Мемлекеттік қаржы туралы


КІРІСПЕ

І. МЕМЛЕКЕТ ҚАРЖЫСЫНЫҢ ЖАЛПЫ СИПАТТАМАСЫ

1.1 МЕМЛЕКЕТТІҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ҚЫЗМЕТІ
1.2 ҚОҒАМДЫҚ ТАУАРЛАР, ИГІЛІКТЕР ЖӘНЕ ҚЫЗМЕТТЕР КӨРСЕТУ
1.3 МЕМЛЕКЕТ ҚАРЖЫСЫНЫҢ ҰҒЫМЫ ЖӘНЕ ҚҰРЫМЫ

ІІ.МЕМЛЕКЕТТІК ҚАРЖЫНЫҢ КӘСІПОРЫНҒА ӘСЕРІ

2.2 КӘСІПОРЫННЫҢ ҚАРЖЫЛЫҚ ЖАҒДАЙЫН ӨНДІРІС ТИІМДІЛІГІН ТАЛДАУДЫҢ
МАҚСАТЫ МЕН МІНДЕТТЕРІ
2.2 ҚАРЖЫЛЫҚ ЖАҒДАЙДЫ ТАЛДАУ ӘДІСТЕРІ
2.3 КӘСІПОРЫНДА МЕМЛЕКЕТТІК ҚАРЖЫЖҮЙЕСІ

ҚОРЫТЫНДЫ
ҚОЛДАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
Қандай бір мемлекет болмасын оның қоғамдағы экономикалық қызметі ірілендірілген түрде мына функцияларға бөлінеді: - экономикалық дамудың қалыпты дамуына жәрдемдесетін құқықтық базаны қамтамасыз ету;
- монополиялық қызметті шектеу және бәсекелестікті қорғау; - табыстар мен байлықты қайта бөлу; - экономиканы тұрақтандыру; - ресурстарды қайта бөлу; Аталған функциялардың іс-қимылы тікелей немесе жанама түрде “қар- жы” категориясын пайдаланумен байланысты болып келеді; айтарлық- тай дәрежеде бұл байланыс мемлекеттің соңғы үш функцияларында кө- рінеді. Мемлекеттік қаржылар мемлекеттің экономикалық, әлеуметтік, саяси функцияларын орындау үшін оны қажетті ақша ресурстарымен қамтамасыз ететін елдің жүйесінің маңызды сферасы болып табылады және олар экономика мен бірге сан алуан өзара байланыстарды қамти- тын мемлекеттік сектордың өндірістік және әлеуметтік қатынастардағы іс-қимылмен байланысты.Мемлекеттік қаржылардың функциялары экономикалық категория болып табылатын жалпы қаржылардың функ- цияларына ұқсас болып келеді: бұл – бөлу мен бақылау функциялары. Мемлекеттік экономикалық мазмұны бірыңғай бола бермейді, олардың құрамында жеке оқшауланған буындар болады және олардың әрқайсы- сы өзгеше функцияларды атқарады. Республикалық және жергілікті деңгейлерде іс-әрекет ететін және бюджетті, мемлекеттік несие, мемле- кеттік және муниципалдық кәсіпорындардың қаржыларын қамтиды. Аталған буындардың түрлі функционалдық арналымының арқасында мемлекет экономикалық, әлеуметтік,саяси процестердің үлкен спекто- рына,салалық және аумақтық проблемаларды шешуге ықпал етеді.
1. Дүйсенбаев К.Ш., Төлегенов Э.Т., Жұмағалиев Ж.Г. Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау. Алматы, 2007 ж.
2. Бухгалтерлік және қаржылық есеп беру туралы заң Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығы бойынша 24.06.04ж. № 298-11 қабылданған.
3. Закон РК «О бухгалтерском учете и финансовой отчетности» от 24 июня 2006 г. № 329-II.
4. Дюсенбаев К.Ш., Егембердиева А.К., Дюсембаева З.К. Аудит и анализ финансовой отчетности. Алматы, Экономика, 2002 г.
5. Артеменко В.Г., Беллендир М.В. Финансовый анализ. М.: ДИС, 2002.
6. Бараненкова С.А. Управленческий анализ. Москва. Финансы и статистика, 2007 г.
7. Балабанов И.Т. Анализ и планирование финансов хозяйствующего субъек¬та; Учебн. пособие. - М.: Финансы и статистика, 2005 г.
8. Бирман Г., Шмидт С. Экономический анализ инвестиционных проектов. М.: Банки и биржи ИО «ЮНИТИ», 2002г.
9. “Библиотека бухгалтера и предпринимателя” №7, 2002 г.
10. Герстнер П. Анализ баланса: Пер- с нем./Под ред. Н.Г.Филимонова. М.: Экономическая жизнь, 2004г.
11. Грачев А.В., Анализ и управление финансовой устойчивостью предприятия. Москва, Изд. Финпресс, 2008 г.
12. Ефимова О.В., Финансовый анализ. Москва. Изд.Бухучет, 2007г.
13. Ержанов М.С. Теория и практика аудита. – Алматы: Гылым, 2007 г.
14. Ковалев В.В., Финансовый анализ, методы и процедуры. Москва, Финансы и статистика 2008 г.
15. Крейнина М.Н. "Финансовое состояние предприятия. Методы оценки" - М.: ИКЦ "Дис".2006 г.
16. Маркарьян Э.А., Герасименко Г.П. Финансовый анализ - М.: «ПРИОР», 2004 г.
17. «Налогоплательщик», Концептуальные основы подготовки и предоставления финансовой отчетности, 8/2004/ август - Ержанов М.С., Даулетбаков Г.
18. Радостовец В.К. Финансовый и управленческий учет на предприятии. - Алматы: НАК «Центраудит», 2009 г.
19. Радостовец В.К., Радостовец В.В., Шмидт О.И. Бухгалтерский учет на предприятии, 2005 г.
20. Савицкая Г.В. Анализ хозяйственной деятельности предприятия. Мн.: ООО “Новое знание”, 2005 г.
21. Шеремет А.Д., Сайфулин Р.С. Финансы предприятий. М.: ИНФРА-М, 2008 г.

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге




МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ

І. Мемлекет қаржысының жалпы сипаттамасы

1.1 Мемлекеттің экономикалық қызметі
1.2 Қоғамдық тауарлар, игіліктер және қызметтер көрсету
1.3 Мемлекет қаржысының ұғымы және құрымы

ІІ.МЕМЛЕКЕТТІК қаржыНЫҢ КӘСІПОРЫНҒА ӘСЕРІ

2.2 Кәсіпорынның қаржылық жағдайын өндіріс тиімділігін талдаудың
мақсаты мен міндеттері

2.2 Қаржылық жағдайды талдау әдістері

2.3 Кәсіпорында мемлекеттік қаржыжүйесі

ҚОРЫТЫНДЫ
ҚОЛДАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР

кіріспе

Қандай бір мемлекет болмасын оның қоғамдағы экономикалық қызметі
ірілендірілген түрде мына функцияларға бөлінеді:
- экономикалық дамудың қалыпты дамуына жәрдемдесетін
құқықтық базаны қамтамасыз ету;
- монополиялық қызметті шектеу және бәсекелестікті қорғау;
- табыстар мен байлықты қайта бөлу;
- экономиканы тұрақтандыру;
- ресурстарды
қайта бөлу;
Аталған функциялардың іс-қимылы тікелей немесе
жанама түрде “қар- жы” категориясын пайдаланумен байланысты
болып келеді; айтарлық- тай дәрежеде бұл байланыс мемлекеттің соңғы үш
функцияларында кө- рінеді. Мемлекеттік қаржылар мемлекеттің экономикалық,
әлеуметтік, саяси функцияларын орындау үшін оны қажетті ақша ресурстарымен
қамтамасыз ететін елдің жүйесінің маңызды сферасы болып табылады және олар
экономика мен бірге сан алуан өзара байланыстарды қамти- тын мемлекеттік
сектордың өндірістік және әлеуметтік қатынастардағы іс-қимылмен
байланысты.Мемлекеттік қаржылардың функциялары экономикалық категория
болып табылатын жалпы қаржылардың функ- цияларына ұқсас болып келеді: бұл –
бөлу мен бақылау функциялары. Мемлекеттік экономикалық мазмұны бірыңғай
бола бермейді, олардың құрамында жеке оқшауланған буындар болады және
олардың әрқайсы- сы өзгеше функцияларды атқарады. Республикалық және
жергілікті деңгейлерде іс-әрекет ететін және бюджетті, мемлекеттік несие,
мемле- кеттік және муниципалдық кәсіпорындардың қаржыларын қамтиды. Аталған
буындардың түрлі функционалдық арналымының арқасында мемлекет экономикалық,
әлеуметтік,саяси процестердің үлкен спекто- рына,салалық және аумақтық
проблемаларды шешуге ықпал етеді. Егер қаржы қатынастарын топтастыру
кезінде мемлекеттің экономика мен әлеуметтік процестерге басшылық жасау
деңгейіне сүйенетін болсақ, онда Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік
қаржылардың құры- лымын мынадай түрде көрсетуге болады:
Қ.Р-ң мемлекеттік қаржылары : а)
республикалық
ә) жергілікті

Республикалық қаржылар : a) бюджет
ә) ресурстар

Жергілікті қаржылар : a) мемлекеттік несие
ә)
кәсіпорындар қаржысы Мемлекеттік қаржылардың құрамында
республикалық және жергілікті деңгейлерде қалыптасатын бюджеттік өзара
байланыстар маңызды рөл атқарады. Бюджеттік қатынастар көмегімен
мемлекеттік құрылымдар- дың қарамағында қаржылық әдіспен қайта бөлінетін
ұлттық табыстың едәуір бөлігі жұмылдырылады. Түрлі деңгейлердің бюджеттері
республикалық, жергілікті бюджеттер тиісінше өкімет пен басқарудың
республикалық және жергілікті органдары үшін тіршіліктің қаржы базасы болып
табылады. Қазақстан Республикасы аумағында жалпы функциялар- ды орындау
үшін республикалық бюджет қалыптастырылады. Оның ресурстары мемлекеттік
мақсатты кешенді бағдарламаларды қаржыландыруға, республикалық функцияларды
орындауға мүмкіндік береді.

І. Мемлекет қаржысының жалпы сипаттамасы

1.1 Мемлекеттің экономикалық қызметі

Кез келген қоғамда мемлекет бірқатар факторларға: қоғам дамуының
тандап алынған үлгісіне, саяси құрылысына, қалыптасқан дәстүрлерге, сыртқы
факторларға қарай экономикалық қызметке қатысады. Жалпы мемлекеттің
қоғамдағы экономикалық қызметі оның мына функцияларында білінеді:
1) экономикалық дамудың қалыпты дамуына құқықтық базаны анықтау;
2) монополиялық қызмеггі шектеу және бәсекелестікті қорғау; 3)табыстар
мен байлықты қайта бөлу;
4) экономиками тұрақтандыру;
5) ресурстарды қайта болу.
Аталған функциялардың іс-әрекеті тікелей немесе жанама түрде "қаржы"
категориясын пайдаланумен байланысты болып келеді; айтарлықтай дәрежеде бұл
байланыс мемлекеттің үшінші, төртінші және бесінші функцияларында көрінеді.
Нарықтық жүйе табыстар мен байлықты алғашқы бөлуде айтарлықтай
теңсіздікті тудыратындықтан мемлекет оларды қайта бөледі. Мемлекет
азаматтардың (үй шаруашылықтарының) табыстарын теңестіру үшін салық
салудың, трансферттердің, жалақыны реттеудің, бағалардың жүйелерін
пайдаланады.
Мемлекеттің экономиканы тұрақтандыру жөніндегі іс-қимылы экономикалық
жағдаяттың ауытқулары туғызатын жұмыспен қамтылуы және инфляция деңгейін
бақылауды, сондай-ақ экономикалык өсуді ынталандыру жөніндегі шараларды
қамтиды.
Экономикалык, ресурстарды қайта бөлу екі жағдаятта нарықтық жүйенің
жетілмегендігінен барып туады:
1) бірқатар тауарларды өндірудің тепе-тендік көлемінің олардың оңтайлы
колемінен ауытқуы;
2) ресурстарды болуден рыноктың бас тартуы немесе қоғамдық тауарларды,
игіліктерді және қызметтер көрсетуді ұлғайту мен өндіру үшін оларды
жеткілікті бөлмеу.
Бірінші жағдаятта тауарлар мен қызметтер көрсетудің бірқатарын өндіру
немесе тұтыну бұл тауарларды тікелей өндіруші немесе тұтынушылар болып
табылмайтын субъектілерде шығын тудырады немесе пайда келтіреді. Бұл
құбылыс "жанама нәтижелер" немесе "құйылымдар" деп аталады және бұл
шаруашылық процестердің қатысушылары емес адамдардың немесе топтардың
пайдалары немесе шығындары болып табылады.
Құйылым шығындарына айналадағы ортаның ластануымен, шудың,
тербелістердің, түрлі қолайсыздықтардың болуымен байланысты шығындар
жатады. Бұл жағдайда өндірушілер өздерінің шығындарының бір бөлігін халыққа
аударып салады және өндірушілердің шығындары азаяды. Нәтижесінде
өндірушілерде өндірістің үлкен көлемі болуы мүмкін, демек, бұл тауарларды
өндіру үшін ресурстар көбейтілген көлемде түсетін болады.
Құйылым щығындарын теңестіру үшін мемлекет ұсынымды шалатын мынадай
реттеуші шараларды жүргізеді:
1) қызметті заңнамалық шектеу немесе оны зиянды әсер болмайтын
жағдайларға жеткізу талабы; мұндай қызметтің нормалары мен стандарттарын
сақтау шығындарды арттыруға және тепе-тең және оңтайлы көлемінің
сәйкестігіне жеткізеді.
2) құйылым шығындарына тең немесе жақын арнаулы салықтарды енгізу, бұл
шаруашылық жүргізуші субъектілердің жалпы шығындарын арттырады және тепе-
тендіктің жай-күйін қамтамасыз етеді.
Екі жағдайда да өнімге немесе қызмет көрсетуге ресурстарды тым көп
бөлу жойылатын болады.
Құйылым пайдаларын: білім беру, санитарлық-профилактикалық шаралар,
медициналық көмек, ауа райын болжау, өрттен қорғау және басқа бірқатар
қызметтер көрсету жасайды, бұлардан пайданы бұл игіліктерді нақты
пайдаланушылар ғана емес, сонымен бірге жалпы қоғам да алады. Бұл қызметтер
көрсетуді нақты пайдаланушылар тек нарықтық сұранымды қалыптастырады, ал
құйылым пайдалары ақиқаттық мөлшерге дейін сұранымды толықтырады және
қызмет көрсетудің қажетті көлемін белгілейді. Бұл жағдаят мұндай қызметтер
көрсетуге ресурстарды бөлудің жеткіліксіздігін сипаттайды.
Құйылымдар пайдалары кезіндегі мемлекетгің реттеуші іс-қимылдары
сұраным мен ұсынымды кобейтуге бағьпталған. Сұраным тұтынушыларды құйылым
пайдаларын тудыратын тауарлар немесе қызметгер көрсетуді сатып алу үшін
қосымша сатып алуға жарамдылықпен қамтамасыз ету жолымен арттырылады.
Ұсыным өңдірушілерді қаражаттаңдыру жолымен арттырылады, бұл олардың
шығындарын азайтады және өндірістерді кеңейтуге мүмкіндік береді.
Құйылым шығындарының іс-әрекет процесі сызбаларда көрсетілген. Бұл
шығындардың болуының нәтижесінде (10.1 сызба) ұсыным сызығы S ! жағдайында
болады, яғни қоғамға аударып салынған шығындардың бөлігінен кәсіпорын
босатылады. Барлық шығындарды қосқан жағдайда ұсыным сызығы 8,жағдайында
болады; бұл орайда тепе-тең көлем 0,-ден Q2-re төмендейді, ал тепе-тең баға
Р,-ден Р,-ге көбейеді. Ұсыным сызығының сапырылысуына жоғарыда айтылған
мемлекеттің іс-қимылымен қол жетеді.

1 сызба. Құйылым шығындары

Құйылым пайдаларының іс-әрекеті (10.2 сызба) D, сұраным сызығы тек
оның нарықтық жагынан қамтып көрсететінін және Q2 сызығына сәйкес келетін
сұранымның жалпы мөлшерін төмендететінін білдіреді, яғни нарықтық сұраным
қоғамдық тауарлармен және қызметтер көрсетумен қамтамасыз етумен және
оларды тұтынумен байланысты қоғамның барлық пайдасын қамтып керсетпейді.
Сұранымның нарықтық мөлшері оңтайлы мөлшерінен аз болып шығады, ал бұл
мақсаттарға жұмсалатын ресурстар жеткіліксіз колемде түседі.
2 сызба. Құйылым пайдалары.

Сұранымға құйылым пайдаларының әсері

Құйылым пайдаларын түзету 10.3 сызбада кескінделген: "а" жайғасымында
бұған қоғамдық тауарларды тұтынушыларды мемлекеттің қаражаттандыруы
жолымен, ал "ө" жайғасымында өндірушілерді қаражаттандыру жолымен Dl -ден
D2-re көбейтумен қол жетеді. Екі жағдайда бұл тауарларды өндірудің тепе-тең
көлемі көбейеді, бірақ екінші жағдайда бұдан басқа оларға бағаны
темендетуге қол жетеді.
3 сызба. Құйылым пайдаларын реттеу

а) сұранымды реттеу

ә) ұсынымды реттеу

1.2 Қоғамдық тауарлар, игіліктер және қызметтер көрсету.

Өндіріске және тиісінше белгілі бір тауарларды, игіліктерді және
қызмсттер көрсетуді өндіретін, қамтамасыз ететін саларды қаржыландыруға
мемлскет сондай-ақ тікслей қатыса алады. Олар қоғамдық және әлеуметтік деп
аталады. Қоғамдық тауарлардың кәдуілгі рыноктық тауарлардан қағидалы
айырмашылығы сол, олар бөлінбейді жөне шығарып тастау қағидатының іс-
әрекетіне ұшырамайды.
Бөлінгіштік жеке сатып алушының тауарға қол жетушілігін, оның тап
өзіне қажетті нақтылы тауарларды сатып алу мүмкіндігін қажет етеді, мұның
өзі сатып алушының егемендігін анықтайды.
Шығарып тастау қағидаты тұтынушыны егер ол тауардың нарықтық бағасын
төлей алмаса немесе төлегісі келмесе осы тауардан болатын пайдадан
аластатуды білдіреді.
Қоғамдық тауарлар бөлінбейді, өйткені олар жеке сатып алушыларға
бөлшектеніп сатылмайды және пайдаланушыларды әдеттегідей оларды
пайдаланудан аластатуға болмайды, яғни бүл жерде шығарып тастау қағидаты іс-
әрекет етпейді. Рыноктық тауарлардан алынған пайда оларды сатып алу
кезінде, ал қоғамдық тауарлардан алынған пайда өндіру кезінде ажыратылады.
Елеулі сипаттағы қоғамдық тауарларга қалалар мен елді мекендердсгі
абаттандыру объектілерінің құрылысы мен оларды: көше жарығын,
көгалдандыруды, тротуарларды жөне басқа қолайлылықтарды ұстау; кеңірек
аспектіде - құқықтық тәртіпті қорғау жөніндегі қызметтер, мемлекетті
сырттан қол сұғушылықтардан қорғау, мемлекеттік басқару қызметтері жатады.
Бірқатар қызметтер көрсету шығарып тастау қағидатының ықпалына түсіп
кетеді, яғни оларға баға белгілеугс және оларды кәсіпксрлік құрылымдар
арқылы откізуге болады. Мысалы, біқатар медициналық қызмсттер, білім
деңгейін көтеру, қағида бойынша, бұл қызметтср көрсету мсмлекст белгілген
кепілдікті минимумнан жоғары қамтамасыз етіледі. Бұл қатарда мұражайлардың,
кітапханалардың, қоғамдық теледидар мсн радиохабарын тарату қызметтері, жол
желісі жоне басқалары. Оларды құйылымдардың елеулі пайдасын жаңғырту
ерекшелігі біріктіреді, мұның нәтижесінде жеке меншік сектор оларды
жеткілікті көлемде өндіруге бармайды. Сондықтан ресурстарды бөлудегі
үйлесімсіздікті болдырмау үшін мемлекет едәуір дәрежеде оларды өндіру мен
қаржыландыруды қамтамасыз етеді; бұл — "аралық,"қоғамдык, қызметтер көрсету
немесе қоғамдық, сықайлы (мемлекеттік сьщайлы) тауалар (10.4 сызбаны қара-
ңыз).
Кез келген жагдайда нарықтық жүйе не қогамдық тауарларға ("таза"
қоғамдық тауарлар мен қызметтер көрсету үшін) ресурс

4 сызба.Тауар әлеміндегі қоғамдық тауарлар, қызметтер көрсету,
игіліктер.

тарды белмейді, немесе оларды жеткіліксіз көлемде ("аралық" қоғамдық
қызмсттер корсету үшін) беледі. Сондықтан мемлекеттің қаржы механизмі
арқылы мұндай тауарларды, игіліктерді және қызметтер көрсетуді өндіру және
қоғамды олардың белгілі бір көлемімен қамтамасыз ету туралы мемлекет шешім
қабылдауы тиіс. Экономикалық ресурстарды қайта бөлуге салық-бюджет жүйесі
арқылы жетеді: салық және басқа міндетті төлемдер арқылы, жекеше сектор
дара, нарықтық тауарларды өндіруде, ал халық оларды тұтынуда шектелінеді.
Сөйтіп, ресурстардың бір болігі мемлекеттік бюджетке беріліп, керекті
қажеттіліктерді, қоғамдық мүдделерді қанағаттандыруды қамтамасыз етуші
салалар, өндіріс қаржыландырылады.
Теориялық айкындамалар түрғысынан қоғамдық тауарлардың оңтайлы саны
тұтынушы таңдауының теориясына, тұтынушылардың соңғы қосымша өлшемді
толеуге жалпы әзір екендігі, яғни оның бағасы қоғамдық тауардың бұл
өлшемінің шскті шығындарымен теңестірілгенде шекті пайданың шекті
шығындарга (шекті пайдалылық, теориясы) сәйкестігі қағидаты бойынша баға
мен өндіріс колемінің есептелуіне сәйкес анықталады. Алайда практикалық
тұрғыда қоғамдық тауарларды пайдаланудан болатын өндіріс шығындары мен
пайданы үнемі есептеу мүмкін емес, өйткені бірінші жағдайда құйылымның
қосымша шығындарының болуы мүмкін, ал пайда көптеген тұтынушылар арасында
ыдырап тарап кетеді. Сондықтан қоғамдық тауарлардың санын шығын пайданы
талдау әдісімен анықтау мемлекеттік органдардың шешімдерімен толықтырылады.
Және жалпы қоғамдық тауарлармен қамтамасыз ету, оларды өндіру үшін
экономикалық ресурстарды болу проблемалары мемлекеттік әлеуметтік-
экономикалық саясаттың, соның ішінде қаржы саясатының да предмет! болып
табылады. Мұндай шешімдер демократиялық жолмен - ел азаматтарының оз еркін
білдірумен қабылдануы тиіс, бұл саяси дау-ыс беру рәсімдеріне саяды.
Сайлаушылар оздерінің ортақ мүдделері мен артықшылықтарын асқан дәрежеде
қанағаттандыратын бағдарламалар мен олардың сыртында түрган партияларды,
саяси жетекшілерді тандайды. Және, керісінше, олардың коңілін, разылығын
ақтамаған және орындамаған немесе ішінара орындаған саяси жетекшілерді
орындарынан кері шақырып алады. Сөйтіп, экономикалық ресурстарды қайта болу
проблемасы саяси тұрғыдан салық-бюджет механизм! арқылы шешілетін
мемлекеттің каржы саясаты шараларының аспектісіне ауысады және қоғам
дамуының бұл кезеңінің мемлекеттік қаржы саясатының тиімділігі мен мақсатқа
сайлығының мән-мағынасын құрайды.

1.3 Мемлекет қаржысының ұғымы және құрымы

Мемлекеттің қаржысы мемлекеттің экономикалық, әлеуметтік, саяси
функцияларын орындау үшін оны қажетті ақша ресурстарымен қамтамасыз ететін
елдің қаржы жүйесінің маңызды сферасы болып табылады және олар экономика
мен социумдағы сан алуан озара байланыстарды қамтитын мемлекеттік сектордың
өндірістік және әлеуметтік қатынастардағы іс-қимылымсн байланысты.
Экономикалық мәні жағынан мемлекеттің қаржысы мемлекеттің, оның
кәсіпорындарының қаржы ресурстарын қалыптастырып, алынған қаражаттарды
мемлекет пен оның
Социум лат. socium ортақ, бірлескен- белгілі бір типтің адами
ортақтығы, мыс., тайпа, ұлт. кәсіпорындарының функцияларын орындауға
пайдалану үшін қоғамдық өнімнің құны мен ұлттық байлықтың бір белігін бөлу
және қайта бөлумен байланысты болатын ақша қатынастарын білдіреді.
Мемлекет (өзінің билік пен басқару органдары арқылы), бір жағынан,
жеке кәсіпорындар, ұйымдар, мекемелер, азаматгар, басқа жағынан, бұл
сферадағы ақша қатынастарының субектілері болып табылады.
Ішкі ұлттық өнімнің өсуімен салыстырғанда мемлекеттің шығыстары
көлемінің озыңқы қарқынмен өсуі мемлекеттің қаржыларына тон сипат болып
табылады. Бұл құбылыс XIX ғасырдағы неміс экономно! Вагнердің заңы — "
Өспелі мемлекеттік белсенділікы" ретінде белгілі. Бұл заңға сәйкес
өнеркәсіп саласы дамыған слдерде мемлекеттің шығындары өндіріс көлеміне
қарағанда жылдамырақ өсуі тиіс. А. Вагнер мемлекеттік белсенділіктің есуін
үш фактормен байланыстырады:
1) экономика дамуының нәтижесінде экономикалық тірліктің күрделенуімен
және еңбек бөлінісінің тереңдеуімен; бұл мемлекет тарапынан тиімді және
ұтымды экономиканы, құқық тәртібін, заң қызметтерін кеңейтуді қолдаудың
қажеттігіне жеткізеді;
2) техника мен технологая дамуы капиталдың үлкен мөлшеріне
қажеттілікті қажет етеді, бұл капиталды майда фирмалардың алдында
артықшылықтары бар акционерлік компаниялар немесе мемлекттік корпорациялар
қамтамасыз ете алады; мемлекет монополиялардың қызметін реттеу үшін
техникалық шарттар бойынша олар құрылатын өндірістерге қатысуы тиіс;
3) көрсетілетін қызметтерден болатын пайда экономикалық бағалауға
төзбейтін білім беру және денсаулық сақтау сфераларында мемлекет
белсенділікті күшейтеді.
Сойтіп, Вагнердің заңы нарықтық шаруашылықтың белгілі бір
шектеулілігін жөне экономикалық процестерді мемлекеттік реттеудің
қажеттігін дәледдейді.
Мемлекет қаржысының функциялары экономикалық категория болып келеді:
бұл — бөлумен бақылау функциялары (1.2 бөлімді қараңыз).
Алайда фукциядағы мемлекеттің қаржысын неғұрлым толық сипаттау үшін
мемлекеттің реттеуші іс-қималдарының қажеттігінен туындайтын құрамдас
қосалқы функцияларды бөліп көрсеткеннен (10.1 бөлімдегі 3,4,5-
іншітармақтар); бұл:
1) орналастыру;
2) қайта болгіштік;
3) тұрақтандыру қосалқы функциялары.
Орналастыру қосалқы функциясы қоғамдық тауарлар, игіліктер және
қызметтер көрсету нарықтық жүйе арқылы қамтамасыз етілуі мүмкін
еместігінде, мемлекеттің оларды өндіру және халықты қамтамасыз ету үшін
ресурстарды белуі және орналастыруы қажет екендігінде корінеді. Мәселе
шектеулі экономикалық ресурстарды жекеше және қоғамдық тауарлар
арасында оңтайлы бөлуде және олардың құрылымы мен мөлшерін таңдауда болып
отыр. Қоғамдық тауарлардың ресурстары көбінесе салықтардың есебінен
қалыптасатындықтан, жекеше, рыноктық тауарларды өндірудің мүмкіндіктері
шектелінеді, оңтайландыру проблемалары фискалдық саясат үшін қиын болып
көрінуі мүмкін.
Түрлі фискалдық қүралдар арасында бөлініс көбінесе тікелей мыналар
арқылы орындалады:
1) табысы томен үй шаруашылыгын қаражаттандыруды жоғары табыстарга
үдемелі салық салумен ұштастыратын салықтық -траніфсрттік тәсімі арқылы;
2) баламалы түрдегі болініс жалдаушылардан темен табыс болатын тұрғын
үй сықылды қогамдық шаруашылықты қаржыландыру үшін пайдаланылатын
прогрессивті салықтар арқылы орындалуы мүмкін;
3) ақырында, қайта болуге табысы төмен тұтынушылар пайдаланатын басқа
тауарларды қаражаттандыруды көбінесе жоғары табысты тұтынушылар сатып
алатын тауарларға салынатын салықтармен ұштастыру арқылы жету мүмкін.
Саясаттың баламалы құралдарын тандауда тұтынушылардың немесе
өндірушілердің тандауга араласуы болғанда котерілстін толық нәтижеленетін
ысыраптар немесе тиімділік шығындары есепке алынуы тиіс. Салықтық -
трансферттік механизм арқылы қайта бөлудің жеке тұтыну немесе өндірістік
тандауға кедергі жасамай-тын артықшылыгы болады. Алайда тіпті бұл механизм
де тиімділік шығындарысыз емес, сондықтан жанжалды тендік пен тиімді
мақсаттарды теңгеруді табу қажет. Жүргізілетін оңтайлы саясат мүдделердің
екеуіне қолданылуы тиіс.
Тұрақтандырудың қосалқы жуйесінің іс-әрекеті сыртқы сауда мен төлем
балансының жай-күйінің нәтижелерін ескере отырып, жоғары жұмыспен қамтуға,
баганы тұрақтандыру мен экономикалық осудің қолайлы дәрежесін қамтамасыз
етуге саяды. Сонымен бірге мемлекеттік бюджеттің шығыстары және салық салу-
дагы өзгерістер бойынша қатаң не шектеулі шараларды қолдана отырып,
мемлекет жиынтық сұранымға ықпал жасайды.
Мемлекет қаржыларының экономикалық мазмұны бірыңғай емес: олардың
құрамында жеке оқшауланған буындар бөлінеді, олардың әрқайсысы өзгеше
функцияларды орындайды.
Мемлекеттің қаржысы республикалық және жергілікті деңгейлерде іс-
әрекет етеді және мемлекеттік бюджетті, бюджеттен тыс қорларды, мемлекеттік
кредитті, мемлекеттік жоне муниципалдык, кәсіпорындар мен ұйымдардың
қаржыларын кіріктіреді. Аталған буындардың түрлі функциялық арналымының
арқасында мемлекет экономикалық, әлеуметтік, саяси процестердің үлкен
спектріне, са-лалық жәнс аумақтық проблемаларды шешуге ықпал етеді.
Экономикалық және әлеуметтік сферага мемлекеттік басшылықтың деңгейіне
қарай мемлекеттің қаржысы жалпымемлекеттік (республикалық} және жергілікті
(муниципалдық} қаржылар болып бөлінеді.
Функциялық арналымы бойынша мұндай сан алуан кдржылық байланыстардың
арқасында мемлекст аумақтық, сондай-ақ салалық аспектілерде көптеген
экономикалық және әлеуметтік процестерге ықпал жасай алады.
Егер қаржы қатынастарын топтастыру кезінде мемлекеттің экономика мен
әлсуметтік процестергс басшылық жасау деңгейіне сүйенетін болсақ, онда
Қазақстан Республикасындағы мемлекет қаржысының құрылымын шамамен мынадай
түрде көрсетуге бо-лады (10.5 сызба).

5 сызба. Қазақстанның мемлекетгік каржысының құрамы

Мемлекет қаржысының құрамында республикалық және жсргілікті
деңгейлерде қалыптасатын бюджеттік қатынастар мен өзара байланыстар маңызды
рөл атқарады. Бюджеттік қатынастар комегімен мемлекеттік құрылымдардың
қарамағына қаржылық әдіспен қайта болінетін ұлттық табыстың едәуір бөлігі
жұмылдырылады. Түрлі деңгейдің бюджеттері — республикалық, жергілікті
бюджеттер тиісінше өкімет пен басқарудың республикалық және жергілікті
органдары үшін тірліктің қаржы базасы болып табылады.
Қазақстан Республикасы аумағында жалпы функцияларды орындау үшін
республикалық, (орталық) бюджет қалыптастырылады. Оның ресурстары
мемлекеттік мақсатты кешенді бағдарламаларды қаржыландыруға, республикалык,
функцияларды орындауға, сондай-ақ қарулы күштер мен басқару органдарын
ұстауға байланысты мемлскеттің шығыстарын қамтамасыз етуге арналған.
Бюджеттік қатынастар жүйесінде жергілікті бюджеттерге маңызды орын
беріледі. Жергілікті бюджеттер кобінесе экономикалық процестерді реттеу
үшін пайдаланылады, өндіргіш күштерді орналастыруға ықпал етеді, жергілікті
кәсіпорындар шығаратын онімінің бәсекелестік қабілетін арттыруға, аумақтық
инфрақұрылымды жасауға, еңбек ресурстарының ұдайы өсуі женіндегі шығындарды
қаржыландыруға жәрдемдеседі. Жергілікті бюджеттер әлеуметтік
бағдарламаларды жүзеге асыруда зор рөл атқарады.
Бюджеттен тыс қорлардың" арналымы — арнаулы мақсатты аударымдар мен
басқа көздер есебінен жеке нысаналы шараларды қаржыландыру. Бюджеттерде
қаражаттар иесізденеді, ал бюджеттен тыс қорлардың құқықтық мәртебесі
қаражаттарды қатаң мақсатты арналым бойынша пайдалануға мүмкіндік береді.
Қорлардың дербестігі (автономдығы) өкілетті және атқарушы органдардың
қатысуысыз дербес басқаруды қажет етеді, мұның өзі бюджеттен тыс қорлардың
қаражаттарын неғұрлым жедел пайдалануға мүмкіндік береді.
Мемлекеттік кредиттің мазмұнын құрайтын ақша қатынастары мемлекет
қаржысының озгеше бөлігі болып табылады. Мемлекеттік кредит қатынастары
косіпорындардың, ұйымдар мен халықтың уақытша бос ақшасын жұмылдыруға және
оларды мемлекеттің шығыстарын қаржыландыруды қамтамасыз ету үшін билік
органдарына уақытша беруге байланысты пайда болады.
Заңи және жеке тұлғалардың уақытша бос ақшаларын мемлекеттің
жұмылдыруы қаржы рыногында облигацияларды, қазынашылық міндеттемелерді және
мемлекеттік бағалы қағаздардың басқа түрлерін сату арқылы жүзеге асады.
Халықаралық кредитте қарым-қатынастарға шетелдік мемлекеттер, олардың
Қазақстан Республикасында мемлекеттік бюджеттен тыс қорлар 1998
жылдан бері мемлекетгік бюджетке біріктірілді.
компаниялары, фирмалар, сонымен қатар халықаралық және мем-лекетаралық
қаржы мекемелері кіріседі.
Мемлекеттік сектордың жұмыс істеуі мемлекеттік меншіктің болуына
негізделген. Меншікті жіктеу тұрғысынан мемлекеттік заңи ұйымдардың мүлкі
және мемлекеттік қазына болып ажыратылады.
Мемлекеттік зақи тұлгалардың мүлкі заңмен бөлектелген және мемлекеттік
кәсіпорындар мен ұйымдар қаржысының жұмыс істеуінің негізін құрайды.
Олардың қызметінің ерекшеліктері "Шаруашылық жүргізуші субъектілердің
қаржысы" бөлімінде баяндалған, өйткені мемлекеттік сектор кәсіпорындарының
өзіндік қаржы жүйесінің бұл буынының барлық субъектілері үшін ұқсас және
басқарудың біртүтас қағидаттарына бағынады.
Мемлекеттік қазына республикалық және жергілікті қазына болып
бөлінеді. Республикалық, қазына мыналарды қамтиды:
1) республикалық бюджеттің қаражаттары;
2) мемлекеттің алтын-валюта қаражатттары;
3) мемлекеттік меншіктің айрықша құқығының мүлкі (жер, оның қойнауы,
өсімдік және жануарлар әлемі, басқа табиғи ресурстар);
4) республикалық меншікке жататын оқушауландырылмаған мүлік. Мүлік
иесі талап етпеген иесіз мүлік, тәркіленген, мұралану құқығы бойынша
мемлекетке берілген өлген адамнан қалған мүлік (иесіз мүлік), мемлекетке —
қазынаға өткізуге немесе беруге жататын көмбелер, олжалар қазыналық бола
бастайды.
Жвргілікті қазына мыналарды қамтиды:
1) жергілікті бюджеттің қаражаттары;
2) коммуналдық меншікке жататын оқушауландырылмаған мүлік.
Меншікті пайдаланудың үқсас саналуан нысандары мемлекетке икемді және
атаулы экономикалық және қаржы саясатын жүргізуге, экономикалық және
әлеуметтік процестерге, оларды керекті арнаға бағыттай отырып, ықпал етудің
қаржы механизмін белсенді қолдануға мүмкіндік береді. Сонымен бірге
үкіметтің экономикалық функцияларын орындаудың, қоғамның емір сүруінің әр
кезеңінде оның мақсаттары мен міндеттерін жүзеге асырудың негіздері ретінде
"мемлекеттің қаржысы" категориясының рөлі мен маңызы білінеді.

ІІ. КӘсіпорынның қаржылық жағдайын өндіріс тиімділігін талдаудың мазмұны
мен Әдістері

2.1 КӘсіпорынның қаржылық жағдайын өндіріс тиімділігін талдаудың мақсаты
мен міндеттері

Нарықтық қатынастар жағдайында кәсіпорынның қаржылық жағдайын
өндіріс тиімділігін талдаудың маңызы өте зор. Кәсіпорынның қаржылық
жағдайын талдау жөніндегі сұрақтарды қарастырмас бұрын, қаржылық жағдай
дегеніміз не екенін анықтап көрейік.
Профессор А.Д. Шеремет Кәсіпорынның қаржы жағдайы қаржыны тарату,
пайдалану және оны қалыптастыру көздерімен сипатталады деп жазса,
профессор Н.А. Русактың айтуы бойынша: Кәсіпорыннның қаржылық жағдайы
қаржы ресурстарын жасау, тарату және пайдаланумен сипатталады.
Кәсіпорынның қаржылық жағдайы кәсіпорынның қалыпты өндірістік,
коммерциялық және басқа да қызмет түрлері үшін қажетті қаржы ресурстарымен
қамтамасыз етілуімен және оларды мақсатқа сай, тиімді тарту және
пайдаланумен, сондай-ақ басқа шаруашылық субъектілермен қаржылық қарым
қатынаста болу, төлеу қабілеттілігі және қаржылық ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Мемлекеттік қаржы
Мемлекеттік қаржы және қаржы құқығы
Мемлекеттік қаржы қызмет
Мемлекеттік мекемелердегі қаржы инвестициялары
Мемлекеттік қаржылар. Қаржы жүйесінің құрамы
Мемлекеттік қаржы экономикалық категория ретінде
Қаржы жүйесі туралы
Қаржы нарығы туралы ақпарат
Жергілікті қаржы туралы
Қаржы нарығын реттеу туралы
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь