Мақтаарал ауданы «Кетебай» өқ топырағының агрохимиялық картограммасы және топырақ құнарлығын арттыру жолдары

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 10
1. Әдебиетке шолу
1.1. Шетелдерде агрохимиялық зерттеу әдістеме ілімінің қалыптасуы
мен дамуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.2.Қазақстанда агрохимиялық зерттеу әдістеме ілімінің қалыптасуы
мен даму кезеңдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
1.3.Топырақ құрайтын табиғи процестер ... ... ...
1.4. Кетебай» өңдірістік кооперативке жалпы сипаттама
1.5 Аймақтың климат жағдайы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
1.6 Топырақ және жер бедері өзгешеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
2 Зерттеудің нәтижесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
2.1 Ғылыми.зерттеу жұмыстарын жүргізу жағдайы ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.2 Картограмма дайындау әдістемесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.2.1 Агрохимиялық картограммаларды жасау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.2.2 Агрохимиялық үзінді (очерк) дайындау және оны пайдалану ... ... ... .
2.3.3 Мақтаға тыңайтқыш енгізуді дайындау
2.3.4 Егін шаруашылығы

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
Пайдаланған әдебиет тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Топырақтың адам зат байлығы болып саналатын сапасы құнарлық.Құнарлық деп топырақтың өсімдіктерді өсу мерзімінде (вегетация) қажетті минералдық қоректік элементтер, су және ауамен қамтамасыз ету қабілетін айтады. Әртүрлі өсімдіктердің тппырақтағы жағдайлар мен элементтерге тілегі бірдей болмаса да, табиғи фитоценоздардың (өсімдік топтары) жоғары өнімділігі топырақ қасиеттерінің құбылымдық кешенімен анықталады (1-3).
Ғасырлар бойы қалыптасқан дәстүр бойынша барлық ауыл шаруашылығы дақылдарын бағалаудың негізгі көрсеткіші— әр гектардан алынған өнім болып келеді. Бірақ қазіргі кезде ғылымның дамуына техникалық құрал-жабдықтардың молаюына байланысты дақылдарды бағалау өнім салмағымен шектелмейтін болды. Енді оның сапа көрсеткіштеріне тыңайтқыштардың әсерін анықтау да кіреді.
Әртүрлі дақылдардан алынған белгілі өнім көлемі жан-жақты пайдаланылады. Олардың бір-бірінен артықшылығы халық шаруашылығы саласының қоятын талаптары тұрғысынан бағаланады. Мұның өзі астық сапасын бағалайтын көптеген әдістерді шығаруға түрткі болды. Ондай әдістердің көмегімен кез-келген дәнді дақылдардың тамақтық, мал азығындық және техникалық сапасы жөнінде мағлұмат алынады. Өнім сапасы жөніндегі көрсеткіштер мемлекеттік стандарттарда қаралған (4,5).
Тыңайтқыштарды қолдану топырақтың құнарлылығын жақсартуға, жүгері егістігінен мол өнім алуға, оның көлемінің қауырт өсуіне себеп болады. Жүгері егістігінің сапасы көптеген көрсеткіштермен сипатталады. Олар шартты түрде мынадай үш топқа бөлінеді:
а) физикалық көрсеткіштер: дәннің көлемдік салмағы —1000 дәннің массасы, олардың өсу кезеңдеріндегі құрғақ заттардың массасы. 1 өсімдіктегі собықтың саны, ылғалдылығы.
б) химиялық көрсеткіштер: белок, крахмал, майлар, күлдер, мал азығындық өлшемдер.
в) дәннің ұндық және нандық қасиеттері.
Оңтүстік Қазақстан облысы экономикасының аграрлы секторының қалыптасу кезеңінде азықтық дақылдар егісінің көлемі күрт төмендеді. 2005 жылы азықтық дақылдар егісінің көлемі 178мың гектар болған, ол реформаға дейінгі кезеңнен 2,5 есеге кем. Бұл агроқұрылымдардың барлық түрлеріндегі мал басының төмендеуі мен түсіндіріледі. Соңғы жылдары келе-келе мал басының саны көбеюде және 2000-2005 жылдар аралығында мал азығына қажеттілік күрт жоғарылады, әсіресе шырынды мал азығына. Белгілі және шырынды мал азығының қоры негізінен облыстың суармалы аймағында шоғырланған. Шаруалар мақта, дәнді және көкөніс дақылдарын егуге қызығушылық танытты, оны тұтынушылардың сұранысымен түсіндіруге болады. Дегенмен 2002 жылдан жыл өткен сайын өсіп келе жатқан мал басын теңестірілген азықпен қамтамасыз ету үшін шырынды және концентратты азықтарға сұраныс көбеюде. Осы кезеңде мүйізді ірі қара саны 556 мың басқа жетті.
1. Агрохимические методы исследования. - М., 1975
2. Агрохимия (под ред.Б.Ягодина). - М., 1989
3. Доспехов Б.А. Методика полевого опыта. - М., 1985
4. Елешев P., Смагұлов Т., Балғабаев Ө. Агрохимия жене тыңайтқыш қолдану жүйесі. — Алматы, 2000
5. Елешев P., Елюбаев С, Смағұлов Т. Топырақ химиясы. -Алматы, 2005
6. Журбицкий З.И. Теория и практика вегетационного ме-тода. - М., 1968
7. Королев Ю.А. Банк агрохимических данных Республики Казахстан. - Кемерово, 2004
8. Методические указания по проведению комплексного мониторинга плодородия почв земель сельскохозяйственного назначения. - М., 2003
5. Елешев P., Елюбаев С, Смағұлов Т. Топырақ химиясы. -Алматы, 2005
6. Журбицкий З.И. Теория и практика вегетационного ме-тода. - М., 1968
7. Королев Ю.А. Банк агрохимических данных Республи-ки Казахстан. - Кемерово, 2004
8. Методические указания по проведению комплексного мониторинга плодородия почв земель сельскохозяйствен-ного назначения. - М., 2003
9. Методическое руководство по проведению агрохимичес-кого обследования почв сельскохозяйственных угодий. -Шортанды, 2006
10. Минеев В.Г., Лебедева А.А. История агрохимии и мето-дологии агрохимических исследований. — М., 2003
11. Минеев В.Г. Агрохимия. - М., 1990
12. Михайлов Н.Н., Книпер В.П. Определение потребности растений в удобрениях. - М., 1971
13. Научные основы и рекомендации по применению удоб-рений в Казахстане. - Алма-Ата, 1982
14. Пономарева А.Т., Елешев Р.Е. Система применения удобрений. - Алма-Ата, 1991
15. Практикум по агрохимии (под ред.В.Минеева). - М., 2001
16. Прянишников Д.Н. Избранные сочинения. - т.1. - М., 1967
17. Сеитов И.С. Егіс тежірибелерін жүргізудін методикасы. Алма-Ата, 1990
18.Доспехов Б.А. Методика полевого опыта. М.,Агропромиздат, 1985г., с. 223-313
19.Слащев В.С., Искаков У.М. Экоструктуры Казахстана. Алма – Ата: “Рауан”, “Демеу”, 1992 -295 с.15. Охрана окружающей среды. Под.ред. 20.С.А. Брылова и профессора К.Штродки. - М: Высш.шк.,1985.283с.
21.Фурсов В.И. Экологические проблемы окружающей среды. - Алма – Ата: Ана тілі, 1991. - 182 с. 13.
22.Фурсов В.И. Экологические проблемы окружающей среды. - Алма - Ата: Ана тілі, 1991. - 192 с.14.
23.Кененбаев С.Б. Ресурсосберегающие технологии возделывания сельскохозяйственных культур на богарных и орошаемых землях Юга и Юго-востока Казахстана. // Тезисы докладов Международной научно-практической конференции. «Научные основы производства конкурентоспо-собной продукции сельского хозяйства». Усть-Каменогорск 2005.с.39 – 41. 24.Методические рекомендации «Биоэнергетическая оценка технологий возделывания сельскохозяйственных культур» Под общей ред. Еськова А.И. и Чмиля А.Н. – Шортанды.-1995.-58с
25. Методика государственного сортоиспытания с.-х. культур, 1971
26. Оңтүстік Қазақстан облысы ауыл шаруашылығы өңдірісін өркендету жұйесі. Алматы, «Издательство» Бастау ЖШС 2006 ж.
27. ӘН дипломдық жобаны ұйымдастыру . Дипломдық жұмыс. ӘН ОҚМУ 7.15 - 2010
28. Методические рекомендации «Биоэнергетическая оценка технологий возделывания сельскохозяйственных культур» Под общей ред. Еськова А.И. и Чмиля А.Н. – Шортанды.-1995.-58с.
29. Тазабеков Т., Қалдыбаев С., Тазабекова Е. Аграрлық топырақтану. Алматы-2008.
30. Әуезов Ә.Ә., Атакулов Т.А., Сулейменова Н.Ш., Жаңабаев Қ.Ш. Егіншілік. Алматы «Сөздік - Словарь» 2005.
31. Методическое руководтво по проведению агрохимического лбследования почв сельскохозяйственных угодий. П. Научный 2007.
32.Оңтүстік Қазақстан облысы ауыл шаруашылығы өңдірісін өркендету жүйесі. Алматы-2006.
        
        Ф.7.15-06 
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ
МИНИСТРЛІГІ
М.О.ӘУЕЗОВ АТЫНДАҒЫ ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН
МЕМЛЕКЕТТІК ... ... ... ... өқ ... ... картограммасы және топырақ құнарлығын арттыру жолдары
ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫС
5В080800 мамандығы – «Топырақтану және агрохимия»
Шымкент, ... ... ... ЖӘНЕ ...
МИНИСТРЛІГІ
М.О.ӘУЕЗОВ АТЫНДАҒЫ ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН
МЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІ
«Қорғауға жіберілді»
Кафедра меңгерушісі
б.ғ.к. ... ... ... ... ... өқ ... агрохимиялық картограммасы және топырақ құнарлығын арттыру жолдары
ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫС
5В080800 мамандығы – «Топырақтану және агрохимия»
Орындаған: Анар ... ... ... ... ... 2016 ... жұмысындағы келісім парағы
Ф.7.15-11
Тақырыбы: Мақтаарал ауданы «Кетебай» өқ ... ... ... және ... ... ... ...
Анар Б.___________________________ АП – 12– 2к ... ... ... ... ... және тіршілік ... ... ... бойынша ... ... ... ... ... тегі, аты, жөні) ... ... ... ... аты, жөні) ... ... ... ... ... ... қорғау ... ... ... ... ... ... дәрежесі, атағы, тегі, аты, жөні) ... ... ... ... аты, ... ... ... ... ... ... ... бақылау
_________________________ ... ... ... ... аты, ... ... қолы)
Ф.7.15-08
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
М.О.ӘУЕЗОВ АТЫНДАҒЫ ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН
МЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІ
«АУЫЛШАРУАШЫЛЫҚ ҒЫЛЫМДАРЫ» ЖОҒАРЫ МЕКТЕБІ
Агротехнология кафедрасы
Мамандығы 5В080800 – «Топырақтану және ... ... ... ... . ... ... ... жұмыс орындауға
ТАПСЫРМА №
Студент: Анар Бауыржан АП-12-2к ... ... ... ... ... өк топырағының агрохимиялық картограммасы және топырақ құнарлығын арттыру жолдары
Университет ... ... ... №_ с__ «_ __» ____ __ 201 ... жобаны тапсыру мерзімі «___» «_________» 201 ж.
Жұмыстың бастапқы ... ... ... ... ... өк топырағының агрохимиялық картограммасы және топырақтың құнарлығың арттыру жолдары
ТҮСІНДІРМЕ ЖАЗБАНЫҢ МАЗМҰНЫ

Бөлімдер
Орындалу ... ... Н.Т. ... ... ... ... ... қорғау
5
Экономика
6
Бизнес жоспар
7
Қорытынды
Раисов Б.О.
Кесте Диаграммалық материалдардың тізімі

Кесте диаграмма атауы
Бет саны
Орындалу мерзімі
Кеңесші
Тапсырманы өткізу мерзімі ____________ 201 ... жоба ... ... ... Б.О.
Тапсырманы орындауға алған студент ___________Анар Б.
Мазмұны
Кіріспе............................................................................................................10
1. Әдебиетке шолу
1.1. Шетелдерде агрохимиялық зерттеу әдістеме ілімінің ... ... ... зерттеу әдістеме ілімінің қалыптасуы
мен даму кезеңдері.............................................................................................
1.3.Топырақ құрайтын табиғи процестер............
1.4. Кетебай» өңдірістік кооперативке жалпы сипаттама
1.5 Аймақтың климат жағдайы.....................................................................
1.6 Топырақ және жер ... ... ... ... ... ... ... жағдайы...................................
2.2 Картограмма дайындау әдістемесі............................................................
2.2.1 Агрохимиялық картограммаларды жасау...............................................
2.2.2 Агрохимиялық үзінді ... ... және оны ... ... ... ... ... Егін шаруашылығы
Қорытынды.....................................................................................................
Пайдаланған әдебиет тізімі............................................................................
Аннотация
Дипломдық жұмыста Мақтаарал ауданы «Кетебай» өқ топырағының агрохимиялық картограммасы және топырақтың құнарлығын арттыру ... ... ... неғізгі жылжымалы қоректік заттардың мөлшеріне қарай топтастыру, негізгі ауылшарушылық дақылдарының берілетін тыңайтқыштардың гектарлық мөлшері (дозасы) беру ... мен ... ... берілген . Қоректік элементтерге топырақ құнарлылығы ... ... ... ... ауылшарушылық дақылдарда қолданылатын тыңайтқыштардың нормасын нақты анықтауды қажет етті.
Нормативтік ... ... ... ... ... ... жасалды:
МҮТ 7.32-2001. Мемлекетаралық үлгі–талап. Ғылыми–зерттеу жұмысы жайындағы есеп. Құрылымы мен ... ... 7.1-84. ... ... және ... ... жөніндегі үлгі-талаптар жүйесі. Құжаттың әдеби көрсеткіштер сипаттамасы. Құжат жасаудың жалпы талаптары мен ережелері.
СНиП 2.06.03.-85 Мелиоративтік жүйелер және құрылымдар –М., 1986. 60 ... РК 4.01.02 – 2001. ... ... ету. ... ... және ... Астана; Құрылыс комитеті. ҚР экономика және сауда министрлігі, 2002 ж.
МҮТ 7.32 -2001 мемлекетаралық үлгі –талап. Ғылыми –зерттеу жұмысы жайындағы ... ... мен ... ... 7.1 -84. Ақпарат, кітапхана және баспа істері жөніндегі үлгі-талаптар жүйесі. Құжаттың ... ... ... Құжат жасаудың жалпы талаптары мен ережелері.
Анықтамалар
Агроөнеркәсіптік кешен – азық-түлік өнімдерін өндіруге және ауыл шаруашылығы шикізаттарынан көпшілік тұтынатын өнеркәсіп ... ... ... ... – далалы-шөлейт аймақтарда жазғытұрым жиі кездесетін және өсімдік тіршілігіне өте қолайсыз ... та ... ... егіс – екпе дақылдар мен жердің ғылыми негізде егіс танаптарындағы белгілі уақыт аралығында алмасып отыруы.
Егістіктің ылғалмен қамтылуы – ... екпе ... ... ылғалына талабын қамтамасыз ету.
Жалпы өнім – белгілі бір уақыт аралығында өндірілген өнім көлемі.
Органогенді элементтер - өсімдік организмінің негізін құрайтын элементтер. ... ... (45 %), ... (42 %), ... (6,5 %) және азот (1,5 %) ... ... - өсімдікті күйдіргенде, оның күлінде қалатын элементтер.
Макроэлементтер - өсімдік құрамында мөлшері бірнеше пайыздан пайыздың жүздік бөлігіне ... ... ... ... көміртек, оттек, сутек, азот, фосфор, калий, кальций, магний, натрий, күкірт жатады.
Микроэлементтер - өсімдік құрамында мөлшері пайыздың мыңнан бір ... мен жүз ... бір ... аралығында болатын элементтер. Оларға бор, марганец, мырыш, мыс, молибден, кобальт ... - ... ... ... 10-5 – 10-12 % аралығында болатын элементтер. Оларға алтын, күміс, сынап, қорғасын т. б. жатады.
Қоректік заттардың биологиялық шығарылуы - ... ... және ... ... ... ... бірге аңыз қалдықтары, тамырлары, жерге түсіп қалған жапырақтары үшін қоректік заттарды топырақтан алуы.
Қоректік заттардың ... ... - ... ... тек қана негізгі және қосалқы өнімдер үшін пайдалануы.
Қоректік заттардың шығарылуының қалдық бөлігі - аңыз ... ... ... ... ... ... ... қоректік заттардың мөлшері.
Өсімдіктің қоректенуі - өсімдіктің қоршаған ортамен зат алмасуы.
Тәлімі егіншілік – ауа райының қолайсыз жағдайында өсірілетін дақылдар өнімі ... ... ... ... ... ... ... – жер қыртысының әр түрлі тереңдігінен топырақ үлгілерін алуға арналған құрал.
Тұқымның өнгіштігі – ... бір ... ... өніп шығу ... ... заты – тыңайтқыш құрамындағы өсімдік сіңіре алатын элемент мөлшері.
Тұрақты экологиялық алаң – ... ... ... ... анықтау үшін (қарашірік, азот, фосфор, калий, тұздар).
Белгілер мен қысқартулар
ҚР – Қазақстан Республикасы
ж.ж. – жылдар
NРК – азот, ... ... ... – ең кіші елеулі айырмашылық
ж.б. – және ... – тағы ... – 1 ... ... ... ... алынған өнім мөлшері
см – сантиметр
% – пайыз
м – метр
ц – центнер
г/см3 – 1 куб сантиметрдегі грамм есебі
< – ......... – өсіру технологиясы бойынша
В – ... – 1 ... ... есебі
с.к. – сулы концентрат
э.к. – эмульсиялы концентрат
с.д.т. – суға ... ...... жиынтық
т.с.с. – тағы сол сияқты
ә.з. – ... ...... ... - ... ... ... адам зат байлығы болып саналатын сапасы құнарлық.Құнарлық деп топырақтың өсімдіктерді өсу мерзімінде (вегетация) қажетті минералдық қоректік элементтер, су және ауамен ... ету ... ... ... ... ... ... мен элементтерге тілегі бірдей болмаса да, табиғи фитоценоздардың (өсімдік топтары) жоғары өнімділігі топырақ қасиеттерінің құбылымдық ... ... ... бойы ... ... бойынша барлық ауыл шаруашылығы дақылдарын бағалаудың негізгі көрсеткіші— әр гектардан алынған өнім болып келеді. Бірақ қазіргі кезде ғылымның дамуына техникалық ... ... ... ... бағалау өнім салмағымен шектелмейтін болды. Енді оның сапа көрсеткіштеріне тыңайтқыштардың әсерін анықтау да кіреді.
Әртүрлі ... ... ... өнім көлемі жан-жақты пайдаланылады. Олардың бір-бірінен артықшылығы халық ... ... ... ... ... ... Мұның өзі астық сапасын бағалайтын көптеген әдістерді шығаруға түрткі болды. Ондай әдістердің көмегімен кез-келген дәнді дақылдардың тамақтық, мал азығындық және ... ... ... мағлұмат алынады. Өнім сапасы жөніндегі көрсеткіштер мемлекеттік стандарттарда қаралған (4,5).
Тыңайтқыштарды қолдану топырақтың құнарлылығын жақсартуға, ... ... мол өнім ... оның ... ... ... себеп болады. Жүгері егістігінің сапасы көптеген көрсеткіштермен сипатталады. Олар ... ... ... үш ... ... ... ... көлемдік салмағы —1000 дәннің массасы, олардың өсу кезеңдеріндегі құрғақ заттардың массасы. 1 ... ... ... ... ... белок, крахмал, майлар, күлдер, мал азығындық өлшемдер.
в) дәннің ұндық және нандық қасиеттері.
Оңтүстік Қазақстан облысы экономикасының аграрлы секторының қалыптасу кезеңінде ... ... ... ... күрт ... 2005 жылы ... ... егісінің көлемі 178мың гектар болған, ол реформаға дейінгі кезеңнен 2,5 есеге кем. Бұл ... ... ... мал ... ... мен түсіндіріледі. Соңғы жылдары келе-келе мал басының саны ... және ... ... ... мал ... ... күрт жоғарылады, әсіресе шырынды мал азығына. Белгілі және ... мал ... қоры ... ... ... ... ... Шаруалар мақта, дәнді және көкөніс дақылдарын егуге қызығушылық танытты, оны тұтынушылардың сұранысымен түсіндіруге болады. Дегенмен 2002 ... жыл ... ... өсіп келе ... мал ... ... ... қамтамасыз ету үшін шырынды және концентратты азықтарға сұраныс көбеюде. Осы кезеңде мүйізді ірі қара саны 556 мың ... ... ... ... ... ... рөлі, топырақтың агрономиялық көрсеткіштері, фотосинтез үрдісі, сондай-ақ тыңайтқыштарды қолданудың негіздері тәжірибе жүргізу және агрохимиялық зерттеу арқылы анықталады.
Ауыл шаруашылық дақылдарының өнімін ... оның ... ... топырақ құнарлылығын көтеру тәсілдерін анықтау жолдарын іздестіру агрохимиялық ... ... ... ... ... ... белгілі бір жинақтаған тұрады. Оның зерттеу әдістері химия, физика, математика, өсімдік ... ... ... ... ... тағы ... ғылымдар арқылы толықтырылып отырады. Сондай-ақ, ғылым үздіксіз дамып отыратындықтан мүлтіксіз дәл және мәңгілік талдау әдістерін ... ... ... мүмкін емес. Олар түзетіліп, кемелдендіріліп отырылады.
Агрохимиялық зерттеудің басты мәселелерінің бірі - өсімдік. «Мұның өзі ... ... ... ... ... тығыз байланысты екенін дәлелдейді. Екінші нысаны - топырақ болып ... ... ... ... ... ... қасиеттерін, құрамындағы қоректік заттардың жалпы және өсімдікке сіңімді түрлерінің мөлшері мен өзгеруін агрохимиялық зерттеу әдістерінің көмегімен ... ... ... – тыңайтқыштар. Тыңайтқыштардың құрамы мен қасиеттері, олар-ды топыраққа енгізгенде өртүрлі өзгерістерге ұшырауы, тыңайтқыш ңолдануды ауыспалы ... ... ... ... ... ... ... нысандар бір-бірімен тығыз байланысты болғандықтан оларды біріктіріп тексеру агрохимиялық зерттеулер ... ... ... ... Осы ... ... асыру үшін агрохимиялық зерттеулер әдістемесінде түрлі тәсілдер қолданылады: егістік, вегетацяилық, лизиметрлік тәжірибелер , өсімдік, топырақ, тыңайтқыштар үлгілерін сандық және сапалық ... ... ... ... ... және микробиологиялық тәсілдер, математикалық тәсілге тәжірибелердің нәтижелерін статистикалық өңдеу жатады.
Бүл ... ... ... әр ... ... ... ... бірін-бірі алмастырмайды, керісінше, толықтырып отырады. Толықтыру нәтижесінде ғана зерттеу ... ... ... алга ... ... ... болады. Себебі өсімдіктердің қоректенуіне қолайлы жағдай тұғызу үшін тыңайтқыштарды қолданудың және олардың топырақпен өрекеттесуін ... ... ара ... мен топыраққа енгізу тәсілдерін сақтаудың маңызы зор. Сондай-ак, агрохимиялық зерттеу тәсілдерін ауыспалы егіс жүйесінің ерекшеліктері мен ... ... ... сәйкес пайдаланған дұрыс.
Зерттеулердің мақсаты: Топырақтың күнарлылығы мен оның ... ... ... ... ... ... Тексеру нәтижесінде алынған мәліметтерді топырақты агрономиялық құжаттарын, егістікті ... ... ... ... кұнарландыру және әрбір егілетін дақылдың ерекшелігіне сәйкес тыңайтқыштарды қолдану жоспарын дайындау кезінде пайдаланады.
Біздің жүргізілген жұмыс тақырыбымыз жалпы ... ... ... ... келеді және бұл тақырып дипломдық тақырыбына сәйкес келіп, толық жауап алынып отыр.
Зерттеулердің міндеті: Осы ... ... ... мынандай болды.
топырақтың күнарлылығы мен оның агрохимиялық көрсеткіштерінің өзгеруін бақылау;
«Кетебай» өқ топырағының агрохимиялық көрсеткішінің динамикасын бақылау;
тиімді өзіміз жүргізген ғылыми-практикалық ... жеке ... ... ... ... және ... ... жүргізілген ғылыми-зерттеу жұмыстарының агротехникалық шаралардың экономикалық пайдасын есептеп шығару;
осы ... ... ... жеке және ... шаруашылықтарға пайдалануына берілді.
Жұмыстың ғылыми жаңалығы. «Кетебай» өқ ... ... ... динамикасын бақылау және жүргізілген агротехникалық шаралардың дұрыс екендігін ... ... ... рет дәлелденді.
ауылдық округінің аумағының топырағының агрохимиялық көрсеткішінің динамикасы;
ауылшаруашылық дақылдарына берілетін ... ... ... ... мен беру ... ... бұл дақылдар өсірудің технологиясын жетілдіруде маңызды рөл атқарады .
1 ... ... ... ... ... ... рөлі, топырақтың агрономиялық көрсеткіштері, фотосинтез үрдісі, сондай-ақ тыңайтқыштарды қолданудың негіздері ... ... және ... ... арқылы анықталады (9-11).
Агрохимиялық зерттеу әдістеме ғылымының агрономия үшін маңызы зор ... ... келе ... ... ... ... ... міндеттері, егер олардың мәнін байыбына жете ұғын-сақ, өсімдіктердің дұрыс қоректену жағдайларын анықтап, дәл ... ... ... табылады», - деген.
Өсімдіктердің өнімін арттыру, оның сапасын жақсарту, топырақ құнарлылығын көтеру тәсілдерін анықтау жолдарын іздестіру агрохимиялық зерттеу әдістемесінде ... ... ... ... белгілі бір жинақтаған тұрады. Оның зерттеу әдістері химия, физика, математика, өсімдік физиологиясы, биологиялық химия, микробиология, ... тағы ... ... арқылы толықтырылып отырады. Сондай-ақ, ғылым үздіксіз дамып отыратындықтан мүлтіксіз дәл және мәңгілік ... ... ... ... ... ... емес (12-14). Олар ... кемелдендіріліп отырылады.
Агрохимиялық зерттеудің басты мәселелерінің бірі - өсімдік. «Адамдардың ең басты зерттейтін заттары-ның бірі және қамқорлық ететіні ... - деп ... ... Ол ... қоректік зат-тарды қажетсінуін анықтау және мүмкіндігінше дәл белгілеу үшін тиісті тәжірибе ... ... ... ... рет атап ... Қажетті заттарды өсімдіктердің қаншалықты мөлшерде талап ететініне орай реттеп, дақылдардың ... ... ... ... ... агротехникалық талаптар да сакталады. Мұның өзі агрохимиялық зерттеулер әдістемесінің басқа ғылымдармен тығыз байланысты екенін ... ... ... екінші нысаны - топырақ болып саналады. Топырақтың негізгі морфологиялық ... ... ... ... ... ... жалпы және өсімдікке сіңімді түрлерінің мөлшері мен өзгеруін агрохимиялық зерттеу әдістерінің көмегімен анықтайды.
Аталған ғылымның ... ...... ... құрамы мен қасиеттері, олар-ды топыраққа енгізгенде өртүрлі өзгерістерге ұшырауы, тыңайтқыш ңолдануды ауыспалы егістегі баска агротехникалық шаралармен үйлестіру мәселелері ... ... ... тығыз байланысты болғандықтан оларды біріктіріп тексеру агрохимиялық зерттеулер әдістеме ... ... ... Осы ... ... ... үшін агрохимиялық зерттеулер әдістемесінде түрлі тесілдер қолданылады:
1. Егістік, вегетацяилық, лизиметрлік тәжірибелер. Бұл тәжірибелердің ... ... ... жеке ... ... ... олардың дақылдар үшін қолайлы арақатынасы мен мөлшері жөніндегі мәселелерді шешуге, өсімдіктердің қоректік заттарды сіңіру механизмін зерттеуге мүмкіндік береді.
2. ... ... ... ... ... және ... ... зерттеудің зертханалық тәсілі. Аталған тәсілді қолданып агрохимия нысанда-рының құрамын жан-жақты талдауға болады.
3. Биофизикалық және микробиологиялық тәсілдер. Бұл ... ... ... мен ... үрдістерді зерттейді.
4. Математикалық тәсілге тәжірибелердің нәтижелерін статистикалық өңдеу жатады. Ол үшін ... ... ... ... ... ... зерттеу жұмыстарында өр уақытта тепе-тең дәрежеде қолданылмайды, бірін-бірі алмастырмайды, керісінше, толықтырып отырады. ... ... ғана ... ... ... жүргізіп, алга қойған мақсатқа жетуге болады. Себебі өсімдіктердің қоректенуіне қолайлы жағдай тұғызу үшін ... ... және ... ... ... анықтаудың, олардың ара қатынасы мен топыраққа енгізу тәсілдерін сақтаудың маңызы зор. ... ... ... тәсілдерін ауыспалы егіс жүйесінің ерекшеліктері мен суармалы жерлердің жағдайына сәйкес пайдаланған дұрыс.
1.1 Шетелдерде агрохимиялық зерттеу әдістеме ілімінің қалыптасуы мен ... ... ... ... ал ... сандық талдау әдісі толық дәрежеде жетілгеннен кейін агрохимиялық ... ... ... ... мен ... зор ... ... өйткені агрохимияның және өсімдіктер физиологиясының негізгі мәселелерін шешу үшін ... ... ... ... болды.
XVII ғасырдың бас кезінде Я.Б.Ваи-Гельмонт (1579-1644 жж.) өсімдік қорегі жөніндегі мәселені тәжірибе жүзінде шешуге сөтсіз де болса, алғаш ... ... ... Ол 1629 жылы ... бес жыл бойы ... ... ... топырақта жүргізген тәжірибесінің қорытындысын баяндады. Ауаның құрамы белгісіз болғандықтан және көмір ... ... ... ... ... ешкімнің ойында болмағандықтан, Ван-Гельмонт өсімдіктің өсуі үшін жалғыз су ғана жеткілікті деген ... ... ... ... ... негізгі меселелерді тәжірибе жолымен шешуге өрекеттену біртендеп арта ... XVII ... ... неміс хңмигі, өрі дөрігері И.Р.Глаубер (1604-1664 жж.) тәжірибе жүргізу арқылы топырақка ... ... ... түсімі артатынын анықтады. И.Р.Глауберден кейін 40 жыл өткен соң, Англияда 1699 жылы ... ... ... ... кірісті. Оның тәжірибесі бойынша жалғыз өсімдігі жаңбыр суынан гөрі өзен суында ... ал суға ... ... ... ... ... тіпті жақсы өсетіні байқалды. Сонымен Вудворд тәжірибесі Ван-Гельмонттың пікірін теріске шағарды. Сөйтіп ол топырақта өсімдіктің өсіп жетілуі үшін қажетті зат бар ... ... ... осы кезде жалпы өсімдік үшін минералды заттардың қызметін мойындап қана қоймай, тәжірибе жолымен жеке элементтердің рөлін ... ... ... ... Гом 1756 жылы ... ... өсіріп тәжірибе жасау арқылы оның жақсы өсіп ... үшін ... ... ал 1795 жылы ... фосфор қышқылының тұздары қажет деген қорытынды жасады.
XVIII ғасырдың аяғында агрохимиялық зерттеулер ... ... ... ... ... ... ... жж.) зор еңбек сіңірді. Ол өсімдіктегі зат алмасу үрдісін білу үшін өсімдік пен қоршаған ортаны химиялық жолмен талдау ... ... ... ... ... ... ... Н.Т.Соссюр (1767-1865 жж.) өсімдік күліне тыңғылықты химиялық талдау жасап, минералды заттардың өсімдік организміне енуі кездейсок емес деген қорытындыға ... ... ... құнарлылығына қатысты тәжірибе жүргізіп, қарашірінді құрамында кездесетін минералды заттардың өсімдікте де ... ... ... пен ... ... жөніндегі жүйелі ғылыми жұмыстарымен өйгілі бол-ган француз ғалымы Ж.Б.Буссенго (1802-1887 жжі) 1837 жылдан бастап өсімдікті таза ... ... ... алгашқы тәжірибелер жүргізді. Ол үшін қыз-дырылған құмға аздаған күл қосып, ешқандай органикалық зат және өсімдіктің ... ... ... ... үшін азот ... жоқ. ... ол ... әдістің негізін қалады. Сондай-ақ Буссенгоны ең алғашқы ... ... ... ... деп ... ... Ол 1834 жылдан бастап ауыспалы егістегі жеке элементтердің кірісі мен шығысын есептеп шығаруға әрекет жаса-ды. Буссенго агрохимиялық зерттеуде хймиялық талдаудың ... ... ... ... егіншіліктегі заттардың айналымын анықтады.
Агрохимиялық зерттеу әдістемесінің дамуына ағылшындық ға^лым Д.Б.Лооз ... жж.) ... үлес ... Ол 1843 жылы ... мекеме - Ротамстед тәжірибе стансасын ұйымдастырды. Мұнда тыңайтқыштардың дақылдарға әсерін зерттеу мақсатында көпжылдық егістік тәжірибе ... ... ... ... ... ... ... әдістемелік орталыққа айналды.
Лооз 1836-1838 жылдары вегетациялық тәжірибелер жүргізу арқылы өсімдік үшін фосфор-дың маңызын анықтады. Бұл тәжірибеде Лооз фосфор ... ... ... ... ... ... ... пайдаланды. Ал 1840 және 1841 жылдары бұл тыңайтқыштың ауыл шаруашылығы дақылдарына әсерін егістік тәжірибелерде ... Лооз 1843 жылы азот ... ... ... бидай дақылына әсерін білу үшін егістік тәжірибе салды. Кейінірек ол көң мен толық минералды тыңайтқыштардың әсерін салыстыру мақсатында ... ... ... ... ... ... мен Польсторф қыщқылмен өңделіп тазартылған құмға күлдің құра-мына кіретін барлық химиялық элементтер мен азот қосып дайындалған жасанды ортада өсімдік тым ... ... ... ... олар ... ... емес ... тиісті мөлшері топырақта еріген күйде болмаса, өсімдіктің өсіп жетілуі тежеледі немесе мүлдем тоқтап ... - ... ... ... ... мен ... минералды заттардың (күл элементтері) өсімдік қорегі екенін және ... ... ... ... ... ... күл ... мен азоттың өсімдіктің қоректенуіндегі маңызын әдістемелік жағынан зерттеді.
Ол ңүмда және суда дақылдар өсіру әдістерін қол-данды. 1846 жылы ... рет ... ... жоқ ... ортада сұлы егіп тәжірибе жасады. Мұнда тек күл элементтері берілсе өсімдік айтарлықтай жақсы өспейтінін, ал ... ... ... қосу оның өсіп ... беруіне әсер ететінін керсетті. Сондай-ақ Сальм-Горстмар қоректік ортадан жеке қоректік элементтерді шығарып тастау әдісін қолдана отырып олардың қажеттілігін ... ... ... ... заттарды пай-далануы жөніндегі тәжірибелердің көпшілігі суда өсімдік өсіру әдісі бойынша жүргізілді. 1856 жылы Кноп Макерндегі, Штекгард ... ... ... ... суда өсіру тәжірибелерін ба-стады. Кноп өзінің вегетациялық тәжірибелеріне сүйеніп, бір литр суға 1 г ... 0,25 г ... MgSO4, ... ... KNO3 және ... қосып қоректік ерітінді дайындауды ұсынды. Оның ойынша, осылай дайындалған ерітінді өсімдікті негізгі қоректік элементтермен қамтамасыз ... Кноп ... өнім алу ушін ... ... ... ... Оның ... ерітіндісі агрохимиялық зерттеуде осы күнге дейін қолданылып келеді. Өрине сол кезде оңдай мәселені шешу өте қиын еді, ... ... ... элементтің қажет, оларды қандай түрде беру керек, ерітіндінің кандай реакциясы мен концентрациясын өсімдік көтере ... ... еді. ... ... су ... ... оны тікелей түсетін күн сәулесінен қорғау жолдары да толық шешілген жоқ еді.
Немістің атақты агрохимик-ғалымы Г.Гельригель (1831-1895 жж.) өзінің ... ... ... бұршақ тұқымдас өсімдіктердің азот-пен қоректену ерекшеліктеріне түсінік берді. Ол өзінің ұзақ жылдарга созылған тәжірибелерінен мынадай ңорытынды жасады: бұршақ ... ... ... ... бар ... өсу ... сол бактери-яларды өздеріне жұқтырады, сөйтіп олардың тамырларында түйнек ... ... ... ... рана өсімдікте ауадағы бос азотты пайдалана алатын қасиет қалыптасады. Мұндай езара көмектесусіз бұршақ тұқымдас есімдіктер ауа азотын пайдалана алмайды.
Гельригельдің тәжірибелері ... ... ... және ... ... ... Сонымен бірге азоттың есімдікке ену жолдары, бактерияларды жұқтыру әдістері және түйнектердің құрылысы жөнінде көптеген қосымша мөліметтер алынды. Гель-ригель 1862 ... ... ауыл ... ... ... ... алу үшін жеке ... элементтердің (N,P,K) үлесін анықтаумен айналысты. Ол езінің 1886 жылы жүргізген вегетациялық тәжірибесі арқылы бұршақ тұқымдас өсімдіктердің азотты сіңіруіне топырақты ... мен ... әсер ... байқады.
Сол кездегі ралымдар су ерітінсінде өсімдік өсіру тәжірибесінде айырмашылық ... ... ... арқылы өсімдіктерді жасанды ортада өсіру жардайы рана қандай элементтердің дақыл үшін қажет ... ... ... ... ... кездейсоқ болатынын анықтауға мүмкіндік берді. Сөйтіп өсімдіктің тамыр арқылы қоректенуі үшін қажет жеті элемент -N, Р, К, Са, Mg, S, Ғе ... Бұл ... Кноп ... ... ... ... ... ілімінің жетілуі негізгі жаратылыс тану ғылымдарының дамуымен тығыз ... ... ... қатар ол өзіне тән мәселелерді шешу үшін өзінің әдістемесінде жетілдіреді. Мұндай әдістемеге жасанды турде ... ... ... ... ғана жатпайды (15-17). Вегетациялық әдістің түрлі модификациясын (суда, күмда, топырақ-та өсімдік өсіру) жетілдіру, өсімдікті, топырақты және тыңайтқышты ... үшін ... ... қолдану, ал олардың арақатынасын зерттеуде вегетациялық және егістік тәжірибелерді үйлестіре жүргізу, өнімді арттыруда, оның ... ... және ... ... ... ... рөл ... зерттеулер осы жолмен дамыды және агрохимиялық зерттеулер әдістемесің қолданылу ауқымы ... ... ... ... арта түсүде (18-20).
Егер агрохимиялық зерттеу женіндегі ілімнің дамуы Батыс елдерінде басталса, одан кейінгі жылдары бұл салада орыс ... ... ... орын ала ... ғасырдың соңында және XIX ғасырдың бас кезінде орыс ғалымдары ауыл шаруашылығында тыңайтқыштарға ерекше көңіл бөле бастады. Олар ... ... ... ... қатар тыңайтқыш жөніндегі өз ойларын ортаға салды.
Ресейде өсімдіктің қоректенуі мен тыңайтқыш қолдану саласындағы жүйелі зерттеу жұмыстарының басталуы, соған ... ... ... ... пайдалануда өйгілі орыс ғалымы Д.И.Менделеевтің еңбектерінің маңызы зор. Д.И.Менделеев (1834-1907 жж.) 1866 жылы минералды, органикалық және ... ... ... ... тәжірибелерді түрлі географиялық жағдайда бастайды. 1867-1869 жылдары Менделеев Мәскеу, Смоленск, Петербург, Симбирск губернияларында тыңайтқыштармен жүргізілетін егістік ... ... осы ... ... (көң) ... ... ... аммоний, натрий селитрасы, жай суперфосфат, сүйек ұны, поташ) және жанама (әк, гипс, ... ... ас ... және оларды бірге үйлестіріп қолданудың үлкен бағдарламасын дайындады. Сонымен қатар бұл мәселені зерттеп анықтау үшін ... да дәл ... ... ... ... көрсетті және егістік тәжірибе материалдарына химиялық талдау жасады. Д.И.Менделеев егістік тәжірибелерді бірнеше рет ... ... және ... ... ... жолмен өңдеу керектігін аңтты.
XIX ғасырдағы орыс ғалымдары ішінде агрохимия-лық зерттеулер ... ... ... ... бірі ... ... жж.) ... Ол фосфррит ұны және түрлі тықайтқыштармен егістік тәжірибелер жүргізді. Нәтижесінде құнарсызданган күлгін топырақтың құнарлылығын көтеруде фосфорит ұны өте тиімді ... ... ... ... беде ... ... ... Ол фос-фаттармен қатар топырақты азотпен байыту максатында сидераттармен де егістік тәжірибелер ... ... жж.) ... ... үрдістер мен оның күнарлылығы арасындағы байланысты анықтау үшін көптеген зертханалық талдаулар жүргізді. Ол топырақ құрамындары фосфаттардың еруі мен ... ... ... ... ... ... зерттеуге зор үлес қосты. П.С.Коссович (1862-1915 жж.) Ресейде Д.Н.Прянишниковпен бірге вегетациялық әдісті агрохимиялық зерттеуде ... ... ... Осы әдістің көмегімен бұршақ тұқымдас өсімдіктердің атмосферадағы азотты сіңіру үрдісін және көптеген басқа мәселелерді зерттеді. Ол ... ... ... ... арқылы өсімдіктің аммиакты пайдаланатынын дәлелдеді. П.С.Коссович вегетациялық және егістік тәжірибелер ... ... ... ... ұны ... ... сіңіру үрдісін зерттеді. Вегетациялық тәжірибелер көмегімен П.С.Коссович топырақка сабан енгізгенде оның құрамындағы азоттың ... ... ... ... керсетті.
Агрохимиялық әдістемені топырақ химиясын зерттеуде кеңінен қолданған ғалым К.К.Гедройц (1872-1932 жж.) болды. Оның зерттеу жұмыстары топырақ-тың сіңіру қабілеті жөніндегі ... ... ... Топыраққа әк және гипс сияқты мелиоранттарды қолдану ... ... ... соң ... ... негіз қаланды. Тыңайтқыштар мен өсімдіктердің топырақпен өзара ... ... ... ... де ... ... тәжірибелер жүргізді. И.С.Шулов (1874-1940 жж.) вегетациялық тәжірибеде оқшауландыру тәсілін қол-дану арқылы өсімдіктің қоректенуі мен ... ... ... ... құнды мәліметтер жинады. Сондай-ақ, вегеатциялық тәжірибе көмегімен азот ... ... ... қиын ... ... ... ... өсімдікке сіңімді түрге ауыстыратынын ашты. И.С.Шулов өзінің зерттеу жұмыстарында стерильді (тазартылған) дақыл тәсіліне де ... мән ... Осы ... ... ол ... ... аммонийдің физиологиялық қышқылдылығын, есімдіктің ... ... жөңе ... ... ... ... қабылдайтың анықтады.
И.С.Дикусар (1897-1973 жж.) вегетациялық тәжірибе көмегімен аммоний ... ... ... ... ... ... яғни орта ... байланысты екенін, сонымен бірге аммиак өсімдіктің калийді қабылдауын төмендететінін, керісінше,фосфорды сіңіруін жоғарлататынын ... ... жж.) ... ... және тыңайтқыш арасындағы өзара байланысты ве-гетациялық тәжірибе жүргізу арқылы зерттеді. ... ... ... қосылыстарына химиялық талдау жасай отырып, олардың түрлі фрақцияларын анықтау ... ... ол ... кездесетін фосфаттарды ерігіштігіне қарай бес топқа жіктеді:
1) кемір қышқыл газымен қанықтырылған суда ... 0,5 Н ... ... ... 0,5 Н HC1 ... H2SO4 ... еритін;
4) 3,0 HNaOH ерітіндісінде еритін;
5) жоғарыда аталған ерітінділерде ерімейтін. Бұл топырақтағы минералды фосфаттардың өсімдіктерге қолайлы деңгейін белгілеуге ... ... ... жж.) ... тәжірибеде фосфор тыңайтқыштарынын түрлі ауыл шаруашылығы дақылдарының өнімі мен сапасына өсерін ... ... ... жағынан маңызды мөліметтер жинақтады. Атап айтқанда, А.В.Соколов өсімдік өзінің ескі мүшелеріндегі фосфорды жас мүшелерінін; өсуіне пайдаланатынын анықтады. Сонымен қатар ... ... қант ... ... қанттың, картоп түйнегінде крахмалдың жоғарлауына әсер ететінін, әрі олардың тиімділігі топырақтың ылгалдылығына байланысты болатынын дәлелдеді.
Г.Г.Густавсон ... жж.) ... ... ... ... ... егістік тәжірибелер жүргізді. Өзі ұйымдастырған химиялық зертханада өсімдіктерге, топыраққа және тыңайтқыштарға химиялық ... ... ... ... алюминий галогенидтерінің катализдік қасиеттерін зерттеу нәтижесінде олардың органикалық заттардың ... ... ... ... ... ... жж.) ... жылдар аралығында Ресейдің негізгі ауылшаруашылық аймақтарында тыңайтқыштармен егістік тәжірибелер орындаған ғалым. Нәтижесінде тыңайтқыпгтардың дақылдар өніміне тигізетін әсерінің ... ... ... Сол сияқты фосфорит ұнының әсері топырақтың гидролиттік қышқылдығының шамасына байланысты ... ... қара ... жүргізген егістік тәжірибемен дәлелдеді. А.Н.Лебедянцев агрохимияда әдістемелік мәселелерге көп көңіл бөлді. Атап айтқанда, топырақтың нитрлену үрдісін, өсімдік, топырақ, ... ... ... мөлшерін нефелометрлік тәсілмен анықтау және кептеген химиялық талдау әдістерін ұсынған ғалым.
Ф.В.Турчин (1902-1965 жж.) Долгопруд ... ... ... ... ... тәжірибелерінің деректеріне сүйене отырып, мочевина мен аммоний ... ... ... болатынын көрсетті. Ф.В.Турчин егістк және вегетациялық тәжірибелердің мәліметтеріне сүйене отырып сұйық азотты тыңайтқыштарды ... 10-12 см ... ... ... ... арттыратынын көрсетті. Ол агрохимиялық зерттеу жұмыстарында изотоптық және ... ... ... ... ... қажет деп санады. Ф.В.Турчин азоттың изотопын қолдану арқылы вегетациялық тәжірибе жүргізіп, әртүр лі топырақтағы азот ... ... ... ... ... жж.) ... тәжірибе арқылы өсімдіктің өсіп дамуының Әрбір кезеңінде оның ... ... ... ... ... оның жеке ... кейпіне (сыртқы пішініне) қарап қолданылатын тыңайтқыштар дақылдың қажетін өтей ... тез ... ... мен ... ... көрсетті. Сол сияқты Д.А.Сабинин көздеген мақсатқа қарай өсімдіктегі зат алмасу үрдісіне белсене араласуға болатынын ... Орта ... ... ... ... ... ... 1,2,3 жылдық жоңышқа, мақта егістіктері мен тың жерлерде азот жинаушы целлюлоза ыдыратушы бактериялардың топырақтың әртүрлі қабаттарында таралуын, сондай-ақ тыңайтқыш қолданудың ... ... ... Атап ... ... негізгі тыңайту мен азотпен үстеп қоректендіру оның түсімін айтарлықтай жоғарылатады деген тұжырым жасады.
А.И.Душечкин (1874-1956 жж.) агрохимиялық ... ... ... ... ... ... денитрификация үрдістеріне, биологиялық сіңіру құбылысына әсерін жан-жақты талдады. Топырақтағы қарашірінді мен аммиакты және өсімдік ... ... мен ... ... ... ... ... (1903-1979 жж.) түйіртпекті суперфосфаттың тиімділігінің үнталған супер-фосфатқа қарағанда жоғары болатының егістік және ... ... ... арқылы дәлелдеді.
Оның бірқатар тәжірибелері тыңайтқыш қолдануға байланысты топырақтың агрохимиялық қасиеттерінің және дақылдың сапа ... ... ... ... ... ... топырақ құрамында кездесетін жылжымалы алюминий мен марганецтің және үлы ... ... ... зиянды әсерінің физиологиялық-биохимиялық себептерін ашты.
К.А.Тимирязев (1843-1920 жж.) фотосинтез жөніндегі тамаша зерттеулері нәтижесінде әйгілі болған, ... ... ... аса ірі ғалым. К.А.Тимирязев езінің ғылыми қызметінің бастапқы кезінде Д.И.Менделеев бағдарламасы бойынша тыңайтқыштармен тәжірибе жүргізуші-лердің бірі ... ... ... ... зерттеу жұмыстарында өсімдіктердің қоректену және тыңайтқыштар қолдану мәселелеріне үнемі ... ... ... ... ... ... шешуде агрохимиялық білімнің маңызы аса зор екенін және Ресейде агрохимиялық зерттеу жұмысын ... ... ... ... ... ... ... Вегетациялық әдісті физиологиялық және агрохимиялық тәжірибе үшін аса маңызды, әрі дәл ... бірі деп ... ... әдісті бағалай отырып, ол агрономиялық мәселелерді шешуге арналған ғылыми жұмыстарды вегетациялық және ... ... ... ... ... екенін және егіншілік үшін агрохимиялық зерттеу әдістеме білімінің маңызы үлкен екенін көрсетті. Бұл жағдай Ресейде ... ... ... ілімінің дамуында зор рөл атқарды.
К.А.Тимирязев пікірінше төмендегідей тәжірибеде өсімдіктердің өсуі егіс даласындағы жағдайларға ұқсас келеді. Сондай-ақ жәшіктерден аққан су ... ... оған ... ... жасау көптеген тың ғылыми мәселелерді шешуге көмегін тигізеді. К.А.Тимирязев осындай лизиметрлік тәжірибе арқылы есімдік топыраққа берілген ... ғана ... ... қатар топырақтың табиғи құнарлылығын да пайдаланатынын керсетті.
Қазақстанда агрохимиялық зерттеу әдістеме ілімінің қалыптасуы мен даму кезеңдері
Қазақстанда ... ... ... атап ... ... ... ауыл ... дақылдарына қолдану (арпа, бидай) алғаш рет 1903 жылы ... ... ... ... Мұнда азот пен фосфор тыңайтқыштарын бірге бергенде дәнді дақылдардың ... 50%-ға ... ... ... ... 1922 жылы ... ... стансасының Бурное тәжірибе учаскесінде жалғастырылды.
Қазақстанның Жер шаруашылығы Комиссариатының жанынан 1926 жылы топырақты зерттеу бюросы ұйымдастырылды. Бұл бюро ... ... Жер ... және ... ... 1935 ... бастап В.Р.Вильямс атындағы Қазақ егіншілік институтына айналды. Осы үақыттан бастап Қазақстанда өсімдіктердің қоректенуі мен тыңайтқыштар-дың ауыл шаруашылығы дақылдарына ... ... ... ... калыптаса бастады.
Біздің елімізде ауыл шаруашылығы дақылдарына минералды тыңайтқыштардың тиімділігін ... ... ... егістік тәжірибелер кең көлемде 1929 жылы жүргізіле бастады. Бұл ... ... ... мен ... көп еңбек атқарды.
И.И.Синягин Қазақ егіншілік ғылыми зерттеу институтында 1932-1942 жылдары боз топырақта кант қызылша ауыспалы егіс дақылдарына ... және ... ... ... зерттеу үшін егістік тәжірибе жүргізді. Осы тәжірибенің көмегімен тыңайтқыштардың мөлшері мен мерзімінің ауыспалы егіс ... ... және ... ... ... режиміне есерін зерттеді. 1948-1953 жылдары тұрақты егістік тәжірибе жүйелі түрде тыңайтқыштарды ұзақ ... ... ... агрономиялық қасиеттеріне және агрономиялық шаралардың (топырақты жырту, суару) тыңайтқыштардың тиімділігіне әсерін дәлелдеді. И.И.Синягин Оңтүстік Қазақстан топырақтарының құрамындағы ... ... және ... ... түрлері мен мөлшерін анықтау арқылы фосфор тыңайтқышын қолданудың тиімді екенін ... ... ... ... ... жұмыстарының дамуына үлкен үлес қосқан К.И.Иманғазиев (1910-1970 ж.) болды. Ол 1935 жылы К.А.Тимирязев атындағы ауыл ... ... ... ... ... В.Р.Вильямс атын-дағы ғылыми-зерттеу инстииутының агрохимия бөлімін 30 жылдан артық уаңыт баскарды. Ол Қазақ-станда тұңғыш рет ... ... ... ... ... 1961 жылы ашык қара ... топырақта орналасқан сегіз танапты қант қызылша ауыспалы егіс дақылдарының (1 танап - жоңышқа мен ... ... 2 ... - ... жылдық жоңышка; 3 танап - үшінші жылдық жоңышқа; 4,5,6 танаптар - кант қызылшасы; 7 танап - ... ... 8 ... - қант ... тыңайту жүйесін зерттеу үшін егістік тәжірибе жүргізуді бастады. Ал 1962 жылы дара дақылға (қант кызылшасы) азот, фосфор, калий ... ... мен ... әсерін зерттеу мақсатында екінші тұрақ-ты егістік тәжірибе салды. Осы аталған егістік тәжірибе жұмыстарына 1970-1987жылдар аралығында профессор Б.Бәсібеков жетекшілік ... ал 1987 ... ... уақытқа дейін профессор С.Б.Рамаза-нова жетекшілік етіп келеді.
Қазақстанда тұңғыш рет вегетациялық тәжіри-белер жүргізу жұмыстары Ңазактың В.Р.Вильямс атындағы егіншілік ғылыми-зерттеу ... ... ... Бұл ... ... ... ауыл шаруашылығы дақылдарына тыңайтқыш қолданудың мәселелері жан-жақты зерттеліп, А.Үмбетов, М.Құспанов, Р.Жүнісов, О.Торшина, Б.Бәсібеков, Қ. ... ... ... ғалымдар өсіп жетілді. Осы институтты көпжылдық тәжірибе деректерінің нәтижелері Қазақстанның ... ... қант ... азот пен ... ... ... ... және фосфор мен калийді енгізу азот пен фосфорды қолдануға қарағанда тиімдірек екенін көрсетті. Зертханалық талдаулар негізінде кант қызылшасының ... ... ... ... ... ... жасалды.
Сонымен қатар К.Иманғазиев пен Б.Бәсібеков зерттеулерінің нәтижелері мынаны көрсетті: күздік бидай минералды тыңайтқыштан бірінші жылы азоттың 65%-ын, фосфордың 40%-ып және ... 70%-ын ... ... ... ... ... ... Безостаяі және Мироновская 808 сорттарына минералды тыңайтқыштардың мөлшері мен беру мерзімінің қалай өсер ... ... ... ... ... әрі ... ... В.Р.Вильямс атындағы егіншілік ғылыми-зерттеу институтының қызметкерлері А.И.Сирица мен Л.М.Барановский тыңайтқыш түрі мен мөлшерінің жүгері өніміне тІігізетін әсерін эксперименттік шаруашылығында ... қара ... ... егістік тәжірибе жүргізу арқылы зерттеді.
Елімізде агрохимиялық зерттеу әдістеме ілімінің дамуына Қазақстанның басқа да ... және ... ... ... де ... үлес ... ... ғылыми мекемелерінің жүргізген көп жылдық егістік тәжірибелерінің деректері фосфор тыңайтқышын жаздық бидай тұқы-мын ... ... ... ... және ... ... ең ... екенін керсетті. Мысалы, Қостанай облысындағы Қарабалық тәжірибе стансасының 1949, 1950, 1957 және 1965-1968 жылдардағы деректеріне сәйкес, ... ... себу ... ... ... ... оның ... 12,5%-ра артса, ал Ақмола облысындағы Қазақ астық шаруашылығы институтының 1958-1964 жылдары қарашіріндісі аз ... қара ... ... ... ... ... енгізілген түйіршікті суперфосфат жаздық бидай түсімін орта есеппен 10,1 %-ға көтерілген. ... ... ... ... қара ... А.Н.Золотарев жүргізген тәжірибеде жүйекке енгізілген фосфор тыңайтқышы жаздық бидай түсімін 12 %-ға өсірген.
Республикамыздың агрохимик ... ... ... ... ... ... ... беретінін 1929-1934 жылдардың өзінде-ақ анықтаған. Осы ... ... ... ... 87 рет егістік тәжірибе жұмыстары жүргізілді. Мақтарал тәжірибе стансасының өндірісте жүргізген тәжірибесі, мақтаға азот пен ... ... ... ... екенін дәлелдеді.
Суармалы аймақта өсірілетін астық дақылдарының ішінде күрішке тыңайтқыш қолдану, оның өнімділігінің артуына айтарлықтай әсер ... ... ... Қазақстан, Алматы облыстары жардайларында жүргізілген егістік тәжірибелер ... ... ... ... ... стансасында З.А.Глебова мен А.И.Хван күріш дақылына егістік ... ... ... фосфор, калий тыңайтқыштарының тиімділіктерін сынап, солардың ішінде күріш өнімінің артуына неғұрлым көбірек әсер ... азот ... ... анықталды. С.Рамазанова мен Т.Смағұлов Қызылорда облысы жағдайында түрлі азот тыңайтқышының күрішке әсерін тексеру үшін ... және ... ... ... нәтижесінде зерттелген тыңайтқыштар ішінен күрішке аммоний сульфаты мен ... ... ... болды.
М.Мамышев пен А.Сапаров өздерінің жүргізген егістік тәжірибелерінің нәтижелерін жинақтап, картоп және ... ... ... ... егіс ... ... ... қоректік заттардың жылжымалы түрлерінің мөлшеріне қарай қолдану керек деген ... ... ... ... ... ... 1960 ... бастап қарқынды дами бастады. Сол жылдары Қазақстанда химия ... ... ... ... ... минералды тыңайтқыштар өндіру жөнінде аса ірі кешен құрылды. Қаратау фосфорит кен орнын игеру, Ақтөбе, ... ... ... тыңайтңыштар шығару жолға қойылды.
Елімізде жыл сайын тыңайтқыштарды өңдірудің еселеп артуына ... ... ... ... ... анықтау мәселелерін шешу үшін және ғылым мен ауыл шаруашылық ендірісінің ... ... ... ... және ... оқу ... агрохимия және топырақтану факультеті мен бөлімдер ашылып, агрохимия кафедрасы кеңейтіліп, қайта ... ... 1964 ... бастап дербес агрохимиялық қызмет көрсету мекемелері кұрыла бастады.
Қазақ ұлттық аграрлық университетінде (бұрынғы Қазақ мемлекеттік ауыл ... ... ... ... және ... ... агрохимиялық зерттеу әдістеме ғылымының жаңа сатыға көтерілуінде зор үлес қосты. Агрохимия кафедрасының ... ... ... ауыл ... дақылдарына тигізетін әсерін зерттеу үшін институттың Жаңашар оқу-тәжірибе шаруашылығында егістік тәжірибе жүргізуді ... Оның ... ... ... ... академиясының Химия институтының зертханасында қаратау фосфорит кенін термикалық (жоғары ... ... ... ... ... балқытылған полифосфаттар, метафосфаттар, термофосфаттар, фторсызданған фосфат және аммофос сияқты тыңайтқыштардың есімдіктерге өсерін Р.Елешев, ... ... ... ... ... ... ... жүргізген егістік тәжірибе кезінде сидераттардың көң мен минералды тыңайтқыштардай әсер ететіндігін анықтады.
Агрохимия кафедрасы 1979 жылы ... ... ... ... ... Р.Елешевтің жетекшілік етуімен Қапшағай су қоймасының оң ... ... ... алқабының ашық боз топырағында орналасқан малазықтық және көкөніс ауыспалы егіс дақылдарын ... ... ... ... ... ... жұмысының басты мақсаты - аймактық табиғи климат жағдайларына сәйкес тыңайтқыш қолданудың тиімді жүйелерін жасау. Сонымен қатар ауыспалы егіс дақылдарының өнімі мен оның сапа ... және ... ... ... әрі ... ... ... жағдайын сақтау ерекше назарға алынды. Екіншіден, ауыспалы егіс дақылдарының түсімділігі топырақтағы жылжымалы фосфорға, фосфат потен-циалына, бос ... ... ... мен ... ... ... қосылыстарына тәуелділігін анықтау. Үшіншіден, ауыспалы егісте дақылдардың кезектесіп айналымнан (ротация) өтуі мен оларға тыңайтқыш қолданудың ... ... ... ... өсерін көрсету.
Сүрлемдік жүгері, жоңышқа, арпа, қартоп, пияз, сорго дақылдарына тыңайтқыш әсерін зерттеуге арналған егістік тәжірибе 10 ... ... 84 ... ... Зерттеу жұмыстарын А.И.Иванов, Қ.Қысықов, Ө.Балғабаев, С.Оразбаев, Е.Бәзілжанов, Д.Медеубеков атқарды. Жинақталған ғылыми мәлеметтердің ... ... ... ... ... ... малазықтық және көкөніс ауыспалы егіс дақылдарына тыңайтқыш қолданудың мерзімін, тәсілін, мөлшерін нақты анықтау жөнінде ... ... ... тағы бір ... ... фосфор тыңайтқышының мөлшері мен топырақтағы фосфордың жекелеген формалары арасындағы сандық байланысты анықтауға арналған. Ол бір ... ... ... ... ... фосфор қосылыстарының қанша бірлікке артатынын анықтады.
Сонымен қатар агрохимия және ... ... ... жетекшілігімен Қазақ үлттық аграрлық универеитетінің Сайма-сай ауылындағы ... ... ... ... топырақта орналастырылған малазықтық ауыспалы егіс дақылдарына тәжірибе жүргізілді: (1 - ... мен ... 2 - ... ... ... 3 - үшінші жылдық жоңышқа; 4 - малазықтық кызылша; 5 -сүрлемдік жүгері; 6 - ... ... Оның ... ... ... ... жағынан бағалау. Егістік тәжірибе 1982 ж. Басталды. Көзіргі уақытқа дейін жүргізіліп келеді. Егістік тәжірибе үш фон (Ро, Р300, Р600) ... 16 ... ... ... ... ... ... супер-фосфат, калий тұзы, жартылай шіріген көң және био-гумус пайданылды, ғылыми зерттеу жұмыстарына А.Түрсынбаева, А.Жаппарова ... ... ... ...... ... ... қасиеттеріне және өсімдік пен топырақта ауыр металдардың шоғырлануына тыңайтқыштардың әсерін анықтау.
Сондай – ақ, ... ... ... ... ... университетінде 2001 жылы Ауылшаруашылығы кафедрасы ашылған Агроөндірістік факультеті ... ... ... ғылымының жаңа сатыға көтерілуінде зор үлес қосты. Ауылшаруашылығы ... ... ... Б.- 2001 өз ... ... 2002 ... бастап б.ғ.к. доцент м.а. Ешибаев А. бөлім меңгерушісі қызметін атқарып жаңа қазақ тіліндегі кітаптар қорын көбейтуге өз үлесін қосты. 2003 ... ... ... ... ... ... ... Раисов Б.О 2007-2012 ж.ж. кафедра меңгерушісі қызметін атқарды. Агрономия, Топырақтану және Агрохимия мамандықтары бойынша ... ... ... ... аға ... ... беруде.
Осы келтірілген мәліметтер елімізде агрохимиялық зерттеудің кең epic алып, жан-жақты дамып отырғанын және ... ... ... ... химиясы және тықайтқыштар қолдану жөнінде өте зор көлемде ғылыми жұмыстар ... ... ... ... ... ... құрайтын табиғи процестердің дамуы, геологиялық, биологиялық процестер өрге басып, өркендей беретінін көрсетеді. Әрине, оның ... ... ... ... кері процестер болуы мүмкін, алайда, олардың ішінара ғана сипаты бар және ... ... ерте ... не кеш ... әйтеуір, олардың орнын толтырып отырады. Демек, тіршілікті өрге бастырудың объективтік факторы сол ... өз ... ... және ... топырақ құралу процесінің дамуы тұтас алғанда топырақтың қүнарлылығын жақсартуға ... Рас, бұл ... әр ... ... ... ... және тым баяу ... — өсімдіктер үшін жартылай шикізат дайындайтын органикалық заттар түзуші табиғи цех тәрізді. Сонымен қатар ол — ... ... ... ... ... ... қонысы.
Жоғары өнім алу үшін өсімдікке қажет коректік заттар мен суды дұрыс үйлестіре білу ... ол үшін ... ... мен озық ... ... ... ... топырақты мәденилендіру мен жақсарту үшін қажетті мынадай заңдарды ... ... ... ... құралу процесіндегі жағымды тиімділік заңы. Топырақ қунарлылығының қалыптасуы және оның біртіндеп арта беретіні, ондағы тірі организмдердің барған ... ... ... және күн ... қуаты мен қоршаған ортадан қоректік заттарды көп жинауы, ал содан соң бұларды өзі мекен ететін аймаққа шоғырландыруы, тірі организмдердің жетекші роль ... осы ... ... ... мен су режимдері қолайлы аймақтарда өсімдіктердің, жер қыртысының үстіңгі қабаттарында микрофлоралар мен ... ... ... жақсы жағдайлар жасалатыны белгілі. Ал мұның өзі, түптеп келгенде, топырақ құралу процестерін жеделдетеді, топырақ құнарлылығын арттыруға біршама тезірек ... ... ... ... ... оның биологиялық қуаты жоғары дәрежеге жетеді. Алайда, климаты суық аудандарда (Тундра аймағында) топырақтың құнарлылығынын ... ...... ... ал шөл және ... ... (Орта Азия және Қазақстанның оңтүстік шығыс бөлігі) ылғалдың жоқтығы ... ... ... ... топыраққа қайтару заңы. Бұдан 125 жыл бұрын неміс ғалымы Ю. ... ... ... ... заңын ашқан болатын. Қайтару ... ... ...... ... ... ... кету, немесе басқа да себептер салдарынан топырақтың сіңімді қоректік заттарының тепе-теңдігі бұзылған жағдайда, тиісті ... ... ... яки ... агротехникалық әдістермен ол тепе-теңдікті қалпына келтіру қажет. Соның өзінде топырақ — тірі ... ... ... және ... микробиологиялық процестер дұрыс реттелсе, өсімдіктердін пайдалануына жарамсыз ... бір ... ... ... ауысатынын ескеру керек. Заттарды қайтару заңының бұзылуы — топырақтың ... ... ... соқтырады.
3. Минимум, оптимум және максимум заңы. Бұл заң қайтару заңымен тығыз байланысты. Егін көлемі көп жерлерде өсімдіктер өсуінің ... ... ... ... ... болатыны белгілі. Егіннің түсімі топырақтағы минералдық заттардың мөлшеріне (азот, калийдің, фосфор және басқа қоректік заттарға) ... ... ... ... ... ...... элементтер. Сол сияқты топырақта қоректік заттар жеткілікті болғанымен, су тапшы болса, онда түсімнің мөлшерін ылғал шектейді. Мұндай жағдайда диқан ... ... ... осы, ... теріс ықпалын жоюға жұмсауы қажет. Әрине, бұл арада ең ...... ... ал ... ... жүйесі әлі жасалмаған жерде, топырақта ылғалдың біршама көп жиналуы мен сақталуын қамтамасыз ететін агротехникалык шаралардың ... ... ... ... ... — ылғалдың, қоректік заттардың, жылудың, жарықтың — шамадан тыс көп ... да, ... кем ... да өсімдіктің өсуі мен өркендеуіне теріс ықпал етеді. Бұл ... ауыл ... ... биологиялық сапасының нашарлауына да әкеп соқтырады.
Өсімдіктің тіршілік етуіне минимальды — қолайсыз және оптимальды — ен қолайлы ... ... ... ... да ... ... жағдай, көбінесе, өсімдіктерге зиянды келеді. Тіпті, оны көп ретте өсірмей тастайды. Өйткені, бұл арада ... заңы деп ... заң өз ... ...
Шамадан тыс көп, әсіресе, біржақты енгізілген тыңайтқыш өнімді арттырмайды. Тіпті, ... онын ... ... ... ... беталды көбейтуге жұмсалған шығын өзін ақтамайды, қайта шаруашылыққа тек зиян шектіреді.
Сол сияқты өсімдіктер өзінің өсіп өну сатысына ... ... ... ... да ... дамымайды. Міне, сондықтан сортаң, батпақты топырақтарда тұздар мен ылғалдық көп болуына байланысты оптимальды, яғни қолайлы жағдайлар жасау үшін, тұзды топырақ ... ... да ... ... ... егіс кезінде, тыңайтқыштар жүйесін талдап жасағанда, бітік те тұрақты енім өсіру жөніндегі басқа да ... ... ... ... осы заң басшылыққа алынады. Минимумда немесе максимумда бар факторларды неғұрлым оптималды дұрыс мөлшерге жеткізу, өсімдіктің өсуі мен дамуы үшін ең ... ... ... ... шаралар қолдану —осы заң негізінде жүзеге асады.
Алайда, практикада минимум, оптимум және максимум заңы ... ... ... ... ... да ... ... азот минимум болған егістікке фосфор, ал фосфор аз ... азот ... ... ... аз ... қарамастан топырақты дискілі құралдармен қайта-қайта өңдеп, ақыры оны құрғатып тындыратын «егіншілер» де ұшырасады.
Біз оңай болуы ... ... ... ... бір ... бар ... кездегі, минимумның, оптимумның және максимумның маңызын жеке-жеке алып ... ... осы үш ұғым ... ... ... ... ... егіншілік практикасында олар бір заңның шеңберінде, бір мезгілде алынып қаралады да, көбінесе жай ғана минимум заңы деп ... ... өзі ... ... ... және дақылдарды уақыт пен кеңістік бойынша дұрыс кезектестіру (тұқымды ауыстырып отыру), дұрыс ... егіс ... ... ... Жекелеген организмдер ғана емес, тұтас бүкіл өсімдік қоршаған ортамен өзара байланыста, тығыз қарым-қатынаста болады. Олар қатар өсіп қана қоймайды, қауымдасып, ... ... ... ... ... және ... басқа да факторлары үшін күреседі, өзара олардың бір-бірімен тығыз қатынаста болуының мәні осы. Екінші жағынан, ... ... ... нәтижесінде фитоценозға кіретін өсімдік түрлерінің, өздері мекендеген орын жағдайының ... ... ... ... жүзеге асады.
Бір түрге жататын өсімдіктер арасында немесе белгілі бір факторларды бірдей мезгілде қажет ететін өсімдік түрлері арасына ... ... ... Ал ... ... мен ... топырақтың әр түрлі қабаттарынан алатын және күн сәулесін әртүрлі қажет ететін, басқа керектерін де ... ... ... ... арасында бәсекелестік мүлде дерлік болмайды, немесе, едәуір аз болады. Өсімдік ... ... ... топырақтың әр түрлі қабаттарын кеулейтін өсімдіктер кездесетіні тегін емес. Өсімдіктің бір ... ... ... үстіңге қабатта болса, ал басқаларының тамырлары едәуір тереңге бойлайды да, таязда орналасқан тамырларға бөгет жасамайды. Ең ақырында, өсімдіктер мен топырақтардың ... және ...... омыртқасыз организмдер, микроорганизмдер арасындағы қатынас аса күрделі болады. ... даму ... ... ... өзара пайдаға асырудың тұрақты түрдегі биологиялық тізбегі осындай. Мысалы, топырақ микроорганизмдері құрғақ ... және ... да ... өнімдерді суда еритін минералдық қосындыларға айналдырады. Кейін оны есімдіктер пайдаланады, оның үстіне микроорганиздердің белгілі бір ... ... ... бір ... бейімделеді.
Ауыспалы егісте дақылдарды кезектестіріп егудің маңызы зор. Белгілі бір дақылды, немесе өздерінің қасиеттері жағынан азды-көпті ... ... ... ... ... бір ... еге ... гөрі, мәдени дақылдарды дұрыс кезектестіріп егу анағұрлым мол өнім алуға ... ... ... ... пікірді кезінде академик Д. Н. Прянишников (1965) айтқан болатын. Мұның себептерін 4 топқа бөлуге ... ... ... ... ... ... ... олардың қоректік заттарды пайдалануындағы айырмашылықтар.
физикалық себептер, яғни, әр ... ... ... ... кейін топырақ жағдайындағы және оның ылғалдылығы дәрежесіндегі айырмашылықтар, жерді дұрыс өндеу жүйесі, жел ... ... ... ... дақылдардың ауруларға, зиянды жәндіктерге және арамшөптерге түрліше төзімділік керсетуі.
4) экономикалық себептер, яғни, дақылдар қажет ететін еңбек мөлшері және оның ... ... ... ... ... ... шаруашылық үшін маңызының әр түрлі болуы.
Бұл себептерге ауыл ... ... ... қорғаудағы роліне қатысты сондай-ақ суармалы егіншіліктегі көп жылдық шөптердің, ... ... ... ... ... ... де ... дұрыс кезектестіріп егу топырақ, су режимін тиімді пайдалануда үлкен маңызға ие. Яғни ... ... ... ... ... ... үшін, суды әр түрлі дәрежеде қажет ететін өсімдіктерді ... егу — ... ... озық ... тыңайтқыштарды қолдану дәрежесі артқан сайын топырақтағы ылғалды пайдаланудың аса қажеттігі үдей ... Бұл ... ... тыңайтқышқа байланысты өнім молаяды, бітік егіннің өсіп-жетілуіне жұмсалатын су мөлшері артады.
5. ... өсуі мен ... ... ... әрекеттерінің нәтижесі деп аталатын бесінші заң аталмыш төрт заңның логикалық үйлесімі болып табылады. Мұның егіншілікті ғылыми ұйымдастыру практикасында ерекше маңызы ... ... ... ... өз ... ... ... бір-бірімен өзара тығыз байланысты әрекет ететіні белгілі. Оларды басқа ешнәрсемен алмастыруға болмайтыны ... ... бұл ... бәрі ... бағалы. Өсімдік өне-бойы факторлардың бүкіл комплексінің ықпалында болады. Вегетациялық ыдыстарда және егіс ... ... ... ... сондай-ақ, егіншіліктің көп жылғы практикасы мынаны көрсетті: өсімдіктер тіршілігінің факторлары тек ... ... ... ғана ... әсерлі болады. Егіс даласындағы жағдайда осы факторлардың бірінші өсімдікке ықпалын өзгертпесе, басқа факторлардың ... мен ... ... ... Осы өзара әрекеттестік заңдылығын танып білген диқан өсімдік ... ... ... ... ғана ... онымен тығыз байланысты басқа факторлар арқылы да жанама түрде ықпал етіп, тіпті, ауа райы қолайсыз болған ... ... де ... егін ... ... ... ... пісуін тездететін фосфор және калий тыңайтқыштарын қолдану арқылы қуаңшылық жағдайында ... ... ... ... ... Қ. А. Тимирязев былай деп атап көрсеткенді: тыңайтқыштар өсімдіктер пайдала-натын қоректік ... көзі ғана ... ... олар сондай-ақ қуаңшылықпен күрес құралы болып табылады. ... ... азық мол ... ... заттар жетімсіз кездегіге қарағанда, құралатын орга-никалық заттың әрбір өлшеміне суды аз буландырады.
1.4 «Кетебай» өңдірістік кооперативке ... ... ... ... ауданы «Кетебай» өндірістік кооперативінде орналасқан. Ауылдық округінің орталығы облыс ... ... ... 255 км. және ... ... ... 15км ... орналасқан. Жалпы агрохимиялық зерттеу ауданы 189 га құрайды. ... ... ... ... ... көрсетілген.
1 кесте
Ауылшаруашылық жерлердің экспликациясы (га)
Жалпы аумақ
Егістік жер
Сонын ішінде суармалы
Жайылым
Барлық
А.ш. жерлер
Басқа
лар
1458,5
1093,4
1093,4
10,1
1103,5
-
Кетебай ауылдық округінің негізгі бағыты мақташылық. Округін жалпы көлемі 965,5 га ... ... ... ... ... 958,5 га : ... ... – 948,4 га, жайылым – 10,1 га.
кесте
Егістік жерлердін құрылымы
Дақылдардын атауы
Егістік жерлердін құрамы
Онім, ц/га
Көлемі ... - ... ... : жүгері
жаздық арпа
күріш
9,4
40,0
15
0,86
3,65
1,39
69,9
23,3
23,7
-
Мақта
780
71,36
35,6
Көкөніс
3
0,27
32,7
Бахча дақылдары
3
0,27
18,7
Сүрлемді жүгері
11
1,0
350,6
Көпжылдық шөптер
33,0
3,0
270,6
Көпжылдық жабылмаған шөптер жасылжемшөптер
65,0
6,0
141,2
Алдынғы жылғы көпжылдық егістер
134
12,2
-
Сонын ішінде : шөпке
54
4,9
110
Жасылжемшөптер ... ... ... ... ... ... округінде ауылшаруашылық дақылдардың сонғы бес жылдықтың өнімділігі ц/га

Ауылшаруашылық дақылдар
2011
2012
2013
2014
2015
1
Көпжылдық шөптер
312,0
321,0
335,2
345,2
352,6
2
Арпа
15,3
16,8
18,8
21,5
25,3
3
Дәнді жүгері
52,2
56,8
62,5
63,5
66,8
4
Көкөніс
26,0
23,0
25,0
28,0
26,8
5
Бахша дақылдары
128,0
135,0
144,5
185,0
245,7
6
Картоп
27,7
28,0
32,0
38,0
40,7
7
Сүрлемдік жүгері
-
-
-
340,0
355,6
8
Көп жылдық ... ... ... ... тұқымға
0,9
0,8
0,9
0,8
0,9
10
Мақта
29,8
31,8
32,8
34,9
35,8
11
Жасылжемшөптер
215,2
225,1
236,2
248,6
272,0
Кестенің мәліметтері бойынша аталған шаруашылықта ауылшаруашылық дақылдардың өнімділігі Сарыағаш мемлекеттік мақта дақылдарының сорт ... ... ... дәнді жүгері- 66,8ц/га, сүрлемдік жүгері -340-355,6ц/га, ... ... -115,0 ц/га, ... және тұрақсыз.Бұл топырақ климат жағдайына байланысты, басқа жағынан агротехникалық іс-шаралардығын төмендігімен, суландыру мөлшерінен және техникадан ауытқу, органикалық және ... ... ... қолданбау. Казіргі кезде шаруашылықта үш жемшөптік ауыспалы егіс еңгізілген.
Ауылшаруашылық дақылдардың өнімі әр жылда әртұрлі және ауа райына ... ... ... ... ... резерв болып органикалық және минералдық тыңайтқыштар қолдану, осы шаруашылықта кең таралмаған.
1.5 Аймақтың климаттық жағдайы
Оңтүстік аймақтарда ... ауа ... жаз ... 28 ... ... болады. Жалпы жылылық бойынша орташа тәулік температура 100С жоғары. Облыс көлемі ... ... ... мамыр айынан тамыз айлары бойынша тиімді температура 1700–1850 градус болады. ... ... ... ... 170 күннен 190 күнге, ал оңтүстікте 230 күннен 250 күнге дейін ауытқиды.
Оңтүстік аймақта орташа жылдық ауа ылғалдылығы 51-56 ... ... ... қарай 60-65 пайызды дейін көтеріледі. Сонымен бірге жерлер үздіксіз суарудың және басқада гидрогеологиялық ... ... ... жазғы кезеңдерде ауа ылғалдылығы төмендеп және көтеріліп отырады. Суарылмайтын аймақтарда жазғы кезеңдерде бұл көрсеткіш 20 пайызды құрап, ал ... ... 30 ... дейін жетеді.
Жылдық булану дәрежесі солтүстікте 1150-1250 миллиметр, ал оңтүстік аймақтарда ... ... ... ... ... ... кезеңінде жылдың булану мөлшерінің 75-80 пайызын құрап, 1000-1300 миллиметрге дейін жетеді.
Облыс көлемінде бірінші күздік суық кезеңі қазанның ортасында түседі, солтүстік-солтүстік ... ... - ... ... ал ... суық ... болып сәуірдің ортасы болып саналады.
Бірінші кестеде көрсетілгендей жауын-шашын түсу деңгейі негізгі мақта егілетін аймақтарда ... ... ... ... 194 ... 364 миллиметрге дейін ауытқиды: Шардара және Түркістанда 194 миллиметрден 225 миллиметрге, ал Келес өңірінде 364 миллиметр, оңтүстік жақтарда 262 миллиметр.
Мырзашөл ...... аз ... ... және де жылдың кезеңінде әр түрлі болып келеді. Жазда температура көтеріледі, қыста төмендейді. Жыл кезеңдерінде ауа ... ... ... ... ... ... ... Көктемде (наурыз-мамыр) жылдық мөлшердің 39-51 пайызы түседі, жазда ( маусым-тамыз) 26 пайыз, күзде (қыркүйек - қараша) – 12-22 пайыз, қыста ... ... – 31-40 ... жауын-шашын түседі.
Көпжылдық ауаның орташа температурасы ... ... ... ... 12,0–12,5 градусқа тең келеді. Шілдеде орташа ... ... ... ... солтүстүгінде 27-28 градусқа тең, оңтүстікте 30,1–30,4 градусқа жетеді (1 кесте).
Көктемде топырақтың жоғарғы беткейінде булану ... – 296,4 мм, ... – 456,9 мм, ... – 144,7 мм, ... -71,5 мм, яғни жыл бойы ... ... – 969,5 мм–ді құрайды, ал жылдық түсетін жауын-шашын 416 ... ... ... ... және ... күшті әсерінен көктемнен күзге қарай судың капиллярді булану әсерінен, топырақтың жоғарғы беткейіне тұздардың жинақталуына әкеп соқтырады.
Л. М. Теодорович ... ... ... 22-27 ... ... деп ... ... кезеңнің созылымы (Мақтаарал) 191 күннен 230 күнге созылады (ст. Урсатьевская).
Жалпы вегетация кезеңінде мақта қозасы 2200 (Мақтаарал) градустан 2500 ... ... ... ... (ст. ... ... ... жылу ережесі Мырзашөл өңірінің аймағындағы өсірілетін жылу сүйетін мақта қозасына қолайлы келеді.
Қорыта ... ... ауа райы ... жоғары болып жауын-шашынның аз болуынан ерекшелінеді. Өсіп-өну мерзіміндегі ... ... 4000 ... болады. Осындай табиғи жағдайлар барлығы ауылшаруашылық дақылдарының барлық түрін соның ішінде мақта қозасының да жақсы өніп-өсіп, пісіп – жетілуіне ... ... ...
Орташа көпжылдық ауа температурасы ( 0С) мен жауын-шашын мөлшері (мм)
Метеостанция
Көрсеткіштері
айлар
Орташа
жылдық
I
II
III
IV
V
VI
VII
VIII
IX
X
XI
XII
Оңтүстік аймақ
Мақтаарал
Ауа температурасы
( ... ... ... 0С)
-3,4
0,0
6,6
16,3
19,9
25,2
27,8
25,4
19,1
11,8
4,4
-0,8
12,5
Жауын-шашын
(мм)
46
43
63
54
33
13
1
3
1
22
38
47
364
Солтүстік аймақ
Түркістан-Бөген
Ауа температурасы
( 0С)
-5,6
-2,3
6,2
13,9
20,9
25,7
28,3
26,4
19,8
11,1
2,7
-2,9
11,9
Жауын-шашын
(мм)
27
22
31
25
18
8
3
2
3
9
17
29
194
Шардара
Ауа температурасы
( 0С)
-4,0
-0,1
6,4
13,9
20,8
26,0
28,6
26,5
19,6
11,6
3,7
-1,6
12,6
Жауын-шашын
(мм)
27
27
40
36
22
7
2
2
1
13
21
27
225
47
1.6 Топырақ және жер бедері өзгешеліктері
Зерттеу аймағының топырағы сазды тегіс ... ... беті ... ... ... сұр ... Жер ... сайын топырақтың айырмашалығы, жалпы алғанда аймақтық түрін сақтай отырып, бірте-бірте ... ... ... сұр ... қара сұр ... ... қара ... және ақыры шалғынды топырақ. Осы факторларға қарай ауыл шаруашылығын өркендету жағдайлары да ... Тау ... ... ...... ... үшін, жоғарғы жақ тәлімі егіншілік үшін ерекше қолайлы келеді. Ылғалды белдеуден кейін, бір саты төмен тау бөктерлерінде әжептеуір ... ... ... ... ғана ... жер белдеуі орналасқан. Мұндағы беткі қабатта таулы дала топырақ егіншілік үшін ерекше қолайлы келеді. Зерттеу жүргізілген аймақта таулы дала ... ашық ... және ... сұр ... жатыр.
Мерзімінде егілген және жоғары сапада өңделген топырақ майлы дақыл-дардан жоғары өнім алудың бірден-бір дұрыс жолы. Топырақты өңдегенде құрылымы ... ... ... орнына органикалық қалдықтарға бай, қоректік заттар қоры анағұрлым көп төменгі қабат ауысып түседі. Мұндай жағдайда аэробты микроорганизмдердің белсенділігі артып, ... ... ... ... Сонымен топырақты өңдеу арқылы жоғар-ғы қабаттарына ылғал, ауа және қажетті қоректік заттардың қорын молайтуға ... ... ең ... ... өтетін физикалық, химиялық және биологиялық процестердің жоғары қарқынды жүруі әсер етеді және олардың топырақтағы өзгерістері екпе дақылдар үшін қолайлы жағдайларды ... Яғни су және ... ... ... ... топырақ арқылы бірігіп әсер етеді. Өңдеудің көмегімен ылғалы мол аудандардағы артық ылғалды жинауға болады.
Геоморфологиялық және климаттық ерекшеліктеріне байланысты ... сұр ... ... ... облысының шөлейтті аймағында орналасқан, бұл өлкенің өсімдіктер дүниесі эфимерлі - әртүрлі шалғынды болып келеді. Шөлейтте бұталы – қоңырбасты ... - ... ... ... ... бір ... арпабас, қызғалтақ түрлері, баданалы және түйнекті өсім-діктер (Gagea tulipa, Anemone biflora, Geranium ... Cousinia ... тағы ... ... ... ... ... жүйесі жақсы жетілген құрғақ-шылыққа төзімді көп жылдық өсімдіктер кездеседі. Көктемгі жауын-шашыннан кейін ... ... ... топырақ бетінде біртектес өсімдіктердің молдығы (1 шаршы метрде 5000-ға жуық) байқалып, бұл осы аймақтың өзіндік ерекшелігі болып табылады.
2 ... ... ... ... ... ... жұмысы. Жұмыс Мақтаарал ауданы Кетебай ӨК сұрғылт құба суармалы ... ... егіс ... ... ... ... ... сұрғылт құба суармалы жеңілқұмбалшықты топырағының агрохимиялық көрсеткішінің динамикасын бақылау үшін ,тұрақты экологиялық ... (ТЭА) ... ... өңдірістік кооперативінің сұрғылт құба суармалы жеңілқұмбалшықты топырағының агрохимиялық көрсеткіштері 0-30 см ... ... ... ... қабатта қарашірік мөлшері 0,82-1,11%, жалпы азот 0,076-0,94%, жалпы фосфор 0,124-0,142%. Жылжымалы фосфор 1,29-1,91 мг/100г, жылжымалы калий 325,7- 398,5мг/кг ... ... ... ... ... ... ... қарашірік мөлшерімен, жалпы және жылжымалы азот және фосформен төмен қамтылған. Ауыспалы калийдің мөлшері жоғары деңгейде. Топырақтың рН 7,9-8,0 сәл ... ... ... ... ... ... әдістерді немесе стандарттарды пайдалану керек.
- топырақ құрамындағы органикалық заттарды Тюрин әдісімен ... ... ... ... ... жеңіл ыдырайтын азотты Тюрин және Кононова әдісімен анықталды;
- топырақ ... ... ... азот ... ... ... ... карбонатты топырақ құрамындағы жылжымалы ... мен ... ... ... ... ... ... 26205-91;
- карбонатсыз топырақ құрамындағы жылжымалы фосфор мен калий қосылыстарын Чириков әдісімен анықталды, МЕМСТ ... ... ... ... өткізгіштігін, реакицясын және сузіндісінің құрғақ қалдығын анықталды, МЕМСТ 26423-85;
2.2 Картограмма дайындау әдістемесі
2.2.1 Агрохимиялық ... ... ... ... ... жасалып бо-лғаннан кейін оның мәліметтерінің негізінде агрохи-миялық ... ... ... Ол үшін ... ... ... агрохимиялық тексерудің жорна-лы мен шаруашылық жерінің картасын пайдаланады. Дара учаскелері көрсетілген шаруашылықтың жерді пайдалану ... 4-5 ... ... Бірінші көшірмеге агрохимиялық картограмма-ның авторлық нұсңасын жасау үшін химиялық тал-даудың N, Р2О5, К2О көрсеткіштерінің ... ... Оның жазу ... ... көшірмедегі тікбұрышты дара учаскенің жоғары оң бұрышына аралас топырақ үлгісінің нөмірін, сол жақ жоғары бұрышына фосфордың, ортасына калийдің, төменгі оң жақ ... ... ... сол жақ ... рН ... ... көшіреді.
Авторлық құрама агрохимиялық картограмманың мақсаты - дара уческе топырағының химиялық көрсеткіштерін келесі кезеңде жасалған агрохимия-лық тексерудің ... ... ... ... көшірмеге фосфордың, үшіншіге -калийдің, тертіншіге - рН-тың және бесіншіге - азоттың ... ... ... ... ... кезінде дара учаскелердің топырақтарының агрохимиялық кәрсеткіштері үксас болса, онда оларды біріктіруге болады. ... соң ... ... ... ... жылжымалы түрлерінің мөлшеріне қарай алты топқа бөледі және оларды әртүрлі түстермен ... (6,7, 8, 9, ... ... Топырақты құрамындағы жеңіл ыдырайтын азот мөлшері бойынша топтастыру (мг/1 кг топырақта)
Toп нөмірі
Ұсынылатын бояу түсі
Қамтамасыз етілу дәрежесі
Талдау әдісі
Тюрин-Кононова
Корнфилд
1
Қызыл
өте темен
100
7-кесте
Топырақты ... ... ... ... ... топтастыру (мг/1 кгтопырақта)
Toп
нөмірі
Ұсынылатын
бояу түсі
Қамтамасыз
етілу дәрежесі
Талдау әдісі
Чириков
Мачигин
п
Қызыл
өте төмен
60
8-кесте
Топырақты құрамындағы алмаспалы
калий мөлшері бойынша ... ... ... түсі
Қамтамасыз
етілу дәрежесі
Талдау әдісі
Чириков
Мачигии
1
Қызыл
өте төмен
600
9-кесте
Топырақты құрамындағы қарашірінді (гумус) мөлшеріне қарай топтастыру (Тюрин бойынша)
Toп нөмірі
Ұсынылатын бояу түсі
Қамтамасыз етілу ... ... ... ... Біріккен картограмма дайындауға арналған гумус мөлшерінің шартты белгілері
10-кесте
Топырақты қышқылдылық дәрежесі ... ... ... біріккен агрохимиялық картограммасын дайындауға да рұқсат етіледі. ... ... ... ... тек бір ... ... ... жылжымалы фосфор) ғана боялып, калған агрохимиялық көрсеткіштер үзік сызықтар немесе шартты белгілермен (дөңгелектер, үшбұрыштар) өрнектеледі.
Картограмма ... ... ... ... ... ... де, олардың ішінен еіістік жерлер, шабындықтар, бақтар және жайылым-дардың үлесін анықтайды. Сонан соң шаруашылық топырақтарын қоректік элементтермен ... ... ... ... топтарға жіктейді.
Картограмма толық дайын болғаннан кейін оны ... ... ... Ол үшін ... ... сол жақ ... ... аты, ауданы, облысы, топырақты зерттеу жылы мен кезеңі, ал одан ... ... ... ... Төменгі оң жақ бұрышына шаруашылық топырағын тексерушілер мен оны жүргізген мекеменің аты жазылады да қолдары ... мөрі ... ... ... немесе олардың 90%-ға жуығы қоректік элементтердің мөлшеріне қарай бір топқа жататын болса, онда ... ... ... ... ... топырақтарының агрохимиялық көрсеткіштерінің өзгеруін толығырақ білу танап төлқұжатын дайындауда маңызды рөл атқарады. Танап ... деп ... ... ... тыңайтқыш жоспарын жасау үшін қажетті топырақтың агрохимиялық және ... ... ... ... ... ... төлқұжаты әдістік (адрестік), агрохимиялық және агрономиялық (оперативтік) бөліктерден тұрады.
Әдістік бөлікте шаруашылық, ... ... ... ... ... түрі мен типі, танап нөмірі және оның келемі көрсетіледі.
Агрохимиялық бөлікте топырақ ... оның ... ... мен ... ... коректік элементтердің мөлшері және тағы басқа агрохимиялық мәліметтер беріледі.
Агрономиялық бөлік қолданылатын тыңайтқыштардың түрлері, ... ... ... ... ... түрі және оның шығымдылығы туралы деректерден тұрады.
Танаптың төл құжатын дайындау үшін агрохимиялық зерттеу журналы мен топырақ үлгісін талдау ... ... ... Агрохимиялық үзінді (очерк) дайындау
және оны пайдалану
Арохимиялық үзіндіні топырақты ... мен оны ... ... нәтижелерінің негізінде дайындайды. Үзіндіде шаруашылықтың түрған жері, егіс ... ... егіс ... ... 3-5 ... ... ... түрлері мен мөлшері, агротехникалық шаралар және ауыл шаруашылығы дақылдарынан алынған өнімдер туралы ... ... ... үзінді бірнеше тараудан тұрады.
Оның ішінде ең негізгісі - топырақтың агрохимиялық ... ... ... ... Бұл ... шаруашылық егістігінен алынған және құра-мындағы қоректік элементтердің мөлшері анықталған ... ... саны ... ... кейін тексерілген әрбір егіс танабының келемі анықталып, олардын топырақтарының құрамындағы қоректік элементтердің жылжымалы түрлерінің мөлшерін көрсететін ... ... ... ... шаруашылық топырақтарының қоректік элементтермен қамтамасыз етілуі туралы түжырым жасауға мүмкіндік береді.
Сондай-ақ үзіндіде қышқыл немесе сортаң жерлердің көлемі және оларды мелиорациялау ... ... ... үзіндінің қорытынды тарауында шаруашылықтың топырағының құнарлылығы бағаланып, оны тиімді пайдалану жөнінде жоспар жасалады.
Зерттеулер нәтижері ... ... ... ... ӨК ... жер ... ... құрамындағы жалпы фосфор, топырақ ортасының реакция , жылжымалы калийдің,қарашіріктің мөлшерінің, жеңіл ыдырайтын азот қосылыстары мөлшерінің Картограммасы М 1: 10000 ... ... 1-5). ... ... ... ӨК ... жер танабы топырақ құрамындағы жалпы фосфор мөлшерінің картограммасы М 1: 10000 бойынша төмен (54 га) және орташа (135 га), топырақ ... ... аз ... ... ... ... мөлшері көтеріңкі 301-400 мг/кг, қарашіріктің мөлшері өте төмен 2,0% кем, жеңіл ыдырайтын азот қосылыстары ... өте ...

Пән: Ауыл шаруашылығы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 51 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Оңтүстік Қазақстан облысының агроландшафттарына физикалық - географиялық сипаттама32 бет
Агроландшафтық егіншілік туралы түсінік3 бет
Көше – жол торабының талдамасы8 бет
Көше-жол торабының талдамасы25 бет
«Қараарна мұнай кен орындарының топырағының ауыр металдармен ластануы»51 бет
Алматы облысы Талғар ауданы "Айршир" АҚ-ның қара-қоңыр топырағының ауылшаруашылығында қолдану нәтижесінде құнарлылық көрсеткіштерінің өзгеруі35 бет
Мақтаарал ауданы Арай а/ о ежелгі суармалы құмбалшықты сәл сортаңданған шалғынды сұр топырағының агрохимиялық көрсеткішінің динамикасы54 бет
Мақтаарал ауданының географиясы мен экономикалық жағдайы125 бет
Мақтаарал ауданының омыртқалы жануарларын зерттеу79 бет
Оңтүстік Қазақстан облысы Мақтаарал ауданы жер ресурстарын тиімді пайдалану мәселелері70 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь