігі мен ... ... ең ... ... болды. Ол «Өмір категориялары» еңбегінде уайымды сараптай келе,
келесідей белгілерді бөліп көрсетті:
1) Уайым өткен өмірге ... ... да, дәл ... ... тән ... Уайым-бұл сапалы тұрмыс = айқындалмайтын шындық;
3) Уайымды өмірдің құрылымдық өзара ... мен ... ... сай
болжамдылықты қорытындылау негізінде қолданылады.
4) Уайым-бұл кезеңдері ... ... ... ... байланысқан бірлік
[13].
Дильтей бөліп көрсеткен уайым белгілері мейлінше ... және ... ... ... ... мәніне қатысты қызықты идеяны неміс психологы
Ф.Крюгер айтты. Уайым ... ... ал оның ... ... деп атап ... аса құнды ұзақ мерзімді білімі жатыр. Адамның
рухани өміріндегі ортаңғы орын оның ... ... ... ... ... ... олар уайым арқылы өзі туралы
адамға хабар береді [14].
Уайым - бұл динамикалық және ... ... ... ... ... өзгерістері адамның онтогенетикалық дамуына ... ... ... ішкі ... ... өмірге деген құштарлық қарым-
қатынасын көрсетуімен сипатталады. Сол себепті, уайым алғашқы ... ... мен өмір ... ... ... ... келеді.
«Уайым» түсінігін анықтағанда В.Дильтей өмірдің денелік бастауымен
өзара байланысты рефлексияға ерекше мән ... ... ... біз ... ... ... бұрып және өзімізге қатысты құнды дүниені табамыз.
Алайда неліктен біз ... ... ... Неліктен ішкі жан дүниемізді
өзімізге қаратуымыз керек? Мұның жауабы адамның ... ... ... ... жетуге және тұлғасының белсенділік бастауын іздеуге ұмтылу,
алға жылжу болып ... ... ... тек ... және өз ... ... алумен
қатар, ең бастысы өткен оқиғалармен өз өміріміздің байланыстарын реттеп алу
керек. Басқаша айтқанда, өзімізді ... ... ... ... ... іс-әрекетке көшу қажет.
Адам мен әлемнің өзара байланысын реттеудің психологиялық механизмі
көп жағдайда жүзеге аспайды, ... ... ... ... реттеудің
бұзылу себебін іздеуге бағытталған. Уайым- бұл ... ... ... ... ... ... ... адам өмірінің нақтылығы мен қиялының
өзара байланысы.
Уайымдау- бұл анықталған, нақты жағдайлардың мағынасын арттыру ... ... өз ... ... қарай білу. Сол себепті уайым- бұл сана ... ... ... ... бір ... ... әсерінен
ара түсуі.
Ал агрессивті мінез-құлық - адам әрекетінің ерекше формасы, ... ... ... ... ... ... ... адамға
немесе адамдар тобына өз артықшылығын білдіріп, қыр ... ... ... ... ... ... мінез-құлық қарқындылығы мен
пайда болу дәрежесі бойынша жеккөрушілік, ... тіл ... ... ... ... ... агрессия - өзге адамға немесе объектіге қара күш көрсету;
2) вербалды (сөздік) агрессия - ... ... ... сөз ... ... ... ... немесе сөздік жауаптың мазмұны
(байбалам салу, ... ... ... ... ... тура агрессия - қандай да бір ... не ... ... ... ... ... агрессия - өзге адамға жанамалай, жақаурата
тұспалдап айтылатын ... өсек ... ... ... күлу және т.б.) ... және тура ... ... қимыл-
әрекеттер (кенет ашу кернеп кету, аяғымен жер тебіну, үстелді жұдырықтау
және т.б.);
4) инструменталды ...... да бір ... жетуге құрал ретінде
көрініс береді;
5) аутоагрессия - өзін-өзі кінәлау, өзін-өзі қорлау, өз денесіне ... ... өзін ... ... зақымдау, кей уақытта өзін өлтіруге дейін
баруынан ... ... ... - ... ... зиян ... ... объектіні зақымдау
мақсатымен жасалады;
8) альтруистік агрессия – ... ... ... мақсатымен
жасалады[16].
А.Басс және А.Дарки агрессияны анықтау мақсатында сауалнама
құрастырып, оның ... ... ... ... ... ... ... көрсетеді:
❖ тітіркенушілік - аз ғана тітіркену өзінде кері ... ... ... ... негативизм - беделді әрі басшы адамға бағытталған мінез-құлықтың
оппозициялық формасы, мұндай ... ... ... дейін баруы мүмкін;
❖ өкпелеу - қоршаған адамдарға деген қызғаныштан және жеккөрушіліктен
пайда болған сезім;
... - ... ... ... және ... бұл өзге
адамдар зиян келтіруге дайын деген көзқарасқа негізделге.;
❖ кінәлі сезіну - ... ... ... адам ... кінәлі
сезінетіндегін көрсете отырып білдіреді [17].
Әдетте агрессия салдарынан тірі объектілерде қорқыныш, үрей, қысылу
туады. Агрессия ... ... ... ... кісі ... өзін-өзі
өлтіруге дейін және т.б. баратын ... ... ... ... түрлі
қиянатты әрекеттер. Агрессиялық әрекеттер қандай да бір мақсатқа жету
тәсілі (инструменталдық агрессия), ... ... ... амалы, сана
астында тұншыққан қажеттілікті қанағаттандыру жолы, ... ... ... ... ... түрі ... керініс табады.
Қазақстандық психологтар А.Ұ.Ескендірова агрессивтіліктің пайда
болуының түрлі ... ара ... - ... ... орынсыз жерде күш қолданбау тәртібінің ерекшеліктерін ескеретін тәрбие
бойынша жасөспірімдерге психологиялық көмек көрсету қажет,- дейді.
Отандық зерттеуші А.Т.Ақажанованың көп ... ... ... яғни ... адамның көңіл-күйін, жағдайын, ішкі жан дүниесін
түсінбеу агрессивтілікке алып ... Кең ... ... ... ... қарастырылады, яғни өзін басқалардың орнына қою
арқылы ... да бір ... ... ... ... ... типологиясына бұл нақты орта мен шағын
әлеуметте қалыптасқан таптаурынға сәйкес мінез-құлық стилі - бейімделуші
агрессияны және ... да бір ... ... ... ... ... патологиялық агрессияны қосуды ұсынады.
Агрессияның шыққан тегін түсіндіретін отандық және ... ... ... ... мен ... ... ... бағыт агрессивтік мінез-құлықтың ... ... ... және оның ... ... ететін биохимиялық,
гормоналдық тетіктерді анықтаумен байланысты. Бұл бағытқа ... ... өсе ... ... ... алып ... ... рухани
аурулармен байланысты ... ... мен ... ... ... болады (М.И.Буянов, А.Е Личко).
Екінші бағытта агрессивтік көріністер индивидтің белсенді күйретуші
актілер мен әрекеттерге ... ... деп ... Бұл жағдайда олар
көбінесе сәл ғана ... ... ... ... ... және
қауіпті тілектердің шығатын жолы ретіндегі ерекше клапаны ... ... ... ... ... түлға ішіндегі қақтығыспен
(В.Н.Мясищев), "Мен" бейнесінің толыққанды дамымауымен де байланыстырылады
(К.Бютнер).
Үшінші бағытты жақтаушылар агрессивтік ... ... ... ... ... әлеуметтік үйренулер нәтижесінде болады деп
санайды (А.Бан-дура).
Төртінші бағыт агрессияны ... ... ... ... ... ... шектен тыс интенсивтілігінің
және ұзақтығының салдарынан эмоционалдық бақылау жоғалады және ... ... шегі ... ... ... агрессияны жеке тұлғаның қасиеті ретінде түсінуге болады.
Әрбір жеке ... ... бір ... ... ... ... ... конформділікке және т.б. жағдайларға алып келеді.
Психикалық қиындықтарды түзету жолдарының болмауы, олардың белгілі
бір ... ... ... соңы- психикалық тұрақсыздық, жүйке
жүйесінің функцияларының бұзылуы ... ... ... Мұндай
жағдайлардың нәтижесі агрессия және барлық нәрседен бас тарту ... екі ... ... көрініс табады.
Қарапайым түрде агрессия адамның алдында тұрған тосқауылдарға қарсы
көрсетілген шабулы ретінде болса, ... кей ... ... пайда
болуына әсер еткен жағдайларға мүлде қатысы жоқ кез ... ... өзге ... ... ... атқаратын қызметтестеріне
бағытталуы мүмкін. ... тип, ... ... бас ... ... ... ... түбіне түсіп, жағымсыз эмоцияларын сыртқа жиі
шығарумен, өзін-өзі ... ... және т.с.с ... ... ... ... адам өзін ... қиындықтардың
себепкері санай бастайды, ол өз ... ... ... ... ... ... соғады.
Бейімделу процесінің тиімдірек дұрыс бағытының даму барысында ол
психикалық қиындықтардың аяқталу ... ... ... Бұл кезеңде
психикалық функциялардың ретке келуі мен реакциялардың үнемділік режиміне
өтуіне ... ... Осы ... қайтадан қорқыныш, қиындық белгілері
пайда болады.
Агрессия салдарынан адамдарда қорқыныш, ... ... ... адамның шындықты және төніп тұрған қауіп-қатер кезінде
бастан кешіретін психикалық ... ... ... ... өз ... ... ... Негізінде қорқыныш адам ... ... ... ... ... ... қажеттігін тудырады, ал
кейде тіпті әрекеттік реакциялардың тоқтауына, адамның «жансыздануына» алып
келеді. Осы айтылған ... ... адам ... ... ... ... ... Қорқыныштың әсерінен адам бойында жүрек
соғысының жиілігі өзгереді, бұлшықеттер дірілдей бастайды, ал кейде зейін
аурдарумен ... ... ... ... ауыртпалық күшейеді.
Қорқыныштың керісінше ... да ... олар - ... ... үрей, ойланбай және аяқасты жасалатын әрекеттер.
Қорқыныш жағдайы эмоцияның өте кең тармағы - жеңіл шошыну мен ... ... ... алып келеді.
Әскери өмірде жиі кездесетін кездесетін эмоционалдық күйлердің бірі ... ... бұл адам ... ... ... ... кейде
өзіндік игерудің толық жоғалуымен байқалатын, міндетін сезіне білмеу мен
антты орындаудағы парызына жауапты қарай ... ... ... ... ... ... ... кешіру. Үрей шындық және ... ... ... Үрей сезімі бойына таралған адам қауіп-
қатердің алдындағы дәрменсіздікті ... одан ... ... кез ... ... Үрей ... ақылға салып, онымен күресудің дұрыс жолын
табу қиынға соғады.
Үрей топтық және жеке ... ... Жеке үрей ... ... ... емес ... кейде қате шешімдер мен төніп тұрған
қауіп-қатерден қорғану шараларының болмауы кезінде ... ... ... жеке үрей соңы ... қасіретке алып келеді.
Мысалы, Меугдек түбіндегі орыс- жапон соғысындағы генерал А.Н. Куропаткин
жапондықтар екі жақ ... ... ... өтіп ... ... ... ... өзі үрейленіп және кері қарай шегінуге ... бұл оны ауыр ... ... ... ұжымдық үрей туралы айтып та, ... та ... бұл ... ... ... Егер ұжымда бірлік, бақарудың дұрыс жүйесі
сақталса, ондай жағдайда үрей болмайды. ... ... бір- ... өзара бірлесе әрекет етеді, соғыс жағдайларында ... ... ... ... ... бірақ үрейленіп қашпайды. Үрейде
коммуникативті байланыстар, ... ... ... сол ... ... ... тек ... ғана болуы мүмкін.
Үрейді туғызатын негізгі жағдайларды көрсетейік:
• әскерлердің рухани- саяси жағдайларының төмендігі, соғыс әрекеттеріне
қатысуына ... ... ... ... өз кезегінде
жағымсыз эмоциялардың, мағынасыз өлім туралы қорқынышты үдетеді;
• сарбаздар мен офицерлерді тұрақты әскери ... ... ... ... ... мен бөлімшелердегі бірлестік принциптерінің бұзылуы;
• бұрынғы қызметкерлер мен жас сарбаздардың бытыраңқылығы ... ... ... ... ... ... бұзылуы, ұрыс жайлы ақпараттық болмауы және осыған
байланысты басшылыққа деген сенімділіктің болмауы;
• жеке құрамның ... ... ала ... ... ... ... ... жүйелік жүдеу, бұл әсіресе ұрысты күтудегі ұзақ әсердің
кезінде болады, осының салдарынан эмоционалды ... ... ... (лат. ... – «алдау», «ренжу», «жоспардың бұзылуы»)-
бұл субъект үшін аса маңызды мақсаттарға жету жолында күтпеген жерден пайда
болған кедергілермен және ... ... ... пайда болатын
жанжалды әрі жағымсыз эмоционалды жағдайлар. Бұл ... ... ... жағынан стреске ұқсас және уайымға тән ерекшеліктерде де көрінеді.
Фрустрация мақсатқа жетуде немесе шешім ... ... ... ... ... ... ... болады.
Қазіргі адамдардың өмірі көптеген шектеулер мен тоқтауларға ... оның өз ... ... ... ... кез ... қарапайым жауап беруші эмоционалды реакцияларды ... ... ... мен ... орын ... ... мен
тоқтаулар арасындағы қарама-қарсылықтар сияқты жанжалды жағдайларда пайда
болатын осындай реакциялар фрустрация деп аталады.
Г. ... ... одан да ... етіп ... яғни «үзілген үміттің
стресі» деп атаған. Фрустрацияны қарастыра отырып фрустрациялық жағдайды
және оған жауап беруші ... ... ... ... ... керек. Фрустрация адамның психикасы мен санасына жағымсыз әсер
етумен ... ... дәл осы ... алға ... ... жетуге
септігін тигізуші нақты құрылымдық сипатқа ие. Оның ... ... ету ... ... мотивациялық сферасында көбінесе ... ... мен ... ... ... ... артады. Фрустрация
қанағаттанбаудың деңгейі адам көтере алуы мүмкін межеден жоғары болғанда
ғана көрінеді. Фрустрацияға сана мен ... ... мен ... тоқтататын жағымсыз эмоциялардың ... тән. ... адам ... ... ішкі және ... ... күйлер
көрсетуі мүмкін.
Фрустрация деңгейі әсер етуші факторлардың күші мен даралық әсеріне,
тұлғаның жағдайы мен оның өмір қиындықтарына ... ... әсер ... тәуелді. Көбінесе, фрустрацияның негізі ретінде тұлға үшін
маңызды мәнге ие ... ... ... ... жағымсыз
көрсеткіште болуын атауға болады. ... ... ... ... (толеранттылығы) оның эмоционалды қозу деңгейіне,
темперамент типіне, ... ... ... жауап бере білу тәжірибесіне
байланысты болады.
Фрустрацияны тудырушы жағдайлардың 3 типін бөліп көрсетуге болады:
1.Жоғалту ... яғни ... ... ... қажеттілікті
қанағаттандыруда керекті құралдардың, қажеттіліктердің болмауы.
2. Жоғалту жағдайы (жақын адамның өлімі, тұрғын үйден айырылу).
3. Жанжал ... ... ... үшбұрышы).
Айрылу, жоғалту және жанжал кезінде психикалық күйлер әртүрлі болады [20].
Алайда, фрустрациялардың әсер етуі ... ... ... ... ... ... бірнеше типтік жағдайларды бөліп көрсетуге болады.
Фрустрация ... ... ... ... ... ең ... көрсетуге болады. Мұндай кезге тән ... ... ... ... ... ... өзге ... қыр көрсету
сияқты өткір көзқараспен сипатталады.
Фрустрацияның көрінісі ... ... ... болады. Бұл терминді
екі мағынада түсінуге болады. Көбінесе ол ... ... ... ... ... Мұндай мәнде түсіндірілген
фиксация ... ... ... ... ... яғни ... ригидті, кертартпалы, жауласқан сипатта емес.
Өз ішінде барлық назарды өзіне аударушы, ұзақ ... ... ... ... ... ... фрустраторға деген
үйреншікті іс-әрекет ретінде ... ... ... қатар, іс-әрекеттің
стереотиптілігі емес, керісінше ... мен ... ... ... ... ... ... фрустатордың әрекетіне жауап
ретінде ... ... ... ... табылады. Фрустрация
көрінісінің білсенді формасы ұмыттыратын, ойды басқа ... ... ... көшу ... ... Фрустрация деппрессиялық жағдайда да
көрінуі ... ... ... ... ... ... болады. Депрессияға уайым, сенімсіздік сезімі, дәрменсіздік,
үмітсіздік, ал ... ... қажу ... тән. ... ... ... яғни ... естен тану жағдайы депрессияның ерекше түрі болып
табылады. Фрустрацияға тән ... ... ... ... ... ... ... мен фрустратордың әсерінен іс-әрекет
белсенділік деңгейінің төмендеуі ретінде сипатталатын регрессияны, яғни
кері кету ... ... ... ... ... ... фрустрациясын қысқа ғана
агрессиялық күйлерде немесе жалғасымды көңіл-күйлерде көрініп, ал ... ... ... ... із ... мүмкін.
Фрустрациялар мынадай болуы мүмкін:
а) тұлға мінезіне тән (мысалы, агрессивті жағдай ұстамсыз адамға тән, ал
депрессия- ... ... ... ... ... тән емес, бірақ мінездің жаңа қырларының пайда ... ... ... ... күйі ... ... ... алайда, ол адам фрустратордың әсер етуі ... ... ... ... ... ... ... адамда да фрустраторлар
агрессиялық күйді тудыруы мүмкін, ... ... ... адам ... ... тек ... ... ғана болып қалады).
Стресс- адамның ширығуын талап ететін күрделі, күтпеген жерден ... аса ... ... ... ... ... ... болатын
көңіл-күй ахуалы. Ол сондай-ақ денеге және ақыл-ойға салмақ түскенде, миға
көп салмақ түскенде, дау-жанжал және т.б ... ... ... туындайды.
Стрестік реакциялардың пайда болу және оның адам ... ... ... ... ... ... ... бар.
Стрестің пайда болуының басты себептері ... ... ... мен күштің болмауы және керекті нәтижеге қол ... ... ... ... ... ... кеткен алақандар, жүрек соғысының
жиілігі, ердің ... ... ... ауыз кеуіп кетеді; Жұтыну
қиындап кетеді; ... алу ... бет ... ... ... ... ... үлкейеді; қан қысымы жоғарылайды; бұлшықеттер тартылады; ауырлық
сезімі сезіледі; ұйқы бұзылады [21].
Зерттеулер нәтижесі көрсеткендей, ... ... адам ... ... ... тудыратынына қарамастан, олар ағзада өзінің
жаңаша өмір сүру жағдайына үйрену мақсатында айтарлықтай ... ... ... ... ... жүйе ретінде әртүрлі бастапқы
және жеке әсерлерге жауап ... ... ... ... адам ағзасындағы ... ... ... ... және де жүрек қан тамырларында, тыныс ... ... ... және өзге де ағза ... ... ... алып ... жағдайдағы тұлғаның іс-әрекетінің сипаты ол стрестің
салмағына, сонымен қатар тұлғаның ... ... яғни ... ... сәттіліктері мен сәтсіздіктеріне, өз ... ... ... ... ... ... ... ынталарының сәйкестігіне тәуелді болып келеді.
Стерстің психологиялық жағын көрсете отырып, адам тек басына төніп
тұрған ... ... ғана ... ... ғана ... ... ... сәттердің белгілері мен әсеріне де назар аударатынын
айта ... жөн. ... ... жауап ретінде көрініс табатын адамның
ағзасындағы физиологиялық өзгерістер, шын ... ... ... ... ... ... уайымдардың тек жалғасы болып табылады.
Эмоционалды уайым-қайғының ... адам ... ... өзгерістер
болады.
Стрестің пайда болуы адамның жеке-тұлғалық ерекшеліктеріне тәуелді
болады. Екі адам бірдей ... ... ... ... ... деп ... ... себебі көп жағдайларда стрестік оқиғаларға
адамның өзі әртүрлі жағдайлармен себепкер ... ... ... ... ... мол ... барысында
жоғарыда айтылған стрестік жағдайлардың пайда болуы олардың іс- әрекетіне,
сонымен қатар тұлғаның ... ... ... ... да ... Ары ... біз ... қызметкерлердің бойынша
мейлінше жиі кездесетін ерекше стрестік жағдайлардың тағы бірнеші түрлерін
қарастырамыз.
Психологиялық стресс ... ... ... пен
Р.В.Бекердің пікірі бойынша, жағдайдың субъект үшін ... ... ... ... ... оның интеллектуалды процестерін және тұлғалық
ерекшеліктерін негізге алуды талап етеді.
Суицид- «Қара феномен»- Америка елінде өз-өзіне қол ... ... ... және бұл ... әлі де ... ... ... қиындығы
болып табылады. Өкінішке орай, Қазақстанның көптеген азаматтары бұл
мәселеге ... ... Егер де ... ... ... ... бірінің өмірін үзсе, сол кезде «Неліктен бұл дәл оның басында
болды?», «Ол ... ... ... ... ... ауыр әрі мазасыз
сұрақтар көкейге орнайды. ... ... ... ... өз өмірін осындай жолмен тоқтады екен, ал Өскеменде орта
есеппен 100-200 ... ... о ... ... екен (бұл
төмендетілген көрсеткіш бойынша). Өз-өзіне қол ... ... ... ... ... ... ... танымал әрі көп таралған жағдай-
саяси және экономикалық түрткілер әсерінен суицидке бас ... ... ... ... ... ... ... әскери
бөлімдері мен бөлімшелерінде орын алатындығы ... ... ... жылдың қорытындысы бойынша, елімізде ... ... ... 39 ... ... Осы ... ... Ақтөбе облысында
Қорғаныс министрлігінің №30238 әскери бөлімінде әскери қызметкер асылып
өлген. Оны ... ... не ... ... ... оның өз
қызметін аятауына бірнеше күн қалған. Қарағандыда 22 ... ... ... қош ... Шымкент қаласында Қазақстан Республикасының қорғаныс
министрлігінің №10216 ... ... 32 ... кіші ... ... ... кейін өз өмірімен қоштасқан. Әскердегі өз-
өзіне қол жұмсау тек ұжымдағы ... ... ... салдары ғана
емес, әлеуметтік-экономикалық және рухани-психологиялық ... ... ... ... де бар ... ... Жоғарыдағыларды
айтылғандардан суицидтің жалпы сипатын ... ... ... ... ... ... ... бұл жағдайдың үйлесімсіз
байланысы нәтижесінде немесе тұлғаның алдында тұрған мәселені шешімі ... ... ... ... тұлғаның әлеуметтік-психологиялық
бейімделмелмеуінің нәтижесі [22].
1.3. Жауынгерлердің тұлғалық ерекшеліктеріне байланысты
эмоционалды қиындықтардың көрінуі
«Адамгершілік рух – бұл адам ... ... өте ... әрі күшті
қару, ол тіпті ең ауыр танкіден де, ... қару мен ... да ... - деп ... ... ... ... жазған
болатын.
Адамгершілік – психологиялық дайындық жауынгерлерді әскери өмірге
дайындаудың ... ... ... ... ... мұндай түсінік тек
қазіргі заманғы әскери теориялардың өнімі болып табылады, ал ерте заманда
және орта ... бұл ... ... ... ... қазіргі
заманғы жауынгерлердің өзге замандардағы жауынгерлерден айтарлықтай
айырмашылықтарына қарамастан, ол ... де ... ... ... ... жауынгерлерге үйретіліп, олар жүзеге асыруға жарамды әрі
тиімді дайындық түрлері болғандығын сеніммен айтуға болады.
«Сөзбен өлтіруге ... «Сөз кез ... ... да ... ... нақыл сөздер бар. Сөз құдіреті тудыратын аурлық күші
кез келген дене зақымынан да ... ... ... ... ... ... ең алдымен сөз әсер етеді. Бір сөзбен айтқанда, бір
ғана астыртын сөзбен адамды ... ... оның ... ... ... ... ... адам жермен жексен болып «қирайды», нәтижесінде
толықтай бағыну мен ... ... тура ... ... ... ... ... құрушы агрессия болып
табылады. Кәдімгі ... ... бәрі де ... ... мысалы, егер
ата анасы қатаң ескерту жасап, бұрыс әрекеттерді түсіндіріп жатса, балалар
өз бөлмелеріне ... ... ... ... мысалға жатқызуға болатын
өрескел әрекет фашисттік ... ... ... ... ... ... ... барлығын қырып салуы болып табылады.
Мұнымен қатар, құрушы агрессия өз соңында ... ... даму ... ... ... алып ... мүмкін. Егер адам «өзегелер сияқты
болуыға» үйреніп қалса және көпшілік ... ... ... алға ... ол адам ... ... және ... тынып жүретін жан болып кетеді. «Бәрі ... ... мен ... ... болса, мен де солай» деген ұғым қалыптасады. ... ... өз ... ... ... ... ... тоқтау
талаптарға, бұйрықтар мен бағдарламаларға сүйенеді.
Әскери ... А.Я. ... М.И. ... П.А. ... ... ... ... психологиялық қамтамасыз ету саласындағы
теориялық ілімдері мен жинаған іс-тәжірибелеріне ... ... ... ... дайындықтары мен тұрақтылықтарын қамтамасыз
ету процесінің психологиялық құрлымы ретінде ... және ... ... ... ... ... ... деген қажеттіліктердің
болуы);
➢ Танымдық (ұрыстағы өз орнын, ортаның жағдайын, ... ... ... ... (сезімді, қоқыныш жағдайын, өкінішті, мазасыздықты,
сенімсіздікті, ұрыстық ... ... ... ... ... ... ... шешім қабылдау қасиетінің болуы, кез
келген қиындықтарды жеңе білу мүмкіндіктерінің болуы және ... ... ... (әскери техникаларды игеруде дағды мен білімдерді ... ... ... ... болғанда жол таба білу, қару-
жарақтар істен шыққанда ... шаға ... ... ... іс атқаруы).
Авторлардың пікірлері бойынша, жоғарыда айтылып өткен ... ... ... ... ... ... ... дұрыс қызмет
атқаруын көрсетеді және берілген тапсырмаларды дұрыс орындауды қамтамасыз
етеді [23, 24].
Адамдардың ... ... ... ... ... бөліп көрсетуге болады:
Дайындық кезеңі адам төтенше жағдайлардың болуын алдын ала сезген
жағдайда орын ... Бұл ... ... ... ... ие: ... өзінің
дәл қазіргі жүрген жері ... ... бір ... ... ... іс- ... ... жайлы мәліметтермен танысады.
Психикалық ауырлықтың басталу кезеңі ... ... ... іске ... ... ... Бұл кезеңнің
мазмұны организмдердің іс- әрекеттерін іске қосатын, бірақ сенімділікті
төмендететін ... пен ... ... ... ... ... мықты психикалық реакциясы кезеңінде (біріншілік дезадаптация)
тұлға өмір сүрудің талаптарын өзгертуші психогендік факторлардың ... ... ... бастайды. Оқиғаның күтпеген жерден орын алуы, ... тыс ... ... жоспарлы түрде шешуге тәжірибенің болмауы
сияқты жағдайлар осы факторлардың негізгі себептері болып табылады. ... үшін ... күші ... тыс ... ... онда психикалық іс-
әрекеттердің бұзылысы байқалып, психикалық қосымшалар азаяды. Мұның соңы
психикалық ауытқушылықтарға әкеліп соғады.
Шығудың ... ... ... кезеңі кіру реакциясы кезеңіне
ұқсас, ... кез ... өмір ... іс- ... ... ... ... реакциялардың жиынтығының және
барлық психикалық іс- әрекеттердің қайта өзгеруін талап етеді [25].
Кез-келген адамның ... ... ... қоры ... ... эмоциялық бейімділікте: қуанышта, қайғыда, қызығуда, кінәні ... ... ... ... ... ... ... болады.
Эмоциялық күйзелістердің негізгі қасиеттері. Адамның эмоциялық өмірі
бірінен соң бірі ... ... ... ... ... ... та ... әр-алуандығына
қарамастан мынадай ортақ қасиеттермен сипатталады: ... ... мен ... ... ... ... ... түрлері мен формаларын ажыратуға болады. Эмоцияның көрінісі – бұл
әрбір күйзеліске өзгешелік пен қайталанбастық беретін ... ... ... ... жатқан қажеттіліктің сипатымен анықталады. Әрбір
қажеттілік жеке, тек соған ғана тән эмоциялық бояумен бірге ... ... ... ... ... ... бір ... танымдық - екіншісін,
жыныстық - үшіншісін тудырады. ... ... ... ... ... ... қажеттілік соншама болады. Эмоциялық ... ... ... ... Оны ... ... өткізу керек. Эмоцияның
белгісі эмоция қандай болса да субъективті жағымды және ... ... Ол ... ... ... ... көрсеткіші болып табылады. Белгісіне байланысты жағымды,
жағымсыз және екі жақты ... ... ... ... ... ... сипаттамасы. Ол екі фактормен
анықталады: сәйкес қажеттіліктің қанағаттанбағандық деңгейімен және оның
қанағаттануына әсер ... ... ... ... болуы. Бұл жердегі
заңдылық мынада: қажеттілік және субъект үшін оның қанағаттануына ... ... ... ... болуы қандай күшті ... ... ... күйзелісте сондай күшті болады. Осы факторлар арқылы
адамның эмоциялық реакцияларын басқаруға болады, яғни олардың ... ... әсер ... ... Күштілігіне байланысты эмоциялардың көп түрін
бөлуге болады. Аз көрінетін және ... ... ... ... ... күшті, қысқа уақыттық, бақылауға және ... ... ... ...... психикалық өмірінің күрделі құрылымдарының бірі
болып табылады. Адамдар көбіне өз ... ... ... Сонымен қатар эмоция адамның сол жағдайда өзін қалай сезініп
тұрғанын ... ... ... ... ең ... ... ... Аффект көбіне доминантты сипатта болады. ... ... ... ... Бұл ... эмоциялық шиеленістер
тудырады. Және бұл шиеленістер ... ұзақ ... бойы ... ... даму ... 3 ... ... Шиеленістердің өршуі немесе өсуі (реніш, өкпе, ыза т.б. жиналуы)
2. Кульминация ( шиеленістердің ... ... ... ... бір ... жасалады. Адам өзінің эмоциялық энергиясын шығара ... ол ... ... саналанбайды.
3. Психикалық энергияның әлсіреуі байқалады ... ... ... ... ... ... ... Ал
аффекттік жағдайдан шыққаннан кейін ешнәрсені де ... ... Бұл ... ... ... отырған себебім, эмоция
процесстерінің күрделігін және ... ... үшін ... ... ұзақ ... ... ... адам денсаулығына
өзінің кері әсерін ... ... ... ... аурулардың
бастауы адамның өзінде ... Ал адам ... ... организмі
әлсіреген кезде аурулар қоза ... ... ... ... ... ... ... аурулардың барлығының себебі
бар және ол ... ... ... психологиялық себептер болып
табылады. Психологиялық күйзелістердің неше түрлігіне байланысты ... ... ... ... ... көп ... ... адамның
басында үнемі қайызғақ болады, ... ... ... алмай жүрген
реніш кейде ... алып ... т.б. ... ... негізгі жұмысы адамдардың эмоцияларымен жүргізіледі.
Психикалық ... ... ... нақты анықтама берген
С.Л.Рубинштейн еді. Ол: «Психикалық процесстер тұтастай алынғанда ... ... ... ... ... ... «аффективтің эмоциялық-
ерікті ... [27] ... тек ... ... білімді ғана емес, соларға ... ... Бұл ... тек ... ғана ... оларды
бейнелеп жатқан адамдарға мәнін білдіреді. Егер танымдық процесстер
белгілі бір ... ... ... ... етсе эмоциялар
адамның ол затқа ... оның ... ... ... ... ... адамды кездестіретін болса ол оған сәйкесінше өзіне
ұнайтын адамдарға ... ... ... ... ... ... ... табылады. Эмоциялар кез-
келген психикалық процесс ... ... ... ... ... ішкі ... ... анық байқалатын феномен.
Эмоцияны іс-әрекетті психикалық реттеуші процесс ретінде қарастыра отырып,
мынадай ... ... ... ... ... қозу, эмоция
белгілері және эмоция сапасы. Адам баласы өзін қоршаған әлемді ... ... ... ... оған кедергі жасайтын және ... ... бар ... есінен шығарып алады. ... ... ... ... дәл ... жағдай орын алады. Эмоциялар
адамның барлық ... мен ... әсер етіп ... әрі ... ... ... Эмоция адамның ішкі жан дүниесіне тән ... ... ... дәл сол ... қай ... қай ... және
қандай қырынан көрінетіндігін адамның өзі де білмейді.
Б.И.Додонов өзінің эмоцияға ... ... ... ... ... алып ... ... эмоциялық ерекшеліктеріне ... ... ... ... Адамның темпераментіне байланысты адам әр ... әр ... ... әр ... ... ... Бізге
темпераменттің 4 түрі ... ... ... ... ... біз ... ... ерекшеліктерін емес, нақты
эмоциялық ерекшеліктерін қарастырамыз.
Холериктерде кек, өштік ... ... ... лезде пайда
болады. Сол ... ... ... ... ... ... құштарлы
айқайларға көшіп, мимика мен жесттарды көп ... ... ... ... импульсивті болады. Кек өштігі ... бойы ... және ... ... өшін ... ... кек өштік өте баяу ... ... ... ... ... бұл ... ... өршіп
шықпайды.
Сангвиниктер холериктерге ... ... кек ... ... ... қарағанда олар өз іс-әрекеттерін ойластыра ... ... ... ... ... темпераменттің
өкілі деп ... ... Бұл ... ... кек ... ... тез өтіп кетеді. Ал ... ... кек ... көп уақыт бойы ұстап жүрмейді. Сангвиниктарға
тікелей қарама-қарсы келетін- ... кек ... ... ... ... ... ... жасырын өкпелерді өздерінде көп
ұстайды. Олардың өкпелері көп уақыт бойы ... ... ... әр түрлі темперамент ... ... ... да ... ( ... ... ... сипат алады. ... ... ... ... тыныштылық», ... ... ... ... ... адам тікелей қабылданған ... ... ... ... ... ... ... оқиғаларға қайғырады. Мысалы, тек ... ... адам ... ... ... ал тығырыққа
тірелген уақытта ... ... ... ... тек ... ... деуге болады. Бірақ басқа да ... ... ... біз бір нәрсе туралы қатты қайғырамыз, ал логикалық
ойласақ ол жай бір ... емес зат ... ... ... жағынан
өте мәнді ... өтіп ... біле ... немқұрайлы,
сабырлы болып отырамыз. Бұл дегеніміз біздің ... ... ... ... ... Логикалық жолмен келген бағалау
тікелей емес ... ... ... ... эмоциялық қайғырулардағы құбылыстарды түсіндіруге
тырысқан. Ол ... не үшін ... ... ... не үшін
шығады? - деген сұрақтарды қарастырған. Осындай әр ... ... ... ... ... ... ... және бұл олардың эмоциялық ... ... ... адамдарға оларда қалыптасып қалған стереотиптер
адамдармен қарым-қатынасына әсер ... ... мен ... ... ... ... ... себептері нәтижесінде адам бойындағы ... ... ... ... ... және т.б. ... ... алып келуі мүмкін.
Жеке өмірде эмоционалды қиындықтар бірнеше мәнге ие болады. Бүкіл
өмірлік жоспарлармен ... бар адам мен ... ... адамдарға
қатысты эмоционалды қарым-қатынастың аяқ астынан өзгеруі тұлға ... ... адам үшін ... ең бір ауыр ... ... ... ... дамыған қоғамда неврозбен ауыратын адамдар саны
көбеюі ... ... ... сана ... шығып кеткен
эмоциялар ... ... ... жүзеге асыруға кедергі жасайды,
тұлғааралық қарым-қатынасты бұзады, қызметтік және ... ... ... ... ... ... демалыс уақытын қиындатып және
де денсаулықты нашарлатады.
Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ-тың әскер құрамында психикалық
қайғырулар мен ... ... ... 100 ... аса адам ... ... дүниежүзілік соғыс кзінде – 1 миллион адам дәл осы себептен зардап
шеккен. Кореядағы соғыс ... ... ... мың әскери
қызметкердің төртеуі ауыр психологиялық зардаптан қасірет шекті, ... ... мың ... ... психологиялық дағдарысқа ұшырады.
Израиль елінің Ливанға қарсы шабуылында 9% израильдік ... ... өте ... психологиялық тұрақсыздыққа ұшырап, ... ... үшін ... ... Сонымен қатар, американдық
психологтардың бағалауы бойынша, ядролық жарылыстарды бастан кешірген жеке
құрамалардың ішінде 12-15 % ... ... ... ету ... ... 75 %-ы уақытша және 10-15 %-ы ұзақ уақытқа лейін жүйке
жүйесінің ... ... ... ... ету ... ... екен
[29].
Қызметтік орта адамға әсер ету сипаты жағынан ыңғайлы және ... ... ... ... ... ... Бұл факторлар өзінің әсер
етуіне байланысты интенсивті және жалғалмалы деп бөліне отырып, ... ... ... ... (дыбыс,иіс, температура, жұмыс орын көлемі, жарық және
т.б.);
• Техникалық (сенімді және ... ... ... жұмыс орындары);
• әлеуметтік-рөлдік (нормативті шектеулер, өз ұстанымын ... ... ... және күтулер, әскери ұжым мүшелерінің
сәйкестігі және т.б.);
• тапсырмалардың ерекшеліктері (қиындық деңгейі, жаңашылдығы, ... ... ... ... ... ... ... жетіспеуі және т.б.);
• құрылымдық (топтық немесе жеке шеттетулер, ... ... ... немесе қатарлық тұрғызылу типтері, басқарудың
иерархиялық деңгейлерінің сапасы және т.б.);
• тұлғалық (адамның кәсіби дайындығы және іс ... ... ... ... мен ... ерекшелігі, функционалды
жағдайы).
Сыртқы және ішкі ... ... ... ... үшін де, ... адамдар үшін де әртүрлі жағымсыз нәтижелерді ... ... үшін және ұйым үшін ... бөлім) алып келер нұқсандарына ... ... осы ... ... және ... болып бөлінеді. Қауіпті
факторлар нәтижесі жарақат, адам ... оның ... ... ... ... мүмкін. Ал жағымсыз факторлардың нәтижесі жағымсыз психикалық
күйді тудырады және ... ... ... ... алып келеді
[30].
Кәсіби ортадағы факторлардың жағымсыз сәйкестігі адам ... ... ... алып ... және ... қысым тудырады.
Қысым - бұл қауіпті факторлардың әсерінен және оның нәтижесінде пайда
болатын ... ... адам ... ... алмауы, психикалық
белсенділік жағдайы. Адам бойында ұзақ уақыт сақталған қысым өз кезегінде
әртүрлі ... ... ... ... жағдайдың жағымсыз
динамикасының болу мүмкіндігі ... қиын ... ... бағалай
білмеуі, оларды жеңе алуда тәжірибесінің болмауы нәтижесінде пайда болады.
Сонымен ... ... ... уайымы, невротикасы, ригидтілік деңгейі
жоғары адамдар ... ... ... ... ... ... ... стерсс
жағдайын туғызады. Стресс организмнің келіп түскен ... ... ... ... беру реакциясы.
Стресті жеңе білуде адамның болған жағдайды бағалай білуі мен ... ... ... шығатыны және қандай тәсіл қолданатындығы ерекше
мәнге ие. Сол ... ... ... ... ... ... кез келген қиындық тек ол қиындық жағымсыз немесе оны жеңу
ауырласа, яғни ... ... ... ... ... ... ғана
стресс болып саналады.
Стресті жеңу үшін шешілмес болып көрінетін түйіннің қайдан басталғанын,
сыртқы орта әсерлерінен туындаған жағдайлар мен ... ... ... ... табу ... ... ... стрестік жағдайларды жеңу
мынадай екі бағытта жүргізілуі тиіс: жағдайды өзгерту жолымен ... және ... ... ... және ... ... бағалау мен қимыл-әрекеттердің тұлғалық ұстанымдарын өзгерту.
Әскери қызметкердің кәсіби іс-әрекетінде жағымсыз құбылыстардың бірі
кәсіби ... ... ... - бұл ... ... ауыр ... ... келеңсіз жағдайлардың
пайда болуына алып келетін тұлғаның бойындағы ұзақ уақыттық үйлесімсіздік
жағдайы.
Ұзақ уақыттық және ... ... ... нәтижесінде адам
жағдайды игере алмайтын ... ... Оның ... ... ... ... ... реакцияларының
тұрақтығылы жоғалады және т.б [31].
Кәсіби ... ... ... жас ... ... пен ... ортадан екінші ортаға ауысуымен және жаңа ... ... ... ... ... аясында көрінуі мүмкін. Бұл
дағдарыстардың өзара сәйкестілігі және олардың ... ... ... қиын ... ... ал ... ... осы мәселелерді шешуге күш
пен тәжірибе жетпей жатады. Сол себепті сыртқы үйлесімділікті түзету ... ... ... ... ... ... ... пайда болатын эмоционалды қиындықтар
және тұлға психологиясына нұқсан ... ... ... ... ... ... сияқты тиімді істерге себепші болатын жағымды
жағдайлардың негізгі қозғаушы күші болумен қатар, жағымсыз жағдайлардың ... ... ... ... ... ... кезіндегі сасқалақтау» мен
«ұрыстағы енжарлық» ... ... ... ... ... ... жиі және ... белсенділігімен, күтпеген жерден
туындайтын дұрыс емес іс- әрекеттермен, қабылданған ... ... ... ... қолайсыздықтармен, кей кездері ... ... Ұрыс ... ... ... ... белсенділік
тым артық күш жұмсауға ұласады және ... ... ... ... шешімді қабылдай алмау, алға қойылған міндетті орындауға
ұмтылмай, одан бас ... ой- ... ... ... ... ... көмек күту сияқты сезімдермен байланысты көрініс табатын «ұрыстығы
енжарлыққа» айналуы мүмкін.
Қорытынды
Жүктелген міндеттемелерді ... ... ... болу ... ... ... жеке ... әскерлік – кәсіби ... ... ... ... сезімінің қалыптасуы, өз егемендігін
және территориялық тұтастығын қорғауға жоғары адамгершілік- психологиялық
дайындығын қалыптастыруды талап ... ... бәрі ... кадрлардың
психологиялық-педагогикалық дайындығының қажеттілігін тудырады. Әскери -
арнайы аспектіде ... ... ... ... міндеттерін
шешуге бағытталған іс-шараларды орындайды. Бұл жерде өзге де әскери қызмет
иелерімен кәсіби байланыс жасау, ... ... мен ... іс-
әрекетін жетілдіру тұлғалық деңгейде жүзеге асады.
Эмоционалды процестер ... ... ... ... және ... ... ... Эмоциялар қимыл-әрекеттердің сапалық және сандық
сипаттамасын көрсетеді.
Әскери қызметкерлердің ... ... ... ... ... ... ... барысындағы эмоционалды қиындықтарын зерттеуге
арналған курстық зерттеу жұмысымда теориялық және ... ... ... ... мен тестер ... ... ... ... ... әскери қызметкерлер бойында
кездесетін эмоционалдық ... ... екі ... ... ... ... ... әлеуметтік-психологиялық факторлардың
ықпалы, екіншіден, жаңа әлеуметтік ортаға бейімделу себептерінің ... ... ... мен ... қасиеттер (өзіндік бағалау,
фрустрация, агрессивтілік, мазасызданушылық т.б.) бірлігін қарастыруға
болады.
Қорыта келгенде, ... ... мен ... жүзеге асыру
барысында әдістемелер арқылы жүргізілген зерттеуде ... ... ... ... өз мақсатына жетті деп айтуға болады.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. К. Аманжолов, А. Тасболатов «Қазақстанның ... ... ... ... ... 291-305 ... ... воспитателной и социально-прававой работы в Вооруженных
Силах Республики ... ... - №3 - 11-17 ... ... психология» Под реак. А.Г. Маклакова СПБ, Питер 2007ж. ... ... ... психология: Методология, теория, практика.- М.1998. 54 б.
5. Батаршев А.В. «Диагностика ... и ... 2006. ... Ысқақ Г.Т. «Әскери қызмететушілердің өзара ... ... ... рөлі» // «ТМД елдеріндегі түркітілдес халықтардың
этноппедагогикасы мен этнопсихологиясы: ... ... ... перспиктивалары» атты IV халықаралық ғылыми теориялық конференция
мен IX Тәжібаев оқуларының материалдары. Алматы 2009 жыл.
7. Анна Құдиярова ... ... ... ... ... ... психология» Под редак. В.В.Шеляга, А.Д. Глоточкина, К.К.
Платонова. 3-переиздание. Москва 2001ж. 200-209 ... ... Р.А. ... және заң ... ... / ... ... // Алматы 2003жыл. 56-57 б.
10. Психология эмоций: Тексты /Под.ред. В.К. Вилюнаса, Ю.Р. ... ... МГУ, 1994. 288 ... Қ. ... ... ... ... мен педагогикалық
институттардың педагогика мамандықтарына арналған оқу құралы) / Алматы
«Білім» 2007ж.
12. Қ. Жарықбаев «Жантану негіздері» ... ... 265 ... Дильтей В. «Категории жизни» // Вопросы философии. 1995- №10. 129-144
б.
14. Я.Рейковский «Экспериментальная психология эмоций». Москва «Прогресс»
1999 ... ... А.С. ... в ... и становление человека» // Ежегодник
РПО- М. 2002- Т.9; вып.1: Психология в системе наук (Междисциплинарные
исследование) – 47-49 б.
Қосымша ... ... ... да ... мен ... құралымдардағы әскери
атақтар сипатамасы
|ӘСКЕРИ ... ... ... ... |
| ... ... жауынгер |аға ... |
| | ... | ... ... ... ... ... ... |
| ... сатылы старшина ... ... ... ... старшина |
| |бас ... ... ... ... ... ... |
|сержант ... ... ... |
| ... ... старшина ... ... ... ... ... |
| | ... ... | ... | |
| | ... | ... | ... ... ... ... ... |
| |аға ... ... ... ... ... | |
| | ... ... ҚҰРАМЫ ... ... ... капитан |
| ... ... ... ... ... ... капитан |
|полковник | ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... генералы | |

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 35 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Педагогикалық процесті басқарудағы әлеуметтік институттардың өзара әрекеттестігі26 бет
Педагогикалық ұжымдағы қарым – қатынастардың әлеуметтік психологиясы10 бет
Ұжым14 бет
Өндірістік ұжымның әлеуметтік-психологиялық ахуалы28 бет
Абылай хан: мемлекеттік қайраткер, әскери қолбасшы және дипломат12 бет
Ауғанстанға Совет әскерінің кіруі43 бет
Бастапқы әскери даярлықты ұйымдастыру және жастарды бастапқы әскери даярлау6 бет
Ел әскерімен айбынды13 бет
Еліміздегі жоғарғы әскери оқу орындарындағы қазақ бөлімінде оқитын болашақ офицер мамандардың кәсіби маңызды сапалық қасиеттерін эксперименттік тұрғыдан зерттеу60 бет
Жылқы және әскери іс7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь