Кәсіпорынды дамытудың экономикалық әдістерін қолдану теориялық аспектілері

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

1
Кәсіпорынды дамытудың экономикалық әдістерін қолдану теориялық аспектілері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

1.1 Кәсіпорынның ұғымының түсініктері мен экономикалық маңызы 6
1.2 Кәсіпорынның экономикалық мәні мен жіктелуі ... ... ... ... ... ... .. 10
1.3 Кәсіпорынның меншікті қаражаттарын пайдалану тиімділігі ... ... ... . 21

2 ЖШС «ЭлитСтройИнженеринг» мысалысында кәсіпорын қызмет ету тиімділігін талдау және бағалау ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
24
2.1 «ЭлитСтройИнженеринг» ЖШС.нің сипаттамасы мен экономикалық көрсеткіштерін талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
24
2.2 «ЭлитСтройИнженеринг» ЖШС.дегі негізгі құралдардың тиімділігін және пайдалануын талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
28
2.3 Тауарлы.материалдық құндылықтар есебі мен ақша қаражаттары ... . 35

3 Кәсіпорынды дамытудың экономикалық жағдайын жетілдірудің жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
50
3.1 Кәсіпорынның экономикалық жағдайын жетілдірудің негізгі бағыттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
50
3.2 Кәсіпорын табысын қамтамасыз ету арқылы арттыру ... ... ... ... ... ... . 57

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 60
Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
62
Зерттеу тақырыбының өзектілігі.Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаев 2015-2020 жылдардағы Қазақстан Республикасының индустриалды-инновациялық даму стратегиясы. Қазақстан Республикасының Президенті және Үкіметінің актілер жинағы. [1]
2020 стратегиялық даму жоспарының мүмкіндіктерін айтып өтті:
«Кәсіпкерлік – жаңа экономиканың қозғаушы күші. Әртараптандырудың өзегі кәсіпкерлік болады. Біз тәуекелдерді өз мойнына алуға, жаңа рыноктарды игеруге, инновациялар ендіруге дайын қуатты кәсіпкерлер табын көргіміз келеді. Нақ осы кәсіпкерлер экономиканы жаңғыртудың қозғаушы күші болып табылады». [2] Елбасы айтып өткендей, кәсіпорындар – экономиканың тіреуші күші, ал меншікті капитал сол кәсіпорындардың қызметінің тиімділігін, бәсекелсетік ортадағы өміршеңдігін, қызметінің түпкі мақсаты болып табылатын табыстылығын анықтап беретін бастапқы фактор болып табылады
Нарықтық экономика жағдайларында компаниялардың өзінің экономикалық -шаруашылық қызметін қажетті қаржы ресурстарымен қамтамасыз ету олардың өз мойындарына түсіп отыр. Жоспарлы экономика жағдайларында компаниялар экономикалық мұқтаждықтар мен қиындықтарға душар болған жағдайда мемлекеттің және оның орталықтандырылған қаржы жүйесіне арқа сүйейтін еді. Алайда нарықтық қатынастардың орнауы мен дамуы аталған мәселені компаниялардың өз иықтарына жүктеп отыр.
Қоғамда экономикалық талдау біреудің орынсыз тілегінен емес, өмірлік аса қажеттілік салдарынан туындайды. Салмақ, ұзындық өлшемін және есептеу жүргізбей, шаруашылық субъектісінің мүліктік жағдайы мен оған әсер ететін себептерді білмей, табыс пен шығынды өзара салыстырмай, біріншісінің екіншісінен артық болуына қол жеткізбей шаруашылықты ойдағыдай жүргізу мүмкін емес.
Сонымен қатар экономикалық тұрақты кәсіпорын онымен экономикалық қатынастарға түсетін басқа шаруашылық субъектілер үшін сенімді серіктес болады. Сондықтан экономикалық жағдайды талдаумен тек кәсіпорын басшылары мен қызметкерлер ғана емес, соныменен ресурстарды қолдану тиімділігін зерттеу мақсатында құрылтайшылар, инвесторлар, несиелендіру жағдайын бағалау мен тәуекелділіктің деңгейін анықтау үшін банктер, төлемдерді уақытылы алу үшін жабдықтаушылар, бюджетке қаражаттардың түсу жоспарын орындау үшін салық органдары және тағы басқалары айналысады.
Яғни кез келген кәсіпорын фирманы басқарудың жалпы мақсаттарына жетуге бағытталатын жүйенің болуынан тәуелді. Бұндай жүйе болып экономикалық менеджмент табылады. Ол әрқашан жоспарлаудың, басқарудың және экономикалық талдаудың ғылыми негізін қолдану арқылы жүзеге асырылады. Сондықтан кәсіпорынның экономикалық жағдайын бағалау мен болжаудың әдісі ретіндегі экономикалық талдау экономикалық менеджменттің ажырамас бөлігі болып табылады.
1. 2015-2020 жылдардағы Қазақстан Республикасының индустриалды-инновациялық даму стратегиясы. Қазақстан Республикасының Президенті және Үкіметінің актілер жинағы№30.
2. Қазақстан Республикасының 2020 жылға дейінгі стратегиялық даму жоспары. ҚР-ның Президентінің үкімімен 2015 жылдың 4 желтоқсанында расталған, №735, Астана .
3. Назарбаев Н.Ә. «Жаңа заман – Жаңа экономика» //, «Егемен Қазақстан» 2015, 16 желтоқсан.
4. «Стандарттау мен сертификаттау туралы» ҚР-ның Заңы // «Егемен Қазақстан» // 2015, 17 ақпан.
5. Нұрпейісова А.С. Кластерлік талдау – микродеңгейде бәсекелік қабілетті басқару базасы // «ҚазЭУ Жаршысы», «Экономика» 2015, №3, 72-76 беттер
6. Айманбетов Н.Е. «Агрономия» 2000, «Алматы», 46-69 беттер.
7. Тағы да миллиард пұт астық // «Казахстанская правда» 2004, №6, 22 қаңтар.
8. Азгальдов Г.Г. Теория и практика оценки качества товаров. – М.: Экономика, 2002.
9. Завьялов П.С., Демидов В.Е. Формула успеха - маркетинг (100 вопросов – 100 ответов о том, как эффективно действовать на внешнем рынке. – 2-е изд., перераб. и доп. –М.: Международные отношения, 2001.
10. Исаева М.Г., Жихарева В.И., Баймагамбетов Г.А. Продовольствен-ный комплекс: формирование и развитие.- М.: Агропромиздат. – 2008.
11. Маркетинг: Учебник /А.Н.Романов, Ю.Ю.Корлюгов, С.А.Красильников и др.; под ред. А.Н.Романова - М.: Банки и биржы, ЮНИТИ, 2000.
12. Минин Б.А. Уровень качества. Социально- экономические вопросы оценки качества и защита потребителя.-М.: Изд-во стандартов, 2002.
13. Ряполов А.Ф. Сертификация. Методология и практика.- М.: Изд-во стандартов, 2007.
14. Стефанюк А.И. Реконструкция и техническое перевооружение предприятий пищевой промышленности.- М.: Агропромиздат, 2009.
15. Каренов Р.С. Терминология рыночной экономики и бизнеса. Алматы: Гылым, 2004
16. Турсумбаев Б.М., Петренко И.Я., Исмуратов С.Б. Основы организа-ции бизнеса. Учебник. Челябинск, Южно-Уральское кн. изд-во, 2001
17. Трубилин А. Конкурентоспособность – главный фактор эффектив-ности производства // АПК: экономика, управление, 2002.
18. Турсумбаев Б.М., Петренко И.Я., Исмуратов С.Б. Основы организа-ции бизнеса. Учебник. Челябинск, Южно-Уральское кн. изд-во, 2001
19. Трубилин А. Конкурентоспособность – главный фактор эффектив-ности производства // АПК: экономика, управление, 2002.
20. «ЭлитСтройИнженеринг» ЖШС қаржылық есебіне түсініктеме
21. ««ЭлитСтройИнженеринг» ЖШС 2013-2015 жылдардағы бухгалтерлік балансы
22. «ЭлитСтройИнженеринг» ЖШС 2012-2013 жылдардағы табыстар мен шығындар туралы есебі
23. Шувалов А.И. Некоторые аспекты оценки конкурентоспособности изделий. Обновление продукции и конкурентоспособность. М: Знание, 2003.
24. Сергеев И.В. Экономика предприятия. Издание 2-е, перер. и доп. М: Финансы и статистика, 2000.
25. Герчикова И.Н. Маркетинг и международное коммерческое дело. М: Внешторгиздат, 2000.
26. Белый Е., Барашков С. Конкурентоспособность и качество продукции: два уровня управления // Маркетинг, 2003, №4.
27. Мамыров Н.К., Саханова А.Н. и др. Государство и бизнес. Менеджмент государственного сектора. Книга 1-4. Учебник. Алматы: Экономика, 2002.
28. "О вступлении Казахстана в ВТО" С.Туржанов - директор Департамента малого бизнеса Аппарата Акима г.Алматы. «Казахстанская правда» // №29, 2002, 23 июль.
29. «Взгляд Президента» // «Казахстанская правда» // №13, 2004, 31 марта.
30. Маркетинг: Учебник /А.Н. Романов, Ю.Ю. Корлюгов, СА. Красильников и др.: Под ред. А.Н. Романова. — М.: Банки и биржи, ЮНИТИ, 2006
31. Юданов А.Ю. Конкуренция: теория и практика: Учебное пособие; 2-е изд.,с испр. и доп. — М.: Ассоциация авторов и издателей “Тандем”; Изд-во“ГНОМ-ПРЕСС”, 2008
32. "Менеджмент систем качества", Учебное пособие/ М.Г. Круглов, С.К. Сергеев, В.А. Такташов и др.: ИПК Издательство стандартов, 2007.
33. А.Абдрахманов, член Правления МО "СовАсК"
Ш.С.Тажибаев Институт стандартизации, метрологии и сертификации, «Проблемы и перспективы управления качеством в Республике Казахстан» : Алматы, 2004г.
34. «Поручение Президента РК Правительству и акимам».// Астана. 31 января. КАЗИНФОРМ.
35. Министерства сельского хозяйства Республики Казахстан, Программа по «Производству и переработке зерновых культур на 2004-2005г.».
36. Ильенкова С.Д., Гохберг Л.М., Ягудин С.Ю. и др. Инновационный менеджмент. Учебник.– М.; Изд. "Банки и биржи", ЮНИТИ, 1997 г.
37. Мейірбеков А.Қ, Әлімбетов Қ.Ә. «Кәсіпорын экономикасы» оқу құралы, Алматы 2003
38. Методика комплексного технико-экономического анализа деятельности всех звеньев управления отрасли. Ч 1 Комплексный экономический анализ деятельности отрасли.– М.: МЭП, 2005г.
39. Статистические методы повышения качества. Под.ред. Хитоси Кумэ. – М.: Финансы и статистика., 2010 г.
40. Янданов Л.Ю. «Современные тенденции развития АПК и технология бюджетирования», КазГосАгру. 2001г.
        
        Мазмұны
|Кіріспе..............................................................|3 |
|.................................................. | |
| | | |
|1 ... ... ... ... ... ... | |
| ... |
| |.......... | ... ... ... ... мен ... ... |6 ... |Кәсіпорынның экономикалық мәні мен жіктелуі…………………….. |10 ... ... ... ... ... ... |21 |
| |..... | |
| | | |
|2 |ЖШС ... ... ... ... ету | |
| |тиімділігін талдау және |24 |
| ... | ... ... ... ... мен ... | |
| ... |24 |
| ... | ... |«ЭлитСтройИнженеринг» ЖШС-дегі негізгі құралдардың тиімділігін | |
| |және пайдалануын |28 |
| ... | ... ... құндылықтар есебі мен ақша қаражаттары..... |35 |
| | | |
|3 ... ... ... жағдайын жетілдірудің | |
| |жолдары..........................................................|50 |
| ... | ... ... ... жағдайын жетілдірудің негізгі | |
| ... |
| ... | ... ... ... қамтамасыз ету арқылы |57 |
| ... | |
| | | ... ... | ... әдебиеттер |62 ... ... | ... ... өзектілігі.Қазақстан Республикасының Президенті
Н.Ә.Назарбаев 2015-2020 жылдардағы Қазақстан ... ... даму ... ... ... Президенті және
Үкіметінің актілер жинағы. [1]
2020 стратегиялық даму ... ... ... ... – жаңа ... ... күші. Әртараптандырудың өзегі
кәсіпкерлік болады. Біз тәуекелдерді өз мойнына алуға, жаңа рыноктарды
игеруге, инновациялар ... ... ... ... табын көргіміз
келеді. Нақ осы кәсіпкерлер экономиканы жаңғыртудың қозғаушы күші болып
табылады». [2] ... ... ... кәсіпорындар – экономиканың тіреуші
күші, ал ... ... сол ... ... ... ортадағы өміршеңдігін, қызметінің түпкі ... ... ... анықтап беретін бастапқы фактор болып табылады
Нарықтық экономика жағдайларында компаниялардың өзінің экономикалық
-шаруашылық қызметін қажетті қаржы ресурстарымен қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ... компаниялар
экономикалық мұқтаждықтар мен қиындықтарға душар болған ... және оның ... ... жүйесіне арқа сүйейтін еді.
Алайда нарықтық қатынастардың орнауы мен ... ... ... өз ... ... ... экономикалық талдау біреудің орынсыз тілегінен ... ... ... ... ... ... ұзындық өлшемін және есептеу
жүргізбей, шаруашылық субъектісінің ... ... мен оған әсер ... ... табыс пен шығынды өзара салыстырмай, біріншісінің
екіншісінен артық болуына қол жеткізбей ... ... ... ... ... экономикалық тұрақты кәсіпорын онымен ... ... ... ... ... үшін ... серіктес
болады. Сондықтан экономикалық жағдайды талдаумен тек кәсіпорын басшылары
мен ... ғана ... ... ... ... тиімділігін
зерттеу мақсатында құрылтайшылар, инвесторлар, несиелендіру жағдайын
бағалау мен ... ... ... үшін ... ... алу үшін ... бюджетке қаражаттардың түсу жоспарын
орындау үшін салық органдары және тағы ... ... кез ... кәсіпорын фирманы басқарудың жалпы мақсаттарына жетуге
бағытталатын жүйенің болуынан тәуелді. Бұндай жүйе ... ... ... Ол ... жоспарлаудың, басқарудың және экономикалық
талдаудың ғылыми негізін қолдану арқылы ... ... ... ... жағдайын бағалау мен болжаудың ... ... ... ... ... ... бөлігі болып
табылады.
Талдау басқару шешімдерін қабылдау үшін қажет негіз болып табылады. Бұл
отандық ... ... ... пен ... саласында сәйкес
білімдері бар жұмысшылардың болуын мақұлдайды.
Тек терең және ұқыпты ... ... ғана оның ... ... ... ... ... нығайту немесе жақсарту
және оның іскерлік белсеңділігін ... ... ... шешімдерін
қабылдау үшін басшылыққа нақты ұсыныстар беруге болады.
Кәсіпорынның экономикалық жағдайын ... ... ... ... ғана ... ... қатар оларды алдын-ала болжау, қашқақтау, ұзақ
мерзімді, материалдық емес, ағымдық активтерді, ... және ... ... ... ... үшін жүргізіледі. Нарықтық қатынастар
жағдайында ... ... ... ... және ... ... ... негізгі талаптары капиталдың нақты құнын ... ... ... ... тиімді қолданылуын жоғарлату болып
табылатыны белгілі.
Кәсіпорынның экономикалық тұрақтылығын ... ... ... және ... ... өндірістік, әсіресе экономикалық
шешімдер қабылдау үшін оның экономикалық жағдайын талдау қажет. Тек ... ... ... ... ғана оның ... объективті бағалап
кәсіпорынның экономикалық тұрақтылығын нығайту және жақсарту және оның
іскерлік белсенділігін ... ... ... ... ... ... нақты ұсыныстар беруге болады.
Қазақстандық автор Жүйріков К.К. бойынша кәсіпорын ... ... ... ... анықтау үшін кәсіпорын қызметінің
барлық жақтарын сипаттайтын ... ... ... ... ... ... ... жағдайы─ оның үздіксіз және ... ... ... ... табылады. Оған жету үшін субъектінің тұрақты
төлемқабілеттілігін, баланс өтімділігін, экономикалық тәуелсіздігін ... ... ... ... ету ... ... тұрақтылығын кешенді талдау жеке көрсеткіштерді басқару үшін
және сәйкесінше, экономикалық ... ... ... ... ... ... ... туғызады.
Бұл дипломдық жұмыс отандық кәсіпорындардың экономикалық тұрақтылығын
талдауды әдістемелік қамтамасыз ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етудің жеткіліксіздігі
кәсіпорын ... ... ... ... ... өзектілігі кез-келген кәсіпорынның іс-әрекетінде
экономикалық экономикалық жағдайын анықтау маңызды орын алады, ол ... ... ... білдіреді. Сондай-ақ жаңа жобаларды
қаржыландыруға мүмкіндік береді, сол ... оған әсер ... ... оны ... ... анықтау бүгінгі күні алашқы орынға қойылады.
Дипломдық жұмыстың мақсаты экономикалық талдаудың теориялық негіздерін
зерттеу және ... ... алу ... ... ... талдауды
жүргізу болып табылады.
Алға қойылған мақсатқа сәйкес төмендегідей міндеттерді ... ... ... ... теориялық негіздерін қарастыру;
- кәсіпорынның экономикалық ... ... ... ... ... ... меншікті қаражаттарын пайдалану тиімділігін анықтау;
- отандық ... ... алу ... экономикалық жағдайды
талдаудың ерекшеліктерін зерттеу;
- кәсіпорынның ... ... мен ... ... ... ... ... жағдайын жетілдіру жолдарын көрсету.
Зерттеу пәні- кәсіпорын қызметін, шаруашылық шешімді әзірлеу ... ... ... ... ... ... ... жұмысты жазу үшін әдістемелік негіз болып Қазақстан Республикасының
заңдары және басқа да ... ... ... және шетелдік
зерттеушілердің монографиялары табылады. Зерттеу үшін тәжірибелік ... ... ... ... ... және ... ... да құжаттары алынған.
Зерттеу объектісі -«ЭлитСтройИнженеринг» ... ... баға ... ... базасы К.Ш. Дүйсенбаев, С.Райымқұлы, З.Д. Өтебаева,
Г.Г. Фетисов, А.А.Таубаев, С.М. Омирбаевтың ... ... ... ... ... жаңалығы:
– Кәсіпорынды дамытудың экономикалық жағдайын ... ... ... ... ... ... ... табысын қамтамасыз ету арқылы арттыру
Дипломдық жұмыс өзіне үш негізгі бөлімді, кіріспе, қорытынды ... ... ... ... Кәсіпорынды дамытудың экономикалық әдістерін қолдану теориялық
аспектілері
1.1 Кәсіпорынның ұғымының түсініктері мен экономикалық маңызы
Нарықтық қатынастар жағдайында кәсіпорындардың экономикалық ... рөлі ... ... ... Бұл ... ... ... болады және меншік иеленушілерінің, ... ... және ... да контрагенттердің алдында өзінің өндірістік-
кәсіпкерлік қызметінің ... үшін ... ... өз ... ... – бұл ... бір сәтке кәсіпорынның экономикалық
тұрақтылығының және шаруашылық қызметінің үздіксіздігін іске ... ... ... ... уақытында жабу үшін оны экономикалық
ресурстармен қамтамасыз етуінің көрінісі болып табылады.
Кәсіпорынның экономикалық ... оның ... мен ... ... ... мен ... ... құрылымдарының ара қатынасымен
анықталынады. [3]
Кәсіпорынның экономикалық жағдайы – ... ... ... ... және уақыттың нақты сәтінде шаруашылық субъектісінің өзіндік
дамуына қабілеттілігін көрсететін экономикалық категория.
Өндірістік және экономикалық қызметі процесінде ... ... ... жүреді, қаражаттар мен оларды қалыптастыру көздерінің
құрылымы, экономикалық ресурстардың бар ... мен ... ... ... ... ... және ... болуы мүмкін.
Кәсіпорынның уақытында төлемдерді іске асыру, кеңейген негізде өз қызметін
қаржыландыру, қиын жағдайда өз төлем қабілеттілігін ... ... ... оның ... ... ... туралы куәландырады.
Экономикалық тұрақтылықты қамтамасыз ету үшін кәсіпорында жақсы
қапитал құрылымы болуы тиіс.
Кәсіпорынның ... ... оның ... ... және ... ... тәуелді болады. Егер өндірістік
және экономикалық ... ... ... онда бұл ... ... жағымды әсер етеді. Және де керісінше, өнімді
өндіру мен сату жоспарын толық ... ... оның ... ... ... мен ... ... қысқаруы және соның нәтижесінде
кәсіпорынның ... ... мен оның ... ... ... ... ... тұрақты экономикалық жағдай ... ... және ... ... қажетті ресурстармен қамтамасыз
етуіне жағымды ықпал ... ... ... ... ... ... бөлігі ретінде ақша қаражаттарының түсуі ... ... ... ... есеп ... ... ... және қарыздық капиталдың рационалды пропорциялары мен
оны қолданудың тиімділігіне жетуіне бағытталуы тиіс.
Экономикалық қызметтің басты ... бір ... ... ... кәсіпорынның активтерін арттыру. Бұл үшін ол үнемі төлем қабілеттілікті
және рентабельділікті, ... ... ... ... мен ... ... ... тиіс.
Экономикалық тұрақтылық табыстардың шығындардан ... ... ... ... кәсіпорынның ақша қаражаттарын бос қолдануын
қамтамасыз етеді және оларды тиімді пайдалану жолымен өндіріс пен ... ... ... тигізеді. Сондықтан экономикалық тұрақтылық
өндірістік-шаруашылық қызметі барысында қалыптасады және кәсіпорынның жалпы
тұрақтылығының басты ... ... ... ... Ал ... жалпы
экономикалық тұрақтылығы ең алдымен ... ... ... ... артық болуын қамтамасыз ететін ақша ағымының қозғалысын айқындайды.
Нарық жағдайларында ол ... ... ... және ... ... ... үшін ... мөлшерде өнімді
(жұмыстарды, қызметтерді) өткізуден түскен табысты тұрақты алуды талап
етеді. Сол ... ... ... үшін ... есеп ... ... мен барлық міндеттемелерді орындаудан кейін кәсіпорында өндірісті
дамытуға, оның материалдық-техникалық базасын ... ... ... және т.б. ... ... табыс алу қажет.
Экономикалық тұрақтылықтың мәні қалыптастыру ... ... ... ... болып табылады.
Кәсіпорындар жұмысының нарықтық шарттарына өтуден бастап, оның
экономикалық ... ... ... және оны ... ... мәселесі үлкен рөлге ие.
Кәсіпорынның экономикалық тұрақтылығына көптеген факторлар әсер етеді.
Олар келесідей жіктелінеді:
1) пайда болу орны ...... және ... ... ... бойынша – негізгі және жанама;
3) құрылымы бойынша – жай және күрделі;
4) қызмет ету уақыты бойынша – тұрақты және ... ... ... өзінде жұмысты ұйымдастырудан тәуелді
болады, ал сыртқы факторлар кәсіпорынның ерігіне тәуелсіз. Негізгі ... ... ... ... ... ең алдымен өндіріс
шығындарымен тығыз байланыста шығарылатын өнім мен ... ... мен ... тәуелді болады. Тұрақты мен өзгермелі
шығындар арасында ара қатынас маңызды болады.
Шығарылатын өнім ... мен ... ... ... ... ... ... тұрақтылығының маңызды факторы
активтердің оптималды құрамы мен құрылымы, ... ... ... ... ... ... ... табылады. Ағымды активтерді басқару
өнері ағымды оперативтік қызмет үшін қажетті өтімді қаражаттардың ... ... ... ... ... көрінеді.
Экономикалық тұрақтылықтың маңызды ішкі факторлары қаржы ... мен ... ... ... ... мен ... ... болып табылады. Кәсіпорында меншік қаржы ресурстары, ең алдымен таза
табыс ... көп ... ... ... дамуы тұрақты болады. Бұл
кезде таза табыстың жалпы ... ғана ... ... қатар оны бөлу
құрылымы, әсіресе оның ... ... ... ... маңызды болады.
Кәсіпорынның экономикалық тұрақтылығына үлкен әсерін қарыздық
капиталдар нарығында ... ... ... ... ... көп ақша қаражаттарды тарта ... ... оның ... көп ... ... экономикалық тәуекел де артады. Мұнда
үлкен рөлді кәсіпорынның ... ... ... ... бірі ... ... ... [4]
Жоғарыда көрсеткендерді жалпылай келіп, ... ... әсер ... келесі ішкі факторларды бөлуге болады:
- кәсіпорынның салалық жатқызылуы;
- шығарылатын өнімнің (жұмыстардың, қызметтердің) құрылымы, жалпы
төлем ... ... оның ... ... ... ... ... шығындар көлемі, ақша табыстарымен салыстырғанда олардың динамикасы;
- қорлар және ... ... ... мен ... ... мүлік
пен қаржы ресурстардың жағдайы;
- кәсіпорындарды басқарудың тиімділігі.
Сыртқы факторларға шаруашылық қызметтің ... ... ... қоғамда билік ететін техника мен технологияны, төлем қабілетті
сұраныс пен ... ... ... ҚР Үкіметінің салықтық және
несиелік саясатын, сыртқы экономикалық байланыстарды және т.б. жатқызады.
Экономикалық ... ... ... кәсіпорынның төлем
қабілеттілігі болып табылады. Төлем қабілеттілік – бұл кәсіпорынның ... жабу ... ... ... оның қаржы тұрақтылығының маңызды
критерийлерінің бірі болып табылады. Сондықтан да ... ... ... ... ... жағдайларында төлем қабілеттілікке көп көңіл
бөлінеді. ... ... ... – бұл ... ... ... ... уақытында жүзеге асыру дайындығы.
Бұл үшін кәсіпорынға төлем ... ... ... ... ... есеп ... ... және т.б. шоттарында бар ақшалар жатады.
Қарыздарды жабу үшін потенциалды қаражаттар болып қаражаттардың қалыпты
айналымы кезінде ... ... ... ... болатын дебиторлық
берешек жатады.
Сонымен қатар қарыздарды жабу үшін қаражаттар болып ... ... ... ... ... Оларды сату кезінде
кәсіпорын ақша қаражаттарды алады. Басқаша айтқанда, теория ... ... жабу ... ... ... ... ... қамтамасыз етіледі. Яғни теориялық түрде ... ... ... ... ... ... мерзімді міндеттемелердің сомасынан
артық болатын болса, онда бұл ... ... ... ... ... ... барлық ағымды активтерді қарызды жабуға бағыттайтын болса,
онда сол сәтте оның өндірістік қызметі ... ... ... ... тек қана ... ... қалады, ал материалдық
айналым құралдарды сатып алуға ақша жоқ: олар толығымен берешекті төлеуге
кеткен.
Сондықтан ағымды активтердің ... ... ... ... ... ... ... төлем қабілетті деп есептеуге болады.
Кәсіпорындарда қарыздарды жабу үшін ғана ... ... ... бір ... ... ... іске ... және өнімді сатуға қаражаттар болуы
тиіс.
Кәсіпорынның төлем қабілеттілігін талдау ... бар ... ... ... ... қажетті төлемдермен сәйкес өлшеу жолымен
жүзеге ... ... және ... ... ... ... ... балансты құру мерзіміне анықталынады. Егер
кәсіпорында жабдықтаушылармен ... ... және т.б. есеп ... мерзімі өткен берешегі болмаса, онда бұл кәсіпорын төлем қабілетті
болып саналады. [5]
Перспективті төлем қабілеттілік ... ... ... осы ... оның ... ... ... жолымен
нақты болашақты мерзімге анықталынады.
Төлем қабілеттілік төлем қабілеттілік коэффициенті арқылы белгіленеді.
Бұл коэффициент бар болатын ақша ... ... ... бір
мерзімге немесе болашақ кезеңге жедел төлемдер сомасына ... ... Егер ... ... ... 1-ге тең немесе одан көп
болса, онда кәсіпорын төлем қабілетті болып есептелінеді. Егер коэффициент
1-ден ... ... онда ... ... ... ... ... анықтау қажет.
Төлемдік қаражаттар сомасын анықтау мәселесі бойынша әр түрлі
көзқарастар бар. Ең ... ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздар жатады, өйткені олар тез
сатылып ... ... ... сонымен қатар түсімі бойынша ... ... ... ... жатады. Ағымды міндеттемелер ағымды
пассивтерді қосады, яғни ... ... ... мен ... ... ... несиелері, қысқа мерзімді займдар, кредиторлық берешек ... да ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның төлем қабілеттілігін сипаттайды.
Төлем қабілеттілігі жоқтығы туралы есеп айырысу және банктегі басқа да
шоттарда ақшалардың болмауы, мерзімі ... ... ... ... ... берешектің бар болуы, еңбек ақы ... ... ... ... бұзу ... Ең ... түрде төлем
қабілеттілік оны салыстыру түрде қысқа мерзім (апта, ... ай) ... ... ... ... экономикалық мәні мен жіктелуі
Нарықтық қатынастың қалыптасуы шаруашылық қызметін біртұтас кешенді
талдауды ішкі (басқару) және ... ... ... талдау деп
бөлуді қажет етіп ... ... бұл ... ... ... ақпараттық көздері бар.
Әлемдік тәжірибе көрсеткендей, есеп берудің екі түрі ... ... ... ... сондай-ақ сақтандыру ұйымдары
мен үкімет органдарын ... ... ... мен оның ... және есеп ... шаруашылық қызметінің нәтижесімен таныстыру
үшін экономикалық ... мен ... ... ... ... экономикалық есеп беру. Сонымен қатар көбіне, есепте.
Субьетінің шаруашалақ қызметін динамикада ... ... ... мен оның ... ... жағдайын болжауға мүмкідік беретін
бірқатар жылдардың мәліметтерін ... Есеп ... ... түрі –
басқару талдауы, бұл кәсіпорын шығаратын өнімдердің жеке түрлерінің өзіндік
құнының нормативтері туралы , ... ... ... ... ... тыс шығарылып, өтпей қалуына байланысты мәліметтерден
тұратын қатан құпияландырылған , ... ... үшін ... есеп ... Ішкі есеп берудің ішіндегі жауапкершілік орталықтары мен пайда
болу орындары бойынша ... ... жеке ... ... ... ... есеп түрлері болады. Кәсіпорнның жеке бөлімшелеріндегі
шаруашылық жүргізу деңгейін анықтау шығындар мен нәтижелерді ... ... ... ... ... ... ... және еңбекке ақы төлеуде
қандай да бір иесіздікті жояды. Ішкі талдау басқару ... ал ... ... есеп ... жүргізіледі. Бүгінгі таңдағы нарыққы ... ... ... ... ... жаңа адамдар қажет.
[6]
Соңғы кездері мерзімді ... ... жеке ... ... ... бойынша бірқатар әдістемелік ұсыныстар жарық
көрді. Бұл еңбектің авторлары кәсіпорнның экономикалық жағдайын және ... ... ... әртүрлі әдістемелерін ұсынып отыр. Бұл
әдістемелердің көпшілігінде олрдың маңызды ерекшелігі ... ... ... жағдайының жаңа көрсеткіштерінің жүйесін толық
талдауда.
Оңдаған жалдар бойы барлық басқару деңгейлерінде және ... ... ... ... ... талдаудың қалыптасқан
әдәсәнәң, шаруашылық жүргізудің әкімшілік жүйесінің жұмыс істеу жағдайында
және ... ... ... қаржыландырылатын мемлекеттік
меншік үшін, сондай-ақ уақытша таратылған ... ... ... ... ... және басқаларды мөлшерлеу мақсатында ... Бұл ... ... ... тиімділігіне бағытталған
басқарушылық шешімдерде қабылдауда ... ... ... ... ... ... және кәсіпшілік қызметпен мүлдем үйлеспейді.
Бұрынғы қолданылп келген ... ... ... ... ... ... мен топтарның ... ... ... ... мөлшерден ауытқуын зерттеу, бұ ауытқулардың
кәсіпорнның экономикалық жағдайының тұрақтылығына ... әсер ... ... роль ... Жаңа ... ... ... ерекшеліктерінің
бірі – онда жоспарлық ... мен ... ... ... ... ішкі ... әдістемесі, әрбір кәсіпорын
үшін тек потенциалды әріптестерін бағалау ... ғана ... ... экономикалық есепті сыртқыпайдаланушылардың көзқарасы тұрғысынан
алғандағы өзін-өзі бағалау үшін де қажет. [7]
Экономикалық ... ... ... есепті оқудың негізгі
ережелерін қалыптастырады.Олардың ішінен алты ... ... ... ішінен алты негізгі әдісті бөліп қарастыруға болады:
1) көлденең талдау;
2) тікелей ... ... ... ... талдау;
5) факторлық талдау;
6) экономикалық коэффициенттер әдәсі.
Көлденең (уақытша) ... ... ... позициясын өткен кезенімен
салыстыру.Ол өткен кезеңдегімен салыстырғандағы бухгалтерлік есептің түрлі
баптарының абсолюттік және салыстырмалы ... ... ... (құрылымдық) талдау- әрбірбір есеп позициясының жалпы нәтижеге
тигізетін әсерін айқындай отырып, қорытынды экономикалық көрсеткіштердің
құрылымын анықтау.Ол жалпы ... ... оның ... ... ... жеке ... үлес ... анықтауға мүмкіндік
береді.Мысалы, ұзақ және ағымдағы активтердің кәсіпорын мүлкінің ... яғни ... ... үлес ... және тағы ... ... барлық көрсеткіштер 100% деп алынатын базистік жыл
деңгейінен, ... ... ... ... ... негізделеді.Басқаша айтқанда, трендтік талдау әрбір есеп
позициясын бір қатар ... ... ... және ... яғни жеке
кезеңдердің дербес ерекшеліктері мен ... ... ... ... ... ... ... көрсетеді.Трендтің
көмегімен болшақтағы көрсеткіштердің мүмкін болатын маңызы қалыптасады, ал
одан кейін перспективті, болжамдық талдау жүргізіледі.
Экономикалық ... ... ... ... ... ... әр ... экономикалық коэффициенттерді пайдалану ... ... ... ... ... ... ... шамалардың біреуін бірлік ретінде алып, ал ... ... ... көрсетеді.Экономикалық коэффициентітерді есептеу
баланстың жеке баьтарының арасында ... ... ... ... ... ... жағдайын кезекті факторлық ... ... база ... ... және де олар ... ... ... ашуға мүмкіндік беретін екі шаманың ... ... ... ... ... үшін сәйкес коәффициенттерді талдаудың пайдалылығы
оларды дұрыс түсіндіруге ... ... Бұл- ... талдаудың ең
қиын аспектісі, себебі ол осы қатынастардың қалыптасуының ішкі және сыртқы
факторларын білуді ... ... ... ... ... әкономикалық
жағдайлар, кәсіпорын басшылығының саясаты және басқалар. Қатынастарды ... ... ... ... тек бір ғана ... ... да,
бөліміне де әсер етуі мүмкін. Қатынасты талдау ... ... ... ... ... ... ... да қажеті жоқ, себебі
олардың әмбебап мәні ... және ... үшін ... болып
табылмайды. әлдеқайда тереңдетілген талдау, қатынас негізінде ... ... ... ... себебі олардың деңгейіне келесілер әсер
етеді, жекелеген кәсіпорныдардың ерекешеліктері орташа салалық мәліметтер.
Сондай-ақ, өткен ... қол ... ... қолайсыз болуы
немесе оның сол өткен жылдар жағдайы үшін қолайлы болып , ... ... ... жағдайлар талаптарына сәйкес келмеуі әсер етеді.
Экономикалық талдауды салыстырмалы көрсеткіштер негізінде жүргізудің
шетелдік тәжірибесін механикалық түрде көшіріп алу, көп жағдайда ... ... бұл ... ... ... өз ерекшеліетеріне назар
аударылмайды. Нәтижесінде бір көрсеткіштердің мүмкін ... ... ... ... ... ... расталмайды. Дегенмен, экономикалық
жағдайды талдау барысында салыстырмалы көрсеткіштерді зерттеу ... ... ол ... ... ... түсінуге және де оларды тек ағымдағы
мезетте ғана емес, сонымен қатар болашақта да дұрыс ... ... ... кең ... және зерттелген көрсеткіштерге мыналар
жатады: өтімділік, ... ... ... және ... ... ... – бұл фирмалардың ... ... және ... ... ... ... ... көрсеткіштерін шаруашылық ішіндегі талдау, сондай-ақ
берілген фирманың көрсеткіштерін орташа жалпы экономикалық ... ... ... көрсеткіштерімен салыстырғандағы шаруашылық аралық
талдау болып табылады.
Факторлық талдау – бұл жекелеген факторлардың ... ... ... ... ... немесе реттелмеген тәсілдер
көмегімен талдау. Сонымен қатар факторлық талдау ... ... ... ... ... – тура , ал оның жеке ... қорытынды көрсеткішке біріктіргенде ол кері болуы мүмкін.
Жоғарыда көрсетілген әдістермен қатар, экономикалық жағдайды талдауда
экономикалық (элиминерлеу, баланстық ... ) , ... ... ... статистиканың (топтау, орташа және салыстырмалы шама,
графиктик және индекстікәдістер, корреляция, регриссия ) ... ... ... бір ... ғылым шегінде жасалған түрлі әдістер
мен тәсілдерді іскерлікпен пайдалану кәсіпорнның экономикалық жағдайына
терең ... ... және ... ... ... нығайтуға, жағдайын жақсартуға байланысты ... ... ... ... жөн, ... ... жағдайына талдау жүргізудің
дәйектілігі жөніндегі басылып шығарылған ... ... ... ... ... ... редакциясын В.И. Стражева басқарған, Беларусь Республикасының алдымен
оның активтері мен пассивтерін ... ... ... бастау
ұсынылады, содан кейін кәсіпорнның төлеу ... мен ... ... ... қайтарымдылығын талдауға және ... ... ... ... ... ... ... Ефимов өзінің (Экономикалық жағдайды қалай талдау керек» ... ... ... ... ... жүргізушінің маңызды
міндетінің бірі болып табылатын және де кәсіпорнның ... ... ... ... баға ... мүмкіндік беретін мүліктік ... ... ... ... мен ... ... есеп ... құрастырудың са-пасын
тексереді, содан кейін оны оқуды жүргізіп, соның негізінде кәсіпорын-ның
қаржы жағдайын бағалайды, одан кейін кәсіпорынның ... ... ... ... көздеріне, экономикалық дербестігіне және талдау қабілетті-
гіне ... ... ... ... ... ... ... әдістемесін А.Д. Шеремет
пен Р.С. Сайфуллин ... Ол ... ... ... ... ... жалпы бағасы және есепті кезеңдегі оның ... ... ... ... ... ... ... іскерлік белменділігін және төлеу қабілетін талдау. [10]
В.А. ... және В.В. ... ... ... ... бағалауға
байланысты жұмысты екі модульді құрылым түрінде ұйымдастыруды ұсынады:
экспресс-талдау және тереңдетіп талдау. Экспресс-талдаудың ... ... бұл ... субъектісінің даму динамикасын және экономикалық жағдайын
бағалау болып табылады. Оның ... ... ... ... ... қол ... ... беретін негізгі көрсеткіштердің аздаған санының
динамикасына есеп, бақылау және талдау жүргізіледі. [11]
Тереңдетіліп ... ... ... ... ... ... және дәлелдейді. Оның ... - ... ... ... ... оның өткен есепті кезеңде
қызметінің нәтижесі, ... ... ... даму ... ... баға беру ... ... Осыған байланысты нақтылау дәрежесі
аудитордың өзі-нің ықыласына байланысты. Қорыта ... ... ... ... ... ... ... мен тәсілдерді қолдануға
еркі бар. Оларды ұтымды пайдаланып, осы талдауды ... ... ... ... таңдай отырып, аудитор экономикалық жағдайға
терең, жан-жақты әрі ... ... ... алады, сондай-ақ объективті
және анық баға береді, қаржылы-тұрақтылықтың ... мен ... өсуі ... ... дайындайды
Кәсіпорынның экономикалық жағдайы – шеңбер айналымы ... ... ... және ... бір ... ... өзін өзі ... көрсететін экономикалық категория.
Кәсіпорынның экономикалық жағдайы субъектінің даму ... ... ... оның ... ... ... жағдайды
бағалау үшін бірнеше жылғы экономикалық жағдайын ... ... ... ... ... етілгендігімен, оларды мақсатқа сай
орналастырумен, басқа жеке және заңды тұлғалардың экономикалық ... ... және ... ... ... талдау төмендегілерден тұрады: экономикалық
есептілік негізінде кәсіпорын қызметінің тиімділігі, ... ... ... ... ... төлемқабілеттілігін анықтау,
қаражаттарды кәсіпорынға инвестициялауды бағалау, оның ... ... ... ...... ... ... дер
кезінде анықтау және жою, сонымен қатар кәсіпорынның экономикалық ... оның ... ... Бұл ... ... міндеттерді
шешу қажет: [12]
- әртүрлі ... ... және ... ... ... байланысты зерттеу негізінде экономикалық
құралдардың түсуі бойынша және ... ... ... ... ... бойынша жоспардың орындалуына баға беру;
- мүмкін экономикалық нәтижелерін, экономикалық рентабельділікті,
меншіктік және ... ... ... ... ... ... экономикалық құралдарды тиімді пайдалануға және кәсіпорынның
экономикалық жағдайын ... ... ... ... ... ... жағдайдың жалпы бағалауы және оның есеп беру кезеңі
ішіндегі өзгерісі;
- активтер мен ... ... ... ... ... ... бөлу тиімділігі мен қолдану тиімділігі;
- айналым капиталының шамасын, оның өсімділігін (кемуін) және ағымды
міндеттемелермен қатынасын ... ... ... және несиелік тәртіпті сақтау;
- кәсіпорын активтері мен міндеттемелерінің құрылымын ... ... ... ... ... оның ... ... пен запастарды есептеу;
- баланс өтімділігін, экономикалық тұрақтылықтың абсолютті ... ... мен ... ... ... кәсіпорынның табыстылығын бағалау;
- кәсіпорын табыстылығының салыстырмалы көрсеткіштерін және олардың
деңгейіне әсер ететін факторларды есептеу;
- ... ... ... анықтау;
- кәсіпорынның экономикалық жағдайының тұрақтылығын ұзақ ... ... ... ... яғни оның ... стратегиясын
дайындау.
Кәсіпорынның экономикалық жағдайын талдау негізінен салыстырмалы
көрсеткіштерге ... ... ... ... ... ... ... қиынға соғады. Талданып жатқан кәсіпорынның
экономикалық жағдайының ... ... ... ... және ... ... бағалау үшін жалпы
қабылданған нормалармен, басқа кәсіпорындардың сәйкес ... ... ... ... талдаумен тек қана басшылары мен
кәсіпорынның арнайы қызметкерлері ғана ... ... ... оның
құрылтайшылары, ресурстарды қолданудың тиімділігін зерттеу мақсатында
инвесторлар, несиелеу шарттарын бағалау және ... ... ... ... ... ... қайтару үшін жабдықтаушылар, қаражаттардың
бюджетке түсу жоспарын орындау үшін ... ... ... ... ... ішкі және ... болып бөлінеді.
Ішкі талдауды кәсіпорын қызметкерлері жүргізеді, оның нәтижелері
жоспарлау, бақылау және ... ... ... мақсатында
қолданылады. Оның мақсаты - ... ... ... ... ... ету, ең көп ... алу үшін меншіктік және қарызға алынған
қаражаттарды тиімді орналастыру.
Сыртқы талдауды жарияланатын есептілік негізінде бақылау органдары,
жабдықтаушылар, инвесторлар ... Оның ... - ... көп пайда
алуды қамтамасыз ету үшін қаражаттарды тиімді орналастыру мүмкіндігін
бекіту. [13]
Сыртқы талдау ... ... ... ... ... кәсіпорынның қызметі туралы ақпаратты
пайдаланушылардың көп болуы;
- талдау ... ... және ... ... ... есеп ... ... әдістемелердің болуы;
- талдауды тек сыртқы ... ... ... ... қызметі туралы ақпараттарды қолданушылар үшін талдау
нәтижелерінің ашықтығы.
Кәсіпорын бір-бірімен байланысты бірнеше ... ... ... ... ... ішінен бөліп көрсетуге болады:
- негізгі – кәсіпорынның табысына ... ... ... ... ... ... тәуелді. Бұлар кәсіпорын ... ... ... басшылар, жабдықтаушылар, сатып ... ... ... емес – ... ... ... мүдделі емес топтар. Бұлар
сақтандыру компаниялары, аудиторлық фирмалар және т.б.
Экономикалық ... ... үшін ... ... талдау
әдістемелерін білу қажет. Ғылыми ... ... ... ... ортақ әдістеме жоқ. Дүйсембаев К.Ш. келесідей сатыларды
ұсынады:
- баланс активтерінің құрылымын және өсуін ... ... ... құрылу көздерінің құрылымын, құрамын және ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның несиеге қабілеттілігін талдау.
Шеремет В.Д. ... ... ... ... ... ... баптарының құрылымын және өсуін бағалау;
- экономикалық тұрақтылығын талдау;
- баланс өтімділігін талдау;
- экономикалық көрсеткіштерді талдау;
- төлемқабілетсіз ... ... ... ... ... пайданың, айналым капиталы қозғалысының және ақша қаражаттарының
ағымының өзара байланысын ... ... Н.П. ... ... ... ... ... актив құрылымының өзгерістерін талдау;
- кәсіпорын балансының пассив құрылымын талдау;
- кәсіпорынның экономикалық жағдайының көрсеткіштерінің жиынтығы ... ... ... ... ... ... талдау сызбаларын Половинкин С.А., Балабанов И.Т. , Коровин А.В.
және басқа да ... ... ... ... ... сызба бойынша жүргізген жөн:
- бухгалтерлік баланс активтерін талдау;
- ... ... ... ... ... ... ... тұрақтылығын талдау;
- кәсіпорынның төлемқабілеттілігін және баланс ... ... ... ... белсенділігін және рентабельділігін талдау;
- кәсіпорынның банкроттық ықтималдығын анықтау.
Активтер – бұл, шын ... ... ... ... ... ... ... иелігіндегі мүліктер. Активтерді талдауға оның
құрылымын және ... ... ... ... ... және өсуін талдау
кәсіпорынның өз қызмет етуінде ... ... ... туралы
мәлімет береді.
Кәсіпорынның экономикалық тұрақтылығы – бұл шаруашылық субъектісінің
қызмет етуге және дамуға, өзінің ... мен ... ... қабілеттілігі. Кәсіпорынның тұрақты экономикалық жағдайы нарықтық
экономика жағдайында үлкен мәнге ие.
Өтімділікті талдау үшін ең алдымен активтің, баланстың, ... не ... ... ... В.В.Ковалев кез келген активтің
өтімділігі деп оның ... ... ... ... ... осы ... жүзеге асырылатын уақыт кезеңінің ұзақтығымен
анықталады. Кезең қысқа болған ... осы ... ... жоғары. Бұл
қорытындылар профессор А.Д.Шереметтің қорытындыларымен сәйкес келеді:
«активтің ақшаға ... аз ... ... сайын оның өтімділігі жоғары
болады». [15]
Ван Хорн ДЖ.К. өтімділік – бұл ақшаға тез ... ... ... ... - бұл ... ... ... жалпы
ұғым. Баланс өтімділігі төлем қаражаттарын ішкі көздері есебінен жүзеге
асырады. Бірақ кәсіпорын қарыз ... ... ... ... ... ... ... негізгі
белгісі болып табылады. А.Д.Шеремет кәсіпорынның төлемқабілеттілігі деп ... ... және ... ... төлем талаптарын
қанағаттандыру, несиені ... ... ... ... ... ... қабілеттілігін түсінеді.
Ағымдық және күтілетін төлемқабілеттілікті айырады. Ағымдағы
төлемқабілеттілік ... ... ... ... ... төлем құралдары сомасын осы ... ... ... ... кез келген белгілі күнге анықталады.
Сонымен қатар талдау толық болу үшін ... ... ... ... қатар оның рентабельділігіне талдау
жүргізу қажет.
Талдау үшін ақпараттың негізгі көзі ... ... ... ... етеді. Сондықтан экономикалық есептіліктің құрамын ... құру ... ... білу ... деп кәсіпорынның өткен кезеңдегі экономикалық шаруашылық
қызметін кешенді түрде сипаттайтын барлық көрсеткіштер жүйесін айтамыз.
Экономикалық ... ... ... ... туралы,
қызмет нәтижелері және экономикалық жағдайындағы өзгерістер туралы
ақпараттарды ... ... ... ... ... стандарттарына сәйкес келеді және ... ... ... мен ... туралы есепті, ақша қозғалысы туралы
есепті, меншікті капиталдағы өзгерістер туралы ... есеп ... ... және түсіндірме хатты біріктіреді.
Экономикалық есептілік ... ... ... ... Алайда экономикалық есептілік
пайдаланушыларға экономикалық шешімдер ... үшін ... ... ете ... ... ол негізінен өткен кезеңдердің
нәтижелерін көрсетеді.
Экономикалық есептілік сонымен ... ... үшін ... ... ... басшылығының қызметінің нәтижесін
көрсетеді. Басшылықтың қызметін немесе жауапкершілігін бағалағысы ... мұны ... ... ... үшін ... ... ... мысалы, кәсіпорындағы инвестицияны ... ... ... ... шешімдер немесе басшылықты қайта тағайындау
туралы шешімдер жатады. ... ... ... ... ... ... ақша ... және олардың эквивалентін
құруға, сонымен қатар оларды ... өз ... болу ... талап етеді. Бұл қабілеттілік, мысалы кәсіпорынның өз
жұмысшыларына, ... ... ... ... ... ... ... өтеуін және өз құрылтайшылары
арасында пайданы үлестіруін ... ... ... қаражаттарының және оның эквивалентін құруға қабілеттігін, ... ... ... ... ... ... ... ақпараттармен қамтамасыз ... ... ... ... ... ... және ... жағдайы туралы
ақпараттық мәліметтерді уақытында жеткізіп беріп ... ... ... ... көзі - ... ... (баланстық есеп).
Кәсіпорынның қызметінің нәтижесі туралы ақпарат негізінен ... ... ... ... ... ... өзгерісі
туралы ақпарат есептіліктің жеке нысанының ... ... ... ... есептілікте көрсетіледі.
Экономикалық есептіліктің құрамдас бөліктері бір - ... ... олар ... бір түрінің әр ... ... ... есептіліктің әр нысаны бір – бірінен
өзгеше ақпаратты көрсетеді, олардың ... бір – ... ... ... және пайдаланушылардың нақты қажеттіліктерін
қанағаттандыруға тиіс ... ... ... ... табыстар
мен шығындар туралы ... егер ... пен және ... өзгерісі туралы есеппен бірге ... ... ... ... ... бейнені бермейді. Экономикалық
есептілік сонымен ... ... ... хат), ... және ... да ... ... Мысалы, ол
пайдаланушылардың қажеттіліктерін ... үшін ... және ... пен ... ... ... ... қосымша
ақпаратты беруі мүмкін. Ол кәсіпорынға әсер ... ... ... ... кез келген ... ... ... қорлары) мен ... ашып ... ... және ... ... ... және ... баға
ауытқуының әсері туралы ақпаратта қосымша ақпарат ретінде ұсынылуы
мүмкін. ... ... ... туралы толығырақ ақпарат
беру үшін «Экономикалық ... ... ... ... ... стандарты қолданылады. №1 ... есеп беру ... ... ... ... ... құрылатын және ұсынылатын экономикалық
есептіліктің барлық нысандарын ұсынуда ... ... ... – та ... делінген: «Экономикалық есептілік олардың
нақты ... ... ... ... ... ... ету
мүмкіндіктерін жоқ пайдаланушылардың қажеттіліктерін қанағаттандыруға
арналған. Ол кәсіпорындардағы жеке ... ... ... ... есептін нысандарын біріктіреді».
Экономикалық есептіліктер – ... ... ... ... ... ... ... есептіліктің
толық жинағы өзіне келесі компоненттерді ... ... ... және ... ... есептілік, меншікті капиталдың
өзгерісі туралы ... ақша ... ... ... ... ... ... есептіліктер көптеген теңдеулермен байланысты. Бухгалтерлік
баланс белгілі бір ... ... ... ... ... экономикалық жағдайын бейнелейді. Баланс ... иесі ... ... ... - ... ... ... кәсіпорын бақылап отыратын және ... ... ... ... ... үш ... сипттамасы бар:
- ақша қаражаттарының немесе оның эквиваленттерінің құрылуына
тікелей ... ... ... ... экономикалық пайданы
береді;
- кәсіпорынның осы ... ... ... ... ... ... ... уақыттардағы келісімдердің және басқа ... ... ... ... төмендегідей жағдайларда ... ... деп ... ... ... ... сату үшін ұсталынады немесе компанияның
операциондық ... ... ол ... ... ... ... ... ұсталынады және
оны есептік кезеңнен 12 ай ішінде өткізу ... ол оны ... мен ... ... қаражаттары және оның
эквиваленттері түріндегі актив болып табылады.
Барлық қалған ... ұзақ ... деп ... ... - ... ... ... пайда болған және
экономикалық пайда әкелетін ... ... ... ... ... ... 3 ... сипаттамаға ие:
- активтердің ағымы немесе қызмет ұсыну түрінде төлеуге ... ... ... ... үшін ... ... ... өткен кезеңдегі келісімдер нәтижесі болып табылады.
Міндеттемелер қысқа ... деп ... ... егер ... оны компанияның операциондық кезеңінің қалыпты жағдайында өтеу
көзделінсе;
- оны өтеу ... ... ... 12 ай ... ... капитал – оның барлық ... ... ... ... ... ... яғни меншікті капитал – бұл
құрылтайшылардың фирмадағы ... Ол ... үлес ... ... ... міндеттемелерді шегеруден кейін қалған ... ... ... ... ... және ... тұрады.
Шешім қабылдайтын пайдаланушыға көмек ретінде ... ... ... сипаттамаларға ... ... ... топтау
баланстың әр элементтерінің атауына ... ... ... және меншікті капитал. Әр элементтердің атауына сәйкес
баптар кіреді.
Балансты құрудың ... ... ... ... экономикалық
коэффициенттерді есептеу үшін негіз болып табылады. ... ... ... ... және жаңа өндірістерді игерудегі ... ... ... бағалауға мүмкіндік береді.
Алайда кейбір шектеулер бар. Баланста ... ... ... ... ... табылмайды. Ақша ... ... ... ... ... ... және ... жабдық
сияқты баптардың құндары өткен кезеңдегі құны ... ... ... ... ... ... сомалардан тұрады (алдағы
кезең шығындары, жинақталған тозу). Кейбір ... де ... ... ... табыс салығы. [18]
Табыстар мен ... ... ... ... ... ... ... туралы есеп деп атайды. Ол ... ... ... пен ... ... соңындағы балансты
байланыстырушы буын ретінде ... ... ... ... ... табыс және шығын есебі ағымдағы пайданы алу
туралы ... ... көзі ... ... Инвесторлар,
кредиторлар, инвестиция саласындағы бухгалтерлік – ... ... да ... бұл ... ... және ақша ... болжау үшін қолданады. Табыстар мен ... ... ... кіру ... ... ... пікір жоқ, сонымен
қатар табысты қашан мойындау керектігі ... да әр ... ... – бұл ... ... немесе басқаша ... ... ... ... ... ... нәтижесі болып
табылатын, мысалы, ... ... ... ... ... ... ... көбеюі.
Шығындар – бұл активтердің азаюы ... ... ... ... табылатын міндеттемелердің пайда болуының экономикалық
ресурстардың азаюы. №1 ХҚЕБС – ... мен ... ... ... бар:
- шығындар сипаты бойынша: шығындар табыстар мен ... ... ... ... ... (амортизация, материалдады сатып
алу, транспорт ... және т.б.) ... және ... ... ... арасында қайта бөлінбейді.
- шығындар қызметтерінің әдісі бойынша: ... ... ... ... ... ... ... бөлігі ретіндегі
олардың ... ... ... ... ... оны сауатты ... және ... ... ... алдыңғы қатарлы
зерттеушілер ... ... ... В.В. Ковалев ... ... құру ... ... құратын компания
жағынан да оның сыртқы серіктестері ... да ... ... маңызды факторы болып табылады».
1.3 Кәсіпорынның меншікті қаражаттарын пайдалану тиімділігі
Кәсіпорынның меншікті капиталы негізін оның ... ... ... ... мөлшері жарналық құрылтайшылар құжаттарында
көрсетілген. Ол кез-келген ... ... ... мен қызмет етуінің алғы
шарты болады.
Жарғылықты капитал - бұл ... ... ... ... ... ... ... қаржылы-шаруашылық іс-әрекеті жүргізуіне мүмкүндік
береді.
Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексіне ... ... ... ... ... ... ... қалыптасуы мүмкін:
- мемлекеттік меншік;
- жеке меншік.
Салық төлеу тәртібіне сәйкес шаруашылық субъектілер есеп беру ... ... ... ... ... жеке ... іс - ... ұйымдастыруына байланысты олар мынадай
түрлерде қызмет етеді:
- акционерлі ... ... ... ... ... ЖШС;
- жеке кәсіпкер;
Мемлекеттік тіркеуден өткен кәсіпорындардың меншікті ... оның ... ... ... ... оған ... ... жалпы мүлікке жұмсаған қаражаттары жатады.
Кәсіпорының жарғылық капиталы құрылтайшылардың (жалғыз құрылтайшының)
акцияларды олардың нақтылы құны ... және ... ... ... ... бойынша төлеуi арқылы қалыптастырылады және ол
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... нәтижесiнде құрылған қоғамның ... ... ... ... қалыптастырылады.
Акцияның құрылтайшылар алдын ала ... ... ... ... капиталының ең төменгi мөлшерiнен кем ... және ... ... заңды тұлға ретiнде мемлекеттiк тiркелген күннен бастап
отыз күн iшiнде толық төлеуге тиiс.
Қоғамның жарғылық капиталын ... ... ... ... ... ... ... Бұл капитал кәсіпорынның мөлшерін және
жай-күйін анықтайтын негізгі ... ... ... Ол құрылтайшылар
құжаттарында қатысушылар салымдарының жиынтығы ретінде немесе акцияларға
жұмсағна сомасына тең ... ... ... ... ... ... ... тұрақты болады және кей жағдайларда ғана оның
шамасы өзгеруі ... ... ... оның ... құрылтайшы
құжаттарында қайта бекітуі және қайта тіркеу ... ... ... ... ... ... заңдарда белгіленген тәртіп
бойынша қабылданады.
Субьектінің капиталының жағдайы және қозғалысы жөнінде ақапараттарды
жалпылау және ... үшін ... ... ... шоттары арналған.
Ол мына шоттарды қамтиды:
– «Қарапайым акциялар»;
– «Артықшылығы бар акциялар»;
– «Негізгі капиталға салымдар мен жарналар».
Құрылтайшылардың ... ... ... ... ... ... ... үшін «Төленбеген ... ... ... шоты ... ... ... дебеті бойынша оның
құрылтайшылармен енгізілуге тиіс, ... ... ... ... нақты түскен сомалары ақшалай қаражаттар
болып ... ... ... іс ... ... ... ... құжаттарына сәйкес резервтік капитал құра алады. Заңмен
белгіленген ... ... ... ... серіктестіктердің резервтік
капиталының шамасы олардың құрылтайшы құжаттарында анықталады ... ... ... ... және ... тәртіп бойынша
мемлекеттік тіркеуден өтуге тиіс. Осы ... есеп беру ... ... ... анықталады, яғни табыстың резервтік капиталға жіберілуі
мүмкін.
Шаруашылық серіктестіктер резервтік капитал құруға ... ... ... уәжне пайдалану тәртібі жарғымен анықталады. Өндіріс
көлемінің өсуі, инфляция және басқа ... ... ... ... ... сәйкесінше резервтік капитал да көбеюі керек.
Резервтік капитал бөлінбеген табыстан аударулар ... ... ... ... ... ... мен ... сомаларының реті қарастырылады.
Басқа да резервтік капитал есебі арнайы шотта ... Бұл ... ... ... мөлшерден арты құрылған резервтік ... ... ... әрі қарай айналымнан алу ... ... ... ... ... ... есебін «Қайтарып
алынған капитал» шотында жүргізеді.
Кәсіпкердің қолдағы негізгі капиталды сатып алысымен ... ... ... ... ... ... ... ретінде жатуы, ұзақ уақыт
бойы сақталуы немесе жалға берілуі мүмкін.
Басқаша айтқанда негізгі капитал сатып алу ... кез ... ... мен ... ... иесі ... келісім шарт немесе келісімге
қол қоюдан басталады. Негізгі құралдарды есепке алу үшін ... ... ... ... ... Ол қөабылдау актілері, кіріс
қағаздары, есеп-фактуралары, ... алу, сату ... мен тағы ... ... ... көптеген өндіріс құралдары бойына пайдаланылады,
қасиеті мен нысанын сақтай ... ... ... ... ... құнын
жаңадан жасалған өнімге біртіндеп көшіреді. [20]
Нарық қатынасы жағдайында кәсіпорынның қызметі және оның дамуы көбіне
өзін-өзі қаржыландырумен, яғни ... ... ... ... Тек ол ... жетпегенде ғана шеттен капитал тартылады. Бұл
кезде қиын болса да сырттан тартылған капиталдан экономикалық ... ... орын ... бірақ онсыз әрине мүмкін ... ... ... есеп ... ағымдағы активтерінің құрастырылу көздерін
шектеу керек. Оның ең аз бөлігі өндірістік бағдарламаны қамтамасыз ету ... ... ... ... ... әдеттегіден жоғары, яғни
қосымша қажеттілік туғанда, ол ... ... ... ... ... ... ... ЖШС «ЭлитСтройИнженеринг» мысалысында кәсіпорын қызмет ету тиімділігін
талдау және бағалау
2.1 «ЭлитСтройИнженеринг» ЖШС-нің ... мен ... ... ЖШС ... тарихы 2005 жылғы қарашаның 22-інен
басталады.
Жалпы осы 10 жыл ішінде «ЭлитСтройИнженеринг» бренді  ... ... ... және ... ... ... Бұған фирма ұтып алған
түрлі марапаттар мен алғыс хаттар дәлел бола ... ... ... ... көптеген марапаттары дәлел. Солардың кейбіріне
тоқтала ... ... ... ... ... ... беделді
сарапшыларының сауалдама нәтижесі бойынша «ЭлитСтройИнженеринг» ЖШС 2008
және 2009 жылдардағы ... ... ең ... фирма» атанды.
Кәсіпорынның қаржыларын жалпы сипаттау үшін ондағы өзгерістердің
құрамын, құрылымын зерттеу қажет. ... ... ... ... ... Кестеде 2–3 жылғы баланс деректері пайдаланылды.
1-кестеде «ЭлитСтройИнженеринг» ЖШС-нің қаржы құрамы мен ... ... ... 1 - ... ... ... ... мен құрылымын
талдау
| |2013 |2014 ... |2015 ... ... | ... | ... ... | | | | | |
| |Мың |% |мың |% |мың |
| ... | ... | ... |
| ... |% ... |% |мың. |
| | | | | |тг |
| |мың |% |мың |% |мың |
| ... | |теңге | ... |
| |мың |% |мың |
| ... | ... ... ... (ВП), ... |96 000 ... |+ 4800 ... ... ... түскен пайда,мың теңге |17 900 |19 296 |+ 1396 |
|3. ... ... құн, мың. ... | | | |
|- НӨҚ; ( ОПФ ) |12 715 |14 000 |+ 1285 |
|- ... ... ( ОПФ @ ) |7 680 |8 400 |+ 720 |
|- ... бірлігі ( Ц ) |120 |127,27 |+ 7,27 ... ... ... | | | |
|- ... активті бөлігінің ( УД @ ) |0,604 |0,60 |0,004 ... Қор ... ( R опф ), % |140,8 |137,8 |3,0 ... Өнім ... ( Rвn ), % |18,65 |19,14 |+ 0,49 ... Қор ... , ... | | | |
|- НӨҚ ( ... ) |7,55 |7,20 |0,35 |
|- ... ... ( ФО @ ) |12,5 |12,0 |0,50 ... ... ... ... | | | ... саны (К) |64 |66 |+ 2 ... ... құралдармен жыл ішінде | | | ... ... (Т), мың сағ. |240 |226,51 |13,49 ... Соның ішінде құрал бірлігімен: | | | |
|- ... ( Тед ) |3750 |3432 |318 |
|- смен ( СМ ) |500 |470,4 |- 29,6 |
|- ... ( Д ) |250 |245 |- 5,0 ... ... жұмысының смендік | | | ... ( Ксм ) |2 |1,92 |- 0,08 ... ... ... ... ( П ), сағ. |7,5 |7,3 |- 0,2 ... 1 ... – сағатта өнімді жасау (ЧВ), |0,400 |0,445 |+ 0,045 ... ... | | | ... ... ... ... негіздерінен автормен құрастырылған
Қор рентабельділігі мынаның есебінен өзгереді:
- НӨҚ-дың қор қайтарымы:
∆ R опф = ∆ ФО х Rвn nл = ( 7,20 – 7,55 ) х 18,65= -6,53 ... Өнім ... ... :
∆ R опф = ∆ ФО х Rвn nл = 7,20 ( 19,14 – 18,65 ) = + 3,53 ... опф = П / ОПФ = ВП / ОПФ х П / ВП = ФО х Rвn ... опф = П / ОПФ = РП / ОПФ х П /РП = ФО х ... R опф - НӨҚ-дың рентабельділігі;
П - өнімді өткізуден түскен пайда;
ОПФ – НӨҚ-дың орташа жылдық ... және РП – ... ... және ... ... – қор ... - өндірілген өнім рентабельділігі;
Rрn - өткізілген өнім рентабельділігі;
Келесі кестедегі берілгендер – НӨҚ ... ... ... 3 % ... екенін көрсетеді. Оның қор ... мен ... ... ... ... айырма әдісімен анықтауға
болады.
НӨҚ – дың қорқайтарымына әсер ететін ... ... ... НӨҚ – дың жалпы сомасындағы қорлардың ... ... ... және ... ... ... қор қайтарымының өзгеруі:
ФО = УД @ х ФО ... ... ... ... әсер ... ... айырма
әдісімен есептейміз:
∆ ФОуд = ( УДф @ - УД пл @ ) ФО пл @=
= ( 0,6 – 0,604 ) х 12,5 = -0,05 ... ... = ( ФОф@ - ФО пл@ ) ... ( 12,0 – 12,5 ) х 0,6 = -0,30 ... – 0,35 теңге. ... ... ... қор ... ... құралдардың)
оның құрылымы, жұмыс уақытына және орта сағаттық шығарылымына тәуелді.
Талдау үшін келесі факторлық модельді қолданамыз:
∆ ФО@ = К х Тео х ЧВ / ... ... ... ... құны ... және оның орта
құнының келтірілген бағасының ( Ц ) ... тең ... = К х Д х Ксм х П х ЧВ / К х Ц = Д х Ксм х П х ЧВ / ... қор ... өсіміне факторлардың әсерін есептеу тізбектік
қойылым әдісімен орындалады:
ФО пл @= Дпл х Ксмпл х Ппл Х ЧВпл = Цпл = ... / ... ... теңге/ 1,20 мың теңге = ... ... ... ... шартты көрсеткішін анықтау үшін бір құралдың
орта жылдық құнының ... ... ... ... ол ... ... оның құрлымының есебінен ғана өзгеруі мүмкін :
ФО@ усл1 = Дпл х Ксмпл х Ппл х ЧВпл / Цф = ... ... =
= ... ... 127,27 мың ... ... теңге. (10)
Құрал құрылымының өзгеру нәтижесінде қорқайтарым деңгейі 0,7143 теңгеге
(11,7857 – 12,5) азайды.
Кейін құрал ... ... ... ... ... күн ... өлшемі және басқа факторлардың жоспарлы өлшемі кезіндегі ... ... усл2 = Дф х ... х Ппл х ЧВпл / Цф = 245х2х7,5х0,4 ... =
= 1470 мың ... / 127,27 мың ... = ... ... ... ... ... жоғары жоспарлығының
нәтижесінде, қор қайтарымы 0,2357 ( 11,55 - 11,7857 ) теңгеге төмендеді.
Қор ... ... ... көрсеткіші оның нақты құрылымы, нақты
жұмыс атқарылған күні, нақты ... ... және ... ... ... ... есептелінеді:
ФО@ усл3 = Дф х Ксмф х Ппл х ЧВпл / Цф = ... ... =
= 1411,2 мың ... / 127,27 мың ... 11,088 ... жұмыс сменділік коэффициентінің төмендеуі ... ... 0,462 ... ( 11,088 – 11,55 ) ... қайтарымының төртінші шартты көрсеткішін есептеу кезінде жоспарлы
болып тек орта ... ... ... ғана ... усл4 = Дф х Ксмф х Пф х ЧВпл / Цф = ... / 127,27 =
= 1373,57 мың теңге/ 127,27 мың теңге = 10,7923 ... ... ... ... қарағанда 0,2 сағатқа кем ... бір ... ... шығарылымы 37,6 мың теңгеге, ал қор қайтарым
0,2957 теңгеге ( 10,7923 – 11,088 ) ... ... ... ... ... ... болады:
ФОф@ = Дф х Ксмф х Пф х ЧВпл / Цф = 245х1,92х7,5х0,4 / 127,27 =
= 1527,5 мың ... / 127,27 мың ... = 12,00 ... ... 1,2077 ... ... ... қор қайтарым деңгейіне бұл факторлардың әсерін білу ... ... НӨҚ – дың ... сомасындағы қорлардың активті бөлігінің
нақты ара қатынасына көбейтеміз.
∆ ФОхі = ∆ ФОхі @ х УД ф@
(15)
НӨҚ-дың қор ... ... ... ... ... - 0,7143 х 0,60 = ... ... тоқтам есебінен - 0,2357 х 0,60 = ... ... ... - 0,4620 х 0,60 = - ... ... тоқтам есебінен - 0,2957 х 0,60 = - ... ... ... ... + 1,2077 х 0,60 = + ... - ... 0,30
Үшінші реттік факторларлдың қорлардың активті бөлігінің ... ... ... үшін – ... ... немесе оны
модернизациялауға байланысты өнім өндірісі ... ... ... ... . Ол ... ... ФОн@ = ( ∑ Ті х ЧВні - ∑ Ті х ЧВсі ) / ... =
( 19800х0,7-19800х0,4) / 8400 = 5940 / 8400 = ... ... Ті – і – ... ... кейін есепті мерзімнің соңына
дейінгі уақыт, ЧВн, ЧВс – 1 машина – сағаттық ... ... і ... ... өнім ... тәсілмен өнім өндірісі мен қорқайтарымының технологияларды
жетілдіру мен өндірісті ұйымдастыру бойынша ҒТП шараларын ... ... ... ... ... ( ∑ Ті х ЧВн - ∑ Ті х ЧВс ) / ... =
= ( ... – 14500х0,42 )/ 8400 = ... ... ... факторлар (жұмысшылардың квалификациясын
жоғарлату , еңбек және ... ... ... ... ... және т.б.) ... ... қалдықтық әдіспен анықтаймыз:
∆ ФО@ соц = ∆ ФО@ нв - ∆ ФО@ н - ∆ ФО@ нтп =
= 1,2077 – 0,77 – 0,414 = 0,0867 ... – дың қор ... ... ... факторлардың әсерін былай
анықтаймыз: і факторы есебінен құрал қайтарымының өсімін көбейтеміз. Қордың
нақты активті бөлігі ара салмағына.
Өнім өндірісі ... ... ... білу үшін, әр фактор есебінен
НӨҚ қор қайтарым ...... ... орта ... ... ал НӨҚ-
дың орта жылдық құнының өзгерісін – НӨҚ-дың жоспарлы қор ... ... ... ... ... ... ... 6 - Қор қайтарым факторлы талдауының нәтижелері
| |Қор ... ... , ... |
| ... ... ... | ... мың |
| | ... |
| |НӨҚ ... |НӨҚ | |
| ... | | |
| ... ... | | ... ортажылдық құны |+ 1285х7,55= |+ 9700 ... ... ... ... |- 700 ... |- ... |- 4200 ... ... ... ... | | ... қайтарымы | | ... | - ... |+ 4800 ... ... | | ... ... |- 0,7143х0,60= - |- 6000 ... ... ... |- 1980 ... ... |-0,2357х0,60= - |- 3881 ... ... ... ... |- 2484 ... ... |- 0,4620х0,60= - |+10145 |
| ... | |
| |- ... - | |
| ... | |
| |+ | |
| ... | ... |- 0,50 |- 4200 |
| |- ... | ... деңгейдің. | | ... ... |+ ... ... 5939 |
|3.2.5.2.ҒТП шараларын ... |+ ... ... 3478 ... факторлар |+ |+ 728 |
| ... | ... |+ 1,210 + |+10143 |
| |0,7462 | ... ... ғылыми әдебиет негіздерінен автормен құрастырылған
Кестеде көрсетілгендей, қорқайтарымға және өнім өндірісі ... ... кері әсер ... қорлардың активті бөлігі ... ... ... ... ... ... бүкілкүндік және
ішкі смендік жоғары жоспарлы тоқтамдардың өсуі. ... бұл ... ... оларды төмендету резервтерін анықтау керек.
Құралдардың жоғары жоспарлы тоқтамдардын ... ... ... ... отырған кәсіпорында, 83 45 мың теңгеге (1980 – 3881 +
2484 ) өсіруге мүмкіндік бар.
Қорқайтарым өзгерісі факторларының ... ... ... есебінен қорқайтарымның ... ... ... жоспарлы
рентабельділігіне көбейту арқылы анықтаймыз.
Кесте 7 - Қор ... ... ... ... ... ... ... |Қоррентабель-ділі|
| ... ... | ... ... % |
|Бірінші деңгейдің | | | ... ... ... |0,05 ... |- 0,932 ... үлесі | | | ... ... ... |0,30 ... |- 5,595 ... қор | | | ... | | | ... |0,35 |- ... |- 6,527 ... ... | | | ... |0,42858 |- ... 18,65 |7,993 ... | | | ... |0,14142 |0,14142 х 18,65 |2,637 ... | | | ... |0,27720 |0,27720 х 18,65 |5,170 ... | | | ... ... |0,17442 |0,17442 х 18,65 |3,309 ... | | | ... |+ 0,72462 |+ 0,72462 х 18,65 |+ 13,514 ... | | | ... |0,30 |0,30 х 18,65 |- 5,595 ... деңгейдің. | | | ... |+ 0,4242 |+ 0,4242 х 18,65 |+ 7,911 ... | | | ... |+ 0,2484 |+ 0,2484 х 18,65 |+ 4,633 ... | | | ... |+ 0,05202 |+ 0,05202 х 18,65 |+ 0,970 ... | | | ... | | | ... |+ 0,72462 |+ 0,72462 х 18,65 |+ 13,514 ... көзі: ғылыми әдебиет негіздерінен автормен құрастырылған
Құралдардың жоғары жоспарлы бүкілкүндік және ішкі смендік тоқтамдардың
төмендеу мен сменділік ... ... ... ... ... ...... қор рентабельділігін 11,1% (2,63 + 5,17 ... ) ... ... ... Тауарлы-материалдық құндылықтар есебі мен ақша қаражаттары
«ЭлитСтройИнженеринг» ЖШС-де ... ... ... ... ... тауарлы-материалдық қорлармен қамтамасыз ету ... ... және оның есеп ... ... ... есеп саясатында
қарастырылған. Тауарлы-материалдық қорлар ... ... ... негізгі бөлігі болып табылады. Оның ... ... ... ... ... ... ... айналымдық қордың айналымдылығын жоғарлату оның ... ... ... ... ... ... өзіндік құнында материалдардың
үлес салмағы өнеркәсіптерде 70 ... ал ... және ... 85 ... ... процесінде еңбек заттары өндіріс қорлары ретінде қатысып, жаңа
қалыптасқан өнімге өзінің құнын толық беріп отырады. Олар бұл ... ... ... жаңа ... ... ... ... қорлар есебінің жалпы принциптері ... №7 ... ... ... ... ... ... есептің негізгі бағыттары көрсетілген.
- тауарлы-материалды қорлардың есебі;
- тауарлы-материалды қорлардың өзіндік құны және бағалануы;
- шығындардың ... есеп ... ... ... – бұл ағымдағы активтер: шикізат пен
материалдар, ... ... ... ... орағыш бұйымдар,
конструкциялар мен бөлшектер, отын, ыдыс және ыдыс ... ... ... да ... ... ... ... материалдар,
құрылыс материалдары, және басқалдары, аяқталмаған өндіріс, дайын өнім,
тауарлар субъектінің ... ... ... ... ... ... есебінің негізгі міндеттері:
- операциялардың құжаттарда уақытылы және дұрыс көрсетілуі,
материалдардың түсуі мен босатылуы, ... ... ... ... ... ... ... орындарында және ... ... ... ... ... ... ... сақталуын бақылау;
- қажет емес және артық материалдарды анықтап, ... ... ... ... қолданылуын жүйелі бақылау;
- дайындалған қорлардың нақты өзіндік құнын және көлік дайындау
шығындарын дұрыс және уақытылы анықтау;
- көлік ... ... ... ... ... ... бақылау;
- тауарлы-материалды қорлар бойынша субъектінің есептік саясатының
сақталуын және дұрыс қалыптасуын бақылау.
Жабдықтау және қойма шаруашылығының, салмақ өлшеу шаруашылығының ... үшін әр ... ... ... тұлға
белгіленеді, материалды жауапкершілік ... ... ... тура таразылармен, өлшеу приборларымен, ... ... ... тиісті. Цех қоймаларынан материалдарды талап етуге ... ... ... ... ... Материалдар орталықтандырылып,
базистік қоймалардан цехтық қоймаларға немесе тіке ... ... ... ... ... ... ... график бойынша материалдардың
уақытылы ... және ... ... тұлғаларды тиянақтау керек.
Тауарлы-материалды қорларды сипаттауға арналған алғашқы есеп құжаттары
негізінен кіріс және шығыс, ал толтыру ... ... ... ... және ... толтыру болып бөлінеді. Толтырылатын құжаттар мен
олардың құжат айналымы ... ... ... ... сипатына,
өндірісті ұйымдастыру ерекшеліктеріне, материалдық-техникалық жабдықталуына
және есепті ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ... жеткізіп беру
туралы келісім-шартына сай түседі. Қолданылатын келісім-шарттардың формасы
стандартты болып табылады, онда келісім-шарттың ... ... ... ... және ... ... жабдықтаудың мерзімі және шарттары,
тауардың сапасы, сапасы және саны ... ... ... және ... ... ету ... форс-мажор,
келіспеушіліктерді шешу тәртібі, ... да ... ... ... және ... және ... ... тауарлардың
спецификациясы көрсетіледі.
Тауарлы-материалды қорлардың түсуін бірінші кезекте маркетингтік қызмет
бақылайды. Олар келісім-шарттардағы барлық жағдайлардың орындалуын ... ... ... және ... ... ... анықталса,
оларға талап қояды.
«ЭлитСтройИнженеринг» ЖШС-де өндіріс қорларының шығысы мен ... ... ... ... ... есепті ұйымдастырудың негізі
болып табылады. ... ... ... ... ТМҚ ... және және ... қозғалысын алдын-ала, ағымдағы және
болашақтағы ... ... ... ... ... ... ісінде
қордың материалдарға номенклатуралық көрсеткіш беріледі.
Әрбір атаулары, сорттары бойынша ... ... ... ... ... беріледі, содан соң барлық құжаттарда ТМҚ-дың бары
мен қозғалысы бойынша берілген нөмірі қойылады.
«ЭлитСтройИнженеринг» ... ... ... ... ... өздерінің жауапты тұлғалары арқылы жүзеге асырады.
Оған сенімхат беріледі. ... ... ... алушының қолын
қойғызып, қолхат алу арқылы береді. Сенімхаттар ... ... ... ТМҚ ... ... әрбір жіберілген бөлігіне үш данада
наклодной жазып береді, онда сенімхаттың нөмірі, күні көрсетіледі. ... ТМҚ ... ... жіберушінің өзінде қалады, оны ол алдағы
кезеңде жіберілетін ТМҚ-ды баылау ... үшін ... Ал ... ... ТМҚ ... біткен соң, ең соңғы партиясының
құжаттарымен бірге ... да ... ... ... ... ... алуға мына құжаттар негіз
болады:
- шот-фактура, онда: қатар нөмірі мен ... ... және ... ... ТМҚ ... мен ... ... акцизделетін ТМҚ сомасы
т.б.;
- тауарлы-транспортттық ... ... ... ... ... ... жазған наклоднойы
мен құжаттары, атап айтқанда:
1) Кіріс ордері – ... ... ... ... алу үшін
қолданады, ол бір данада және ол жауапты тұлғадан материалдар қоймаға келіп
түскен кезде ... ... ... ... акті – ... ... мәліметтерді сандық және сапалық айырмашылықтары ... ... ... ... сондай-ақ құжаттарсыз түскен
материалдарды қабылдаған кезде де. Қабылдау комиссиясы ... ... ... ... ... ... ... мүдделі емес мекеме
өкілінің қатысумен актіні 2 ... етіп ... ... ... ... ... және ... жетіспеушілігі мен жоғалуы туралы акітісі;
4) Табиғи шығын нормаларына сай материалдардың жоғалуы туралы актісі;
5) Материалдардың (тауарлардың) ... ... ... ... ... ... ... рәсімделетін құжаттар. Кәсіпорынның қоймасынан
материалдар өнімді әзірлеуге және басқа да ... ... ... ... ... ... ... артығын сатуға босатқан кезде
пайдаланылады.
ТМҚ цехтан цехқа берісе, онда оны өндірістің ішіндегі ... ... ал егер де ... ... цех ... берілсе, онда ол өндіріс
шығыны ретінде танылады.
Материалдардың шығыны келесі ... ... ...... ... Материалдарды айырбастауға (қосымша босатуға) арналған талап-актісі;
3) Материалдарды босатуға (ішкі орын ауыстыруға) арналған ... ... ... ... әдіс ... ... қорлардың құны – ай басындағы қалдық
құнына ай ... ... ... құндылықтарын қосып есептелінген орташа
бағасы түсіндіріледі.
Бұл ... ... ... ... келесідей:
Орташа құн = (м.қ. + ... + ... ... ... ... ... материалдардың қалдық құны;
Км.қ.- есепті кезеңннің басындағы қалған материалдардың қалдық саны;
(алын – алынған материалдардың құны;
Калын – ... ... ... бір ғана түрінің алу бағасы есептік кезең барысында
әртүрлі болуы мүмкін, ... ... ... ... ... ... төрт әдістің бірін қолданамыз: арнайы(тұтастай)
идентификациялау әдісі; орташа өлшемді әдіс қорларды бастапқы сатып алу
бағалары бойынша бағалау әдісі(“ФИФО”); қорларды ... ... алу ... ... ... ТМҚ ... ... бағалаудың әдістерін қарастырып көрейік.
«ЭлитСтройИнженеринг» ЖШС-нің 2015 жылдың 1-ші қаңтарына қалған
материалдар саны:
- цемент- 200 ... 60 ... ... ... А- 95- 100 литр 4500 ... ... ... материалдардың құны және ай соңына қалған
материалдардың қалдығы әртүрлі әдіс бойынша жеке анықталады.
Есептік кезеңнің соңына материалдардың қалдықтарының құнын ... ... ... шығарылатын формуланы пайдалану мүмкін:
Есептік кезеңнің соңында Есептік кезеңнің ... ... = ... ... + ... ... құны ... құны ... ... ... ... . Бұл әдіс ... ... құны - ай басындағы қалдық құнына ай ... ... ... ... ... орташа бағасы түсіндіріледі.
Бұл әдісті есептеудің математикалық формуласы ... құны =(Σ м.қ.+ Σ ... (К м.қ. + ... м.қ.- ... кезеңнің басындағы қалған материалдардың қалдық құны;
К м.қ.- есептік кезеңнің басындағы қалған материалдардың қалдық ... ... ... ... құны;
Калын- алынған материалдардың саны.
Біздің мысалда цементтің орташа өлщемдік(немесе өлшенген) құны ... ... ... ... құнын, жұмсалған материалдарлың санына ... ... онда біз ... ... ... ал ай ... материалдардың қалдық санын орташа өлшем
құнына көбейтіп- қалдық құнын ... ай ... ... ... құны - ... ... құраған(31
тонна*3232,35 ... ... ... ... ... бензиннің де орташа өлшенген құнын шығарамыз
(4500+13800+22500+9400 )/(100+300+500+200)=50200/1100=45,63 теңге
Жұмсалған бензиннің құны 45,63теңге *(50+150+300+100+100+100)=36504
теңге.
(25)
Қалдық құны 300*45,63 теңге ... ... ... ... ... 20 тонна*3000 бағасы=60000 теңге
(27)
Кіріс Шығыс
10т.*3100теңге = 31000 теңге ... ... ... 10т.*5 т. ... ... теңге
5т.*3100=15500 теңге
Жиыны – 30500 теңге
17т.*3400 теңге= 57800 теңге 12т.-5т.(10-5)*3100=15500 теңге
19т.*3400 теңге=64600 теңге ... ... 17000 ... 38900 ... жиынтығы 159800 теңге Шығыстың жиынтығы 114400
“ФИФО” әдісі - ... ... ... алу бағалары бойынша бағалау
әдісі. Бірінші кезекте сатып алынған құндылықтардың нақты өзіндік құны
жұмсалған материалдарға ... деп ... яғни ... ... ... ... соңғы қалдық құны ең кейінгі сатып алынғанның
құнына негізделеді. Біздің ... ... ... ... бойынша соңғы
қалдықтың және жұмсалған материалдық құны мынаны құрайды:
Ай соңында қалған қалдығы: ... ... 105400 ... жерде де цементтің есебіне ұқсас етіп шығарылды.
Соңына қалдығы 300 литр(200*47 және 100*45):
200*47=9400 теңге;
100*45=4500 ... 13900 ... ... 4500+45700-13900=36300 теңге немесе
50 литр *45 теңге= 2250 теңге;
150 литр*(50 литр*45теңге, 100 ... 6850 ... ... ... теңге, 100 литр*45теңге)= 13700 теңге;
100 литр*45теңге= 4500теңге;
100 литр*45 теңге = 4500 теңге;
100 литр*45 теңге = 4500 теңге;
шығыс жиынтығы 36300 ... ... ... соңғы сатып алынғандардың бағасы ... ... ... ... ... өзіндік құны бірінші кезекте
жұмсалғандардың құнын анықтау үшін қолданылады, ал ай соңындағы ... құны ... ... ... ... ... құны бірінші сатып
алынған қорлардың өзіндік құнымен есептеледі деген тұжырымға негізделген
әдіс. ... ... ... әдісінің көрсеткіштері мынадай болады:
Цемент
Бастапқы қалдық: 20 тонна*3000 бағасы=60000 теңге
Кіріс Шығыс
10 т.*3100 ... 31000 ... 15 т. *3400 ... 51000 теңге
2т. *3200 теңге= 6400 теңге
10 т.*3400 теңге= 34000 теңге
12 тонна= 40600 теңге
(11т.*3400 теңге=37400теңге
1 т.*3200 теңге= 3200 теңге)
17 т.*3400 ... 57800 ... т.*3400 ... 64600 ... ... 159800 теңге Шығыстың жиынтығы 125600 теңге
Соңғы қалдығы : 20 т.*3000 ... құны ... 10 ... ... қалдық: 100 тонна*45 бағасы=4500 теңге
Кіріс Шығыс
300*46теңге=13800теңге 50*47теңге=2350теңге
150*47теңге=7050теңге
500*45теңге=22500теңге
300*45теңге=13500теңге
100*45теңге=4500теңге
100*45теңге=4500теңге
100*45теңге=4500теңге
200*47теңге=94500теңге
Кіріс жиынтығы 45700 теңге Шығыстың жиынтығы 36500 теңге
Соңғы қалдығы:
300Литрдің құны ... ... ... ... ... Бұл әдіс запастардың
партиялық есебін дәл ұйымдастыру мүмкіндігі ... ... ... ... ... ... ... болды делік:
Бастапқы қалдықтың 15 тоннасымен*300 теңгемен 45000 ... күні ... ... 10 ... 31000 ... күні келіп түскеннің 12 тоннасы*3400 40800 теңге;
Шығыс жиыны 116800 теңге;
Цемент қалдығынан қалғаны:
Бастапқы қалдықтан 5*3000 15000 ... 6400 ... ... ... ... 6400 теңге;
19*3400 17000 теңге;
Ай соңына қалған цементтің құны 103000 теңге;
Бензин бойынша:
Қалдықтан қалған 50 л*45 ... ... 2250 ... күні келіп түскеннен 150*46 6900 теңге;
20.01.15 күні ... ... 300*45 13500 ... күні келіп түскеннен 100*45 4500 теңге;
20.01.15 күні келіп түскеннен 100*45 4500 ... күні ... ... 100*46 4600 ... жиыны 36250 теңге;
Бензиннің қалдығынан қалғаны:
|Бастапқы қалдықтан 50*45 |2250 ... ... күні ... ... 50*46 |2300 ... ... күні ... түскеннен 200*47 |9400 ... ... ... ... ... құны |13950 ... |
«ЭлитСтройИнженеринг» ... ... емес ...... ұзақ ... бойына пайдалану үшін немесе тауарларды (жұмыстарды,
қызметтерді), сатуға, әкімшілік мақсатқа және ... ... ... беруге
арналған табиғи нысаны (мәні) жоқ ақшалай емес активтер. Бұл ... ... олар ... күшімен бақыланады және оларды
пайдаланудан субъект болашақта экономикалық олжа табады деп күтіледі.
Материалдық емес активтерді ... ... егер де олар ... ... ... алынатын экономикалық олжаға олардың тікелей
қатысы болса. Материалдық емес активтерді ... ... ... болса,
онда оның экономикалық олжа табу мүмкіндігі ашылады.
Материалдық емес (ұстап көруге болмайтын) активтер – ... ... жоқ ... ... ие ... материалдық активтердің де,
материалдық емес активтердің де құрамында кездесуі мүмкін.
«ЭлитСтройИнженеринг» ЖШС-дегі материалды емес ... ... мен ... ... алу 10 ... емес ... шоттарында жүргізіледі. Осы шоттың дебеті бойынша – материалды
емес активтердің келіп түскен айдың басы мен ... ... де, ал ... ...... емес ... есептен
шығырылғандығы көрсетіледі. 10-шы бөлімшеге төмендегі шоттар кіреді: 101
«Лицензиялық келісімдер», 102 ... ... 103 ... ... шығындары», 105 «Гудвилл», 106 «Материалдық емес басқа ... ... емес ... ... ... ... талдамалық есепке алу «Материалдық ... ... есеп ... ... серіктестікке
түскен материалдық емес активтердің барлық түрлерін есепке алу ... ... емес ... ... жеке ... жеке ... ... ашылады. Карточка «Материалдық емес
активтерді алу-беру актісінің», техникалық және басқа да ... ... емес ... ... ... растайтын
құжаттардың негізінде толтырылады. Материалдық емес активтерді басқа
кәсіпорынға (ұйымға) берген кезде, оны ... ... ... белгі соғу
үшін негізі «Материалдық емес активтерді алу-беру актісі» болып табылады.
Материалдық емес ... ... ... бастап бастапқы құны бойынша
бағаланады. Материалдық емес активтердің құны олардың алынған тәсіліне
байланысты ... ... ... түссе (сатып алынған бағасы, ұйымдар
бірлестігінің күшімен айырбастау арқылы ... ... ... ... ... ... субъектінің өзі күшімен жасаса. Құн
қағидасына сәйкес, материалдық емес активтер сатып алынған кезде сол ... ... ... ... ... алу құнына сатып алумен байланысты барлық
шығындар енгізіледі, ... ... ... ... бағасы, тасымалдау шығыны
және т.б. Егер де материалдық емес ... ... ... ... олардың бағасы нарықтық құн немесе осы ... ... ... құны ... анықталады. Егер материалдық емес активтердің
бастапқы құны ... ... ... онда ол ... үшін ... пайыз
бастапқы құнына қосылмайды, ал ол кезеңдік шығысқа ... ... емес ... ... құны мемлекеттің есебінен тегін
алынса, онда ол сату немесе белсенді нарықтағы материалдық емес ... осы ... құны ... ... емес ... ... ... алған кезде шотттардың
төмендегідей корреспонденциясы жасалады:
Кесте 8 - Материалдық емес активтердің корреспонденциясы
|№ ... ... ... ... |
| | ... |корреспонденциясы |
| | | ... ... |
|1 |2 |3 |4 |5 |
| ... емес активтерді алу | | | |
|1 ... ... ... ... емес | | | |
| ... ... | | | |
| ... ... |100 ... 106|671, ... |-ҚҚС ... |15 000 |331 |671, ... ... ... ... | | | |
| ... салған материалдық емес| | | |
| ... ... | | | |
| |- ... ... |80 000 ... 106|511 |
|3 ... ... ... емес ... | | | |
| ... | | | |
| |- ... ... |60 000 ... 106|726, ... ... ... ... асып |200 000|105 |441 |
| ... ... алу ... ... | | | |
|5 ... ... ... қалпына | | | |
| ... ... және ... | | | |
| ... ... ... ... 000 |101-103, 106|671, 687|
| |емес активтердің құнына қосылды | | | |
| ... емес ... ... | | | |
|6 ... емес ... ... | | | |
| ... |117 450| | |
| ... ... және ... шолу | | | |
| ... | | | |
| ... ... |117 450| | |
|7 ... өзі ... ... емес|117 450|101-103, 106| |
| |активтердің құны кірістелді | | | ... ... ... ... ... автормен құрастырылған
«ЭлитСтройИнженеринг» ЖШС-дегі материалды емес активтерді кіріске алудың
толықтығы мен дұрыстығын тексеру
«ЭлитСтройИнженеринг» ЖШС-де материалдық емес активтердің келіп түсуі
мен шығарылуы ... емес ... ... ... Актіде материалдық емес активтердің түрі дәл аталады және ол
кәсіпорынға берілген күні, объектінің сипаттамасы, оның ... ... ... және ... да ... ... көрсетіледі.
Материалдық емес активтерді қабылдап алу жөнідегі акті әрбір ... ... ... ... ... материалдық емес активтерді
қабылдау жөніндегі ортақ акт ... ... Акт ... ... ... ... пайдалану тәртібі немесе кәсіпорынның
мүліктік құқықтарын растайтын құжаттармен қоса ... ... ... бухгалтер қол қояды және кәсіпорынның басшысымен бекітіледі.
Материалдық емес ... ... ... ... акт екі дана ... беруші және алушы кәсіпорын үшін.
10 «Материалдық емес активтер» бөлімшесінің шоттарын талдамалық есепке
алу ... емес ... ... ... ... ... түскен материалдық емес активтердің барлық ... алу үшін ... ... емес активтердің әрбір жеке
объектісіне бухгалтерияда мүліктік карточка ... ... ... ... ... ... техникалық және басқа
құжаттардың, кәсіпорынның материалдық емес ... ... ... ... негізінде толтырылады. Материалдық емес активтерді
басқа ... ... ... оның ... ... ... ... соғу үшін
негізгі "Материалдық емес активтерді қабылдау-беру" актісі ... ... емес ... ... алудың мүліктік карточкасы "Материалдық
емес активтерді есепке алу тізімдемелерінде" топтастырылады. Тізімдемелерде
материалдық емес активтердің айдың басы мен ... ... ... ... көрсетіледі.
Материалдық емес активтердің бастапқы құны субъектінің өз күшімен ... ... ол ... оның құны ... ... ... де және ... де танылады. Бұл шығындарды есепке алу үшін 10 "Материалдық емес
активтер" шоттарының бөлімшесіне, жеке "Материалдық емес ... ... деп ... ... ... ... Бұл шотқа келесідей шығындар
енеді:
1)Материалдық емес активтерді жасауға ... ... ... ... еңбекақыдан жасалатын аударымдар
3)Несие үшін төленетін төлемдер
4)Басқа да шығындар
5)Үстеме шығындар.
Салық кезеңі ішінде салықтар бойынша ағымдағы төлемдер ... ... ... ... ... ... жүргізуші субъектінің салық
міндеттемелерін ... ... ... ... бірі ... Ағымдағы төлемдер өзінің мәніне қарай ... ... ... ол бір ... салық төлеушілердің салықтық жүктемесін біркелкі
етед, ал ... ...... салық кезеңінің ішінде ақшалай қаржылардың
бюджетке келіп түсуінің ... ... ... ... өзі жасаған тауар белгілері материалдық
емес активтер ретінде танылмайды, өйткені олардың ... ... ... бола ... ... ... жарнама шығындарынан тауар
белгісіне тиесілісін анықтау мүмкін ... ... ол ... ... ... ... туғызады және нарық жағдайында тауарлардың
қозғалысын арттырады.
Материалдық емес активтер ... ... ... бойынша активтердің
әрекет ететін мерзім бойына жүйелі ... ... ... ... тиіс.
Материалдық емес активтердің есебінде экономикалық қызмет ету мерзімінде
жеткілікті түрде күрделі болып ... және ... емес ... ... ... ету ... ... жеткілікті түрде күрделі
болып саналады және материалдық емес ... ... ... ... ... ... ескерген жөн.
Материалдық емес активтерді тексерген кезде олардың қозғалысы бойынша
әрбір ... ... ... ... ... ... қабылдап алынды – қабылдап алу-тапсыру актісі толтырылады. Сатып
алу құны бойынша (ҚҚС қосылмағанда) материалдық емес ... ... ... ... ... емес ... екенін дәлелдейтін құжаттар. Ал, егер
шот-фактураға сәйкес ҚҚС есептен (сатушы есебінен) ... ... ... екі түрі ... ... Есеп ... тұлғалардан
қайтарымсыз материалдық емес активтер қабылданды – аванстық ... ... ... ... Мемлекеттік органдарынан материалдық емес
активтер субсидия түрінде ... - әр ... ... ... болады.
Материалдық емес активтер субъектінің өзімен жасалса – ... ... ... ... тапсырмалар, калькуляциялар,
қабылдау ... ... емес ... ... капиталға салым
ретінде қабылданса, онда неше келісімдері, жиналыс хаттамалары, аудиторлық,
эксперттік қорытындылар негіз ... ... ... ... емес ... ... көрсетілуі мен синтетикалық және аналитикалық есептерінің сәйкестігін
тексеруден бастау керек. Ол үшін материалдық емес ... ... ... және Бас кітаптағысымен салыстыру керек. Тексерудің
келесі кезеңі бастапқы құжаттарды тексеру болып табылады. Мысалы, ... ... ... ... ведомостта рәсімделген келісім-шартпен
расталуы керек.
«ЭлитСтройИнженеринг» ЖШС-де материалдық емес активтерді кіріске алу
мен ... ... ... ... ... сол ... рәсімделетін
құжаттар қызмет атқарады. ... және ... ... ... ... ... көздері болып Бас кітап, есеп
регистрлары, бастапқы құжаттар ... ... емес ... ... мен ... меншігі екенін дәлелдейтін бастапқы құжаттарды тексеру
кезінде ... ... ... ... ... куәлік, схема, проект,
үлгі, лицензиялық келісім құжаттары атқарады. Келіп түскен материалдық емес
активтердің дұрыс ... ... үшін – ... ... ... алу-сату келісімдеріне, аудиторлық қорытындыларға,
эксперттердің қорытындыларының мәліметтеріне ... ... ... ... алынуының есепте дұрыс көрсетілуін ... үшін ... ... актісін, №1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8 ... Бас ... ... ... ... Материалдық емес активтердің
амортизациясының дұрыс есептелуін тексеру үшін « ... ... есеп ... ... №10 ... қолданылады. Есептен
шығарылуының дұрыстығын тексеру үшін қадылдап алу-тапсыру актісі , №12
журнал-ордер, Бас ... ... ... емес ... ... есеп шоттарында дұрыс көрсетілуін тексеру
үшін – ... ... ... ... ... ... ... мәліметтері зерттеледі. Материалдық емес ... ... ... мен есепке алынуын тексеру үішн салық бойынша
есеп айырысу құжаттары және №5, 8 журнал-ордерлер ... ... ... ... аударымдарды есептеген кезде «тіркелген
активтер» деген ұғым ... ... ... төлеушінің бухгалтерлік
балансында ескерілетін және жылдық жиынтық ... алу үшін ... ... мен ... емес ... ... ... құны Салық
Кодексінде белгіленген тәртіппен және шарт бойынша ... ... ... ... ... «2004 ... арналған
Қазақстан Республикасының Бюджет туралы» Қазақстан Республикасының Заңына
сәйкес 2004 жылға арналған салық ... ... ... 919 ... ... ... бір ... артық сатып алынған кездегі құны 50
айлық есептік көрсеткіштен аспайтын материалдық емес активтерді ... ... бұл ... ... табыс салығын есептеу мақсатында негізгі
құралдар деп танылмайды.
«ЭлитСтройИнженеринг» ЖШС-де өз ақша ... ... ... шоттарында сақтап және міндеттемелері бойынша төлемдерін, әдетте,
осы мекемелер арқылы ақшасыз нысанда, ал қажет ... ҚР ҰБ ... ... ... ... ... ... жүзеге асырады.
Ақша қаражаттарын сақтау, қабылдау мен беру үшін әрбір шаруашылық
жүргізуші субъектінің ... ... ... ... Ол ... ... жүргізу
тәртібімен таныс болуға тиіс. Осыдан кейін ғана оның материалдық толық жеке
дара жауапкершілігі туралы ... шарт ... Егер ... ақы мен басқа
да төлемдерді беру үшін субъект басшысының жазбаша бұйрығы бойынша басқа да
алымдар ... ... онда ... ... ... жеке ... туралы олармен де шарт жасалынады.
Кассадағы операциялар есебі 45- «Кассадағы қолма-қол ақша» бөлімшесінің
активті жинақтаушы ... ... ... ... ... ... ... және 452-
«кассадағы шетел валюта түрінде қолма-қол ақша» шоттарында жүргізіледі.
Кассадағы ұлттық валюта түрінде ... ... ... ҚР ... ... ... ... тәртібіне сай жүргізіледі.
Кассаға ақша қабылдау ... ... ... бойынша жүзеге
асырылады, оған бас бузгалтер мен кассир қол қояды. Кассаға ақша ... ... ... ... бас бухгалтер мен кассир қол қойған ... ... ... ... ... ... ... кезде
кассир «Төлем таңбаларын анықтау тәртібін» басшылыққа ... ... ... теңге соммасы жазумен жазылады, тиын ... ... ... ақша беру кассаның шығыс
ордерлерімен немесе басшы мен бас бухгалтер қол қойған ... ... ... ақша ... ... өтінішпен, шоттармен және басқа
да құжаттармен рәсімделеді. Егер касса шығыс ... қоса ... ... ... рұқсат берілген қолы болса, ордерне оның қол
қоюы міндетті емес. Жекелеген адамға кассаның шығыс ... ... ... ... ... алушының төл құжатын ... жеке ... ... талап етеді. Оның атауы мен нөмірін, оны ... және ... ... ... ... ... қол қояды және алған сомасын:
теңгені – жазумен, тиынды – сандармен көрсетеді.
«ЭлитСтройИнженеринг» ЖШС-де жазылған касса ... ... ... ... ... және ... құжаттарын тіркеу журналында тіркеледі.
Ол кіріс және шығыс ... жеке ... ... ... ... және ... ... толтырылған күні мен нөмірі, кассаға түскен
немесе жұмсалған ақшалардың нысаналы мақсаты көрсетіледі.
Касса ордерлері бойынша ақшаны ... мен беру тек оны ... ғана ... асырылады. Операциялар жүргізіліп болғаннан кейін оған
кассир қол қояды, ал оған тіркелген қосымша құжаттарға штамп ... ... ... айы мен ... ... отырып «Алынды» немесе «Төленді» деп
белгі соғады.
Касса ... ... ... ... ... жүргізеді, ол
нөмірленуге, тігілуге және оған ... ... ... ... ... ... мен бас ... қол қойып куәландырады.
«ЭлитСтройИнженеринг» ЖШС-де банкі ... ... де, ... де ... ... Банк ... бойынша ағымдағы немесе
корреспонденттік шоттарын ашқан кезде, шот ... ... ... ... ... оның ... немесе үшінші тараптарға тиесілі ақша
соммаларын аудару (беру) жөніндегі ... ... ... да ... ... өз ... ... айырысу шоты бойынша операциялардың есебі 441 «Есеп айырысу
шотындағы қолма-қол» шотында жүргізіледі. Субъектілер ... ... ... дана етіп бет ... ... ... дана бет ... көшірмесі болып
табылады және ол бастапқы құжаттармен бірге шаруашылық жүргізуші субъектіге
беріледі, екіншісі – бет ... ... ... ... және ... да ... ... үшін банкте келесі құжаттар
пайдаланылады.
Қолма-қол ақша жарнасына берілетін хабарлама. Шот ... ... ... есептеу үшін түсім ... және ... ... ... да ... банкке қабылдау жөніндегі бұйрығы. Хабарлама
сиямен бір дана етіп жазылады; қабылданған бақшаға банк ... ... ол ... шығыс ордеріне қоса тіркеледі.
«ЭлитСтройИнженеринг» ЖШС-де банктегі ақша қаражаттарының есебі «Банк-
Клиент» деп аталатын жүйе арқылы ... ... Бұл өте ... ... табылады. Ол арқылы олар күнделікті банктік операцияларды
жүзеге асыра алады, өздерінің бет ... ақша ... ... ... ... ... ... бақылай
алады«ЭлитСтройИнженеринг» ЖШС-де ҚР-ның ірі банктерінің ... ... ... оның ... ... ... Индустралдық
банктер.
3 Кәсіпорынды дамытудың экономикалық жағдайын жетілдірудің жолдары
3.1 Кәсіпорынның экономикалық жағдайын жетілдірудің негізгі бағыттары
Ағымдағы және ... ... ... ... негіздеу кәсіпорынның
өткен жылдардағы қызметінің нәтижесіне терең ... ... ... ... ... ... ... экономикасының даму
заңдылықтарын зерттеп алмай, орын алған ... мен ... ... ... ... ... жасауға, басқару шешімінің
ұтымды нұсқасын таңдап алуға болмайды.
Қорларды үнемді пайдалану жоспары мен ... ... ... керек. Талдау тек фактілерді анықтау мен қол жеткен нәтижелерді
бағалау мақсатында ғана ... ... ... ... қателіктерді
анықтап алу және экономикалық процестерге шұғыл түрде әсер ету ... ... ... ... ... ... мен әрекеттілігін арттыру
қажет.
Объективті жэне субъективті, ішкі және сыртқы ... ... ... ... ... ... ... және ғылым мен практиканың жетістіктерін
үйрену негізінде кәсіпорынның жұмыс істеу ... ... ... ... ... жоспарды орындауы, экономикасының дамуының қол
жеткен деңгейі, қолдағы бар мүмкіндіктерді пайдалануы мен оның ... ... ... ... тексеру бойынша нәтижелерін бағалау. Объективті
тексеру бизнес-процестерді басқару жүйесінің тиімділігін арттыруға ықпал
етеді.
Есепті кезеңнің соңында әрбір басшы ... ... ... ... ... ... ... алып отырады. Оларды
айқын талдау басқару шешімін дұрыс қабылдауға мүмкіндік береді. ... ... ... ... ... ... ... :
Біріншіден, қандай да болмасын экономикалық талдауды ... ... ... жөн. ... ... ... ... негізгі экономикалық сипатын, олардың тенденциясын анықтау
мақсатымен. Оның ... ... ... мәніне қарағанда
маңыздырақ, өйткені бағытты, қозғалыс ... ... ... ... жету ... ... ... көрсетеді.
Экономикалық мониторингтің міндетіне экономикалық ... ... ... бір ... ... өтімділік, айналымдылық
және т.б. және олардың тенденциясы. Осы және басқа да көрсеткіштер ... ... ... қатынас тілі болып табылады, сондықтан оларды
білу және ... ... ... ... нәтижелерді, тұжырымдар мен
ұсыныстарды талдау керек.
Экономикалық мониторинг өткізу үшін мынандай құжаттар керек: баланс;
кәсіпорынның қаржы-шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... есеп.
Тереңірек талдау үшін бухгалтерлік есептің қосымша құжаттары ... ... жеке ... ... ... ... ... жүргізбейді, өйткені бұны қажет деп санамайды, ... ... ... ... ... ... айырылады. Оны олар,
әдетте, «тірі» ақшамен, не болмаса өндірілген ... ... мен ... немесе оны бәскелесінен ерекшелендіре алатын басқа да көрсеткіштер
бойынша бағалайды.
Кәсіпорынның экономикалық ... ... ... ... ең ... бір жыл, ал ... кезеңі бір тоқсаннан аспауы тиіс.
Екіншіден, баланс баптарының өзгерісін жалпы бағалау. Баланс ... ... ... бойынша өзгеруі кәсіпорын қызметінің нақты
сипаттамасын бере ... ... ... ... ... бір ... жүргізген дұрыс болады: баланс валютасы;
айналымнан тыс активтер; ... ... ... ... ұзақ ... ... қысқа мерзімді міндеттемелер.
Үшіншіден, талдауға қарап кәсіпорын қызметінің жалпы сипаттамасын
беруге болады. Жоғарыда айтылған ... ... ... ... да тек ... ғана: активпен және кредиторлық берешекпен ... ... ... ... ... ... ... жай ұлғаюы ғана емес
сонымен ... ақша ... ... ... ... ... үшін ең ... ара-қатыс активтің көбейюі, ал ... ... ... ... Тамаша жағдай, дегенмен әрдайым осылай
бола ... ... ... ... қала ... ... егер де ... және осы кездегі оның өсу жылдамдығы ... ... ... ... ... ... тұрақты жұмыс істеуі мына вариант
болған жағдайда мүмкін, активтің азаюы кредиторлық берешекке қарағанда
азырақ болса.
Ең ... ... - ... ... ал ... ... ... Егер де
бұл тенденция болса онда, осы екі параметрге - ... пен ... ... әсер етуі ... ... ... тұтқалары
жетіспегенін білдіреді. Әдетте, мұндай құбылыс кенеттен пайда болмайды.
Әдетте бұл ... ... ... маңыздылығын түсінбеуі
салдарынан немесе қаржы тұрғысынан білімі таяз болып, соған байланысты
назарын ... ... ... ... ... ... ... пен
кредиторлық берешекті басқару тұтқаларын жетілдіру керек.
Төртіншіден, табыс пен шығындар ... ... ... ... ... өте ... Табыс пен шығындар туралы есепті жалпы
талдау, мысалы түскен ақша мен шығындар ... ... ... жоқ ... және ... әр ... неше түрлі өзгеріп
отыратынын көрсетіп отыр. Кейбір кезеңдерде өсіп ... ал ... ... ... байқалады. Алайда экономикалық сипаттың осы кезеңдегі
теріс тенденциясы жалғаса беруі мүмкін. Бұл кәсіпорын ... ... ... қызметтерінің экономикалық сипатын нығайта алмай отырғандығын
көрсетеді. [25]
Бесіншіден, ақша ... ... ... ... ... инвестициялық саясаты мен ағымдағы қызметі туралы ақпарат
бере алады. Басшылар «тірі» ақша көбейе ... ... ... ... Дәл ... ... ... құлдырап қалуына алып келетін
шешімдер қабылданады. Тек ақша қаражаттарының қозғалысы ... ... ғана ... ақша ... басқаруға қабілеттілігі туралы айқын
көріністі бере алады. Бұндағы кеңінен ... ... - ұзақ ... және ... жылға жан-жақты зерттелген жоспардың болмауы.
Инвестициялық жоспардың ... ... ... ... да ... ... ... жасағысы келмеген басшылар нарық әсерін өз
пайдасына қарай өзгертудің орнына өздерін ... ... ... ... ең ... үшеу ... ... Біріншісі жағымсыз жағдайларға,
екіншісі - оптималды ... ал ... - ... ең ... ... ... ... Және де бірінші жоспар екіншінің құрамдас
бөлігі, ал екінші - үшіншінің құрамдас ... ... ... Бұл ... өміршеңдігінің міндетті шарты.
Алтыншыдан, экономикалық талдаулар кәсіпорын басшыларының күнделікті
жұмысы ... ... ... ... ... ... жақсарту
үшін, әртүрлі тізбектердің тиімділігін дәл анықтау және олардың әрқайсысына
жеке әсер ... ... ... ... ... ... үшін оған
бухгалтерлік есепке қосымша басқару есебіне көшу керек.
Кәсіпорында ... ... ... жыл ... оның экономикалық
жағдайының жақсаруына ықпалын тигізеді.
Кәсіпорынды дамытудағы ішкі факторлар: өндірістік ... ... ... ... ... ... негізгі қорларды
пайдаланудың жоғарғы деңгейі; өнім ... ... ... ... тиімді өндірістік менеджмент). Инвестициялық факторлар
(тиімді қор портфелі; құрылыс — ... ... ... ... инвестициялық менеджмент). Экономикалық ... ... ... ... ... ... (жоғарғы өтімділігі);
қарыз капиталының, соның ... ... ... ... ... төмен
болуы; дебиторлық қарыздың төмендеуі; капитал құнының төмен болуы; тиімді
экономикалық менеджмент).
Сонымен қатар, серіктестіктерді ... ... ... ... ... ... ... арттыру, нақты еңбекті ұтымды
пайдалану; ақша жұмсалуына, дебиторлық және кредиторлық берешек сомаларына
бақылау жасау, әсіресе бұрын пайда болғандарға және ірі ... ... ... шығындарын азайту; жұмыстың ұйымдастырылуын жақсарту; есептеу
жүйесін жетілдіру; тауарды өткізуді дұрыс ұйымдастыру; ... ... ... ... ... жақсарту және т.б.
Дебиторлық борыштың, әсіресе оның күмәнді ... ... ... ... ... ... соқтырады. Егер мерзімі өтіп ... бар ... онда ... ... алу ... ... шараларды
қарастыру қажет. Дебиторлық борыштың пайда болуы есептеулер тәртібінің
бұзылуы нәтижесінде ... ... ... дебиторлық борыштың
уақытысында өтелуін үнемі бақылауында ұстауы жөн.
Дебиторлық берешектің өсуі кәсіпорынның экономикалық ... ... ... ... ... бұрын пайда болған қарыздарға және
берешектің ірі ... ... ... болу ... ... ... Олар: сатып алушыларға қатысты ұйымның қате ... ... ... ... кейбір тұтынушылардың төлем қабілеттілігінің
болмауы немесе банкрот болуы; сату көлемінің өте жоғары қарқында ... ... ... ақша ... ... түсуіндегі
қиындықтар және т.б.
Дебиторлық борышты басқару үшін оны ... ... ... ... ... ... ... жасап тиісті шешім қабылдау керек.
Сонымен қатар оларды төлемеу себептерін анықтау керек.
Кәсіпорнның төлем ... әсер ... ... ... көлемі,
өнімге деген сұраныс, кәсіпорн қызметінің маусымдылығы, жалпы экономикалық
конъюнктура, ... ... ақша ... ... ... заңдардың
жетілуі, меншікті капиталмен қамтамасыз етілуі, дебиторлық борыш көлемі
және т.б.
Кәсіпорын төлем қабілетті болуы ... ... ... ... ... ... ... төмендету; төлем тәртібіне бақылау жасау;
тауарлардың бәсекелестік ... ... ... борышты бақылау;
алдын-ала төлеуді талап ету; ақшаның сақталуы және ... ... ... ... ... ... ... қызмет) сатудан түскен
түсімнің толық кірістелуін тексеру; ... ... ... ... есеп айырысу шотында ақшаны ең аз, қажетті мөлшерде ғана ... ... ... ... ... болуы мүмкін:
- өнімді өндіру және сату көлемінің төмендеуі, өзіндік құнының
өсуі, пайда сомасының азаюы және соның ... ... ... өзін-өзі қаржыландыруының меншікті көздерінің
жетіспеуі;
- айналым капиталын дұрыс пайдаланбау: қаражаттарды дебиторлық
берешекке айналдыру, ... тыс және ... ... жоқ ... да мақсаттағы қорларға салып жіберу;
- кәсіпорын клиенттерінің төлем ... ... ... ... ... ... ... салық салу деңгейінің жоғарылығы.
Төлем қабілеттілік көрсеткіштерінің өзгеру себебін анықтау үшін ақша
қаражаттарының кірісі мен ... ... ... ... ... зор. Ол үшін ақша ... ... туралы есеп деректерін
бизнес-жоспардың қаржы бөлімінің деректерімен салыстырады.
Ең алдымен операциялық, инвестициялық және экономикалық қызметтен ақша
қаражаттарының ... ... ... ... ... және жоспардан
ауытқудың себебін анықтап алу керек. Ақша ... ... ... ... ... ... кәсіпорын бюджетінің табысты бөлігін
орындаған күннің өзінде де ақша қаражаттарын артық және ... емес ... ... ... ... ... ... бюджетінің шығыс бөлігі әр бабы бойынша
дұрыс ... ... ... ... ... себебін анықтай отырып
талданады. Талдаудың ... ... ... ... төлем
қабілетінің тұрақтылығын қамтамасыз ету үшін ақша қаражаттарының кірісін
жоспарланған түрде көбейту резервтері айқындалуы тиіс.[27.28]
Ағымдағы ... ... ... сомасының көбеюі келесі негізгі іс-
шаралар көмегімен жүзеге асырылуы мүмкін: қысқа ... ... ... ... дебиторлық қарыздың жалпы көлемін азайту
мақсатымен оны қайта қаржыландыру; дебиторлық қарыз айналымын ... - ... ... ... көлемін нормализациялау; тауарлы -
материалдық қорлардың маусымдық және сақтандыру қорларының ... ... ... мен қызметінің тиімділігін бағалау
және талдау, экономикалық талдаудың қорытынды кезеңі болып ... ... ... ... ... ... Оған әсер
еткен факторлар: қызмет жасаушы (айналым) капиталдың айналымның бәсеңдеуі,
айналу кезеңінің ұзаруы, өткізілген өнімнің өзіндік ... ... ... ... өспеуі, шаруашылық байланыстардың үзілуі, төлем
тәртібінің бұзылуы, сұраныстың болмауы немесе азаюы және т.б. ... ... үшін ... ... ... түсімді өсіріп, өзіндік
құнды мейлінше азайтуға тырысуы керек. Сонымен қатар ... ... ... жаңа ... ... алу, ... ... тауар
саясатын қайта қарауы керек. [29.30]
Кәсіпорынның дамуы дұрыс ... ... ... мен ... ... ... болуы мүмкін.
Таурларды өткізу жүйесін таңдау ең маңызды шешімдердің бірі болып
табылады. Кәсіпорын үшін ең ... ... ... тауарларды сату
үшін жасақталған ветеринарлық дәріханалардың болуы және делдалдар қызметін
пайдалану болып табылады.
Өткізу каналын таңдау кезінде ... ... ... алу ... ... орындаудың кешенділігі, дер кезінде орындалуы мен
толықтығы; ... ... ... ... өсімінің бірлігіне кеткен
шекті шығындардың минимумы, дефектісі бар ... ... ... және ... ұйымдастырылуы; каналдағы әрбір қатысушының
экономикалық пайдасы.
Тиімді құрылған өткізу каналы мынаны қамтамасыз етеді:
- өнімнің (тауардың) нарықта ... ... ... ... әсер ету;
- бәсекелестік артықшылықтарды алу;
- өнімді тарату жүйесінің табыстылығы.
Кәсіпорынның ... ... ... басқару үшін мынадай іс-шараларды
орындау керек :
- сауда ... ... ... сату ... ... ... талдауын тұрақты түрде жүзеге асыру;
- айналым мен ... ... ... нарығының
құрылымындағы ... мен ... ... ... ... және ... тауарды сатудың негізделуі;
- тұтынушылар қажеттілігін зерттеу;
- неғұрлым падалы жабдықтаушылар туралы, сонымен қатар тауардың
"өмірлік циклының" стадиялары туралы ... ... баға ... үнемі жетілдіру.
Кәсіпорынға басшылық ету әдістері нарықтық экономиканың даму дәрежесіне
сәйкес болуы керек. Олардың өзгерусіз, бір ... ... ... ... ... ... ... басты мақсатқа жетуге және
сонымен бірге әрбір нақты кезеңнің ерекшеліктерін ескеріп отыруға тиіс.
Кәсіпорынға ... ... ... де ... ... зерттеудің
негізінде өндірістің одан әрі даму ... ... бұл ... үшін өндіріске әсер етудің сол кезең үшін аса ... ... ... ... табылады.
Кез келген кәсіпорынның нарықтық ... ең ... ... ... ... ... ету, сонымен қатар, пайда
табуды тұрақтандыру болып табылады. [31.32]
Кәсіпорын, егер де өзінің жұмысында белгілі бір принциптерге сүйенсе
және ... ... ... ... ... ... жетеді. Осыған орай
кәсіпорынның негізгі міндеттеріне жататындар :
- жоғары сапалы өнімдер өндіру, оларды жүйелі түрде ... ... бар ... ... ... ... ... өзара алмасушыларын ескере отырып, өндірістік
ресурстарды ұқыпты пайдалану; ... бет ... мен ... ... және жағдайлардың
өзгеруіне байланысты оларды өзгертіп отыру;
- ғылыми-техникалық жетістіктер мен озық тәжірибені, ... және ... ... ... енгізу;
Ғылыми-техникалық прогрестің жетістіктерін іске асыру - бұл
бір жағынан өндіріс қуатын, шикізат және материалдар, ... отын - ... ... ... ... ... жағынан тиімді жаңа машиналарды, жаңа технологиялық
процестерді іске ... ... ... ... ... тозу ысырабын азайту оларды ... ... ... ... ... қор ... ... жабдықтау жүктемесінің
коэффициентін арттыруы ... бұл ... ...... ... негізгі
қорлардың ... ... ... әр ... ... қалуын қысқарту, өндірісті және ... ... ... жаңа ... ... ... болады;
- өз қызметкерлеріне жағдай жасау, олардың квалификациясының
өсуін және еңбектерінің үлкен маңыздылығы, ... ... ... еңбек ұжымдарына қолайлы саяси-
психологиялық ахуалды жақсарту;
- ... ... ... ... ... ету, ... жақсы атағын
қолдау; баға саясатын икемді жүргізу және ... ... іске ... ... ... ... үш бағытын жүзеге асыруы
керек:
- өндіріс шығындарын барынша азайту. Өндіріс шығындары неғұрлым
аз болған сайын кәсіпорын өз ... ... ... ... ... ... нәтижесінде бұл өнімнің
рыноктағы үлесі артады. Ол үшін кәсіпорын ... ... және ... ... жаңа технологияны ... ... ... арзандату жолдарын қарастырады;
Шығындарды жүйелі түрде төмендету - ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Ұлттық экономиканың барлық салаларында өндіріс шығындарын төмендетудің
мына төмендегі негізгі бағыттарын айтуға ... :
- ... ... ... ... ... және еңбекті ұйымдастыруды жетілдіру;
- экономикалық поцестерді мемлекет тарапынан реттеу.
- өнім ... ... ... [33.34]
Бұл бағыттың негізгі мақсаты - өндіріс өнімінің сапасын жақсарту,
тұтынушылар бағасы жоғары болса да, ... ... ... ... да
бұл бағытты таңдаған кәсіпорындар қалай да өз өнімінің сапасын ... Ол үшін ... ... ... ... ... ... болуы
керек;
Кәсіпорын өз қызметін нарықтың белгілі бір бөлігіне ғана ... ... ... ... ... бір өнім ... деген
сұранысты зерттеп, соған сәйкес өндірісті ұйымдастырады, яғни осы өнімнің
өзіндік құнын төмендету немесе осы өнім ... жеке ... ... ... ... ... рынокқа ғана емес, тек оның бір бөлігіне
нақты тұтынушыға, оның сұранысына қызмет етеді.
Қорыта ... ең ... ... барлық фунциялары
жоспарланған стратегияны жүзеге асыруға және ... ... ... ... ... Кәсіпорын табысын қамтамасыз ету арқылы арттыру
Кәсіпорын табысын қамтамасыз ету барысында оның ... ... ... немесе азаятынын анықтау қажет. Жоғарыда біз табыстың
өткізілген өнімнің көлемінен тәуелді екенін қарастырған болатынбыз. Өнімнің
өзіндік ... ... ... ... ... болса, өнімді өткізу
көлемінің артуы ... ... алып ... Сонымен қатар, табыс тауардың
бағасы мен өзіндік ... ... ... ... табыс
көлеміне бағалардың өсуі мен өзіндік ... ... де әсер ... ... ... жағдайларында табыстың өсуі баға факторының
есебінен қамтамасыз етіледі. Алайда, елімізде ... ... ... нарықтың тауарлармен толуы, кәсіпорындар арасындағы
бәсекелестіктің артуы тауар өндірушілердің бағаны өсіру арқылы ... ... ... бола ... ... ... ... арттырудың бірден-бір әдісі - өндірістік шығындарды төмендету болып
табылады.
Кәсіпкерлік қызмет тәжірибесінде өзіндік ... ... ... ... ... ... ... отын-энергетикалық ресурстарды,
материал және еңбек шығындарын үнемдеу, амортизациялық аударымдар үлесін
азайту, әкімшілік шығындарды ... ... ... ... айта кету ... ... құнды азайтудың да шегі бар. Өндірістік
шығындарды осы ... ... ... ... басты қаисиетінің, яғни
сапасының, төмендеуіне алып келеді. Осы айтылғандар ... ... ... да ... өйткені оларсыз кәсіпорын қажетті
деңгейде қызмет ете алмайды және ... ... ... ... ... нарықтық шаруашылықта кәсіпорындар ... ... көп ... бөлуде. Осындай әдістердің әлемдік және отандық
тәжірибеде кеңінен қолданылатыны – ... ... Оның ... ... ... ... асырылады. Әсіресе жауапкершілік
орталықтары ... есеп ... өте ... ... келеді. Шығындарды
басқарудың бұл нысаны шығындар құрылымын оңтайландыруға, ... ... ... ... және ... қабылдау бойынша
міндеттердің бір бөлігін құрылымдық басқарушыларға беруге мүмкіндік береді.
Олар жоспарда белгіленген шығындардың ... ... ... жоспарланған көрсеткіштердің орындалуын қамтамасыз етуі тиіс.[37.38]
Жауапкершілік орталықтары ... есеп ... ... ... ... (толық) бюджет – бұл өндірістік және экономикалық
жоспарлардың жиынтығы. Жақсы ... ... ... бюджеттер
жоспарлау, орындалуын бағалау, бейімделу және коммуникациялар орнату үшін
қолданылады. Негізгі бюджет ... ... ... ... және
қаржыландыруды қамтиды.
Бюджет барысын әдістемелік қамтамасыз ету ... ... ... ... пен ... бөлу ... жағдайларды қажет
етеді. Нұсқаулықтарда не істеу керек, ... және ... ... ... ... нақты жауабын табуы тиіс.
Ескерту - ғылыми әдебиет негіздерінен автормен құрастырылған
Сурет 1. Табыстың негізгі ... ... ... тағы да бір ... ... – өндірілетін өнімнің
ассортименті мен номенклатурасын жаңарту, яғни нарыққа жаңа ... ... ... экономика жағдайларында табыс – өндірістік қорларды, сондай-ақ
өндірілетін өнімді жаңаландыруды ынталандырушы күші ... ... ... ... ... циклы» концепциясына сай келеді. Баршаға мәлім,
кез-келген тауар өзінің ... ... ... ... ... ... игеруді, өндіріске енгізуді, өндіруді және нарыққа
шығаруды. Нәтижесінде нарық осы ... ... ... ... тауар моральдық
тұрғыдан ескіреді немесе бәсекелестік күреске жарамай қалады, сондықтан
табыстылықтың төмендеуінің ... оның ... ... ... ... ... табыс деңгейін сақтап қалу үшін жаңа өнімді ... ... ... ... анықтап алу маңызды. Өнімді жобалау және
игеру кезеңі барысы белгілі бір уақыт шығындарын ... ... осы ... ... тек ... тартумен сипатталады. Содан кейін өнімді
өндіріске енгізгеннен бастап шығындар азая береді және ... ... ... нүктесіне де жетеді. Сатылым көлемі ... ... ... ... ... ... табыс көлемі де ұлғая береді.
Сұраныс пен ұсыныс ... ... ... ... ... ... жетеді және белгілі бір мерзім бойында өзгеріссіз болып ... ... ... ... ешқандай қауіп-қатер жоқ болған кезде
өте ұзақ мерзімге созылуы ... ... ... таңдағы еліміздегі
бәсекелестіктік дамуы кәсіпорындар үшін мұндай қолайлы жағдайлардың орын
алуына ырық бермейді. Сол ... ... ... ... ... ... шамасын ұстап тұру кәсіпорынның
рентабельділігін төмендету арқылы ғана мүмкін бола ... ... ... ... ... ... ... күшеюі кезінде бағаны төмендету арқылы сатылым
көлемін арттыруға кәсіпорындардың қабілеттері жетпейді, өйткені ... бола ... ... ... ету үшін кәсіпорындар бағаны
шығындардың төмендеуіне сәйкес ... тиіс ... ... ... ие бола ... басқа тауарды өндіруге күш салулары қажет. Осы
факторды ескере отырып, кәсіпорындар өнімнің жаңа түрлерін игеруге ... ... ... ... ... ... Бұл ескі ... төмендеуі басталған мезетте жаңа ... ... ... ... ... ... ... стратегия кәсіпорындардың қол жеткізген ... ... ... және ... нарықтық жағдайларда бұл көрсеткішті барынша
арттыруға мүмкіндіктер береді.
Қорытынды
Нарықтық қатынастары жағдайында кәсіпорынның жағдайын талдаудың маңызы
өте зор. Бұл ... ... ие ... ... ... ... ... коммерциялық серіктестер және де ... ... ... ... ... ... ... толық жауапкершілікте болуымен байланысты.
Кәсіпорында тұрақты қалыптасқан табыстың шығыннан артуының өзіне тән
айнасы – ... ... ... ... Ол ақша ... ... оларды тиімді қолдану арқылы өндір мен өнімді өткізу процесінің
үздіксіздігін қамтамасыз ... ... ... ... және
жаңартуға қажетті шығындарын қаржыландыратын кәсіпорынның қаржы ресурстық
жағдайын сипаттайды. Қаржылық тұрақтылық ... ... ... ... ... ... ... талдау нәтижелері бойынша кәсіпорында қалыптасқан
жағымды және жағымсыз құбылыстар туралы, кәсіпорын қызметінің мықты ... ... ... ... ... ... ... себеп болған
факторлар жөнінде қорытынды жасауға болады. ... ... ... тек ішкі субъектілер (меншік иелері, басқарушылар, жұмысшылар)
ғана емес, сонымен қатар сыртқы субъектілер (жабдықтаушылар, ... және тағы ... де ... ... ... ... нәтижелерін алдағы уақытта субъектілер болса ... ... ... ... және оны жоғары деңгейде ұстап
тұруға пайдаланады.
Аяқтай келе істелінген жұмыстар ... ... ... ... ЖШС ... талдау жүргізілді. ... ... ... ... қабілеттілігімен өтімділігіне,
қаржылық тұрақтылығына және ... мен ... ... ... Талдау нәтижесінде келесідей ... ... ... ... ... яғни ол жыл ... 2,43%-ға
арттады. Негізгі құралдардың активтердің жалпы ... ... ... ... тыс ... ... 3%-ға ... негізгі проблемаларының бірі - төменгі төлем қабілеттілік
пен өтімділік болып табылады. Кәсіпорынның баланс құрылымы ... ... және ақша ... өте тез өзгеруіне душар.
Қаржылық тұрақтығы жағынан кәсіпорын сыртқы қарыз көздерінен тәуелсіз.
Оған ұзақ мерзімді міндеттемелердің жоқ ... ... бола ... тағы бір ... ... бірі – ... ... жылы сатуан түскен түсім артқанына қарамастан
кәсіпорын шығын шегуде. Жалпы ... ... ... ... және ... ... ... өсуімен түсіндіріледі.
Үшінші бөлімде кәсіпорынның қаржылық жағдайын ... ... ... ... қаржылық жақсарту бойынша іс-шаралар
негізгі үш проблеманы ... ... ... активтерінің
өтімділігін арттыру, қаржылық тұрақтылықтың және іскерлік белсенділіктің
көрсеткіштерін ағымдағы деңгейде сақтау және ... ... ... ... ... талдаудың логикалық жалғасы ... ... ... тұру және ... жою ... ... ... болып табылады. Кәсіпорынды қаржылық сауықтыруда ішкі және
сыртқы көздер пайдаланылуы мүмкін.
Сыртқы көздерге жаңа акциялар мен ... ... ... ... ... қосылуы, банктік несиелер мен
дотациялар, лизинг, факторинг, ... ... ... ... ... қаржылық жағдайды сауықтырудың ішкі көздеріне өнімдердің сапасы мен
бәсеке ... ... ... ... ... ... тұрақты
шығындар мөлшерін азайту, өндіріс ... ... ... ... ... сату ... ... нәтижелері кәсіпорында негізгі проблеманы анықтады: төлем
қабілеттілігі мен рентабельділікті арттыру.
Осы проблеманы шешуде біздің ойымызша екі ... ... ... әдіс 25 млн. ... ... мерзімді міндеттемелерден ұзақ
мерзімді міндеттемелерге ауыстыруды қарастырады. Бұл меншікті айналым
қаражаттарының 15000 мың ... ... және ... ... 1,5 пунктке, аралық өтімділік коэффициентінің 0,7 пунктке,
абсолюттік өтімділік коэффициентінің 0,1 пунктке өсуіне алып ... әдіс ... ... ... 25 млн. теңгеге
азайтып, оларды ақша қаражаттарына ... ... Бұл ... коэффициентінің 0,42 пунктке, ... ... 0,4 ... ... алып келді.
Кәсіпорын басшылығына кәсіпорынның жағдайын жетілдіру бойынша ... ... ... ол ... ... активтердің құрастыру
көздерінің сомасындағы меншікті капиталдың үлесін арттыруға негізделеді.
Айта ... жөн, ... ... ... жағдайда ұстап тұру үшін
стратегия қажет. ... ... ... ... ... яғни
алдағы уақыттағы кәсіпорын қызметінің бағытын, ... ... ... ... ... сапасын арттыру, аз шығын жұмсай
отырып өндірістің тиімділігін ... ету, ... ... ... және
рентабельділіктің қажетті деңгейін қамтамасыз ету жолдарын анықтау қажет.
Меншікті капиталдың рентабельділігін арттыру ... ... ... ... Ал ... ... ... көзі
коммерциялық және банктік несиелер болып табылады.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. 2015-2020 жылдардағы Қазақстан Республикасының индустриалды-инновациялық
даму ... ... ... Президенті және Үкіметінің
актілер жинағы№30.
2. Қазақстан Республикасының 2020 ... ... ... даму ... ... үкімімен 2015 жылдың 4 желтоқсанында расталған,
№735, Астана .
3. Назарбаев Н.Ә. «Жаңа заман – Жаңа ... //, ... ... 16 ... ... мен сертификаттау туралы» ҚР-ның Заңы // «Егемен Қазақстан»
// 2015, 17 ақпан.
5. Нұрпейісова А.С. Кластерлік талдау – ... ... ... ... // ... Жаршысы», «Экономика» 2015, №3, 72-76 беттер
6. Айманбетов Н.Е. «Агрономия» 2000, «Алматы», 46-69 беттер.
7. Тағы да миллиард пұт ... // ... ... 2004, №6, ... ... Г.Г. ... и ... оценки качества товаров. – М.:
Экономика, 2002.
9. Завьялов П.С., Демидов В.Е. Формула успеха - маркетинг (100 ... ... ... о том, как эффективно действовать на ... ...... ... и доп. –М.: Международные отношения, 2001.
10. Исаева М.Г., Жихарева В.И., Баймагамбетов Г.А. ... ... и ... М.: ...... ... ... /А.Н.Романов, Ю.Ю.Корлюгов, С.А.Красильников и др.;
под ред. ... - М.: ... и ... ... 2000.
12. Минин Б.А. Уровень качества. Социально- экономические вопросы оценки
качества и защита потребителя.-М.: Изд-во ... ... ... А.Ф. Сертификация. Методология и практика.- М.: Изд-во
стандартов, 2007.
14. ... А.И. ... и ... ... ... ... М.: ... 2009.
15. Каренов Р.С. Терминология рыночной экономики и бизнеса. Алматы: Гылым,
2004
16. ... Б.М., ... И.Я., ... С.Б. Основы организа-ции
бизнеса. Учебник. Челябинск, Южно-Уральское кн. изд-во, 2001
17. Трубилин А. ...... ... ... // АПК: ... ... 2002.
18. Турсумбаев Б.М., Петренко И.Я., Исмуратов С.Б. Основы организа-ции
бизнеса. Учебник. Челябинск, Южно-Уральское кн. изд-во, ... ... А. ... – главный фактор эффектив-ности
производства // АПК: экономика, управление, 2002.
20. «ЭлитСтройИнженеринг» ЖШС қаржылық есебіне түсініктеме
21. ... ЖШС ... ... ... балансы
22. «ЭлитСтройИнженеринг» ЖШС 2012-2013 жылдардағы табыстар мен шығындар
туралы есебі
23. Шувалов А.И. Некоторые аспекты ... ... ... продукции и конкурентоспособность. М: Знание, 2003.
24. Сергеев И.В. Экономика предприятия. ... 2-е, ... и доп. ... и ... 2000.
25. Герчикова И.Н. Маркетинг и международное коммерческое дело. М:
Внешторгиздат, 2000.
26. ... Е., ... С. ... и ... ... два
уровня управления // Маркетинг, 2003, №4.
27. Мамыров Н.К., Саханова А.Н. и др. ... и ... ... ... ... 1-4. ... ... Экономика, 2002.
28. "О вступлении Казахстана в ВТО" С.Туржанов - директор ... ... ... ... ... ... ... // №29,
2002, 23 июль.
29. «Взгляд Президента» // ... ... // №13, 2004, 31 ... Маркетинг: Учебник /А.Н. Романов, Ю.Ю. Корлюгов, СА. Красильников ... Под ред. А.Н. ... — М.: ... и ... ЮНИТИ, 2006
31. Юданов А.Ю. Конкуренция: теория и практика: Учебное пособие; 2-е
изд.,с испр. и доп. — М.: ... ... и ... ... ... ... ... систем качества", Учебное пособие/ М.Г. Круглов, С.К.
Сергеев, В.А. Такташов и др.: ИПК Издательство стандартов, 2007.
33. ... член ... МО ... ... ... метрологии и сертификации,
«Проблемы и перспективы управления качеством в ... ... ... ... «Поручение Президента РК Правительству и акимам».// Астана. 31 января.
КАЗИНФОРМ.
35. ... ... ... ... Казахстан, Программа по
«Производству и переработке зерновых культур на 2004-2005г.».
36. ... С.Д., ... Л.М., ... С.Ю. и др. ... Учебник.– М.; Изд. "Банки и биржи", ЮНИТИ, 1997 г.
37. Мейірбеков А.Қ, Әлімбетов Қ.Ә. «Кәсіпорын ... оқу ... ... ... комплексного технико-экономического анализа деятельности всех
звеньев управления ... Ч 1 ... ... ... ... М.: МЭП, ... ... методы повышения качества. Под.ред. Хитоси Кумэ. – М.:
Финансы и статистика., 2010 г.
40. Янданов Л.Ю. ... ... ... АПК и ... ... 2001г.
-----------------------
Сатылым бюджеті (өнімді сату бағдарламасы)
Дайын өнімнің бюджеті
Өндіріс бюджеті (өндірістік бағдарлама)
Өндірістік үстеме шығындар сметасы
Материалдар бюджеті
Еңбек бюджеті
Әкімшілік ... ... ... сметасы
Табыс жоспары
Өндірістік өзіндік құнның бюджеті
Капитал бюджеті
Баланс жобасы
Ақша ағындары бюджетінің жобасы
Ақша (айналым) қара-жаттарының бюджеті

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 67 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бастауыш сыныпта дамыта оқыту технологиясын қолдану42 бет
Бәсекеге қабілетті 50 елдің қатарына Қазақстанның кіру мәселесі33 бет
Дамыта оқытудың теориялық негііздері22 бет
Дамыған елдердегі жергілікті өзін өзі басқаруды тәжірібиесі30 бет
Жоғары оқу орындарының экология бөлім студенттеріне қазақ тілін дамыта оқыту әдістемесі119 бет
Көлік инфрақұрылымы18 бет
Мектеп жасына дейінгі балалардың бейнелеу және құрастыру әрекеттерін дамыту90 бет
Мектеп жасына дейінгі балалардың музыкалық қабілеттерін дамыту ерекшеліктерін талдау20 бет
Мектепке психологиялық даярлық5 бет
Тақырлардың қалыптасуының физикалық-географиялық жағдайлары102 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь