Оңтүстік Қазақстан облысының тәлімі егіншілігінде биологиялық тыңайтқыштармен өңдеудің күздік бидайдың өнім құрылымына әсері

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3
Тақырыптың зерттелу деңгейі және болашағы (әдебиеттік шолу) ... ... ... ... ..5
2 Тәлімі аймақтың табиғи жағдайлары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...19
2.1 Жер бедері мен климаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .19
2.2 Өсімдік және топырақ жамылғысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...20
2.3 Зерттеу жүргізілген жылдардағы ауа райының ерекшеліктері ... ... ... ... ..21
2. 4 Тәжірибе үлгілері және зерттеулердің әдістемелері ... ... ... ... ... ... ... ... ..23
3 ЗЕРТТЕУ НӘТИЖЕЛЕРІ
3.1 Ауыспалы егістердегі арпаның өсу және даму ерекшеліктері ... ... ... ... ...25
3.1.3 Топырақтың қоректік режимі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .31
Арпа дақылын әртүрлі егу тәсіліне байланысты топырақтағы қарашірік мөлшерінің молаюына әсері
3.1.2Топырақ ылғалдылығының ағымы және егістіктің ылғалмен қамтылу дәрежесі ... ... ... ... ...26
3.1.4 Тұқымның егістік өнгіштігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 33
3.1.Арпа дақылының құрғақшылыққа төзімділігі және даму кезеңдерінің ұзақтығы ... ... ... ... ..37
3.2 Тәлімі арпа егістігінің фитосанитарлық жағдайын оңтайландыру
3.2.1 Егістіктің арамшөптермен ластануы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...40
4 Арпа дақылының өнім түзуіне егу тәсілінің әсері
4.1 Өнімнің мөлшері мен құрылымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...43
5 Егу тәсіліне байланысты арпа дақылын өсірудің экономикалық тиімділігі ... ... ... ... ... ... ...47
6 Еңбекті қорғау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 50
6.1 Индивидуалды қорғау құралдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...51
6.2 Электр қауіпсіздігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . .52
6.3 Жекетапсырма ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. ...52
7 Кәсіпшілік қауіпсіздікті денсаулыққа әсерін басқару және бағалау ... ... ... .53
7.1 Жобаланатын өндірісті қауіп.қатерлерін талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 54
7.2 Минералды тыңайтқыштар, жеке химикаттармен жұмыс атқаруда еңбек қауіпсіздігі ... ... ... .54
7.3 Шаруашылықта өрт қауіпсіздігі жағдайына сипаттама ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .55
БИЗНЕС . ЖОСПАР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .56
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..59
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 61
Тақырыптың өзектілігі. Оңтүстік Қазақстан обылысының тәлімі егіншілік жағдайы орналасқан аумағына және агроклиматтық өзгешілігіне байланысты әртүрлі болып келеді. Облыс көлемінде ауыл шаруашылық мақсатында пайдаланатын жалпы егістік жердің 50 пайыздан астамы , яғни 795 мың гектарын тәлімі егіншілік құрайды. Соңғы жылдардағы мәліметтерге сүйенсек ауыл шаруашылығы дақылдарының егістік аумағы 462 мың гектар жерді қамтыды. Аталған белдеулердің топырағы сұр ауыл шаруашылық дақылдарын өсіруге жарамдылығымен ерекшеленеді. Сұр топырақты аймақтың өзіне тән ерекшелігі – ол тау етегінен басталып, төменгі жазықтарға қарай созылып жатқан ұлан ғайыр еңіс. Тау етегіндегі жазықтықтың топырақ түзуші жыныстары – ашық сұр, кәдімгі сұр, күңгірт сұр түсті, құмдақ және саздақ топырақтар. Белдеу төмендеген сайын топырақ түзуші жыныстар жеңіл құмдақ пен саздаққа айналады. Тәлімі аймақтың климаты шұғыл континенталды, тәуліктік және ауа температурасының ауытқуы басым әрі жауын- шашын шамалы, тұрақсыз болып келеді. Аймақта егілетін дақылдардың өсіп дамуы мен өнім түзуіне, сондай ақ агротехникалық іс- шараларды дұрыс сапалы жүргізуге тікелей әсер етуші негізгі фактор, жергілікті топырақ - климат ерекшелігі, нақты айтқанда топырақ құрлымы мен құнарлылығы, бір жылда түсетін жауын шашын мөлшері және белдеудің теңіз деңгейінен биіктігі елеулі әсер етеді.
Қазақстанның оңтүстігіндегі тәлімі аймақта өсірілетін негізгі дақылдар: бидай, арпа, мақсары, жоңышқа және табиғи жайлымдар мен шабындықтар құрайды.
Қазіргі таңда бұл аймақта өсірілетін ауыл шаруашылық дақылдарынан алынытын өнімділік көрсеткіші өте төмен. Себебі, шағын және орта шаруа қожалықтары қажетті техника және агрегаттармен қамтамасыз етілуі сын көтермейді, егіншілікте ғылыми тұрғыда дәлелденген ауыспалы егіс мүлде жүргізілмейді,танапқа жылда бір дақыл егіледі, органикалық, минералды тыңайтқаштармен негізгі және үстеп қоректендіру жүргізілмейді, себілетін тұқым сапасы төмен, егістік танаптардың фитосанитарлық жағдайы жылдан жылға нашарлап барады. Бұл өз кезегінде топырақ құнарлылығының төмендеп, жарамсыз жерлердің көбейуі мен егістік алқаптардың айналымнан шығуы нәтижесінде дақылдардың өнім құрылымы мен сапасына және егістік жерлердің азайыуына елеулі әсерін тигізуде.
Алайда топырақ құнарлылығын сақтау және арттыру, егістік алқаптарды айналымға қайта енгізу бүгінгі күнде аграрлық саланың өзекті мәселесі екені анық.
Әрбір жылдық қалыптасқан ауа райы ерекшелігі көктемгі дала жұмыстарын уақтылы және сапалы жүргізуге өзіндік қиыншылықтар туғызатыны белгілі, атап айтқанда көктемнің ерте шығуына байланысты жауын-шашын мөлшерінің аз түсуі, күннің бірден ысуынан құрғақшылық пен қуаңшылық болып топырақтың кеуіп кетуі, қардың тез еруі мен көктемгі нөсерлі жауын - шашын әсерінен су және жел эрозияларына ұшырауынан ауыл шаруашылық дақылдарының өнімділігін едәуір төмендетіп қана қоймай топырақтың беткі қабатының құнарсыздануына әкеледі.
1 Сыдық Д.А. Оңтүстік Қазақстанда көктемгі дала жұмыстарын жүргізудің қалыптасқан ауа райына байланысты ұйымдастырудың ғылыми негізделген жүйесі (ұсыныс) ), Шымкент 2011ж.
2 Елешов Р.Е., Умбетов А.К. Удобрение культур почвозащитного и зернопарового севооборотов на богаре юго-востока Казахстана //Вестник с.-х. науки Казахстана. –Алматы: Бастау, 2001. -№11. –С.44-45.
3 Жапаев Р.Қ., Оспанбаев Ж.О. Күздік бидайдың себу тәсіліне ылғал қоры мен өнімділігінің әсері //Жаршы. –Алматы: Бастау, 2006. -№1. –48б.
4 Sayre R.D. Moreno Ramos O.H. Applications of Raised-Bed planting Systems to Wheat //Wheat Program Special Report CIMMYT. -1997. -№31. –Р.17.
5 Оспанбаев Ж.О., Рамазанова С.Б., Жапаев Р.Қ., Құныпияева Г.Т. Жаңа технологиямен өсірілген күздік бидайды тыңайтудың өнім құрылымына әсері //Жаршы. –Алматы: Бастау, 2006. -№1. –52б.
6 Марко А.Ф., Марко В.Ф. Озимая пшеница //Листовка МСХ КазССР «Совет ученых и специалистов». –Алма-Ата, 1979. –С. 3.
7 Егоров М.А. К вопросу о балансе фосфора в севообороте //Удобрение в севообороте. –М.: Сельхозгиз, 1936. - Вып. 2. –С.123-162.
8 Sweeney D.W., Sisson J.B. Effect of ridge planting and N-application methods on wheat grown some what poorly drained soil //Soil and Tillage Research. -1988. -№2. –Р.187-197.
9 Бекмағанбетов А. Тәлімі жағдайда дәнді дақылдар егісін тыңайту. –Алматы: Қайнар, 1981. –76-78б.
10 Петербургский А.Б., Никитишен В.И. О взаимосвязи азотного и фосфорного питания озимой пшеницы //Химия в сельском хозяйстве. –М., 1970. -№12. –С.7-12.
11 Рамазанова С.Б., Оспанбаев Ж.О., Құныпияева Г.Т. Минералды тыңайтқыштардың күздік бидайдың құрғақ биомасса өніміне әсері //Жаршы. –Алматы: Бастау, 2005. -№12. –40-41б.
12 Жайлыбай К.Н., Тоқтамысов Ә.М., Сағындықова А.С. Жаздық бидай өніміне гибберсибтің және тыңайтқыштар мөлшеріне әсері //Жаршы. –Алматы: Бастау, 2004. -№5. –53-54б.
13 Рекомендации по влагонакоплению на основе создания стерневых кулис с помощью очесывающего устройства МОН-4,0. –Павлодар, 1994. –С.14.
14 Шаханов Е.Ш., Мустафаев Б.А. Влияние стерневых кулис на влаго-обеспеченность яровой пшеницы в условиях южных карбонатных черноземов Павлодарской области //Почвозащитная система земледелия –основа устойчи-вого производства зерна в степном регионе. –Шортанды, 1986. –Т.2. –С.20-23.
15 Иорганский А.И. Охрана и повышение содержания органического вещества в степных почвах Казахстанского Тянь-Шаня //Проблема биологи-зации земледелия в Казахстане: Сб.науч.трудов.–Алматы: Бастау,1997.–С.40-56
16 Киреев А.К. Повышение плодородия почв и урожайности зерновых культур путем биологизации богарного земледелия Казахстана. //Вестник с.-х. науки Казахстана. –Алматы: Бастау, 2000. -№6. –С.29-32.
17 Киреев А.К. Минимализация обработки богарных сероземов //Земледелие. –М., 1994. -№1. –С.12-13.
18 Қабыкенов Т.А., Кененбаев С.Б. Аңыздағы бидай сабағының топырақ құнарлылығына ықпалы және оның оңтүстік карбонатты қара топырақтағы жаздық бидай өнімділігімен байланысы //Жаршы. –Алматы: Бастау, 2005. -№12. –38б.
19 Божко Е.П., Баршадская С.И., Вышегородцева Л.Н. Система обработки почвы и удобрений в зернопропашном севообороте //Сб.науч.трудов Северо-Кубанской с.-х. опытной станции Краснодарского НИИСХ им.П.П.Лукьяненко. –Краснодар, 2005.-№5.-С. 12-13.
20 Мальцев Т.С. Вопросы земледелия. –М.: Колос, 1971. –С.390.
21 Елешев Р.Е., Бекмаганбетов А. Агрохимия. –Алматы, 1989. –С.215.
22 Иорганский А.И., Кененбаев С.Б. Для почв Казахстана //Земледелие. –М., 1989. -№7. –С.38.
23 Зверева Е.А Влияние удобрений на урожайность зерновых культур и диагностика их питания на светло-каштановой почве Поволжья //Агрохимия. –М., 1992. –С.58-65.
24 Болдырев Н.К., Белоусов А.М. Продуктивность орошаемой озимой пшеницы на светло-каштановой почве при возрастании доз удобрений //Бюл. ВНИИ удоб. и агропочвовед. –М., 1991. -№105. –С.3-8.
25 Коробской Н.Ф., Ширинян М. X., Кравцова Н.Д. Отзывчивость сортов озимой пшеницы на минеральные удобрения //Докл. Росс. Акад. с.-х. наук. –М., 1997. -№6. –С.23-24.
26 Умбетов А.К., Басибеков Б.С. Рекомендации по удобрению озимой пшеницы на юге и юго-востоке Казахстана. –Алма-Ата: Кайнар, 1997. -19 с.
27 Сдобникова О.В. Фосфорные удобрения и урожай. –М.: Агро-промиздат, 1985. –С.111.
28 Кореньков Д.А. Продуктивное использование минеральных удобрений. –М.: Россельхозиздат, 1985. -С.37.
29 Кореньков Д.А. Минеральные удобрения при интенсивных технологиях –М.: Россельхозиздат, 1990. –С.192.
30 Дорохов Л.М. Минеральное питание как фактор повышения продуктив-ности фотосинтеза и урожая сельскохозяйственных культур //Сб.науч.трудов Кишиневского СХИ им.М.В.Фрунзе. –Кишинев, 1957. –Т.13. –С.57-61.
31 Тарчевский И.А., Фотосинтез пшеницы //Физиология сельскохозяйст-венных растений. –М., 1969. –Т.4. –С. 298-365.
32 Гапиенко А.А. Влияние разных способов внесения минеральных удобрений на урожай озимых культур в Крымской области //Агрохимия. –М., 1985. -№12. –С.69-72.
33 Шишков И.Д. Влияние норм и способов внесения минеральных удоб-рений при различных видах основной обработкой почвы на урожай озимой пшеницы //Биология и агротехника полевых культур в условиях интенсивного сельскохозяйственного производства. –М., 1985. –С.36-42.
34 Филонов В.М. Рекомендации по применению минеральных и органи-ческих удобрений под зерновые культуры в Северном и Центральном Казахстане. –Шортанды, 2000. –С.35.
35 Басибеков Б. С., Жанталина А. А., Умбетов А. К. Влияние удобрений на содержание азота и фосфора в растениях озимой пшеницы разных сортов на урожай зерна //Химия в сельском хозяйстве. –Алма-Ата, 1975. -№6. –С.16-17.
36 Вертий С. А., Малюга Н.Г. Роль ранневесенней и поздней подкормок в повышении урожая и качества зерна озимой пшеницы //Агрохимия. –М., 1969. -№11. –С.44-53.
37 Петинов Н.С. Физиология орошаемой пшеницы. –М. :Изд-во. АН СССР, 1959. –С.16-21.
38 Толстоусов А.В. Удобрение и качество урожая. –М.: Колос, 1974. –С.49.
39 Воллейдт А.Г. Азотный обмен в органах озимой пшеницы и связь его с величиной и качеством урожая. –М., 1970. -32 с.
40 Умбетов А.К. Реакция районированных и перспективных сортов озимой пшеницы на условия азотно-фосфорного питания: Дис. канд. с.-х.наук., 1975. –С.162.
41 Басибеков Б. С. Минеральное питание и система удобрений орошаемой зоны Казахстана. –Алма-Ата, 1983. –С.102.
42 Балык Г. С. Влияние удобрений на рост корней и надземных органов озимой пшеницы //Агрохимия. –М., 1970. -№6. –С.3-8.
43 Елешов Р.Е. Фосфорные удобрения и урожай. – Алматы.: Кайнар. 1984. - С.150.
44 Черепанов В.В. Влияние азотных удобрений на урожайность и качество зерна //Растения и почва: тез.докл.Российской молодежной конф. –Санкт- Петербург, 1998. –С.156-163.
45 Мұржанов Е.Т. Минералды тыңайтқыштардың дәнді дақылдар өніміне әсері //Жаршы. –Алматы: Бастау, 1996. -№4. –69б.
46 Мұржанов Е.Т. Қоңыр құмдақ топырақтың азот-фосфор режимі //Жаршы. –Алматы: Бастау, 1996. -№5. –57б.
47 Қожабаев Ж.І. Сұр топырақты тәлімі аймақта арпа өсірудің тиімділігі //Жаршы. –Алматы: Бастау, 1996. -№1. –32-37б.
48 Сулейменов Б.У. Дәнді дақылдардың химиялық құрамы және топырақ-тан қоректік элементтердің шығарылуы //Жаршы. –Алматы: Бастау, 1996. -№10. –7-8 б.
49 Жанабеков М.Е. Особенности возделывания новых сортов ячменя в условиях богары Чимкентской области //Селекция и семеноводство и агротех-ника полевых культур на богаре Чимкентской обл. –Алматы, 1984. –С. 167-171.
50 Джаланкузов Т.Д., Сапаров А.С. Мониторинговые исследования основных параметров черноземных почв при нулевой и минимальной обработках //НОУ-ТИЛЛ и плодосмен – основа аграрной политики поддержки ресурсосберегающего земледелия для интенсификации устойчивого производства: матер.межд.конф. –Астана-Шортанды: Казахстан, 2009. –С.96-103.
51 Немченко В.В., Цыпишев А.И., Заргарян А.М. Приемы использования гербицидов в ресурсосберегающих технологиях возделывания зерновых культур //НОУ-ТИЛЛ и плодосмен – основа аграрной политики поддержки ресурсосберегающего земледелия для интенсификации устойчивого произ-водства: матер.межд.конф. –Астана-Шортанды: Казахстан, 2009. –С.170-175.
52 Башкин В.Н., Кудеяров В.Н. Определение азотоминерализующей способности почв для диагностики их азотного режима //Агрохимия. –М., 1987. -№10. –С.96-103.
        
        Ф.7.15-06
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ
МИНИСТРЛІГІ
М.ӘУЕЗОВ АТЫНДАҒЫ ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН МЕМЛЕКЕТТІК
УНИВЕРСИТЕТІ
ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫС
050801 ...... ... ... ... ЖӘНЕ ... АТЫНДАҒЫ ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН МЕМЛЕКЕТТІК
УНИВЕРСИТЕТІ
«Қорғауға жіберілді»
Кафедра ... ... ... ... ... ... ... тәлімі егіншілігінде биологиялық
тыңайтқыштармен өңдеудің күздік бидайдың өнім құрылымына әсері
050801 мамандығы – «Агрономия»
Орындаған ... ... ... аға ... Б.Б. ... А З А Қ С Т А Н Р Е С П У Б Л И К А С Ы Н Ы ... І Л І М Ж Ә Н Е Ғ Ы Л Ы М М И Н И С Т Р Л І Г ... атындағы ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН МЕМЛЕКЕТТІК
УНИВЕРСИТЕТІ
_____Агроөнеркәсіп _____
факультет
_____ Агротехнология _____ ... ___ ... ... ... ... ... и п л о м д ы қ ж ұ м ы с т ы (ж о б а н ы) о р ы н д а у ғ ... А П С Ы Р М А №____
Студент ... ... ... ... (жобаның) тақырыбы: Оңтүстік Қазақстан облысының тәлімі
егіншілігінде биологиялық
тыңайтқыштармен өңдеудің күздік бидайдың өнім құрылымына әсері
Университет бойынша ... ... ... аяқтау мерзімі
Жұмысты (жобаны) орындауға берілген мәліметтер
Жеке тапсырма
ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫСТЫҢ МАЗМҰНЫ
|№ р/с| ... | ... | ... |
| | ... | |
| 1 | 2 | 3 | 4 |
| | | | |
| | | | |
| | | | |
| | | | |
| | | | |
| | | | |
| | | | ... ... ... |Сызулар атаулары ... ... ... ... | ... ... | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | ... ... ... ж.
Дипломдық жұмыстың (жобаның) ғылыми жетекшісі ______ Б.Б. ... ... ... ... ... ... _______________
(қолы)
(А.Ә.Т)
Ф.7.15-11
ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫСТА (ЖОБАДА)
КЕЛІСІМ ПАРАҒЫ
Тақырыбы:_____________________________________________________
_____________________________________________________
_____________________________________________________
_____________________________________________________
Топ студенті____________________________________________________
( А.Ж.Т., қолы)
Кеңесшілері:
Тіршілік ... ... ... ... ... ... ... қолы)
(күні,қолы)
Нормобақылау
__________________
(дәрежесі, атағы,А.Ж.Т)
__________________
(күні, қолы)
Мазмұны
Кіріспе
............................................................................
.........................................3
Тақырыптың зерттелу деңгейі және болашағы (әдебиеттік шолу)
..................5
2 Тәлімі аймақтың табиғи
жағдайлары...............................................................19
2.1 Жер ... ... ... және ... Зерттеу жүргізілген жылдардағы ауа райының ерекшеліктері
..................21
2. 4 Тәжірибе үлгілері және зерттеулердің әдістемелері
..................................23
3 ... ... ... ... ... өсу және даму ерекшеліктері
...................25
3.1.3 Топырақтың қоректік режимі
.....................................................................31
Арпа дақылын әртүрлі егу тәсіліне байланысты ... ... ... ... ... ағымы және егістіктің ылғалмен қамтылу дәрежесі
...................26
3.1.4 Тұқымның егістік ... ... ... ... және даму ... ... Тәлімі арпа егістігінің фитосанитарлық жағдайын оңтайландыру
3.2.1 Егістіктің арамшөптермен
ластануы.......................................................40
4 Арпа дақылының өнім түзуіне егу тәсілінің әсері
4.1 Өнімнің мөлшері мен
құрылымы...................................................................4
3
5 Егу ... ... арпа ... ... ... тиімділігі
...........................47
6 ... ... ... ... ... . ... ... Кәсіпшілік қауіпсіздікті ... ... ... ... ... өндірісті ... ... ... ... жеке ... жұмыс атқаруда еңбек
қауіпсіздігі.............54
7.3 ... өрт ... ... - ... ӘДЕБИЕТТЕР
ТІЗІМІ....................................................61
Аннотация
Бұл дипломдық жұмыстың мақсаты – Оңтүстік ... ... ... ... күздік бидайдың өнім құрылымын арттыру ... ... ... ... ... ... жасау.
Бұл мәселені жүзеге асыру үшін алдымызға төмендегідей міндеттер қойылды:
- астық дақылдарының өнімділігін ... ... ... ... жасау;
- биотыңатқыштарды қолдануда күздік бидайдың өнім ... ... ... ... ... ... өнімділігі мен оны құрайтын элементтердің биотыңайтқыш пен
қоректену аясына тәуелділігін анықтау;
* күздік бидай егістігінде кездесетін арамшөптердің ... ... және ... ... ... ... жетілдіру;
- тәлімі егіншілікте күздік бидайды өсіруде биологиялық тыңайтқыштармен
өңдеудің экономикалық ... ... ... ___ ... ... сілтемелер
Дипломдық жұмысты дайындау кезінде мынадай үлгі-талаптарға сілтемелер
жасалды:
1. МҮТ 7.32 -2001 мемлекетаралық үлгі ... ... ... ... ... ... мен рәсімдеу ережелері.
2. МҮТ 7.1 -84. Ақпарат, кітапхана және баспа істері жөніндегі ... ... ... ... ... ... Құжат жасаудың
жалпы талаптары мен ережелері.
белгілеулер
Дипломдық жұмыста төмендегідей белгілер мен ... ...... – және ... – тағы басқа
ц/га – 1 ... ... ... ... алынған өнім мөлшері
см – сантиметр
% – ......... ... – ауыл ... ... ... институты
г/см3 – 1 куб сантиметрдегі грамм есебі
< – кіші
> – ...... ............ – 1 ... килограмм есебі
ә.е.з. – әсер етуші зат
с.е. – су ерітінді
э.к. – эмульсиялы концентрат
с.д.т. – суға ... ... – тағы сол ... ... ... ... ... тәлімі егіншілік
жағдайы орналасқан аумағына және агроклиматтық өзгешілігіне ... ... ... Облыс көлемінде ауыл шаруашылық мақсатында
пайдаланатын жалпы ... ... 50 ... ... , яғни 795 ... ... егіншілік құрайды. Соңғы жылдардағы мәліметтерге сүйенсек
ауыл шаруашылығы дақылдарының егістік аумағы 462 мың гектар ... ... ... ... сұр ауыл ... ... ... ерекшеленеді. Сұр топырақты аймақтың өзіне тән ерекшелігі –
ол тау етегінен басталып, ... ... ... ... жатқан ұлан
ғайыр еңіс. Тау етегіндегі жазықтықтың топырақ түзуші жыныстары – ... ... сұр, ... сұр ... құмдақ және саздақ топырақтар. Белдеу
төмендеген сайын топырақ түзуші жыныстар жеңіл ... пен ... ... ... ... ... континенталды, тәуліктік және ауа
температурасының ауытқуы басым әрі жауын- шашын шамалы, тұрақсыз ... ... ... ... өсіп дамуы мен өнім түзуіне, сондай
ақ агротехникалық іс- шараларды ... ... ... ... әсер ... ... ... топырақ - климат ерекшелігі, нақты айтқанда
топырақ құрлымы мен құнарлылығы, бір жылда ... ... ... ... ... ... ... биіктігі елеулі әсер етеді.
Қазақстанның оңтүстігіндегі тәлімі ... ... ... ... арпа, мақсары, жоңышқа және табиғи ... ... ... таңда бұл аймақта өсірілетін ауыл шаруашылық дақылдарынан
алынытын өнімділік көрсеткіші өте төмен. ... ... және орта ... ... ... және ... ... етілуі сын
көтермейді, егіншілікте ғылыми тұрғыда дәлелденген ауыспалы егіс мүлде
жүргізілмейді,танапқа ... бір ... ... ... ... ... және үстеп қоректендіру жүргізілмейді, себілетін
тұқым сапасы ... ... ... ... ... ... жылға
нашарлап барады. Бұл өз кезегінде топырақ ... ... ... ... мен ... алқаптардың айналымнан шығуы нәтижесінде
дақылдардың өнім құрылымы мен сапасына және ... ... ... ... ... ... ... сақтау және ... ... ... қайта енгізу бүгінгі күнде аграрлық саланың өзекті
мәселесі екені анық.
Әрбір жылдық ... ауа райы ... ... ... ... және ... жүргізуге өзіндік қиыншылықтар туғызатыны
белгілі, атап ... ... ерте ... ... ... аз түсуі, күннің бірден ысуынан құрғақшылық пен қуаңшылық
болып ... ... ... ... тез еруі мен ... ... ... шашын әсерінен су және жел эрозияларына ұшырауынан ауыл ... ... ... ... қана ... ... беткі
қабатының құнарсыздануына әкеледі.
Табиғаттың осындай қолайсыз теріс ... ... ... алу үшін ... ... екпе дақылдардарды егу,
егіншілікте топырақ ... ... іске ... ... ... ... ауыспалы егісті енгізу, топырақты өңдеудің жаңа жүйесін
қалыптастыру, топырақтың ... ... ... пен ... және
жел ,су эрозиясынан қорғайтын тиімді агротәсілдерді қолдану қажет.
Тәлімі егіншілікте ауыл ... ... ... мол ... негізі кепілі егілетін тұқымды биологиялық тыңайтқыштармен өңдеп
дақылды мерзімінде себу.
Егіншілік саласындағы ... ... ... ... ... ... ... қолдану күздік
бидайды өнімділігін арттырып қана қоймайды шығын көлемін азайтады.
Сонымен қатар, топырақ ылғалын ... оны ... ... ... ... ... балама ретінде биологиялық
тыңайтқыштармен ... ... ... үнемделеді. Екпе дақылдардың
аудандастырыған жоғары сапалы жаңа сортарын биологиялық ... ... алу ... ... ... ... ... жұмыстың негізгі мақсаты болып табылады..
Оңтүстік Қазақстан өңірінде күздік бидай негізі дәнді дақылдарының
бірі болып саналады. Оның егіс ... ... ... облысында жыл
сайын 220-250 мың гектарды құрайды. Ауыл ... ... ... сай ... ... ... байланысты шығынды аз жұмсап,
өнімді жоғарылату бүгінгі ғылымның басты бағытына ие болмақ. ... ... орта ... ... және ... ... күздік
бидайдың өнімділігі күрт төмендеп кетті. Ол бұл дақылдың агротехнологиялық
күтіп –баптау жұмыстарының дер ... ... және ... ... ... әсерінен төмендеп отыр. Ауыл шаруашылығы өндірісін
реформалау нәтижесінде Оңтүстік Қазақстан дәнді дақылдарының түсімі ... ц/га ... ... ... ... ... ... кезде
аудандастырылған сорттардың потенциалдық өнімділігі 40-45 ц/га болатындығы
белгілі.
Зерттеудің мақсаты Оңтүстік ... ... ... ... күздік бидайдың өнім құрылымын ... ... ... тыңайтқыштармен өңдеудің ғылыми негіздерін жасау. Бұл мәселені
жүзеге асыру үшін алдымызға төмендегідей ... ... ... ... өнімділігін арттыруда биологиялық тыңайтқыштарды
пайдаланудың тұжырымдамасын жасау;
- биотыңатқыштарды қолдануда күздік ... өнім ... ... бақылау жүргізу;
* күздік бидай өнімділігі мен оны құрайтын элементтердің биотыңайтқыш пен
қоректену аясына тәуелділігін анықтау;
* күздік бидай ... ... ... ... өнімділігіне
әсері және олармен химиялық күресу жолдарын жетілдіру;
- тәлімі ... ... ... ... биологиялық тыңайтқыштармен
өңдеудің экономикалық тиімділігін анықтау.
Ғылыми жаңалығы Қазақстанның ... ... ... ... ... ... жетілдіруде тұқымды биологиялық
тыңайтқыштармен ... ... азот ... үтеп ... салыстыра зерттеу.
ӘДЕБИЕТТЕРГЕ ШОЛУ
1. Астық дақылдарының өнімділігін арттырудағы тыңайтқыштардың маңызы
Бүгінгі таңда ауылшаруашылығындағы ... ... ... ... және ... ... алқаптарды айналымға қайта
енгізу аграрлық саланың өзекті мәселесі [1].
Р.Қ.Жапаев, ... [3] ... ... ... кешенді жағдайлармен белгілі болады: олар топырақ құнарлылығы, ауыл
шаруашылық дақылдарының ... ... ... тәсілдері,
қолданылған тыңайтқыштардың мөлшері мен сапасы, сондай–ақ ... және ... ... ерекшеліктеріне тікелей байланысты. Тыңайтқыш қолдану
жүйесі құрғақ егіншілік жағдайында ... ... ие, ... ылғал кем
жерлерде топырақтағы ылғал қорының тиімді пайдалануына тыңайтқыштардың ... ... ... экономикасы кезінде егіншілік танапта топырақ құнарлылығын
арттырып, жаңа технология негізінде жүргізу қажет. Бұл жаңа ... ... ... ... ... ... минералды
және органикалық заттармен қамтамасыз ететін минералды ... ... ... ... биотыңайтқыштар дайындап
қолдануға негізделеді.
Су -өсімдік ... ... ... бірі. Ол тұқымның көктеп
шығатын кезінде, өсімдік тіршілігінің алғашқы күнінен бастап, өсіп-дамуының
барлық ... ... ... ... ... механикалық құрамына,
қарашірік мөлшеріне және қалыптасуына байланысты болады, сонымен қатар
күздік бидайдың ... ... ... ... агротехникалық шаралар
жиынтығына тәуелді. Ылғалдың кіріс бөлігі оның көктемгі ылғал қорынан және
маусым ... ... ... ... ал негізгі шығын бөлігі
–булану мен транспирация. Ылғал қорының ең көбі көктемде ... ... ... ... ... үшін көктемгі жауын-шашынның маңызы зор
[4].
Ауыл шаруашылығы дақылдарын өсіруде ... ... ... ... ... астық өндіруді арттырудың қайнар көзі болып
табылады. ... ... ...... ... 148 ... негізгі азық-түлігіне
жатады және көптеген елдердің экономикасында ерекше орын алады. ... ... ... рет әрі ... әрі ... ... себу тәсілі
қолданылуда. Дәстүрлі технологиямен салыстырғанда егу ... ... ... ... ... судың мөлшерін 20-30% үнемдейді, түрлі
агротехникалық шараларды, қатар аралық ... ... ... күресуде, тыңайтқыш енгізуде тиімділігі жоғары. Күздік
бидайдан мол өнім ... себу ... өте ... роль ... Дәнді
дақылдар егістігінде мол өнім құрылуының негізі –танаптағы өсімдіктер мен
масақтағы ... ... ... ... ... саны және ... қоректендіруге тікелей байланысты болады. Масақ өнімділігіне сәйкес
дән өнімі де артады [5,6].
М.А.Егоров [7] топырақтың жоғарғы қабатындағы ... көп ... ... ... жылжуына себеп болатын өсімдік тіршілігімен
түсіндіреді, себілетін дақылдардың жоғары және ... ... алу ... ... ... ... ... жасау қажет. Бұл, әсіресе
жуылып кетпейтін және ұзақ ... ... ... ... ... ... ... екендігін айтады.
Зерттеу нәтижелерінде фосфор аясында азот тыңайтқыштарын енгізу мерзімі,
мөлшері және тәсілдерінің өнім құрылымына ... ... ... ... дән ... ... ... азотпен қоректену жағдайына әсер
етеді. Сонымен қатар тыңайтқыштардың тиімділігін ... ... ... яғни ... қоректік затқа сұранысы артқан
мерзімінде енгізу қажет, одан ... азот ... ... ... дән ... ... және масақтану кезеңінде дәннің
дұрыс толысып пісуіне, 1000 дән салмағының ұлғаюы нәтижесінде өнімділіктің
артуына ... ... ... ... ... да тірі ... ... өзінің өніп-өсу кезеңінде әр
түрлі даму сатыларынан өтеді. Ауыл ... ... ... ... бірі -өсімдіктер вегетациясы кезеңінде түзілетін ... ... өзі ... ... әр түрлі физиологиялық процесстерге
(фотосинтез, өсімдіктердің ... ... ... мен ... байланысты болады. Өсімдіктердің жеке ... ... ... ... тыңайтқыштар жоғары әсер ететіні белгілі [9,10].
Тыңайтқыштарды қолдану кезінде өсімдіктердегі құрғақ заттар салмағының
артуы ... дән салу ... ... ... ... қатар
өсімдіктің құрғақ затының артуы топырақ ерекшелігіне, ауа райы мен жауын-
шашын мөлшеріне байланысты болады. ... ... ... затты жинақтаған
кезде азотты тез сіңіреді. Күздік ... ... ... мен ... ... дейін азотпен жақсы қамтамасыз етілуі оның өнімділігін көбейтеді.
Бидай ... ... ... ... ... азот ... кемиді.
Вегетацияның соңында ол өсімдікте 50% дейін кемуі мүмкін, ал ... ... ... ... ... әсерінен болады [11].
Ғылыми –зерттеу мекемелерінің ... ... ... ... ... ... қолданбай өсірсе, онда бұл дақыл дәндерінің
құрамындағы ақуыз бен клейковинаның мөлшері азайып, ... ... ... төмендейді. Жаздық бидай егісін гибберсибпен өңдегенде ... ... ... ... ... ... ... саны артып, әрбір сабақтағы жапырақ көлемі, әсіресе жоғарғы үш
жапырақтың көлемі ұлғаяды. Тек ... ... ... ... немесе
тыңайтқыш берілмеген (бақылау) нұсқаларда ... ... ... өңдегенде қосымша өнім алынған жоқ. Азот тыңайтқышы мөлшері
көбейтілген ... және ... ... (N90P90+ ... егістікті гибберсиб өсу реттегішімен өңдегенде ең жоғарғы
дән өнімі алынып, қосымша өнім 3,3-3,7 ц/га ... ... ... ... жағдайында күріш ауыспалы егісіндегі топырағы ... ... ... бидай егісін гибберсиб өсу реттегішімен өңдегенде ең
жоғары дән өнімі (31,4-36,2 ц/га) егістікке ... ... ... алынды. Яғни, гибберсиб өсу реттегіші тыңайтқыштардың оң әсерін
күшейте ... ... ... ... ... және ... ... [12].
Қазіргі таңда Павлодар АШҒЗИ ғалымдары АТМ-4 (Аспалы тарақтаушы модель)
тарақтаушы қондырғының ... ... ... және дәнді дақылдар
сабағының негізінде күзгі-қысқы және көктемгі жауын-шашыннан ... ... ... ... ... ... ... жаңа
технологияны ойлап тапты және өндіріске енгізді [13].
Дәнді дақылдарды ... бұл ... ... ... піскен кезеңінде
өсімдік тамырында тұрған кезде дәндік бөлігін тарап алу арқылы жүргізіледі.
Таралған өсімдік түбірлері тік ... ... және ... түр биіктігін 93-
97 пайызға сақтайды. Осы жағдайда, күзде қалдырылған аңыздық ... ... ... ... ал қыс ... ... қар ... егістікте желдің қай бағытта соққанына ... ... қар ... қар ... Егістіктен қар бұл
жағдайда мүлдем жоғалмайды. Көктемде қар кеткен соң аңыздық ... ... және су ... ... ... тура ... күн ... үлкен
жаңбыр тамшыларынан және физикалық буланудан жақсы сақтайды [14,15].
Сонымен бірге егістіктерде табиғи процесстер имитациясын жасауға табиғи
органикалық зат алмасуына ... ... бар. Егіс ... ... ... ... қар суларын тиімді ... ... ... ... ... ... ... және топырақтың
құнарлығын сақтау мен арттыруға себепші ... ... ... [16,17,18].
Қазіргі ауыл шаруашылығы өндірісінде жоғары коэффицентті топырақты
қорғау және ... ... ... ... ... жеңіл өңдеу,
органикалық және минералдық ... ... ең ... ... ... Кубан тәжірибе бекетінде ұзақ уақыт
(1974-2003 жж.) жүргізілген ... ... ... ... ... байланысты топырақты негізгі өңдеу жүйесі және
органоминералдық тыңайтқыштардың әсері мен ... ... ... ... дақылдың өнімділігі қарастырылды. Зерттеу алты танапты ... ... ... қатары күздік бидай-жүгері -күздік бидай -күздік
бидай -күнбағыс -күздік бидай, ... ая ... ... ... ... ... тәжірибе егін түсімі өңдеу түріне емес, тыңайтқышқа
байланысты екені анықталды. Тыңайтқыш бермей ... ... ол ... ... 27,1 ц/га, 56 ... азот ... ... тиісінше 45,1 және
42,9 ц/га, 84 кг/га азот бергенде 53,9 және 51,0; 112 ... ... ... және 55,5 ... ... Азот ... артуымен нөлдік өңдеудің
тиімділігі де артқан. Азотты ... ... ... ... ... ... ... артуы мен нитраттар жиналуымен түсіндіріледі
[20].
Р.Е.Елешев, А.Бекмағанбетов [21] ... ... ... ... ... үшін ... қолдану технологиясын сақтаудың маңызы
зор. Өйткені бұл жағдайда тыңайтқыш ... ... мен ... барлық
дақылдар үшін бірдей болмайды. Тыңайтқыш енгізу мезгіліне қарай енгізудің ... бар: ... ... ... себу кезінде тыңайту, 3-үстеп
қоректендіру. Негізгі тыңайтудың басты міндеті дақылды бүкіл вегетациялық
кезеңінде ... ... ... ... ... ... ... тиянақты зерттелген, яғни көптеген
зерттеулерде азот тыңайтқыштарының өнімділікке және дән сапасына оң ... ... ... ... ... ... жоғарғы мөлшерін беру
Н.К.Болдырев пен А.М.Белоусовтың [24] тәжірибелері көрсеткендей, құрғақ
биомассаның ... 180-190 ц/га ... ал 240 ... азот ... егістіктің жығылуы орын алды. Азот тыңайтқышын N180-240 ... Р90-120 ... ... беру ... ... ... ... Оңтайлы тыңайтқыш беру әр гектарға N180 Р90 кг/га [25] екені
анықталды.
Көңді 90т/га және N60Р90К90 ... ... ... ... 1,5-3,2 ц/га арттырды [26] .
Өсімдіктің бастапқы өсу кезеңінде фосформен толықтай қамтамасыз етілуі-
оның қарқынды өсуіне, ... ... ... өнім ... ... ... тыңайтқыштардан жоғары қайтарым алудың маңызы топырақ өңдеудің
қайырмасыз сыдыра жырту ... ... ... ... ... Жалпы қабылданған технология бойынша көң енгізудің дәстүрлі тәсілі
оны топыраққа терең сіңіру болып табылады. ... көң ... ... ... О.В.Сдобников зерттеулері бойынша көңді жыртылатын
қабаттың (20-30 см) төменгі бөлігіне жоғары мөлшерде терең сіңіру алты ... ... өнім ... мүмкіндік береді, ал әдеттегідей сіңірілгенде
қосымша өнім не бары екі-ақ жыл алынады. Және ... ... ... көң екі
есе аз жұмсалады. Оның көп ... ... ... Бұл тәсілдің
тиімділігіне Украин Полесьесі топырағында да көз жетті. [27,28].
Тыңайтқыш енгізу арқылы өсімдіктердің қоректену жағдайын ... ... ... ... өнім ... жол ... [29,30,31].
А.А.Гапиенко [32] мәліметі бойынша қара ... ... ... азот және ... тыңайтқышын егістікке біркелкі шашып беру,
әрбір ... ... ... ... бұл жағдайда еңбек өнімділігі
артады.
Барлық ауыл шаруашылығы дақылдарына минералды тыңайтқыштарды ... ... ... ... ... әр ... алынған өнім
екендігі белгілі. Ғылымның дамуына, техникалық ... ... ... ... дақылдардың бағалануы жалғыз түсім
мөлшерімен қоса, оның сапа ... де ... ... ... ... ... жүргізілген тәжірибеде тыңайтқыш қолданудың жоғары
тиімділігі егісті себер ... ... ерте ... ... дейін N100кг/га және өсімдік ... ... - ... ... ... өнім ... ц/га ... Азот және
фосфор тыңайтқышын топырақты әртүрлі өңдеу ... ... ... ... ... ... ... алдында N120Р60 беру болып табылады [33].
Тыңайтқыштардың тиімділігі топырақта табиғи қалыптасқан құндылығына,
жаңа сорттарға, себу ... себу ... ... ... ... ... ... Қазақстанның ғалымдары жұмыстарында
күздік бидайдан 30-35 ц/га дән алу үшін және осы ... ... қоса ... 108 кг азот, 30 кг фосфор (Р2О5) және 168 кг/га
(К2О), ал 55-60 ц/га ... ... 205-215 ... азот; 60-65 кг/га
фосфор; 235-250 кг/га калий жұмсалды [34,35].
Күздік бидайға қолданылған минералды ... оның тек ... қана ... ... сапа ... ... де ... [36-39].
А.К.Үмбетов, Б.С.Басибековтің [40,41]пікірлерінше азот тыңайтқыштары
өнімділікті және дән құрамындағы ... ... ... ... ... ... өте ... жүреді.
Ашық қара қоңыр топырақта өсірілген ... ... ... ... қолданғанда, дәндегі ақуыз мөлшері ... ... ... шикі ұлпа ... ден ... ... өсуінің алғашқы кезеңдерінде фосфордың көп мөлшерде болуы
бидайдың тамыр жүйесінің жақсы өсуіне әсерін тигізеді. Күздік ... ... ... ... ... ... түрде сіңіреді. Күздік бидайдың
түптену кезеңімен дәннің ... ... ... ... ... етілуі оның өнімділігін көбейтеді [42,43].
Топырақтағы фосфор қорегін оңтайландыру сіңірілетін тыңайтқыш түрлеріне,
ертіндіде болатын қосылу және айналу ... ... ... Жер ... фосфордың табиғи қоры, кескіндер бойынша бөлінуі
оның топырақ ... ... ... ... ... ... басталып қара топыраққа дейін, яғни ... ... ... ... ұлғайған сайын ондағы жалпы фосфордың шамасы да өсе түседі.
Бірақ аталған көрсеткіштің ... мәні ... ... оның ... минералдық және химиялық құрамына сәйкес
айтарлықтай мағынада ауытқып отырады [44].
Е.Т.Муржанов [45,46] мәліметтеріне қарағанда қоңыр құмдақ топырақтарда
азот-фосфор тыңайтқышының ... ... ... ... ... N30 енгізгенде арпаның қосымша өнімі 0,6 центнерге, Р40-0,5 ц, ... ... қоса ... -1,4 ... ... [47] мәліметі бойынша, Р15 кг/га әсер етуші заты бар
суперфосфатты ... ... ... ... ... ... жақсартып,
тұқымның егістік өнгіштік сапасын 5-7 ... ... 15-20 ... Сұр ... ... аймақта арпа өсірудің тиімділігін арттыру
үшін сүрі танапты ауыспалы егісте тыңайтқышты бір рет ... ... ... ... құрамы және қоректік элементтердің шығарылуы
топырақтың құнарлылығы мен ... ... ... [48] өз ... ... сұр топырақта минералдық
тыңатқыштар өсімдіктегі азотпен фосфор мөлшерін арттыратындығын ... ... арпа ... азот ... -2,34%, ... 0,89%-ға дейін,
ал фосфор тыңайтқышы дәндегі фосфор мөлшерін 0,92%-ға, сабанда ... ... ... ... ... аймағында тыңайтқышты N60Р60
мөлшерінде енгізгенде арпаның өнімділігі гектарына ... ... ... ... салыстырғанда түсім 7,6-10,3 ц/га көбейді. Ылғалды
жылдары тек азот тыңайтқышы өсімдіктің жатып қалуына ... ... ... ... ... [50] ... топырақты үнемдік
және нөлдік, яғни әр түрлі әдіспен өңдеудің топырақ құнарлылығына, ауыл
шаруашылық дақылдары ... ... ... ... зерттеледі.
Солтүстік Қазақстан жағдайында үнемдік және нөлдік технологияны ... ... ... жағдайда қолданылуы қажет.
В.В.Немченко [51] деректеріне ... ... ... көптеген
шаруашылықтарда арамшөппен күресудің механикалық ... ... ... ... ... қолдануда. Зерттеулер нәтижесіне
сүйеніп анықтағандай, барлық гербицид ... ... ... ... ... ... алынған өнім едәуір ... ... ... ... ... ... топырақ пен ондағы ... ... тек ... қана емес, қоршаған ортаны қорғау
және агроэкологияның да алдына ... ... ... бірі ... Өйткені бұл дақылдардың минералды (N, P) ... ... да ... ... құнарлылығын сақтап қалу тұрғысынан алғанда да
аса қажетті фактор. Мұның басты себебі агроценоздардың ... ... ... сақтап қалудағы және атмосферадағы ең
маңызды процесстердің жүруіндегі азоттың атқаратын зор мәнінде жатыр[52].
Тақырыптың зерттелу деңгейін шолу ... ... ... ... ... отырып әр аймақтың топырақ климаттық ерекшеліктеріне
байланысты және өсірілетін дақылдың биологиялық өзгешелігін ескере ... ... ... ... және ... тұқымды өңдеудің тиімді агротехнологиялық жүйесін жасау
бүгінгі нарықтық бәсекелестік жағдайда алғаш рет ... ... ... ... ... туралы алғашқы мәліметтер
Шаруашылықтың атауы «Оңтүстік – Батыс мал және өсімдік шаруашылығы»
Жауапкерлігі шектеулі серіктестігінің Тассай ... ... ... ... ... ауылының аймағында орналасқан. Жалпы жер көлемі
1105 ... ... ... ... ... ... ... ауыл
әкімшілігіне қарасты жерде орналасқан.
Тассай елді мекені Шымкент қаласынан 12 ... ... ... ... ... азық ... және басқада өнімдерді
қабылдаумен алып бару транспорттық ... ... ... ... мекен электр жүйесімен
Толық қамтылған, радиотелефон байланысты және көгілдір ... ... ... ... ... ішкі ... шаруашылықтағы бригада
арасында рациялар арқылы қамтылған.
Жалпы шаруашылыктың ... ... ... ... және P1. ... және супер элиталық ... ... ... ... ... қабылдау және сақтау елді мекен шетінде орналасқан қоймада
сақталады. Тассай тірек бекетіндегі ... ... ... ... ауыл ... ... өсірумен айналысады.
1.3 Оңтүстік-Батыс мал және өсімдік шаруашылығы ... ... ... 2002 ... 13 ... №1309 ... сәйкес
«Оңтүстік-Батыс ауыл шаруашылығы ғылыми-өндірістік орталығы» шаруашылық
жүргізу құқығындағы ... ... ... ... АҚ ... ... № 6 25.04.2008 жылы
бекітілді, ал өз кезегінде:
1956 жылы құрылған Шымкент мемлекеттік ... ауыл ... ... 1988 жылы ... ... өндірістік бірлестігі, 1997 жылы
Оңтүстік Қазақстан ауыл шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты.
Міндеті: Оңтүстік Қазақстанның топырақ-климаттық ерекшеліктеріне ... ... ... ... негізін жасақтап ауыл шаруашылығы
дақылдарының тиімді агротехнологиялық жүйесін қалыптастырып өндіріске
ұсыну.
Қызметтердің ... ... ... қос ... ... ... және бірегей жоғары репродукциялы
тұқым өндіру.
2. Суармалы жерлерде ауыспалы егіншіліктің ... ... ... ауыл ... ... су ... агротехнологиясын
жетілдіру.
3. Көкөніс, бау және жүзім өсірудің қор үнемдеу ... ... ... озық ... ... ұсыну.
4. Суармалы егіншілікте ауылшаруашылық дақылдарын ... ... ... ... ... ... ... жерлерде ауыспалы егіс жүйесінде топырақты өңдемей немесе жеңіл
өңдеп ауыл шаруашылығы дақылдарын өсірудің ... ... ... Ауыл ... ... дайындау және болашақ ғалымдарды
қалыптастырып ... ... ... ... сипаттамасы
Ауыл шаруашылығында егістік жер коры негізгі ресурс болып табылады.
Барлық ауыл шаруашылық салаларының дамуы жерді ... ... ... ... ... Сол ... ... жылға өнім түсімін
жоғарылату көзделген.
Шаруашылықтың басты ... ... ... ... ... ... алынатын өнім көлемін ... ... ... ... ... Астық дақылдарының ішінде қолға
алғандары күздік жэне жаздық бидай, арпа жэне ... ... ... ... жер ... 1.1-кестеде көрсетілген. Кестеден
көріп отырғанымыз шаруашылықтың жер көлемі тұрақты және оны ... ... ... ... ... жылға өңделетін жер өзгеріп отырады.
Шаруашылық қарамағындағы шабындық жерлер шаруашылықтағы малды азықпен
қамтамасыз етеді және шаруашылық халқына пай ... ... Ал ... бір ... ... ... ... ал екінші бір бөлігіне елді-
мекен халқының малдарын жаюға берген.
Жалпы жер құрылымы ішінде ... жер ... көп ... ... ... ... ... дақыл көп орын алатыны маңызды
мәселе.
Кесте -1
Шаруашылықтың жер құрылымы
| А/ш дақылдарының егіс көлемі ... ... |
| |2009 |2010 |2011 ... жалпы көлемі |1105 |1105 |1105 ... ... |510 |520 |450 ... ... |42 |51 |59 ... |57 |56 |67 ... |89 |68 |80 ... |14 |28 |26 ... |280 |270 |210 ... |48 |58 |58 ... |11 |10 |11 ... жер |44 |44 |44 ... 2- ... ауыл ... егістік жер көлемінің
қүрылымы келтірілген. Бүл кестеде ... ... ... ... жер ... көрсетілген.
Кесте – 2
Жыртылған жер көлемінің құрылымы, га
|Керсеткіштер ... |
| |2009 |2010 |2011 |
| |га |
| |2009 |2010 |2011 ... ... |20,2 |16,1 |22,4 ... ... |18,3 |12,2 |20,8 ... |16,1 |11,6 |18,2 ... |9,8 |10,1 |10,3 ... |60,0 |62,0 |61,0 ... Оңтүстік Қазақстан облысы ауа-райының ерекшелігі
Зерттеу жұмыстары 2009-2011 жылдары аралығында Оңтүстік-Батыс мал ... ... ... ... ... тірек пунктындағы
егіншілік бөлімінің тәлімі егіс алқабында жүргізілді. Тәжірибе жүргізілген
аймақ Қазақстанның ... ... ... ... ... жағдайы, рельфі әртүрлі болуымен ерекшеленеді. Ол Түркістан
және Торғай аралық ойпатында, ... дала мен ... ... ... ... ... ... Тәжірибе жүргізілген танап ОБМжӨШҒЗИ
егіншілік бөлімінің егістік алқабы батыс Тянь-Шань және Талас ... ... ... ... орта ... ... жазықтықта орналасып, оның абсолютті биіктігі 650-800метр деңгейінде.
Оңтүстік Қазақстан облысының ... ... күрт ... ... ... және ... жылуымен ерекшелінеді. Қарастырылып
жатқан белдеудегі 8-10 ай ... ... ... ... ... 00С ... Суық ... дейінгі кезеңнің ұзақтығы 185-205 ... ... ... ... ... ... ... үшін
әрбір ауылшаруашылық жылдарына жеке сипаттама жасадық.
2009-2010 ауылшаруашылық жылдары мақсары ... ... ... ... ... бірінші онкүндігінде түскен жауын-
шашын (36,7мм) жалпы осы айда 79,3мм ... ... ... қыс
айларында ауа-райының суытуы және қар жамылғысының қалыңдығы байқалды.
Жеотоқсан ... ... ... 57,4мм құрап, көпжылдық орташа
көрсеткіштен бірнеше төмен болса, ал ... ... ... ... ... 2 есе артық түсті. Осы айдың алғашқы онкүндігінде ауаның
температурасы -6,90С суытты. Ақпан айы жауын-шашынды болып ... ... ... ... ... ... ... (41,8мм), наурыз-
сәуір айларында орташа температура 3-3,6 0С ... ... ... ... Мамыр айында ауаның температурасы 20,80С жылы болуымен
ерекшеленіп екінші және үшінші онкүндігі 23,8 және 22,20С құрады. ... ... ... ... ... (23,8; 25,6; ... маусым
айының үшінші онкүндігінде 25,2мм жауын-шашын түсті. Оңтүстік ... ... ... ... ... ... зерттеу жұмыстары
типтік метеорологиялық жағдайда жүргізілді деуге негіз болады. 2009 ... айы мен ... ... ... түскен жауын-шашын мөлшері 434,8мм
болып, оның ішіндегі 154,5мм-і ... ... және ... ... ... дақылының негізгі даму кезеңінде түсіп, бұл ... ... ... 1/3 ... ... ... ... қаңтар айының ортасы – 2,60С; шілде
айында +26,40С құрап, жылдың орташа температурасы +100С + 200С ... ... өсіп ... қолайлы болды. Қараша айының үшінші
онкүндігінде түскен жауын-шашын 52,0мм ... ... бұл айда ... ... ... қыс ... қар жамылғысының қалыңдығымен
ерекшелінді. Желтоқсан айында түскен жауын-шашын ... 64мм ... ... ... ... ... байқалып, ал қаңтар айында түскен
жауын-шашын көлемі 51,8мм болды. Ақпан айы толығымен жаңбырлы болып 96,3мм
құраса, ал ... ... ... ... 9,7мм ... ... және сәуір
айларындағы орташа айлық ауаның ... ... ... 6,5 және 16,10С ... ... байқалды. Наурыз айының
үшінші онкүндігі және сәуір айының жаңбырлы болып 72,5мм және 84,1мм ... ... ... айы жылы ... ... ... 19,30С, ал екінші
–үшінші онкүндіктері 22,20С және 19,40С ерекшелінсе, маусым, ... ... ... ... ... ... байқалып (24,90С; 26,80С
және 26,10С) сипатталды. Оңтүстік Қазақстан облысының ... ... ... ... ... ... жерлерге жатады. 2009 жылдың
желтоқсан айының үшінші онкүндігінен ... ... ... ... ... ... оның ішінде вегетация кезеңінің активті наурыз, ... ... ... ... ... бұл ... ... түсімнің 42,3
пайызын құрады.
2010-2011 ауылшаруашылық жылдары мақсары ... өсіп ... ... ... ... ... Қыс айлары күрт суытып түскен
жауын-шашын қар күйінде болып көпжылдық орташа ... ... ... ... бұл жылы -11,20С ... Ал ... және жаз мезгілдері
құрғақшылығымен ерекшелінді. ... ... және ... ... ... ... 12,80С, 15,80С және 21,10С құрап, ... ... ... Осы ... ... ... мөлшері наурызда
– 43,0мм, сәуірде -58,3мм, ал мамыр айында 22,0мм ... бұл ... ... 2 есе аз ... Жаз айларында ауаның температурасы өте
жоғары болып ... ... ... -29,20С және ... осы ... ... температурасы +400С және +430С жоғарлады. 2010 жылдың
желтоқсан айынан 2011 ... ... айы ... ... ... оның ... ... көктемгі наурыз, сәуір және мамыр айларында
түсті. Бұл ... ... ... ... мөлшерінің 59,5 пайызын
құрады.
Сонымен, зерттеу қорытындысында 2009-2011 жылдарға жалпы сипаттама
ретінде ... екі ... ... яғни ... және ... жылдары дақылдың өсіп-өнуіне қажетті ылғал түсімі жеткілікті
дәрежеде болды. Ал соңғы 2010-2011 ауылшаруашылық зерттеу жылдары ... аса ... ... яғни ... ... ... орташа температурасы, 0С
Климаты континенталды, қысы жылы (-10 ° С ... жазы ... ... жетеді). Өсімдіктердің өсіп-өну мерзімі 220 - 320 тәулік. Қардың
қалыңдығы 10 см. Жел ... ... ... ... ... ауаның орташа ылғалдылығы 47%
Кесте 5
Ауаның орташа ылғалдылығы, %
|Жылдар |Айлар ... |
| | | |
| |IX |X |XI |
| 1. ... ... аудара жырту 25-27см |Диален супер |0,7 л/га ... |2. Екі рет ... ... |480 с.е. | ... ... ... ... | ... |4. СЗ-3,6 дән ... себу ... | |
| ... ... N50 ... | |
| ... | | |
| |6. ... 3БСС - 1,0 | | |
| |7. ... ... | | ... ... ... ... жырту 25-27 см,|Диален супер |0,7 л/га |
|тыңайтқыш «МЭРС» |2. Екі рет малалап тегістеу |480 с.е. | ... ... ... ... ... | |
| |4. био. ... «МЭРС» |соли | |
| ... ... ... | |
| |5. СЗ-3,6 дән ... себу | | |
| |6. ... 3БСС - 1,0 | | |
| |7. ... өңдеу | | ... ... ... ... ... 25-27 ... ... |0,7 л/га |
|тыңайтқыш «Сизам»|2. Екі рет малалап тегістеу |480 с.е. | ... ... ... ... ... | |
| |4. био. ... «Сизам» |соли | |
| ... ... ... | |
| |5. СЗ-3,6 дән ... себу | | |
| |6. ... 3БСС - 1,0 | | |
| |7. ... ... | | ... ... ... қалыптасқан технология азот тыңайтқышымен
үстеп ... ... ... ... ... тыңайтқыштармен
өңделген нұсқамен салыстыра отырып, тәжірибе ... ... және ... ... ... ... бидай дақылының
өсіп-даму кезеңдеріндегі айырмашылықтармен өнім түзуі анықталды. Тәжірибеде
мынандай бақылаулар, есеептеулер мен талдаулар жүргізілді:
- ... ... ... ... түп ... бір ... ... әрбір
қайталану мөлдектерінен төрт қайталап санау арқылы жүргізілді.
- Өсіп-даму кезеңдеріне байланысты топырақтың 1 метр тереңдіктегі
ылғалдылығы әрбір 10 см ... ... ... себер алдында,
түптену, тітіктену, бас шығарған және ... ... ... ... ... әрбір нұсқадан үш
қайталануда АМ-16 бұрғысымен алынды.
- Топырақ қабатының 0-30см қалыңдығындағы қарашірік мөлшері мен
химиялық ... ... ... ... ... топырақтың
аралас үлгілері алынып Тюрин, Мачигин және ... ... ... .
- ... ... дақылына себілген кезден бастап дәнінің толық
піскен уақытына дейінгі кезеңдері ... ... ... ... ... егісінің бір шаршы метр алаңындағы арамшөптермен
ластануын санау Мальцев әдісі ... ... ... жаңа
жүйелі гербицидтер пайдаланып 12-14 күн ... әсер ... ... –шашын түсімін анықтау, гидрометеорологиялық әдіс бойынша
жүргізілді.
- Күздік бидайдың биологиялық өнімділігі әрбір нұсқадан төрт
қайталама бір ... ... бау орып ... ... Әр нұсқадағы нақты шаруашылықтық өнім САМПО-500 комбайнмен
тікелей жинау арқылы дәннің ... мен ... ... ... ... нәтижелерін математикалық өңдеу Б.А.Доспеховтың [37]
корреляция және дисперсиялық талдау ... ... ... ... бидайды топырақты өңдемей тікелей ... ... ... ... Захаренко В.А. (1986)
әдістемелік нұсқаулар бойынша есептеулер жүргізілді.
Күздік ... ... ерте ... ... ... ... ... қорын
сақтау және майда біржылдық арамшөптерді жою бағдарламаға ... ... ... ... ... ... ... тыңайтқыштар мен өңдеу зерттеудің бағдарламасы мен
әдістемесіне сай ... ... ... ... ... ... ... ерте түсетіні баршамызға белгілі, қар
жамылғысы ақпан айының соңғы онкүндігінде кетеді. Зерттеу жүргізілген
жылдары ... қар ... ең ... ... 25-45см жетіп, топырақта
тоң болмағанымен қардың қалыңдығынан күздік егістің қар астындағы өніп-өсу
кезеңі ауа өтпегендіктен әлсіз жүргендігі байқалады. ... ... ... ... наурыз айында яғни, күздік бидай мен арамшөптің
тоң қабаты болмағандықтан өлмей қыстап шығуын бір шаршы алаңды 4 ... ... ... Тәжірибе танабындағы зерттеу нұсқаларын
арамшөптердің шығуын бақылай отырып күздік бидайдың түптену кезеңінде ... ... ... және ... ... ... ала
отырып жүргізілді.
2.2 Оңтүстік Қазақстанның кәдімгі сұр топырақты тәлімі егіншілік аймағының
құнарлылық көрсеткіші
Оңтүстік Қазақстан облысының егістік жерлері әр түрлі ... ... ... ... ... сипатталады. Облыстың тау
бөктеріндегі топырақта өсімдікке қажетті қара ... ... мен ... ... мол болып, ал жазық далалы шөл-шөлейтті егістік
жерлердің ... ... ... төмен болып келеді. 2009-2011
жылдардағы тәжірибе жүргізілген ... мал және ... ... ... ... ... пунктінің егістік
жерлерінің топырағы ылғалмен жартылай қамтамасыз етілген ... ... ... және ... ... ... алқаптарының топырақ құрамындағы қоректік ... ... ... ... ... ... агрохимиялық сипаттамасы
|Зерттеу нұсқалары ... |
| ... |NО3, |P2O5, |K2O, |pH |
| |% ... ... ... | |
| 1. ... ... | | | | | ... ... |1,18 |54,6 |15,8 |300 |7,99 ... ... ... ... | | | | ... өңдеу | | | | | |
| |1,27 |51,8 |18,0 |330 |7,79 ... ... ... | | | | | ... ... ... | | | | | |
| |1,3 |52,4 |16,7 |338 |8,0 ... жүргізілген егіс алқаптарының нәтижелері, әрбір ... 0-20см ... ... ... ... құрамындағы
қарашірік, азот, фосфор, калий қоректік заттары зертханалық ... ... ... ... ... кәдімгі сұр болып, сазды
және құмдақ қалың ... ... ... Кәдімгі сұр топырақтың
ерекшелігі ол карбонатты көмірқышқылы 6-8% ... ... ... мен ... сұр топырақта болмайды. Топырақ қабаттары біркелкі, жоғарғы қабатының
құрылымы нашар. Жоғарғы ... ... ... ... ... болып, аударыла өңделетін қабаттың қарашірік құрамы 27-30 см
қабатында 1,18-1,3 пайызды ... ал ... ... ... ... азот ... ... және ауыспалы калий 338 мг/кг болатыны
анықталды.
Зерттеу танаптарының ... ... мен ... орташа
қанағаттанарлық және калиймен жоғары қамтамасыз етілгендігімен сипатталады.
2.3 Күздік бидайды ... ... ... ... тікелей егіп өсірудің өсіп дамуына әсері
Оңтүстік Қазақстан ... ... мен ауа райы ... ... ... ... болатынбыз. Соңғы жылдары қар қалың
түсіп қысы суық және жаз ... бас ... өте ... ... келеңсіз
континенталдық климат байқалып жүр. Мұндай ауа райы күздік бидайға және
басқа ... ауыл ... ... өнімділігіне кері әсерін
тигізуде. Әсіресе күздік бидайдың ... ... дән ... ... ауа райының күрт ысып кетуі. Мысалы, мамыр айының үшінші он
күндігінде ... ... бас ... +25 +270С ... көтерілуі
жекеленген күндері 33-350С жоғарылауы күздік бидайдың өнімділігіне кері
әсерін тигізеді. Оның ... ... ... ... күздік
бидай өнімділігі 25-30 пайызға төмендеп, сапа көрсеткіші нашарлап нан
тағамдарын ... ... ... ... ... ... себебі
агротехнологиялық өсіру жүйесінің жетілмеуі, уақыттылы ... ... ерте ... ... ... ... ... орындалмауы, нәтижесінде өсіп–даму кезеңінің нашар жүруі күзгі,
қысқы және ерте көктемде түскен ылғалды тиімсіз ... ... ... ... ... оның өніп-өсуін, дамуын және төзімділігін
кәдімгі ... ... ... тікелей себуде тұқымның өніп –
шығуы кәдімгі технологияға қарағанда жер бетіне 3 - 4 күн тез ... және ... ... ... ... танаптың барлық нұсқасында бір
деңгейде жүретіні байқалды.
Зерттеу жүргізілген ... ... себу ... ... ... ... ... егу технологиясы күзгі жауын-шашын мөлшері 10-12см
сіңген уақытта жүргізілетін болғандықтан СЗС-2,1 дән сепкішінің қалақшалары
жерге жақсы батқан кезін ... ... ... ... жүргізілген
жылдары күз айлары құрғақ болып келді, осыған байланысты күздік бидай ... ... 1-3 ... ... 2010 жылы ... 7 ... 2011 жылы ... 11-13 жұлдызында себілді. Күздік бидайды ... ... 12-15 күн ... ... қар жамылғысы түсіп, күздік
бидай дақылы инелік кезеңінде қар астында қалды.
Көктем шыға бастағаннан ... ... егіс ... ... ... кезеңі басталғанға дейін 14-16 күн өткені ... ... ... ... ... ... ... аралық 20-22 күн, үстеп
қоректендірген және тырмалап, гербицид қолданылған нұсқаларымызда 24 ... ... ... ... ... ... ... кезеңінен бас
шығару кезеңіне 28-34 күнге созылып, бұл кезеңмен гүлдеу кезеңінің 5-6 ... ... ... ... шыққан жылдары 12-13 күнге созылады. Гүлдеу
және сүттеніп пісу кезеңі де ... ... ... ... ... 7-13 күн аралығында болды. Ал сүттену мен қамырланып
пісу 11-12 ... ... ... пісуі 11-16 күн аралығында өтті.
Зерттеу жүргізілген жылдары күздік бидай дақылының өсіп-өну және ... ... ... және ... ... ... жетілу уақыты да әртүрлі болып келді. Кәдімгі ... ... ... дақылының өніп-өсіп, даму кезеңінің ұзақтығы 208-225 күнге
созылса, ал ... егу ... ... ... 198-222 ... ... ... танабының тікелей егу технологиясының
тырмаланған нұсқасында бұл көрсеткіш 199-225 күн аралығында болып, ал үстеп
қоректендірілген және ... ... 202-231 ... ... Тікелей себу технологиясының биологиялық тыңайтқыш «Сизам»,
тырмалау және гербицид ... ... да 202-231 ... және ... Диален супер 480 с.е.-0,7л/га қолданылған ... 199-229 ... ... егіс ... үстеме қорек пен тырмалау және ... ... екпе ... ... ... арамшөптермен
ластануынан тазартып, өсімдікке қосымша қажетті қорек пен ылғалды және ауа
режимін сақтай отырып өнімділігін ... ... ... 8
Күздік бидайдың Стекловидная 24 сортының өңдеу әдістемесіне байланысты
кезең аралық ұзақтығы
күн есебімен
|Өңдеу әдістемесі ... ... ... ... –түптенуге дейін|
| ... | |
| |ген ... | |
| ... | | |
| | | ... |
| | | | | | | |
| | | |0-10 |0-20 |0-50 |0-100 ... сепкен |2009 |21.ХІ |16 |33 |61 |66 |
| |2010 |6. ХІ |17 |30 |58 |62 |
| |2011 |30. ХІ |17,4 |33,5 |63,9 |64,5 ... ... |2009 ... |22 |43 |99 |179 |
| |2010 |16. ІІІ |26 |48 |107 |186 |
| |2011 |13. ІІІ |21 |40 |86 |124 ... ... |2009 |6.IV |27 |55 |89 |166 ... | | | | | | |
| |2010 |4. IV |33 |61 |96 |178 |
| |2011 |2. IV |12 |32 |42 |74 ... ... ... |2009 |4. V |8 |17 |45 |104 |
| |2010 |5. V |15 |22 |54 |112 |
| |2011 |3. V |6 |9 |19 |38 ... пісу |2009 |26. V |4 |7 |18 |63 ... | | | | | | |
| |2010 |28. V |7 |12 |24 |72 |
| |2011 |22. V |2 |5 |11 |17 ... ... ... |18.VI |1 |4 |12 |19 |
| |2010 |20. VI |2 |9 |18 |25 |
| |2011 |16. VI |1 |2 |6 |12 ... жүргізілген жылдары күздік бидайдың түптену кезеңі ауа-райының
қалыптасу ерекшеліктеріне байланысты күзде басталып, ерте ... ... ... жалғасып сәуір айының бірінші онкүндігінде
аяқталды. Демек, осы аралықтағы ылғал қорының жинақталуы мен ... ... ... түптену кезеңінің оңтайлы өтуінің тікелей
тәуелділігін анықтадық.
3. Күздік ... ... ... деңгейі
3.1 Күздік бидай тұқымын биологиялық тыңайтқыштармен өңдеуді қалыптасқан
технологиямен салыстырмалы өнімділігі
Өндірілетін ауыл шаруашылығы ... ... ... ... ... орны ерекше. Ол стратегиялық мәні зор өнім.
Астық ... ... ... мемлекеттің азық-түлік қауіпсіздігі
және халықты нан өнімдерімен қамтамасыз ету ... ... ... ... ... 1993 жылы масақты астық дақылдары 428,4 мың
гектарға егіліп 539,7 мың ... дән ... ... ... ... егіс көлемі азайып 200-220 мың гектарға егіліп өнімділік деңгейі
6,9-22,1 ... ... ... ... ... өнімділіктің көрсеткіші
бүгінгі таңда өсіріліп аудандастырылған сорттардың ... ... ... ... ... ... ... егіс көлемі 2 есе ... ... ... ... ... ... өнім ... алмай
отыр. Қалыптасқан жағдайдың басты себебі соңғы жылдары ауыл ... ... жер ... ... ... және субъективті
себептермен ертеден ұсынылған ауыспалы егіс жүйесін және ... ... ... ... ... ... дақылымен алмастырып өсіруді
қалыптастырған. Көп жағдайда мақсары егер алдында көктемде ... ... ... ... ... іле шала мақсары егуді қалыптастырған.
Нәтижесінде ерте көктемде аудара ... ... ... өскіндерінің
жойылуымен қатар топырақтағы қыс айларында жинақталған ылғал қоры ... ... ... кері ... тигізеді. Мақсарыны тамыз айының соңына
жақын комбайнмен жинап алысымен топырақты күздік астықты дақылдарды егу
үшін ... ... 22-25 см ... ... машықтанған. Құрғақ
топырақты аудара жыртқанда егістік ... ірі ... ... ... ... ... ірі кесекті майдалау мақсатында себу ... ... ... ... 2-3 рет ... ауыр ... және ... егістік танапты қайтадан таптап тығыздайды. Бірнеше рет қайтара
өңдегенмен сапалы жұмыс атқарылмай алғашқы ... ... ... кей
жағдайда жауатын екінші жауынды өткізіп барып топырақ бетін ауыр ... ... ... бидайды егуге кіріседі. Көп жылдық ... ... ... ... ... ... атқарғанда
күздік бидайды себу қазан айының соңғы күндері немесе қараша айының ... ... ... ... ... ... себудің көп жағдайда қазан
айының аяғына дейін орындаудың мүмкін емес екендігін, оның ... ... ... ... ... ... (10 ... 2-3 жылы ғана
ылғалды болып қазан айының ... ... ... ... ... ... күздік бидайды ұсынылған оңтайлы мерзімде егудің ... ... ... бірінші онкүндігінде кей жылдары үшінші
онкүндігінде себуге тура ... ... ... ... ... ... еккен жағдайда жер қыртысының жоғары қабаты жеткілікті деңгейде
ылғалдануына ерекше мән ... жөн. ... ... ... оңтайлы 4-
5см тереңдікке еңгізілуі және бірқалыпты орналасуын ... ... ... ... ... Бұл тұқым сепкіштің бірқалыпты жеңіл жүріп егу
жұмыстарын сапалы атқаруына мүмкіндік береді. Зерттеулер ... ... ... ... себу ... 2005 жылы ... айының үшінші
онкүндігінің басында, яғни жер айдау қыртысының ылғалдылығы жеткілікті
болғанда (0-10 см ... ... ... 16 мм, 0-20 см – 33 ... ... Осы жылы күздік бидай өскіні жер бетіне
желтоқсан айының бас кезінде шықты. ... ... ... масақты
дақылдардың ішінде өнімділік және сапа көрсеткіші құрылымы жағынан күздік
бидай ... ... ... ... ұсынылған агротехнологиялық жүйені ұстап
ауыспалы егіс жүйесінде өсірген жағдайда жаздық бидайға қарағанда 1,5-2,0
есе өнімді ... ... ... ... ... көп жылдық ауа
райының жағдайы күздік бидай өсіруге қолайлы, кей ... қыс ... ... ... кезеңі жалғасып жатады. Демек, күз және қыс
айларында түскен ылғалды ұтымды ... ... ... ... ... ... жаңбырды күздік бидайдың қарқынды ... ... ... өнім ... үшін ... ... жүйені жасақтау
бүгінгі күн талабы болып отыр.
Тәжірибенің қолданыстағы агротехнологиялық жүйемен күздік бидай ... ... ... ... ... ... ... мөлшері
жеткілікті
деңгейде түсіп топырақ қабатының 22-25см тереңдігіне ылғал сіңген кезде жер
жыртып соңынан 10-12 күннен ... ... ... ... ... ... ... алдында тырмалап кәдімгі СЗ-3,6 дән сепкішпен гектарына ... ... ... Осы нұсқада далалық тұқым өнгіштік көрсеткіші
зерттеулер жүргізілген жылдары 53,7-65,9% аралығында ауытқыды. ... дана дән бір ... метр ... ... берді. Біздің байқауымызша
қалыптасқан жағдайдың басты себебі тұқым өз салмағымен ... ... ... жер ... ... байланысты тым терең егілуі (7-9
см) және ауа райының күз ... ... ... ... ... айқындалды. Кейбір жылдары қазан және қараша айларының
ішінде 1-2 жаңбыр болып содан соң ұзақ ... (25-30 ... ... ... ... ... ... бос топырақтың беткі дән ... ... ... де, ... ұзақ уақыт өскін бермейді. Нәтижесінде өнгіштік
энергиясы ... ... беру ... ... Сонымен қатар соңғы жылдары
қарға мен торғайдың ... ... жеуі және ... бетіне шыққан
өскінді шұқылап қиып тастауы ... ... ... ... ... ... ... нұсқасында ерте көктемде күздікті үстеп қоректендіріп
(N35кг/га), соңынан түптену кезеңінде тырмалап, ... ... ... ... Диален супер 480 с.е. – 0,7 л/га мөлшерімен ... ... ... ... алдындағы өсімдіктің масақтанған саны
188,3 дана/м2 ... ... Осы ... ... ... 75,4 ... дән саны 30,9 дана және 1000 ... ... 35,0 г ... әр гектардан 20,9 центнер өнім жиналды (17-кесте).
Топырақты өңдемей тікелей ... ... ... ... 2008 жылы ... 21 ... 2009 жылы қарашаның 6 жұлдызында, ал 2010 жылы
қарашаның соңғы күні 31 ... СЗ-3,6 дән ... ... ... ... ... ... өңдемей тікелей себу кезінде егістік
танаптың ... ... құс ... ... ... дәннің оңтайлы
4-5 см тереңдікке түсуін қамтамасыз етіп соңынан дискалы дөңгелекшелерімен
дәннің ... ... ... ... ... арттырады. Көп жылдық
зерттеулер нәтижесінде осы тәсілмен егілген тұқымдық дән алғашқы өскінін 7-
8-ші күндері, 10 ... жер ... ... ... ... ... ... жөн, бақылау нұсқасында тұқымның алғашқы өскіні 10-11-ші күндері жер
бетіне шықса, толық өскін 14-16 күндері болып өскіннің өсіп-дамуы әр ... ... ... ... бос ... толық отырмаған топырақта
тұқымның топырақпен үйлесімі ... ... ... ... келеңсіз
жағдайлар нәтижесінде күздік өскіннің біркелкі болмауына себепкер ... ... ... өңдемей тікелей сепкен нұсқада тұқым оңтайлы
ылғалды қабатқа енгізіліп ... ... тез және ... бір
мезгілде өскін беріп болашақ өнімнің негізін қалайды.
Күздік бидайды ұсынылған технологиямен себілген ... ... ... ... және ... ... нұсқаларда өнім
деңгейі, ерте көктемде N50 кг/га үстеп қоректендіріп, ылғал сақтап, ... ... ... ... ... ... ... өніп-өсу кезеңінің алғашқы дамуында жүйелі гербицид Диален
супер 480 с.е.-0,7 л/га ... ... ... 1,1-1,3 ц/га ... ... ... жинар алдындағы өсімдіктің масақтанған саны
203,5 ... ... ... әр ... ... 8 ... дейін артық болғандығы анықталды. Масақ
ұзындығы 10,5 см, бір масақтағы дән саны 31,7 дана және 1000 ... ... г ... 3 ... ... өнім ... 22,3 ц/га ... Демек, өнім ... ... ... ... бір ... ... байқалады, ал экономикалық тұрғыда
қарағанда тиімділігімен ерекшеленеді.
Кесте 11
Күздік бидайдың тұқымын биологиялық тыңайтқыштармен өңдеп өсірген кезде
арамшөптерге ... ... әр ... ... өнім ... ... жылдардағы орташа көрсеткіш)
|Тәжірибе нұсқалары ... ... ... ... |
| ... ... ... ... |
| ... |см |
| |2009 ж. |2010 ж. |2011 ж. | ... ... қалыптасқан |21,9 |23,5 |18,2 |21,2 ... ... | | | | ... ... + | | | | ... +Диален супер 480 | | | | ... ... | | | | ... |22,0 |24,1 |18,7 |21,6 ... жүйе био. | | | | ... ... + | | | | ... ... ... 480 | | | | ... | | | | ... |22,6 |24,6 |19,7 |22,3 ... жүйе био. | | | | ... ... + | | | | ... +Диален супер 480 | | | | ... | | | | ... ... ауа райы ... ... ... өте ... болып
қалыптасты. Осы жылы ертеден ұсынылған технологиялық жүйеде және топырақты
өңдемей ... ... ... ... ерте көктемде N35 кг/га үстеп
қоректендіріп, ... ... ... 480 ... л/га мөлшерінде
қолданған нұсқаларда өнімділік көрсеткіші сәйкесінше 21,2 және 22,5 ц/га
болып деңгейлес ... ... күзі ... ... ... ... ... 8,0 мм жауын түсті,
қараша айының бас кезіндегі 17,2 мм деңгейінде жауған жауын топырақты өңдеу
жұмыстарын жүргізуге ... ... осы ... ... ... ... соң, күздік бидайды топырақты өңдемей тікелей себуге
мүмкіндік туындады. Яғни, күздік бидай ... жер ... ... ... ... ... ... кезеңінде қар астында қалды. Дегенмен, тәжірибе
алқабындағы ең жоғарғы күздік бидай өнімділігі ... ... ... ... ерте ... үстеп қоректендіріп N35 кг/га әсер етуші
затымен, арамшөптерге қарсы Диален супер 480 ... л/га мен ... ... -0,4 л/га ... қосындысымен өңдеген нұсқада байқалды (кесте 12).
Яғни, Диален супер 480 с.е.-0,7 л/га мөлшерімен жеке өзін ... ... ... ... 3,0 ц/га ... ... ... күздік
бидайды ертеден ұсынылған технологиямен өсірген кезде әр гектардан 17,7
центнер өнім жиналды. ... ... ... ... ... тек қана Диален супер 480 с.е.-0,7 л/га гербицидімен өңдегенде
16,9 ц/га өнім ... ал ... ... ... 080 ... ... өнімділік деңгейі 17,2 ц/га ... ... бұл ... ... ... болып, дисперсиялық талдаулар нәтижесінде
нұсқалар арасындағы айырма (0,8 ц/га; 0,5 және 0,3 ц/га) ең кіші ... ... ... тәжірибе нұсқаларындағы агротехнологиялық
жүргізілген ... ... ... ... анықталмады. Шаруа
қожалықтарында соңғы жылдары қалыптасқан технологиямен күздік бидайды
өсірген кезде яғни, ... ... соң ... ... ... шара жүргізілмеген жағдайда өнімділік көрсеткіші небары
10,9 ц/га деңгейінде ... ... ... ... ... күз-қыс айларындағы жинақталған ылғалды ... ... ... ... ... ... ... сеуіп, ерте көктемде
үстеп қоректендіріп, ылғал сақтау үшін тырмалап, арамшөптерге ... жаңа ... ... ... ... өнім ... ... дәлелденді. Әсіресе танаптың арамшөп түрімен ... ... ... аралас қоспасын қолдану өте тиімді агротехнологиялық
шара деп тұжырымдаймыз.
Үш жылдық зерттеу нәтижесін саралай келіп күздік ... ... ... ... ерте ... түптену кезеңінде тырмалап,
арамшөптердің алғашқы өсу ... ... ... 480 ... л/га + ... э.к. -0,4 л/га ... аралас қосындысын қолданғанда орташа
өнім 25,0 ц/га болып ең жоғарғы деңгейде қалыптасты.
3.2 Күздік бидай егістігіне биологиялық тыңайтқыштарды ... ... баға – ауыл ... дақылдарын өсіріп-өндіру
технологиясының тиімділігін ... ... ... ... ... ... ... талабына байланысты, пайдаланатын тыңайтқыштар
мен гербицидтердің және ... дән мен ... май ... ... бірге ауыл шаруашылық дақылдарын өсіру барысында
агротехникалық іс-шаралар жұмыстарын жүргізу құнының ... ... ... ... үшін біршама қиындықтар туғызуда.
Ауыл шаруашылығы дақылдарының егістіктеріне ... ... ... ... ... мен ... өнімділігін көтерудің аса
маңызды құралы болып ... ... ... ... ... тежесе, минералды тыңайтқыштар топырақ ерітіндісі
тез сіңіп екпе дақылдарға қосымша қорек болып, айналымға тез түседі ... ... ... ... ... нәтижесін жоғары өнімділігі
арқылы көрсетеді. Осы агротехникалық және ... ... ... дақылының түптену кезеңінде пайдаланылған кезде, ... ... ... бидай дақылдарының алаң бірлігінде түзілетін жоғары өнімі мен
сапасын қамтамасыз ететін ... ... мен ... ... ... мен тыңайтқыштар пайдаланудағы жұмсалатын шығындарды есептеу,
олардың экономикалық тұрғыдан қателіксіз есептеулеріне мүмкіндік ... ... ... ала ... ... бидай дақылының 1 гектарына
өсіріп-өндіруге кететін жалпы ақшалай шығынды егіс ... ... ... ... жиып ... ... жүргізілетін агротехникалық
және химиялық тәсілдері ескеріліп тиянақты есеп жүргізілді.
Тәжірибе нұсқаларына байланысты өндірісте қалыптасқан технологиямен
топырақты ... ... себу ... 1 га егістігінен өндірілген
өнімге кететін жалпы шығын ... және ... ... ... ... ... таза ... есептей келе, 1 центнер өнімнің өзіндік құны және
экономикалық тиімділік ... ... ... ... 13
Оңтүстік Қазақстанның орталық аймағында күздік бидайды биологиялық
тыңайтқыштармен өңдеуді ... ... ... ... ... ... ... |Био. тыңайтқыштар мен гербицидтер мөлшері |Өнім, ц/га
|1га кететін ... ... |1ц ... ... ... теңге |1 га-дан
алынған өнім құны, теңге |1 га-дан алынған таза пайда, теңге |1ц өнімнің
өзіндік құны, теңге |Тиімді-лігі, % | ... ... ... ... ... ... 480 ... |21,2 |32750 |3000
|63600 |30850 |1545 |94,2 | |2. Биологиялық тыңайтқыш «МЭРС» ... ... ... ... супер 480с.е.-0,7л/га |21,6 |29500 |3000 |64800 |35300 |1365 |119,6
| |3. ... ... ... тұқымды өңдеу |био. тыңайтқыш «Сизам»
Диален супер 480с.е.-0,7л/га |22,3 |27600 |3000 |66900 |39300 |1237 |142,4
| |
Еліміздегі қалыптасып келе ... ... ... ... сай ... ... ... технологиямен егіп, өндірілген өнімнің
экономикалық тиімділігін арттыру негізгі мәселелердің бірі ... ... ауыл ... ... ... технологиямен егіп-өсіріп
сапалы өнім жинау, отандық нарықтық бәсекеге сай агроөнеркәсіп өндірісінің
негізін қалау міндеттеліп отыр.
Қазіргі ... ... кіші және орта ... ... ... ескі ... жеткен техникаларымен топырақты өңдеу жұмыстарын
жүргізу өте көп шығынды талап етеді, нәтижесінде көктемгі егіс ... ... ... ... ... ... ... алмай
өнімділік көрсеткіші төмен деңгейде болып, ... ... ... ... Сол ... ... өндіріске топырақты ... ... ... ... ... ... қарастырып, оны жан-
жақты зерттеп дәлелдеу басты міндеттерінің және ... ... ... ... ... айқындалды.
Оңтүстік Қазақстан облысының ауа райының құбылмалығы ... ... ... ... ... ... ... күздік бидай
дақылын күзгі ауа райының қалыптасқан ерекшелігіне қарай отырып ... ... ... ... ылғалдылығы 10-12 см тереңдікк сіңген кезде тікелей
СЗС-2,1 дән ... ... ... ... ... ... ... енгізіп егу қажет.
Тәжірибе нұсқаларына байланысты күздік бидай азот ... ... ... ... ... және ерте ... ... ылғалды
тиімді пайдалану мақсатында күздік бидайдың түптену кезеңінде түбін қопсыту
міндетті түрде жүргізілуі ... бұл өте ... ... ... бидай дақылын Оңтүстік Қазақстанның кәдімгі сұр топырақты ... ... ... ... себу мен ... ... салыстыра отырып және тәжірибенің кейбір нұсқаларында арам
шөпке ... ... ... ... ... аралығында зерттеу
жұмыстары жүргізілді. Зерттеу жұмыстары қысқа ротациялы 5 танапты ауыспалы
егістің төртінші танабында ... ... соң, ... себу ... ... ... Бұл дән ... ерекшелігі топырақтың беткі
қабатын қопсытып, әрбір жер қопсытқыш құс қанатты өңдеуіштің артқы ... ... ... дән ... ... ... енгізіліп,
соңғы жағындағы дискалы таптағышымен топырақ беті нығыздалып, ... ... ... ... ... ылғалды топыраққа
біркелкі оңтайлы тереңдікке түскен тұқым тез өскін беріп ... ... ... ... күтіп-баптау жұмыстарына байланысты өнімділік әр түрлі
деңгейде ... ... ... ... ... ... сеуіп ерте көктемде
үстеп қоректендіріп соңынан күздіктің түптену ... ... ... ... ... ... 20,0 ц/га дән жиналды, ал топырақты
өңдемей тікелей сеуіп ерте көктемде тырма басып ... ... ... ... ... 20,7 ц/га ... Ең жоғарғы күздік бидай өнімі
24,3 ц/га топырақты өңдемей тікелей ... ерте ... азот ... ... ... ... ... және арамшөптерге қарсы
Диален супер 480 с.е. – 0,7 л/га қолданған ... ... ... ... жағдайға байланысты қалыптасқан бағамен
күздік бидайды өсірудің экономикалық ... ... ... ... ... ... (25 см ... жырту) соңына 2 (екі) рет мала
тартып ірі кесектерді майдалау, егер ... ауыр ... ... ... дән сепкішімен тұқым себу шығынын, өнімді жинау, егістік алқаптан
қырманға ... ... ... сол ... қалыптасқан бағамен
есептелінді. Нәтижесінде күздік бидайды өндірісте қалыптасқан технологиямен
өсіргенімізде 1 гектарға кететін шығын деңгейі 24170 ... ... ... өңдемей тікелей сеуіп өсірген нұсқада 14510 теңге болып, жалпы
жұмсалған шығын 9660 теңге кем ... ... ... ... ... ... ... құны шамалас болып 45183,6 және 43129,8 ... ... ... ... ... кеткен шығынның есебінен
алынған таза пайда бірінші нұсқада 21013,6 теңге болса, топырақты өңдемей
тікелей ... ... ... бұл ... 28619,8 ... құрады, яғни әр
гектардан алынған таза пайда 7606,2 ... ... осы ... 1 ... ... құны 987,1 теңге болып өндірісте қалыптасқан технологиялық
көрсеткіштен 1,6 есе ... ... ... ... күздік бидайды тікелей сеуіп ерте ... ... ... ... ... ... кезеңінде тырмалағанда
зерттеулер жүргізілген жылдары қалыптасқан нарықтық бағаға ... ... алу ... ... ... ... ... еңбек ақыны т.с.с. көрсеткіштердің қосындысы) ... ... ... құрады. Демек, күздіктің өсіп-даму кезінде ... ... ... ... әр гектарға жұмсал-ған шығын
5387 теңгеге артты. Өнімділіктің жоғары болуына ... әр ... таза ... 38783,0 теңге болып бір центнер өнімнің өзіндік құны
994,8 теңгені құрады. ... ... ... өңдемей тікелей сеуіп ерте
көктемде тырмалап, гербицид қолданған (Диален супер 480 с.е. – 0,7 л/га)
Тәжірибе танаптарындағы қолданылатын ... ... ... ... мен ... және ... май бағалары,
сондай-ақ оларды егіс алқаптарына енгізуге кететін еңбек шығыны мен ... ... ... бағасы толығымен есептелінді. Осы жұмсалған
шығындардың нәтижесін тәжірибе ... әр ... ... өнімі
өндірісте қалыптасқан технологиясында орташа өнімділік 14,2 ц/га болса, ал
ертеден ұсынылған жүйеде азот тыңайтқышымен қосымша ... ... 480 с.е. ... ... ... 20,9 ц/га өнім құралған.
Топырақты өңдемей тікелей егу технологиясында арамшөптерден ... ... ц/га ... өнім ... ... ... нәтижелері көрсеткендей әр гектарға кететін
шығын мөлшері, азот тыңайтқышының бағасы мен әртүрлі жүйелі гербицидтердің
ақшалай бағасына ... ... ... ... ... ... ... 30537 теңгені құраса, ал
өндірісте қалыптасқан технологияда 24170 теңгені құрап, 6367 теңге ... ... ... ... ... 6,7 ... төмендеген.
Топырақты өңдемей тікелей себу технологиясының Диален ... 480 ... және ... 080 э.к. -0,4 л/га ... ... 22917 ... ... 25,0 ц/га өнім ... бұл ... ... ... 7620 ... ... кем ... анықталды,
нәтижесінде әр гектардан алынған шартты таза пайда 50433 теңгені құрады.
Демек, өндірісте ... және ... ... ... мөлдектерінде 1,9-2,9 есе артық шартты таза пайда беретіні
байқалды.
Тәжірибе танабының нұсқаларына ... ... және ... ... ... жұмсалатын тікелей шығындарды өзара
салыстыру ... ... ... ... ... Оңтүстік Қазақстан облысының кәдімгі сұр топырақты
жерлерінде, топырақты өңдемей тікелей егу ... ... ... ... жүргізілген бірқатар ғылыми жұмыстар мен
зерттеулердің экономикалық тиімділігі дәлелденілді. Масақты ... ... ... ... жүйелі гербицидтер мен ... ... ... ... және ... жауын-шашынмен
ауыспалы егістіктегі орнына және ылғалмен жабдықталуына ... ... ... ... ... ... ... жартылай және толық қамтамасыз етілген тәлімі жерде күздік бидайды
биологиялық тыңайтқыштармен өңдеп өсірудің технологиялық жүйесі жасалды:
1. ... ... ... ... ерте ... N50 ... ... тұқымын биологиялық тыңайтқыш «МЭРС» және «Сизам»-мен
өңдеген нұсқаларындағы өнім деңгейін салыстырып, ылғал сақтап, ауа ... ... ... ... ... соңынан арамшөптердің
өніп-өсу кезеңінің алғашқы дамуында жүйелі гербицид Диален супер 480 с.е.-
0,7 л/га қолданғанда ... ... 1,1-1,3 ц/га ... ... ... ... ... тыңайтқышы 1л, 5л және 10л пласмасса ыдыстарға
құйылған сұйықтық, 0,3л биотыңайтқышын 10-12л суық суға ... ... ... ... тегіс тигізе муқият өңдеуді талап етеді. Ал дақылдардың
өсіп даму кезеңіндерінде 1 га егістікке 0,3л биотыңайтқышын ... ... ... себу ... ... ... қалташаны ашып 0,5-1,0л суық суға салып әбден
ерігенше қозғап ерітеміз сосын 10-15 ... ... ... қалмағанынша
араластырып қозғаймыз сонда аналық ерітінді дайындалады. Дайындалған
ерітіндіні 6-7л суға араластырып 500кг ... ... ... ... ... және ... ... сақтауға болады.
4. Ұсынылған технологияда кеткен шығын мөлшері 30537 теңгені құраса, ал
жаңа технологияда 24170 теңгені құрап, 6367 теңге ... кем ... ... ... 6,7 ... ... әдебиеттер тізімі
1 Сыдық Д.А. Оңтүстік Қазақстанда көктемгі дала ... ... ауа ... ... ... ғылыми
негізделген жүйесі (ұсыныс) ), Шымкент 2011ж.
2 Елешов Р.Е., Умбетов А.К. Удобрение ... ... ... ... на ... ... ... //Вестник с.-х.
науки Казахстана. –Алматы: Бастау, 2001. -№11. ... ... Р.Қ., ... Ж.О. Күздік бидайдың себу тәсіліне ылғал қоры
мен өнімділігінің әсері //Жаршы. –Алматы: Бастау, 2006. -№1. –48б.
4 Sayre R.D. Moreno Ramos O.H. ... of ... ... to Wheat //Wheat Program Special Report CIMMYT. -1997. -№31. ... Оспанбаев Ж.О., Рамазанова С.Б., Жапаев Р.Қ., Құныпияева Г.Т. ... ... ... ... тыңайтудың өнім құрылымына әсері
//Жаршы. –Алматы: Бастау, 2006. -№1. –52б.
6 Марко А.Ф., Марко В.Ф. Озимая ... ... МСХ ... ... и ... ... 1979. –С. 3.
7 ... М.А. К вопросу о балансе фосфора в севообороте ... ... –М.: ... 1936. - Вып. 2. ... Sweeney D.W., Sisson J.B. Effect of ridge planting and ... on wheat grown some what poorly drained soil //Soil and ... -1988. -№2. ... Бекмағанбетов А. Тәлімі жағдайда дәнді дақылдар егісін тыңайту.
–Алматы: Қайнар, 1981. –76-78б.
10 Петербургский А.Б., ... В.И. О ... ... и
фосфорного питания озимой пшеницы //Химия в сельском хозяйстве. –М., ... ... ... С.Б., ... Ж.О., ... Г.Т. Минералды
тыңайтқыштардың күздік бидайдың құрғақ ... ... ... ... ... 2005. -№12. ... Жайлыбай К.Н., Тоқтамысов Ә.М., Сағындықова А.С. Жаздық бидай өніміне
гибберсибтің және тыңайтқыштар мөлшеріне әсері //Жаршы. ... ... -№5. ... Рекомендации по влагонакоплению на основе создания стерневых ... ... ... ... МОН-4,0. –Павлодар, 1994. –С.14.
14 Шаханов Е.Ш., Мустафаев Б.А. Влияние ... ... на ... яровой пшеницы в условиях южных карбонатных черноземов
Павлодарской области ... ... ... ... ... ... ... в степном регионе. –Шортанды, 1986. –Т.2. –С.20-23.
15 Иорганский А.И. Охрана и повышение ... ... ... ... почвах Казахстанского Тянь-Шаня //Проблема ... в ... ... ... ... А.К. ... плодородия почв и урожайности зерновых культур
путем биологизации богарного земледелия Казахстана. //Вестник с.-х. ... ... ... 2000. -№6. ... ... А.К. ... ... богарных сероземов //Земледелие.
–М., 1994. -№1. –С.12-13.
18 Қабыкенов Т.А., ... С.Б. ... ... ... ... ... және оның ... карбонатты қара топырақтағы жаздық
бидай өнімділігімен байланысы ... ... ... 2005.
-№12. –38б.
19 Божко Е.П., Баршадская С.И., Вышегородцева Л.Н. Система обработки
почвы и ... в ... ... ... ... с.-х. ... станции Краснодарского НИИСХ им.П.П.Лукьяненко.
–Краснодар, 2005.-№5.-С. 12-13.
20 Мальцев Т.С. ... ... –М.: ... 1971. ... Елешев Р.Е., Бекмаганбетов А. Агрохимия. –Алматы, 1989. –С.215.
22 Иорганский А.И., Кененбаев С.Б. Для почв ... ... 1989. -№7. ... ... Е.А ... ... на урожайность зерновых культур и
диагностика их питания на светло-каштановой почве ... ... 1992. ... ... Н.К., ... А.М. ... орошаемой озимой пшеницы
на светло-каштановой почве при возрастании доз удобрений //Бюл. ВНИИ ... ... –М., 1991. -№105. ... ... Н.Ф., ... М. X., ... Н.Д. ... сортов
озимой пшеницы на минеральные удобрения //Докл. Росс. Акад. с.-х. ... 1997. -№6. ... ... А.К., ... Б.С. ... по ... озимой
пшеницы на юге и юго-востоке Казахстана. –Алма-Ата: Кайнар, 1997. -19 с.
27 Сдобникова О.В. Фосфорные удобрения и ... –М.: ... ... ... Д.А. ... использование минеральных удобрений. –М.:
Россельхозиздат, 1985. -С.37.
29 Кореньков Д.А. Минеральные удобрения при ... ... ... 1990. ... Дорохов Л.М. Минеральное питание как фактор повышения ... и ... ... ... ... СХИ им.М.В.Фрунзе. –Кишинев, 1957. –Т.13. –С.57-61.
31 Тарчевский И.А., Фотосинтез ... ... ... ... –М., 1969. –Т.4. –С. ... Гапиенко А.А. Влияние разных способов внесения минеральных удобрений
на урожай озимых культур в Крымской области //Агрохимия. –М., 1985. ... ... И.Д. ... норм и способов внесения минеральных удоб-рений
при различных видах ... ... ... на ... озимой пшеницы
//Биология и агротехника полевых культур в ... ... ... –М., 1985. –С.36-42.
34 Филонов В.М. Рекомендации по применению минеральных и органи-ческих
удобрений под зерновые ... в ... и ... ... 2000. –С.35.
35 Басибеков Б. С., Жанталина А. А., Умбетов А. К. Влияние удобрений на
содержание азота и фосфора в ... ... ... ... ... ... ... //Химия в сельском хозяйстве. –Алма-Ата, 1975. -№6. –С.16-17.
36 Вертий С. А., ... Н.Г. Роль ... и ... ... ... урожая и качества зерна озимой пшеницы //Агрохимия. –М., 1969.
-№11. –С.44-53.
37 ... Н.С. ... ... ... –М. ... АН СССР,
1959. –С.16-21.
38 Толстоусов А.В. Удобрение и качество урожая. –М.: Колос, 1974. ... ... А.Г. ... ... в ... ... ... и связь его с
величиной и качеством урожая. –М., 1970. -32 с.
40 Умбетов А.К. Реакция районированных и ... ... ... на условия азотно-фосфорного питания: Дис. канд. с.-х.наук., 1975.
–С.162.
41 Басибеков Б. С. Минеральное питание и система ... ... ... –Алма-Ата, 1983. –С.102.
42 Балык Г. С. Влияние удобрений на рост ... и ... ... ... //Агрохимия. –М., 1970. -№6. –С.3-8.
43 Елешов Р.Е. Фосфорные ... и ...... Кайнар. 1984. -
С.150.
44 Черепанов В.В. Влияние азотных удобрений на ... и ... ... и ... тез.докл.Российской молодежной конф. –Санкт-
Петербург, 1998. ... ... Е.Т. ... ... ... ... ... әсері
//Жаршы. –Алматы: Бастау, 1996. -№4. –69б.
46 Мұржанов Е.Т. Қоңыр құмдақ ... ... ... ... Бастау, 1996. -№5. –57б.
47 Қожабаев Ж.І. Сұр топырақты тәлімі аймақта арпа өсірудің тиімділігі
//Жаршы. –Алматы: Бастау, 1996. -№1. ... ... Б.У. ... ... химиялық құрамы және топырақ-тан
қоректік элементтердің шығарылуы //Жаршы. –Алматы: Бастау, 1996. -№10. –7-8
б.
49 ... М.Е. ... ... ... ... ... в
условиях богары Чимкентской области //Селекция и семеноводство и агротех-
ника ... ... на ... ... обл. –Алматы, 1984. –С. 167-171.
50 Джаланкузов Т.Д., Сапаров А.С. Мониторинговые исследования основных
параметров черноземных почв при ... и ... ... ... ...... аграрной политики поддержки ... для ... ... производства: матер.межд.конф.
–Астана-Шортанды: Казахстан, 2009. –С.96-103.
51 Немченко В.В., Цыпишев А.И., ... А.М. ... ... в ресурсосберегающих технологиях возделывания зерновых ... и ...... ... ... поддержки
ресурсосберегающего земледелия для интенсификации устойчивого произ-
водства: матер.межд.конф. –Астана-Шортанды: Казахстан, 2009. ... ... В.Н., ... В.Н. ... ... почв для ... их азотного режима //Агрохимия. –М., 1987.
-№10. –С.96-103.

Пән: Ауыл шаруашылығы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 43 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Агроөнеркәсіптің кешенінің қалыптауы және халық шаруашылығындағы алатын орны5 бет
Ауылшаруашылық дақылдарның қоректенуінің оптимизациясы18 бет
Ауыспалы егісте тыңайтқыш қолдану жүйесі10 бет
Күріш өндірісі27 бет
Су ресурстары және оны қорғау14 бет
Қаратау қаласындағы ЖШС«Казфосфат» зауытының қоршаған ортаға, адам денсаулығыны, жануарлар мен өсімдіктерге әсері91 бет
ОҚО, Аксукент ауылы жағдайында күздік бидай дақылынан жоғарғы өнім алудың технолгиясын жасау31 бет
Ауыспалы егіс14 бет
5-7 сынып оқушыларына технология сабақтарында ағашты өңдеудің әдістемесі69 бет
SQL тілінде деректерді өңдеудің негізгі операторлары. Деректер базасын құру13 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь