Нарықтық экономика жағдайында шағын және орта бизнесті несиелеу туралы

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

1 НАРЫҚТЫҚ ЭКОНОМИКА ЖАҒДАЙЫНДА ШАҒЫН ЖӘНЕ ОРТА БИЗНЕСТІ НЕСИЕЛЕУДІҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ МӘНІ МЕН МАЗМҰНЫ

1.1 Шағын және орта бизнестегі несиелеудің мәні мен мазмұны ... ... ... ... ... ..6

1.2 Шағын және орта бизнесті несиелеудің жолдарының ерекшелігі ... ... ... .10

1.3 Коммерциялық банктерде шағын және орта бизнесті несиелеудің
шетелдік тәжірибесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..14

2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА ЕКІНШІ ДЕҢГЕЙЛІ
БАНКТЕРДІҢ ШАҒЫН ЖӘНЕ ОРТА БИЗНЕС СЕКТОРЫН
НЕСИЕЛЕУДІҢ ДАМУ ҚАРҚЫН ТАЛДАУ

2.1 Қазақстан Республикасында шағын және орта бизнесті несиелеудің даму қарқынын талдау мемлекеттік қолдау шараларын бағалау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 22

2.2 АҚ «БТА Банкінің» шағын және орта бизнесті несиелеу операцияларына талдау жүргізу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 34

3 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА ШАҒЫН ЖӘНЕ ОРТА БИЗНЕСТІ НЕСИЕЛЕУДІ ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ ЖӘНЕ ДАМУ ПЕРСПЕКТИВАЛАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..48

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 60

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .63
Нарықтық экономика жолын ұстанған Қазақстанда шағын және орта бизнесті несиелендіруді дамыту, қазіргі таңда жүргізіліп отырған экономикалық реформаның басым бағыттарының бірі болып табылады. Сондықтан елімізде шағын және орта бизнестің даму барысына кедергі келтірмей, керісінше даму барысына ықпал ететін икемді қаржы-несие жүйесін қалыптастыру өзекті мәселелердің қатырында болып отыр. Осы тұста мемлекеттің атқаратын рөлі зор. Нарықтық экономикалы елдерде мемлекет экономикаға, шаруашылық жүргізуші субъектілердің іс-қызмет барысына заң келісімдері, салықтар, несиелер тәрізді құралдар арқылы араласады. Бұл өз кезегінде, ел экономикасының дамуына, ЖІӨ ұлғаюына, шағын және орта бизнес субъектілері мен әртүрлі қаржы ұйымдары, екінші деңгейлі банктер арасында нарықтық қарым - қатынастың нығаюына әкеледі. Қазақстан Республикасының Президенті Н. Ә. Назарбаевтың 2010 жылғы Қазақстан халқына жолдауы « Жана он жылдық – Жаңа экономикалық өрлеу – Қазақстанның жаңа мүмкіндіктері жолдауында Кәсіпкерлік - жаңа экономиканың қозғаушы күші. Әртараптандырудың өзегі кәсіпкерлік болады. Біз тәуекелдерді өз мойнына алуға, жаңа рыноктарды игеруге, инновациялар ендіруге дайын қуатты кәсіпкерлер табын көргіміз келеді. Нақ осы кәсіпкерлер экономиканы жаң¬ғыртудың қозғаушы күші болып табы¬лады. Осыған байланысты Үкіметке 2010 жылдан бастап өңірлерде кәсіпкерлікті дамыту жөнінде бірыңғай бюджеттік бағдарлама енгізілуін қамтамасыз етуді тапсырады. Оны "Бизнестің жол картасы-2020" деп атауды ұсынады. Бұл бағдарламаның мақсаты өңірлерде кәсіпкерліктің, бәрінен бұрын шағын және орта бизнестің жаңа тобын дамыту есебінен тұрақты жұмыс орындарын ашу болады. Бұл бағдарлама қаражатын пайдалану мы¬надай бағыттар бойынша жүзеге асы¬рылуы тиіс: - несиелер бойынша пайыздық ставкаларды субсидиялау; - шағын және орта бизнеске несие¬лерді ішінара кепілдендіру; - бизнес жүргізуге сервистік қолдау білдіру; - кадрларды қайта даярлау және біліктілігін арттыру, жастар практикасы және әлеуметтік жұмыс орындары. "Бизнестің жол картасы-2020" кәсіпкерлер үшін де, сол секілді банктер мен инвесторлар үшін де шикізаттық емес жобаларды қаржыландыру жөнінен жаңа мүмкіндіктер ашады. Үкімет әкімдермен бірлесіп үшжыл¬дық бюджет аясында әр өңірдің эконо¬ми¬калық әлеуетін есептеулерге негіздел¬ген жылдар бойынша бөлшектелген қаржыландырудың жалпы лимитін әзірлеуі тиіс. Сондықтан, шағын және орта кәсіпкерлікті дамытуды басқару еліміздің жүзеге асырып жатқан саясатының стратегиялық мәселесі болып табылады.
1. Сәбден Оразалы «Кәсіпкерлік »- Алматы,2009
2. Мақыш С.Б Банк ісі. Оқулық Алматы, 2007 жыл.
3. Имандосов,, М. С. Қазақстанда бәсекелік ортаны қалыптастырудағы кіші және орта бизнестің ролі / Имандосов, М.С. - // АльПари. - 2003.
4. http:// www.qooqle.kz
5. Оспанова, Р. А. Шағын және орта кәсіпкерлікті орта және ұзақ мерзімді несиелеудің мәселелері / Р.А. Оспанова. - // ҚарМУ.Трансформациялық экономика жағдайындағы мемлекеттердің дүниежүзілік экономикалық жүйеге интеграциясы: Халықар. ғылыми-тәжірибелік конф. матер. 18-19 қараша 2004 ж. - Қарағанды. - 2004.
6. Қазақстан Республика Үкіметінің. Қазақстан Республикасында шағын және орта бизнесті дамытудың және қолдаудың 2009-2012ж.ж. арналған мемлекеттік бағдарламасын іске асару жөніндегі іс-шаралар жоспарын бекіту туралы: 2008ж., 11 қараша, № 149 //Қазақстан Республикасының Президенті мен Қазақстан Республика Үкіметінің Актілер жинағы.
7 «Қазақстан Республикасының қаржы секторын дамытудың 2007-2011 жылдарға арналған тұжырымдамасы туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2006 жылғы 25 желтоқсандағы № 1284 Қаулысы
8. Қазақстанның қаржы тұрақтылығы туралы есеп, 2009 жылғы желтоқсан.
9. Шаяхметова, К. О. Қазақстан Республикасындағы екінші деңгейлі банктердің шағын және орта бизнесті несиелеу жағдайы [Текст] / К.О. Шаяхметова; К.О.Шаяхметова;А.Шаяхмет.- // ҚазҰУ хабаршысы: Экономика сер. - 2005.
10.Сандық мәліметтер ҚҰБ статистикалық бюллетенінен алынған №6(92) 2007 ж /2009ж.
11. http:// www.bta.kz
12. Назарбаев Н.А. Казахстан–2030. Процветание, безопасность и улучшение благосостояния всех казахстанцев. Послание Прези¬дента страны народу Казахстана.
13 «Қазақстан Республикасының банктер және банктік қызмет туралы» ҚР
заңы №2444 1995 жыл 31 тамыз.
14. http:// www. Eqemen.kz
15. http://www.damu.kz
16. Кенжегузин М.В., Космамбетова В.И., Сидорец Г.П. «Крупные
экономические структуры в условиях перехода Казахстана к рынку (организация и управле¬ние)». – Алматы: «Ғылым», 2006.
17. Жетпісова, А. Б. Қазақстан Республикасындағы шағын бизнестің даму
жағдайы / А.Б. Жетпісова. - // ҚарМУ.Жастар және қазіргі заманның өзекті мәселелері.II аймақтық жас зерттеушілердің ғылыми-практ. конфренциясының материалдары.23 желтоқсан. - 2003.
18. Сейфолла Шайынғазы, Сұңғат Әліпбай. „Кәсіпкерлік–кемел келешек кепілдігі” // Егемен Қазақстан, 2008ж.,26 наурыз.
19. Яновская О.А. «Корпорациялық басқару» «Оқулық», Алматы-2006.
20. Қазақстан Республикасындағы тұрғын үй құрылысы жинақ ақшасы туралы 2000 жылғы 7 желтоқсандағы № 110-II Қазақстан Республикасының Заңы; 10. Назарбаев Н.А. Казахстан–2030. Процветание, безопасность и улучшение благосостояния всех казахстанцев. Послание Прези¬дента страны народу Казахстана.
21. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан
халқына Жолдауы «Жаңа онжылдық – Жаңа экономикалық өрлеу– Қазақстанның жаңа мүмкіндіктері ». 2010 жыл 1 ақпан.
22. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауы «Дағдарыс арқылы жаңару мен дамуға». 2009 жыл 6 наурыз // Шымкент келбеті 2009 жыл 8 наурыз.
23. Садуақасов, А. Шағын бизнесті шарықтатудың АҚШ-тық әдісі қандай? / Садуақасов А. - // Заң газеті. - 2003. 19 желтоқсан24
24. Кенжегузин М.В., Космамбетова В.И., Сидорец Г.П. «Крупные экономические структуры в условиях перехода Казахстана к рынку (организация и управле¬ние)». – Алматы: «Ғылым», 2006.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ…...................................................................
...........................................3
1 НАРЫҚТЫҚ ЭКОНОМИКА ЖАҒДАЙЫНДА ШАҒЫН ЖӘНЕ ОРТА БИЗНЕСТІ НЕСИЕЛЕУДІҢ
ЭКОНОМИКАЛЫҚ МӘНІ МЕН ... ... және орта ... ... мәні ... Шағын және орта бизнесті несиелеудің жолдарының
ерекшелігі.............10
1.3 Коммерциялық банктерде ... және орта ... ... ... ... ... ... ШАҒЫН ЖӘНЕ ОРТА БИЗНЕС СЕКТОРЫН
НЕСИЕЛЕУДІҢ ДАМУ ҚАРҚЫН ... ... ... шағын және орта бизнесті несиелеудің даму
қарқынын талдау мемлекеттік қолдау шараларын
бағалау.....................................................................
...............................................22
2.2 АҚ «БТА Банкінің» ... және орта ... ... ... ... ... ШАҒЫН ЖӘНЕ ОРТА БИЗНЕСТІ НЕСИЕЛЕУДІ ЖЕТІЛДІРУ
ЖОЛДАРЫ ЖӘНЕ ДАМУ
ПЕРСПЕКТИВАЛАРЫ.............................................................
.........................48
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
.................................60
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
ТІЗІМІ.....................................................63
КІРІСПЕ
Нарықтық экономика жолын ұстанған Қазақстанда шағын және ... ... ... ... ... ... ... реформаның басым бағыттарының бірі болып табылады. Сондықтан
елімізде ... және орта ... даму ... ... ... даму барысына ықпал ететін икемді қаржы-несие жүйесін
қалыптастыру ... ... ... ... отыр. Осы ... ... рөлі зор. ... экономикалы елдерде мемлекет
экономикаға, шаруашылық жүргізуші субъектілердің іс-қызмет барысына ... ... ... ... ... ... ... Бұл өз
кезегінде, ел экономикасының дамуына, ЖІӨ ұлғаюына, шағын және орта бизнес
субъектілері мен ... ... ... ... деңгейлі банктер арасында
нарықтық қарым - ... ... ... ... ... Н. Ә. ... 2010 жылғы Қазақстан халқына жолдауы « Жана
он жылдық – Жаңа ... ...... жаңа ... ... - жаңа ... ... күші. Әртараптандырудың
өзегі кәсіпкерлік болады. Біз тәуекелдерді өз мойнына ... ... ... ... ... ... қуатты кәсіпкерлер табын
көргіміз келеді. Нақ осы кәсіпкерлер экономиканы жаңғыртудың қозғаушы күші
болып табылады. Осыған байланысты ... 2010 ... ... ... ... ... ... бюджеттік бағдарлама енгізілуін
қамтамасыз етуді тапсырады. Оны "Бизнестің жол картасы-2020" деп атауды
ұсынады. Бұл ... ... ... ... ... ... және орта ... жаңа тобын дамыту есебінен тұрақты жұмыс
орындарын ашу болады. Бұл бағдарлама ... ... ... ... жүзеге асырылуы тиіс: - несиелер бойынша пайыздық ставкаларды
субсидиялау; - ... және орта ... ... ... кепілдендіру;
- бизнес жүргізуге сервистік қолдау білдіру; - кадрларды ... ... ... арттыру, жастар практикасы және әлеуметтік жұмыс
орындары. ... жол ... ... үшін де, сол ... мен ... үшін де ... емес жобаларды қаржыландыру
жөнінен жаңа мүмкіндіктер ашады. Үкімет әкімдермен бірлесіп үшжылдық ... әр ... ... ... есептеулерге негізделген жылдар
бойынша бөлшектелген қаржыландырудың жалпы лимитін ... ... ... және орта ... ... басқару еліміздің жүзеге
асырып жатқан саясатының стратегиялық мәселесі болып табылады.
Диплом ... ... ... ... ... және орта бизнестің экономикадағы ролі артып келе ... ... ... ... ... ... отыр.
Кәсіпкерлік қазақстандық қоғамның әлеуметтік өмірімен тығыз ұштасып кеткені
көрініп тұр. Бұл дегеніміз, ... ... және орта ... портретінен – халықтың әлеуметтік – демографиялық
құрылымының да көрінісін айқындауға болатынын ... ... және ... ... ... ... санындағы үлесі бойынша
Қазақстан ... ... ... ... шағын және орта кәсіпкерліктің
тиімділігі көрсеткіштері бойынша әлі де ... ... ... ... ... ... құрамдас элементтерi өзара тығыз байланысты өте
күрделi жүйе ретiнде сипатталады. Соның ... ... ... ... ... ... атқаруын қамтамасыз ететiн банк жүйесi ерекше орын алады.
Кез-келген дамыған мемлекеттi бүгiнгi күнi ... банк ... ... ... ... таңдағы экономиканың дамуына ықпал
ететiн мемлекеттiң экономикалық құралдарының бiрi ... ... Бұл ... несиелік қаржыларын осы бағдарламаны жүзеге асыруға бағыттайтын
несие ... ... ... ... ... ... ... пайдаланудың бюджеттік айта
айналмалы қаржыландырумен ... ... ... бар. ... ... тиімділігін осы шаралардың ... ... ... ... ... әрі ... ... өтелу мерзімі
шегінде қарызды өтеудің мерзімін белгілеумен ... ... ... Кәсіпкерлердің басым көпшілігі Даму Қорының кәсіпкерлікті қолдау
орталықтарын құру-ұйымдастыру жөніндегі жоспарын ... ... ... орталығының ұсыныстары мен кеңестері, оны кәсіпкерлер
салық және өзге мемлекеттік органдармен болуы мүмкін ... ... ... ... ... ... тиіс деген ұсыныс жиі ... осы ... ... ... жоғарыда аталған әртүрлі
аспектідегі проблемаларды және оларды шешу жолдарын зерттеумен анықталады.
Сонымен қатар шағын және орта ... ... ... ... сауда ұйымына
кіруіне байланысты проблемаларды зерттеу осы бітіру жұмысының өзектілігін
анықтайды.
Халықаралық сыртқы ортаға ... ... ... ... ... өте белсенді талқылануының себебі, шағын және орта бизнестің тек қана
ішкі рынокқа бағдарлануына байланысты бәсекелік қабілеттің ... егер ... ... ... ... сауда ұйымына кірсе, онда осы
сектордың елімізде экономикамызды әртараптандыруға ... ... ... орай осы ... ... кірер алдында осы ... ... ... бағытталған. Дамыту жолдарын ... ... осы ... ... ... ... баянды
етеді.
Диплом жұмысының мақсаты: Шағын және орта кәсіпкерлікті несиелеудің
дамуында ... ... ... проблемаларды қарастырып, оларды шешу жолдары
арқылы осы секторды дамыту жолдан зерттеу болып табылады.
Диплом ... ... ... және орта ... ... ... дамытудың нұсқауларын
зерттеу арқылы рөлін қарастыру;
- шағын және орта бизнес субъектілерінің түрлі аспектідегі ... ... ... ... мен ... бітіріп кету;
- терең талдау негізіндегі проблемаларды шешу ... ... ... ... ... және орта ... ... дамыту
жолдарын әзірлеу.
Диплом жұмысының құрылымы: Бірінші бөлімінде, Шағын және ... ... мәні мен ... ... ... банктерінің несиелік саясатына тоқталып өтеміз.
Екінші бөлімінде, АҚ «БТА Банкінің» шағын және орта ... ... ... ... ... ... Республикасында коммерциялық банктердің
шағын және орта бизнесті несиелеуді дамытудың болашақтағы ... ... ... ЖАҒДАЙЫНДА ШАҒЫН ЖӘНЕ ОРТА БИЗНЕСТІ НЕСИЕЛЕУДІҢ
ЭКОНОМИКАЛЫҚ МӘНІ МЕН
МАЗМҰНЫ
1.1 Шағын және орта бизнестегі несиелеудің мәні мен мазмұны
Кәсiпкерлiк қызметпен ... ... ... алу үшiн ... және ... да ... құжаттар тапсырады.Қысқа мерзiмдi ссудалар
шикiзат, материал, жартылай дайын өнiм, құрал-жабдық ... ... және ... ... құнына 12 айға дейiн берiледi. Одан ... ... ... ... ... кәсiпкерлiктiң өндiрiстегi бағытына қарай қымбат,
күрделi техника және басқа да мүлiк сатып алуға ... ... ... кәсiпкермен заңды тұлға болып құрылуы немесе құрылмай арнайы форма
бойынша ... ... ... тауарлы-материалдық құндылықтар,
басқа да мүлiк құнын төлеуге берiледi. Нотариалды түрде ... ... ... ... ... ... салым
шоттарына сатып алынатын тауарлар құнын төлеуге де ... ... ... ақша ... ... ... де ... болады, егер оны
алу себебi негiзделген болса. ... ... ... ... ... құннан бастап белгiлi бiр өтеу мерзiмдерiн банк пен
клиенттiң келiсiмi бойынша белгiленедi.[1]
Мерзiмдi мiндеттемелерде тиiсті айдағы он ... ... ... тиiс
мерзiм көрсетiледi (мысалы, әр айдың 1-нан 10-на дейiн). Ссудалар бойынша
төлемдер мiндеттемелерге сәйкес есеп шоттары ... банк ... ... ... ... ... байланыс орындарымен халық банкiлерi
арқылы аударымдардың ... ... ... ... ... ... құжаттардың екiншi бетiндегi талонда қаржылар ссуданы
және сыйақыны төлеуге арналады деген белгi ... ... ... ... қарызды өтеу үшiн өз қаржыларын банкте ашылған салымдар шотынан да
аудара алады. ... ... ... 10 күн ... ссуда
өтелмесе мерзiмi ұзартылған ссуда шотына ауыстырылады. Ссуданы мерзiмiнен
бұрын өтеу қажеттiлiгi туындаған ... банк ... ... ... ... етiп ... Банк ... мерзiм iшiнде
аталғандардың бiрi ссуданы өтеуге өз қаржыларын ... ... ... ... өндiрiп алу, сонымен бiрге ... ... ... алу сот ... ... ... ... қағазы
бойынша өндiрiп алынады.
Мерзiмi өтiп кеткен ссудалар:
- нотариалдық кеңселердiң атқарушы ... ... ... ... кепiл
болушыдан даусыз тәртiпте өндiрiп алынады;
- жалпыға бiрдей белгiленген тәртiпте кепiлдiк берушiден;
- Қазақстан Республикасының заңдарында немесе келiсiм шартта белгiленген
тәртiпте қарыз ... ... ... ... сату ... ... ... белгiнi алу үшiн нотариалдық кеңсеге: несиелiк
келiсiмнiң мерзiмдi мiндеттеменiң түп ... ... ... құжатының
көшiрмесi, қарыз алушының жеке шотынан үзiндiсiнiң екi ... ... бiр ... ... қағаздағы қысқа жазбасымен ... ... ... ...... тiркеледi. Кәсiпкердiң өнiмiне
байланысты оның құқықтары мен мiндеттемелерi мұрагерге өтедi. Қаза болған
кәсiпкердiң атына ашылған шот мұрагердiң атына ... ... ... ... ... ... ие болған соң банкке: өз атына шотты ... ... ... ... құқығына ие болғаны туралы куәлiктiң ... ... ... ... мерзiмдi мiндеттеме және кепiл
болушы құжатын тапсырады. Банк ... ... ... ... алты ай
аралығында өзiнiң талаптарын мұрагерлерiне, аманатын орындаушыларға қойып
немесе мұраға қалған ... ... ... сотқа көрсетуi тиiс.[2]
Шағын және орта бизнес түсінігінің мәнін ашпас бұрын, алдымен оның
қалыптасу көздерін ... алу ... ... ... ... ... ... қайшылықтар бар. Көптеген теоретиктер
кәсіпкерліктің шығуын француз экономисі ... (18ғ) ... ол ... ... функционалдық негізі ретінде
тәуекелділікті ұсынады, яғни ... ... ... адамдардың қызметі. Бірақ соңғы уақытта кейбір теоретиктер әйгілі
араб ойшылы Ибн-Кальдунның кәсіпкерлік теориясын ұстанады, «касб» ... ... ... ... ... көтерілген. Кейбіреулері болса,
шағын бизнес барлық ежелгі мәдениетте дамыған деп тұжырымдайды. Бұл істе
арабтар, ... ... ... ... ... және
римдіктер ерекшеленген. Мұнын дәлелі тұтынушылар мен кәсіпкерлерді қорғауға
бағытталған Хамураппи заңдары болып табылады. ... ... ... ... дамудың теоретигі Кристофер Фример және менеджмент
теоретигі Питер Друпердің айтулары бойынша ... ... ... оны ... ... ... ... болып табылады.
Теорияның мәні келесіде, ... ... ... ... ... ... ұрпақ теоретиктеріне кәсіпкерліктің
алғашқы пайда болу ... ... ... рет ... ... бұл бір ... ... мен студенттерді дұрыс емес бағытта
талқылауды қорғайды. Одақтық Республикалардың тәжірибесінде ... ... ... ... ... жүйесі кеңінен қолданылған,
ол халық шаруашылығының даму ... және ... ... ... мүмкіндік береді, сондай-ақ жаңадан ... ... ... ... және ... жедел шешілуі бойынша шаралар қолдануға
мүмкіндік береді.
Қазіргі уақытта нарықтық қатынастар ... ... ... ... ... ... ... істеушілер саны, қай
салаға жататындығы, негізгі және айналым қорларының құны, шығарылатын өнім
көлемі. Сонымен кәсіпорындардың үш түрін ... ... ... ірі, ... ... ... кешені бірін-бірі толықтыра отырып, экономиканың тұтас
ағзасын құрайды.
Ірі кәсіпорындар – ... ... өнім ... ... ... ...... «қаңқасы», экономикалық тұрақтылықтың базисі.
Шағын және орта кәсіпорындар, үнемі жаңарып ... ... ... аз ғана ... өнім ... ... тұтынушылар
жағдайында елеусіз материалдар мен шикі затты қолдану қажет ... ... ... ... ... ... нарықтың салыстырмалы толған
кезінде жекелеген ... ... алып ... ... яғни ұсақ ... ... өндіріледі. Сонымен қатар, шағын кәсіпорындар қызметтің
барлық саласында нолдік нәтиже алумен байланысты ... ... ие ... Бұл әрі инновациялық қызмет, әрі жаңа технологияны игеру. Өнімнің
жаңа түрін игеру. Шағын кәсіпорындардың ... ... ... ... аз ... алып келеді, сондықтан мемлекет шағын
кәсіпорындарды құру және дамыту үшін арнайы жеңілдіктер ... ... ... шағын және орта бизнес сферасына өздерінің тәуелсіз
меншігі бар, шаруашылық еркіндікке ие және өз ... ... ... ... ... Көптеген шетелдік зерттеулер шағын кәсіпорындарға
500 адамнан аспайтын жұмысшылар бар және сату ... 20 млн ... ... ... ... бұл ... шартты болып
табылады.[3]
Қазақстанда шағын және орта бизнеске бірнеше инвесторлармен құрылатын,
географиялық шектелген зоналарда ... ... және ... ... ие, ... құрушылар жүзеге асыратын, барлық негізгі
стратегиялық шешімдерді ... ... ... жатады. Басқару
сипаты икемділігімен, форьмалділіктің ... ... ... ... ... ... ... жұмысшылардың өзара
алмасуының жоғарылығымен ерекшеленеді.
Нарықтық экономиканың шаруашылық жүргізуші субъектілерде «кәсіпкерлік»
және ... ... ... тығыз байланысты. Кәсіпкерлік пен бизнесті
экономикалық қызметтің бір түрі ... ... ... отандық және
шетелдік зерттеушілердің айтулары бойынша, бұл терминдер - ... ... және ... ... ... тауарларға айырбастау үшін қызмет көрсету
немесе жай қызмет көрсету, серіктестіктер ... екі ... ... ... ... ... ... табуға бағытталған, жеке тұлғалармен,
кәсінорындармен ... ... ... ... (тек ... ... ... шаруашылықты білдіреді. Бірақ «кәсіпкерлік» және «бизнес»
түсініктері экономикалық тұрғыдан қарастырғанда синонимдер болып ... ... ... ... қарағанда кеңірек. Шетелдік
әдебиеттерде ... ... ... ... ... ... ... қажетті өндіріс жүйесі ретінде анықталады. Бизнес ... ... ... ... ... ... және ... жалдамалы жұмысшылардың да, мемлекеттік құрылым қызметкерлерінің де
қызметтерін қамтиды. Жалпы түрде бизнес – бұл ... ... ... ... ... Ал, ... ... бір формасы ретінде қарастырылады және оның әр түрлі сфераларында
жүзеге ... ... ... ... « ... » пен « бизнес
» терминдері ... – бірі ... ... ... жағдай, «
кәсіпкерлік » және «шағын бизнес» бір – біріне синоним бола алады. Өйткені,
шағын бизнес ... пен ... ... ... ... ... белгілі, шағын және орта бизнесте жеке ... ... ... ... ... көрсетеді пайда табу, қоғамның
әлеуметтік, экономикалық және материалдық жағдайын жақсарту. Басқалардың
ішінде кәсіпкерлік ... ... ... ... келесілерді
көрсету керек: тұлғалардың өзің - өзі қалыптастыру мүмкіндігі, ... ... ... бір бөлігін қосу, қосымша және басқада
ресурстарды қосу, азаматтардың өз ... ... ... ... ұмтылу.
Шағын және орта бизнестің артықшылықтары мен ерекшеліктері. Көптеген
адамдардың ойы бойынша, нарыққа тек ірі ... бар ... ғана ... ... ал ... және орта ... үшін орын жоқ. Басты
аргумент ретінде шағын бизнестің қуатты ірі компаниялармен бәсекелестікке
түсе алмайтындығы. Ал, егер ... ... ... ... бизнестің
тиімді бәсекелес болуының бірнеше себебін көрсетуге болады. Біріншіден,
шағын кәсіпорындыр үшін 0,5 – 1 жыл ... ... ... өзгерту
қиындық тудырмаиды, ал ірі кәсіпорындар үшін 5–6 жыл қажет. Екіншіден
көпшілігі қателесіп ... ірі ... ... деп ... ... ... Екінші Дүние Жүзілік соғыстан кейін 95 % инновациялық
технология шағын және орта ... ... ... ... ... кәсіпорындардың ірі кәсіпорындарға қарағанда капиталының күйіп кету
тәуекелі төменірек, және де әртүрлі ... ... ... Шағын және орта бизнестің жаңа жұмыс орындарын қамтамасыз етуі
сияқты ... ... ... ... бұл елде ... ... кезеңі болған кезде артықшылыққа ие, өйткені ірі компаниялар
қызметі экономикалық дағдарысқа ... ... жаңа ... ... ... ... ... бойынша шағын
өнеркәсіптерде қалыптасатын жұмыс орындарының өсу қарқыны тұрып қалған ірі
компанияларға ... 3 есе көп. ... ... ... ... Бұл шағын және орта бизестің динамикалығы, икемділігі, ... ... тез ... беру және ... ... ... ... жаңалықтар енгізу мүмкіндігі. Персоналды
басқару сферасында бұл еңбек ұжымында ... ... ... ... және табысқа тікелей қатыс алу мүмкіндігі.
Шағын және орта бизнестің ерекшелігі қызмет ету сферасы болып табылады.
Ірі кәсіпорындар жаппай өндіріс жағдайында, ... ... ... ... ... ... жұмыс істейді. Шағындар ұсақ партиялармен
шығарады, жеке тұтынушылардың қажеттіліктерін қанағаттандырады, ... ... және ... ... шикізат өндірісінің қалдықтарын
пайдаланады. Мысалы, автомобиль өндірісі – ірі ... ... ... жөндеу – шағын және орта бизнес қызметі. ... және ... ... бір ... ... ... ... ұмтылуы, жұмыс
орнын сақтап қалуға тырысу және пайдаға қатысуға ... ... ... болуына мүдделілік болып табылады. Ірі ... ... ... ал олар ... ... ... ... нәтижесінде басқару проблемаларына
алып келеді, ал шағын кәсіпорындарда құрушының өзі ... бір ... бұл ... ... ... ... ... [4]
1.2 Шағын және орта бизнесті несиелеудің жолдарының ерекшелігі
Әлемдік ... ... және орта ... ... рөлі ... ... екенін көрсетіп отыр. Ал мемлекет өмірінің барлық
салаларына ... ... ... саны бойынша, ... ... ... ... ... мен көрсететін қызметтері
бойынша жекелеген елдерде шағын және орта бизнес субъектілері маңызды рөль
атқарады. ... үшін ... ... ... ... оның
икемділігін арттырытын маңызды сұрақтар болып табылады. Тіпті, шағын және
орта бизнестің даму ... ... ... елдердің өзгермелі
экономикалық жағдайға бейімделу мүмкіндіктерін ... ... ... ... қалыптасуы жоғары дамыған қоғамға, ... ... ... көпір болуы қажет. ... мен ... ... және орта ... даму ... ... ... мәселелерді шеше отырып қарқын алуда. Шағын және орта
бизнесті дамыту келесі мәселелерді шешеді:
- қоғамның және ... ... ... ... беретін өркениетті бәсекелестік нарықтық ... ... ... мен ... мен ... ... ... қажеттілігін қанағаттандыруға ұмтылу арқылы, шағын және орта
бизнес қызмет көрсету мен өнім сапасының ... ... ... ... мен ... ... бір тұтынушыларға жақындауы;
- экономиканың құрылымдық өзгеруіне әсер ету. Шағын ... ... ... береді;
- өндірісті дамытуға халықтың өз ақшаларын ... ... ... өз ... өз ... ... ... салады;
- қосымша жұмыс орындарының ашылуы, жұмыссыздық деңгейінің қысқаруы;
- адамдардың шығармашылық ... ... ... ашылуына, әр түрлі қолөнердің дамуына ықпал етеді;
- ... ... ірі ... ... – бір ... қоятын халықтың
жекелеген топтарын (үй жұмысымен айналысушылар, зейнеткерлер, мүгедектер,
оқып жатқан адамдар) ... ... ... ... басқарушылардың әлеуметтік қатарларының
қалыптасуы;
- ғылыми-техникалық дамуды жандандыру;
- жергілікті шикізат қайнары ірі ... ... ... және
игеру;
- ірі кәсіпорындарға комплетелетін бұйымдарды дайындау және жеткізу
жолымен, көмекші және қызмет ... ... құру ... әсер ... арендаға алу немесе сатып алу арқылы төмен ... ... ... ... ... барлық аталған және басқа да ... және орта ... ... ... оның ... ең маңыздылар қатарына
жатқызып, экономиканың ажырамас бөлігі ретінде қалыптастырады. ... ... орта ... ролін таңдай отырып, оның дамуына ... ... ... ... ... ... күрделі экономикалық жағдай
(инфляция, өндірістің құлдырауы, шаруашылық байланыстардың ... ... ... ... ... кәсіпкерлердің құқықтық
қорғалуы).
Екіншіден, кәсіптіліктің төменгі деңгейі, кәсіпкерлердің өз ... ... ... ... ... ... ... және орта бизнесті мемлекеттік қолдаудың әлсіздігі,
тіпті, керісінше мемлекеттік органдардың жиі араласуы.
Бесіншіден, қазіргі заманға сай ... ... ...
жабдық, технологияның болмауы, күрделі есеп беру жүйесінің және арендалық
төлем құнының жоғары болуы. ... ... одан ары ... ... ... бірі болып табылады, кәсіпкерлер мәселелерінің шешу үшін
әкімшілік – ұйымдық, технологиялық, техникалық ресурстар ... ... ... ... ... жағдайда мемлекеттік тікелей
немесе жанама қолдау көрсететін елеулі ресурстары жоқ. ... ... ... ... ... ... бағытталуы керек. Бұл бағытты
жүзеге асыру үшін келесідей ... ... ... және нормативтік базалар
ары қарай қалыптасуы мен ... ... ... ... ... ... ... бюджеттен тыс қаражаттар есебінен
кәсіпкерлікті қаржылық қолдау ... ... әсер ету, ... ... ... мемлекеттік бақылауды тәртіпке
келтіру.
Соңғы жылдары шағын және орта ... ... мен ... ... ... ... шаралар әзірлеген болатын. Ол өзінің нәтижесін
берді, ... ... ... тіркелген кәсіпкерлердің санының
артуы, жұмыспен қамтылған ... ... де ... ... ... өнім ... жалпы көлеміндегі үлес салмағы артып келеді.
Шағын және орта бизнестің ролінің артуын ... ... ... ... ... ... ... құрылу,барлық екінші деңгейлі
банктердің шағын кәсіпкерлік субъектілеріне несие берудің ... ... ... ... ... ... қарыздан 10 % - тен аз
болмау), орта және ... ... ... ... құрылуы, шағын
кәсіпкерлікті қолдау бойынша әкімдердің қызметін қатаң қадағалау, шағын
кәсіпкерлік субъектілерінің ... ... ... және ... ... ... 1 қаңтарына арналған жағдай бойынша 984 319 шағын кәсіпкерлік
субъектісі (ШОБ) тіркелді, бұл жыл ... ... 5,3 %-ға ... ... өнім ... 2008 ... ... - қыркүйек ішінде былтырғы
жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда (тұрақты бағада) 0,1% артып 1 748,9
млрд. ... ... Елде 2007 жыл ... ҚҚС –да ... ... үлесі
30,8 % құрады. ШОБ өнімдерін ... ... ... ... орташа республикалық көрсеткіштен барынша төмен өңірлер бар.
50/50 бағдарламасын – ... және орта ... ... қаржыландырудың
тұрақтандыру бағдарламасының екінші траншын іске асыруға 2008 жылдың 1
қарашасына арналған жағдай бойынша ... ... АҚ ... КДҚ» ... несиелендіру үшін 50 млрд. теңге көлемінде қаражат ... ... ... ... ... 400 жоба ... оның ішінде өнеркәсіп –
9,5%, құрылыс – 5,5%, ауыл шаруашылығы – 2,2%, көлік – 4,9%, ... – 34,7%, ... – 40,6%. Осы ... ... қаражатты игерудің
төменгі қарқынына қарамастан жақсару дәстүрі байқалады, әр апта ... іске ... ... үдей ... ... Қоры мен жергілікті атқару органдарының қатысуымен өңірлерде
шағын және орта бизнесті қоса қаржыландырудың 28/28 бағдарламасына ... және орта ... ... ... ... бюджеттен 15,7 млрд.
теңге, яғни жоспарланған соманың 56% (28 ... ... ... Екінші
деңгейлі банктар шотына 11,0 млрд. теңге түсті, бұл жоспарланғаннан ... ... ... 19,6% құрады. Әкімдіктер жанындағы жобаларды іріктеу
комиссиясы мен екінші деңгейлі ... ... ... 42,9 ... теңгені
құрайтын 1344 жоба қарастырылды. ЕДБ оң несиелендіру қорытындысын 243 жоба
6,3 млрд. ... ... ... Осы бағдарлама бойынша банктер 2,7 млрд.
теңге сомаға 149 жоба несиелендірілді, бұл 28/28 бағдарламасын іске ... 56 ... ... ... ... 4,8% ... Несиелердің ең
үлкен үлесі өнеркәсіпке, ауыл ... мен ... ... Ең ... ... ... пен ... Осы үлгімен 28/28
бағдарламасы бойынша ауыл кәсіпкерлері нақты ... ... атап ... ... ақпараты бойынша ЕДБ-де бағдарламаны іске асыруға
қызығушылықтың жоқтығы ... ... бар, ... ... ЕДБ ... ... ... қатаң талаптар қояды. Батыс Қазақстан облысында
кепілдікке қала ішінде орналасқан ... қана ... бұл ... ... ... қол жеткізуін қиындатады. Шығыс Қазақстан
облысында банктар бастапқы бизнеске ... ... ... ШОБ ... ... ... ... бойынша бірқатар
шараларды ұсынды, бірақ олар бірен-саран ғана іске асырылды. Шағын бизнесті
ғана емес орта бизнесті де ... ... ... ... ... тиым ... жою ұсынылды. Үстіміздегі жылдың тамыз айында
сәйкес түзетулер «Қазақстан Республикасының әлеуметтік – экономикалық ... ... ету ... ... ... іс-әрекеттер жоспарын
бекіту туралы» ҚРҮ 2007 жылғы 6 ... № 1039 ... ... ... ... «ФРМП» АҚ екінші деңгейлі банктерге ШОБ несиелері
бойынша кепілдік беруді жаңарту ұсынылған болатын, ... бұл шара әлі ... тұр. ... бірі ... ... ... мен ... қаржыландыру базасын кеңейту ұсынылды. Тамыз айында
Индустрия және ... ... ... ... ... ұйымдар қызметін реттейтін кейбір заңнамалық актілеріне
өзгерістер мен ... ... ... Заң ... Үкімет қолдап, ол
қазіргі уақытта Қазақстан Республикасы Парламент Мәжілісінде мынадай
ұсыныстар ... мен ... және ... ... ... ... ЕДБ және ... КДҚ» АҚ бірлесіп шағын және орта ... ... ... ... ... үшін ... ... және рәсімдеу мәселелері бойынша ақыл-кеңес;
     2. Қазақстан Республикасының қаржы ... мен ... ... және ... ... «Самұрық-Қазына» ұлттық әл-ауқат қоры» АҚ
бірлесіп «Даму» КДҚ» АҚ ЕДБ ... салу ... ... ... ... ... шешу бойынша мәселелердің
қарастырылуын тездетсін.
3.«Даму» қоры қалыптасқан жағдайда микрокредиттік ұйымдарды қаржыландыру
бойынша жұмыстарды белсендірсін (ҚР бүгінгі күні 1223 ... ... мен ЕДБ ... инжинирингі ҰК кіретін зауыттарға
несие;
     5. «Даму» Қоры арқылы кластерлік бастамаларды тікелеу ... ... ... осы ... ... ... бірақ ФФПСХ арқылы несиелендіру үшін пайдалану керек.
     6. ШОБ жобаларын бөлінген сомалардан 100% дейін ... ... ... кеңейту, бұл қолданыстағы бизнестің несиелендірген
жобаларын өндірістік салада сақтап қалу мүмкіндігін береді.
Соңғы он ... ... ... ... даму ... шағын
бизнес саласына өтумен байланысты. Осы ... ... ... ... ... ... толығырақ қолдану және
инновациялық процесті күшейту ... ... үміт ... ... ... ... ... дамуды қамтамасыз ету және мемлекеттік
экономикалық саясатты қосу саласына айналған. Мемлекеттік протекционистік
шағын бизнестің ... ... ... ... ... тек ... берілетін. Шағын кәсіпорындарды ажырату ... ... ... әр ... экономикалық жағдайға байланысты әр түрлі
пікірлер қалыптасқан. Жалпы сипаттамасы ұйымдастырылуының ... өнім ... тез ... ... нарыққа қызмет ету, яғни нақты
тапсырыстармен сатуға, сондай – ақ шағын ... ... ... ... ... ... табылады.[7]
1.3 Коммерциялық банктерде шағын және орта бизнесті несиелеудің шетелдік
тәжірибесі
Коммерциялық банктерде шағын және орта ... ... ... ... ... тәжірибесі көрсетіп отырғандай, шағын
және орта бизнеске байланысты мемлекеттік саясат маңызды өз бетінше ... ... ... Ұйымдық құрылымдарды және шағын кәсіпкерлікді қолдау
механизмдерін басқа мемлекеттерде зерттеу қандай да ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Үлестерден көріп отырғанымыздай шағын және орта ... ... ... ... ... ... ... жетілдіруге көп күш жұмсау
қажет. Шетелдік мамандардың ... ... ... ... ішкі және ... әсеріне тәуелді. Бизнестің ішкі және ... ... екі ... ... ... жөн: ішкі және сыртқы ықпалдардың
көлемі және ортаның өзгеру деңгейі. Сонымен қатар шағын және орта ... ... ... салыстырғанда Қазақстан
Республикасындағы даму деңгейін бағалау ... 1 ... ... ... мен ... ... және орта бизнестің дамуы
| ... ... ... | |
| | |ҚР ... ... |
|1 ... саясат мақсаттарын анықтайтын | |
| ... ... ... ... ... үстінде |
| ... ... ... ... | |
| ... | |
|2 ... ... ... | |
| ... ... және ... |Даму үстінде |
| ... ... ... құрастыру | |
| ... ... ... | |
|3 ... кәсіпкерлікті қолдаудың тікелей және| |
| ... ... ... |Жоқ |
|4 |Әр ... деңгейдегі бюджеттерден шағын | |
| ... ... ... ... ... ... |
| ... ассигновациясын анықтау | |
|5 ... ... ... ... | |
| ... реттейтін дамыған арнайы |Даму үстінде |
| ... ... ... | |
| ... | |
| ... аймақтық және жергілікті билік | |
|6 ... ... ... рационалды|Даму үстінде |
| ... | |
|7 ... ... ... шағын | |
| ... ... ... ... ... ... |
| |өзара ...... | |
|8 ... бизнес саласындағы мемлекеттік | |
| ... ... ...... қолдауға |Даму үстінде |
| ... | ... ... ... ... ҰБ ... бюллетенінен алынған |
|№6(92) 2007 ж ... ... ... ... ... ... ... қолдау сұрақтарын реттейтін әлеуметтік құқықтық
актілер болуын ... ... даму ... ... ... ... міндеттерді реттейтін дамыған арнайы ... ... ... ... ... даму үстінде.
|Экономикалық | | | ... ... | | | ... |
| | | | ... |
| | ... ... | | |
| | ... ықпалы | | ... | | | ... ... | | | ... |
| | ... | | |
| | ... | | |
1 – ... ... бизнеске макроықпалы
Дерек көзі: Сандық мәліметтер ҰБ статистикалық бюллетенінен алынған
№6(92) 2007 ж.
Ішкі немесе ... ... ... ... ... жатқызады. Енді ... ... ... – ғы ... және орта ... ... ... көлемі
жұмысшылардың санымен бағаланады: өте ұсақ фирмалар – 20 ... ... бар, ... 20-дан 99 адамға дейін, орташа 100-ден 499-ға дейін,
ірі 500 адамнан көп (2-ші суретте көрініс ... ... ... ... ... саудада 100 жұмысшысы бар, өңдеу саласында 500-ге
дейін ... бар ... ... жатады.
Кесте 2
АҚШ әртүрлі ... ... ... ... ... саны ... |1000 ... |134000 ... |2000000 ... ... |3000000 ... көзі: Сандық мәліметтер ҚҰБ статистикалық бюллетенінен алынған ... 2007 ж. ... ... ... ... шағын және орта бизнес ортаның
өзгерісіне тез ... ... ... ... ... кері ... тигізбейді. Жұмысшы күшінің және капиталдың
территориялық және саналық ағымы жақсарады, тұтынушы ... ... ... ... ... өндіріс қимылының жеделдігі
жоғарылайды. Бір ... ... ... екінші біреулері ашылады.
Қазіргі уақытта АҚШ халқының 53 % шағын және орта бизнес саласында ... АҚШ ... ... бизнес ірі өндірістің өзгерістерге, жаңа
міндеттемелерге бейімделуін және икемділігін көтеретіндігін ... ... ... ... ... ... тарапынан көмекке келейік. Шағын
кәсіпорындардың қызметі ... ... – 1953ж АҚШ ... ... шағын
бизнес әкімшілігінің құзырына кіреді. Сол жеке сектордың құқықтық негізгі
болып табылатын шағын және орта ... ... Заң ... ... ... ... кезде елде жұмыссыздық және инфляция болатын.
Экономиканы жандандыру үшін – ... және орта ... ... құрды. Ол
өз қызметтерін дұрыс атқарды. Қазіргі уақытта ... ... ... 22 ... бар, онда ... барлық жұмысбастылардың 54 % қызмет ... және орта ... ... өндіріс және сату көлемі жалпы
мемлекеттегі сату ... 52 % ... және 99,7 % ...... бизнес басшылары.[8]
Шағын және орта бизнес әкімшілігі - шағын кәсіпорындарға қаржылық және
кеңестік көмек көрсетеді. Басты міндеті – ... және орта ... ... және өмір ... ... ету. ... және орта ... өз қызметін басқа агенттіктер мен комитеттер, соның ішінде
қаржы, білім, кәсіби ... мен ... ... ... ... ... ірі ... бірі болғандықтан шағын және ... ... ... ... мемлекетпен мәміле орнатуға
көмектеседі. Әйел, мүгедек, ардагер – кәсіпкерлерге ерекше ... ... ... ... 5 мың адам ... ... оның 4 мыңы Вашингтоннан
тыс жерлерде. Ұйымның 10 аймақтық орталығы және 66 ... бар. ... ... байланыс аудан – аймақ – орталық
тізбегі бойынша жүзеге асады. АҚШ-ғы шағын және орта ... ... ... ... үшін ... ... табылады. Америкалық тәжірибе
көрсетіп отырғанындай кәсіпкерлік еркіндігін шектейтін кез келген ... ... да ... ... белсенділікті төмендетеді. Сондықтан шағын
бизнестің барлық мүдделері АҚШ конгресінің бақылауында. Сонда да ... ... ... ... шеңберіндегі жобалар ойнайды. Мысалы, шағын
бизнеспен айналысқысы келетіндер үшін ... ... ... ... ... береді, конференциялар ұйымдастырады, ... ... ... Оның үстіне, шағын бизнес бизнес - ... ... ... кәсіпкерлерді оқыту және оларға әр түрлі сұрақтар
бойынша кеңес берумен айналысатын ... ... ... ... және орта ... көмектесудің
«инкубаторлық» жобасын қолданған жөн. «Инкубатор» термині ... ... ... көрсету мақсатында университет,
ұйымдар, компаниялар, федералдық үкімет ... ... ... қолданылады. «Инкубатордың» басты міндеті – шағын, ... ... ... ... ... ... құрылған
кәсіпорындар тәжірибе жинайды, одан ары даму үшін көмек алады, нарықтағы өз
орындарын бекітеді. Дамудың белгілі бір ... ... соң, ... ... соң, ... бизнес – инкубаторлардан шығып өз бетінше қызмет
етеді. Ал босаған ... ... ... ... ... жаңа ... Әдетте бизнес - инкубаторлар бірнеше жаңа бастаушы орналасқан
арнайы ... ... Олар ... мен ...... ... ғана ... сонымен бірге бизнес-инкубатор көрсететін
барлық қызметтерге, ... ... қол ... алады. Кейбір қызмет
түрі, аренда құнына қосылған, көрсетілетін қызметтердің басқа ... ...... ... ... ... жатады:
а)бизнес- инкубаторлар персоналы, соның ішінде кеңес берушілер;
б)құрал – жабдықтар, соның ішінде ұйымдастыру техникалары (көшірме
машиналары, факс, ... ... ... ... ғимарттар мен жиһаздар;
Бизнес – инкубатордың басындағы ...... ... ... ... ... ... бизнес – инкубаторлардың 90% жуығы –
бұл коммерциялық емес ... ... ... ... жаңа ... және ... ... экономикалық дамуының қазіргі кезеңінде бизнес
– инкубаторлардың құрылуын әлі ертерек дейді. Өйткені бизнес – инкубаторлар
коммерциялық ұйымдар ретінде мемлекеттік және ... емес ... ... ... үшін ең қиын ... ... ... Соған
қарамастан, АҚШ тәжірибесі көрсетіп отырғандай, бизнес – ... – 90 % ... ... ... ... ... ... Бұл
факт Қазақстанда бизнес – инкубаторларды құруда маңызды болып табылады.
Инкубаторлар мақсаты және ... ... ... ... ... және жеке деп ... Қазір бүкіл әлемде
бизнес – инкубаторлар шағын және орта ... ... ... ... ... және орта ... ... көрсетіп отырғандай,
шағын және орта бизнес, өндіріс көлемін ұлғайтуда, тауарлар мен қызметтер
ассортиментін кеңейтуде, өнім сапасын көтеруде маңызды рөл ... ... орта ... ... ... ... мүкіндіктерін көрсетуге
мүмкіндік береді. Ұлыбританияда шағын кәіспкерліктің дамуына консервативті
үкімет саясаты – қаржылық ... ... беру ... мен ... ... ... ... ықпал етті. Ұлыбританияда шағын және
орта кәсіпкерліктің дамуының үш үлгісі бар: қызмет масштабын кеңінен ... ... ... ... ... ресми белсенділікті ақырын кеңейту;
шағын кәсіпорындарды орташаға, сосын ірі компанияларға өзгерту. Көптеген
зерттеулер ... ... ... ... иелерін біраз бөлігі
одан әрі өсуге тырыспайды. Олардың ең басты мақсаты – ... ету. ... ... және орта ... ... ... ... әлеуметтік – экономикалық шарттарын қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ... саласындағы шаралар),
сонымен бірге әр түрлі экономикалық, ... ... ... ... қолданды. 1991жылы Ұлыбританияда ұсақ кәсіпорындарға оларды
басқару мәселелері бойынша көмек ... ... ... зерттеу жүргізілді. Шағын кәсіпорындардағы мәселелермен кеңес
берушілер танысып, кеңес берумен ғана шектеліп қоймайды, сонымен ... ... ... ... ... атсалысады. Бұл көмектің болуы және
шағын және орта бизнестің даму ... ... бұл ... ... ... ... және орта ... тәжірибесінде кәсіпорындарды шағын
фирмалар категориясына жатқызудың кең ... ... бірі – ... ... ... он ... аз жұмысшылары бар фирмалар ұсақ
болып табылады, 10-49 адамдар – шағын, 50-499 – ... 500 көп - ... ... ... ... ... ... мақсатттарының
бірі – шағын фирмаларды қолдау. Шағын бизнеске ерекше жағдай ... ... ... ... ... бизнесті дамыту үшін үкіметтен
қаржылық, салықтық және әкімшілік ... ... жоба ... ... ... ... көп ... бөледі. Ол жаңадан ... ... ... ... ... ... өсуіне, шағын
және орта фирмалардың ынтымақтастығын реттеуге арналған жеңілдіктерді
ұсынады. Мемлекет шағын және орта ... ... ... ... ... Оның ішінде – аймақтық даму қоғамы, өнеркәсіптік даму институты,
жаңалық енгізуді ... ... және т.б. ... ... 50 жуық ... бар. 80 жыл ... ... кепілдеудің
Ұлттық қоры құрылды. Қор шағын және орта ... ... ... ... қарамағында. Ол шағын бизнеске әр ... ... ... ... 65% ... ... ... Қоғам
шағын фирмаларға құрал алу үшін және оны ... ... ... тұру ... ... ... Шағын және орта кәсіпорындағы жұмысшылардың
жалпы саны 16 500 000 адам. Орташа және ... ... ... ... 7 жұмысшыдан. Шетелдегі француздық шағын және орта кәсіпорындар – 1400.
Мемлекеттің жалпы экспорт ... ... және орта ... ... француз үкіметінің саясаты экономиканың бұл саласына
мемлекеттің қызығуын дәлелдейді. Ол үкіметтің екі ... ... ... ұсақ және орта кәсіпорындары»
- «шағын және орта кәсіпорындардың пайдасына 37 ... ... өзі ... ... ... ... қандай
маңыз беретінін айтады. Егер алғашқы құжат қаржылық – экономикалық ... онда ... ... - ... қарастырады. Ондағы ең
басты пункт болып тіркелу ... ... ... ... ... ... 5 күннен 24 сағатқа дейін қысқарту, «шағын
кәсіпорындарға даму ... құру ... ... ... ... ірі
банктер және қаржылық ұйымдармен ынтымақтастықта болу жағдайды жақсартуға
және шағын кәсіпорындардың ... ... ... ... береді. Оған мысал ретінде территориялық орналастыру ... ... ... ... – DATAR ... ... ... шағын және орта бизнесті дамытумен айналысады. DATAR өндірістік
жобаларға егер олар ... ... ... ... ... бөледі:
1.Кәсіпорын территориялық құрылымның жоспарына ... ... ... қалпына келу жөніндегі құрылған жұмыс орындарының саны
(алғашқы қызметінің 3 жылы – 20жұмыс орны)
Жобаны қолдауда DATAR ... ... ... ... ... ал ... бөлігін – жобаны жүзеге асыру ... ... ... ... ... ... Үкіметінің басқа шаралары
өнеркәсіптік ... ... ... ... ... өнеркәсіпті
зерттеу және даму орталықтарын құруды білдіреді. ... ... ... ... Бұл ... кәсіпкерлерге шағын және ірі
бизнесті ұжымдандыру ... ... ... ... ... кәсіпорындардың көмегімен өзінің өндірістік және өткізу желілерін
кеңейтеді. Оның ... ... ... ... ... ... құрастырды, технология және сапаның ұлттық ... ... ... ... алу және өткізуді кепілдеді. Шағын
және орта ... ... ... ... шағын және орташа
кәсіпорындардың 90 % жалпы саны 50 жуық.
Енді Литвадағы шағын кәсіпкерлікті қарастырайық. ... ... ... ... ... негізгі фактор болып табылады, оның
көмегімен дотацияны қажет етпейтін халықтың орта ... ... ... өнімдегі шағын кәсіпорындардың үлесі 69 % құрайды. Ал жұмысшылар саны
бойынша еңбекке қабілетті ... 1/3. ... 90 % - тен ... және ... ... табылады. Мемлекет шағын кәсіпорындарға салықтық
жеңілдіктер береді.
-бірінші екі жылдай пайдаға ... ... 70 % ... ... үш ... бастап 50 %14. Оның үстіне кәсіпорындарды несиелейтін
мемлекеттік шағын ... ... қоры ... Байқап отырғанымыздай,
дамыған мемлекеттер тәжірибесі кәсіпкерлерге жағдай жасауда үкімет шешуші
рол атқаратынын ... Ал ол ... ... қолдау және дамытудың
тиімді саясатын жүргізеді.
Олардың басшылыққа алған негізгі қағидалары келесілер:
1.Құқықтық және әкімшілік ... ... ... ... ... келе жатқан кәсіпкерлерді оқыту жобалары.
3.Кіші жаңа кәсіпорындар үшін капиталға қол жеткізуді ... ... ... қолдау.
Жоғарғы үш шартта өте маңызды. Мысалы, тек ғана оқытып және техникалық
беру жеткіліксіз. Көптеген елдерде кәсіпкерлер заңының қиын заң ... ... ... ... жаңа ... ... үшін 11 ... керек.
Перудің бостандық және демография институтының зерттеуі бойынша оны алуға
289 күн кетеді. Екінші ... жеке ... ... ... ... ... Олар ... бизнесті экономикалық өсудің
негізгі көзі деп ... ... ... кедергілерді алып тастау және
кәсіпкерліктің гүлденуіне ықпал ететінін көрсетті. Елде қырық жыл ... жол ... ... жүйе ... етеді. Онда үш
жылда қиын экономикалық жағдайға ... ... ... ... ... ... барлығы шағын және орта бизнестің әсер ететін дамыған
инфрақұрылымның болу ... ... ... ... қол ... ... ... – дәл және түсінікті ету үшін бухгалтерлік ... ... ... ... порт ... жүйесін
қоса алғанда қазіргі заманға сай болу керек. Фирмалардың капиталды ... ... ... нарық қажет. Қосымша қызметтер заң, ... және ... ... ... ... ... етуі керек. Қазіргі уақытта шағын және орта бизнестің дамыту процесі
Еуропаның көптеген елдерінде, АҚШ және ... әлі ... ... ... және орта ... ... қозғаушы күші екені мойындалуда. Шағын
бизнес қазіргі қоғам назарының ортасында, ол ... ... ... Кейбір зерттеулер бойынша шағын кәсіпорындар ірі компанияларға
қарағанда табыстырақ. Осылайша, ... және орта ... ... ... ... – оны ... білу.
2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА ЕКІНШІ ДЕҢГЕЙЛІ
БАНКТЕРДІҢ ШАҒЫН ЖӘНЕ ОРТА БИЗНЕС СЕКТОРЫН
НЕСИЕЛЕУДІҢ ДАМУ ҚАРҚЫН ТАЛДАУ
2.1 Қазақстан Республикасында шағын және орта ... ... ... ... және ... ... шараларын бағалау
Қазақстанның 2030 жылға дейінгі дамуының стратегиялық жоспарында ... ... бірі – ... ... ... шешу және ... жұмыссыздық пен күресу. Бұл мәселелерді шешу үшін шағын кәсіпкерлікті
дамытудың, Қазақстанның ... көп ... ... кәсіпкерлік қызметке
жұмылдырудың маңызы үлкен. 2000 жылдың 1 қаңтарына қарай республикада
тіркелген шағын және орта ... ... саны ... 2008 ... айы бойынша 493000 дейін яғни 48,8 %-ға өсу байқалды. Осы 493 мың ... орта ... ... 1 ... 340 ... ... адам жұмыс
жасауда. Қазақстанның отбасылық коэффициенті 3,5 деп ... ... ... астам адам өз еңбек ... осы ... ... ... ... ... және орта бизнесті несиелеудегі даму қарқын
талдауда және ... ... ... ... талдау жасау. Шағын
және орта бизнесті несиелендіру үшін екінші ... ... ... 120 миллиард теңгенің 50 миллиарды Алматы, 30 миллиарды Астана
қалаларының еншісіне тиіп отыр. «Қаржыландыру 4 ... ... ... ... деңгейлі банктерден 28 миллиард теңгеге сұраным түскен.
Қаржыландырудың бірінші кезеңінде несиелеудің көлемі 32 ... ... Оның 5,3 ... ... қаласына бөлініп отыр. Бөлінген қаржының
банктерде орналасу мерзімі 7 жыл. ... ... және орта ... ... қаржы 84 айдың ішінде игерілуі тиіс. ... ... ... негізгісі - несиелеудің жылдық үстемесі 12,5
пайыздан аспауы керек». Несиелендіру «Самұрық-Қазына» ҰӘАҚ мен ... ... ... ... келісімге отырған 12 банк, атап айтқанда,
«Қазкоммерцбанк», «БТА Банк», ... ... ... ... ... ... ... Банкі», «KaspiБанк», «Нұрбанк», ... ... ... ... ... ... ... және «Сбербанк» арқылы
жүзеге асырылады. ... ... ... 01.01.2010 жылда
республикада тіркелген ... ... ... саны 145,1 ... ... 2007 ... деңгейден 10,9 пайызға артық. Тіркелген кәсіпорындардың 71,2
паызы әрекеттегі немесе экономикалық ... ... ... кәсіпорындар
саналады. 2008 жылдың желтоқсан айындағы мәліметтер бойынша 51 мыңнан
(әрекеттегі шағын ... ... 49,7 ... астам кәсіпорын
белсенді қызмет көрсетуде.
Кесте 3
Шағын бизнес кәсіпорындарының саны
(экономикалық қызметі бойынша) 01.01.2010
| | | ... ... ... ... | | |
| | | | |
| | ... ... |
| ... ... ... бойынша шағын бизнес кәсіпорындарында
жұмыс істейтіндер саны 524,6 мың адам болған. Бұл 2009 ... ... ... ... Шағын бизнес кәсіпорындарында жұмыс істейтіндердің 31%-дан
көбірегі сауда, автомобиь ремонты, үй ... және жеке ... ... 16,9%-ы ... және 15,1%-ы ... ... ... 2009 жыл желтоқсан айында дайын өнімдерді (тауар, қызмет) сатудан
түскен пайда 55976,5 млн теңгені құрады, бұл 2009 ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлердің өз қызметін сауда,
автомобиль ремонты, үй бұйымдары және жеке пайдалану ... ... ... ... ... ... ... және өнеркәсіп саласынан
11,7%-ын құрастырады. 2010 жылдың қаңтар-желтоқсан айларында дайын ... ... ... ... ... кәсіпорындарының табысы 612054,9 млн
теңгені құрады. Аймақтар бойынша табыстың салмақты бөлігі Алматы ... ... (13,7%) және ... (13,3%) аймақтардан түскен. Оңтүстік
Қазақстан облысы экономикасының нақты секторындағы шағын кәсіпорындардың
үлесі де жылдан жылға ... ... 2010 ... 1 ақпанына облыс бойынша
жұмыс істеп тұрған шағын кәсіпорындар саны – 10286, оның 1147 ... ... ... 11,2%-ы ... өндірісінің шағын кәсіпорындары.
Өнеркәсіп өндірісіндегі шағын кәсіпорындарда 6,0 мыңдай адам ... ... ... ... ... жұмыс істейтін қызметкерлердің жалпы
санының 19,3%-ын құрайды. Қызметкерлер ... ... ... (82,8%) өңдеу
өнеркәсібіндегі шағын кәсіпорындарға оның төрттен бір бөлігі – сусындарды
қосқанда, азық-түлік ... ... ... ... 2009 ... өндірісінің шағын кәсіпорындары 6469,7 млн ... ... бұл 2008 ... ... 26,3 % ... ... ... бөлігі 86,2%-ы өңдеу өнеркәсібіне, кен өндіру өнеркәсібіне – 4,3%,
электр ... газ бен суды ... және бөлу ... – 9,5% ... ... банктердің аймақтар бойынша шағын және орта бизнес
субъектілеріне берген ... ... ... ... ... ... ең ... орынды алады. Бүгінде бұл ұран шын мәніне сәйкес келеді.
Ресми статистика мәліметтері бойынша (2008 ... ... ... ... ... істейді. Олардың ішінде сауда саласында – 13764 (50,3 %),
өнеркәсіпте -2742 (9,8%), құрылыста – 2661 (9,5%), көлік пен ... ... (6,5%), ... үйлер, мейрамханалар және басқа да қызмет түрлері – 6690
(23,8%). Жеке кәсіпкерлер ... ... – 2060 ... 2008 жылдың
сәйкес кезеңімен салыстырғанда 48%-ға көп. Бұл аталған сандар ... ... ... ... дамуын көрсетіп отыр. Алайда
республиканың басқада аймақтарында «тірілу» байқалуда. Мәселен, несиелер
деген ... оңды ... ... ... бола алады.
Кесте 4
Екінші деңгейлі банктердің аймақтар бойынша шағын және орта ... ... ... | | | ... ... |2008жыл |2009жыл ... ... |1632 |9804 |14592 ... ... |13543 |95403 |112467 ... |208 |1154 |1636 ... |1091 |3798 |7096 ... |126 |440 |676 ... |161 |1744 |3173 ... ... |1111 |7848 |11288 ... |569 |1340 |2203 ... ... |394 |2487 |3412 ... |667 |4044 |8047 ... |990 |3975 |6675 ... |248 |344 |306 ... |487 |1785 |2838 ... |154 |5745 |9907 ... ... |1419 |1900 |1875 ... Қазақстан |374 |4703 |10019 ... ... ҚР ... ... статистикалық бюллетені №6 (103) маусым |
|2008, №1(110) ... 2010. ... 4 ... ... ... ... ... деңгейлі
аймақтар бойынша шағын және орта бизнес субъектілеріне берген несиелері
көрсетілген. Алматы, Астана қалаларында, сондай-ақ ... ... ... ... берілген несиелер көлемінің өскендігі көрінеді. Ал
Алматы және Қызылорда облыстарының берілген несиелер мөлшері өте ... 2009 ... 2008 ... ... ... бизнес субъектілеріне
берген несиелері жоғарғы көрсеткішті көрсетеді. Қарастырып отырған мерзім
аралығында ... ... ... ... ... ... бойынша несиелер құрылымы айтарлықтай өзгерген жоқ (сурет-3).
Диаграммадан көріп отырғанымыздай, екінші ... ... ... экономика салалары бойынша несиелерінің жартысына жуық бөлігі
сауда саласындағы кәсіпорындарға жұмсалды.
Сауда қызметі шағын кәсіпорындарға неғұрлым қол ... ... ... ... ...... запастарды қажет етпейді,
сондай-ақ ақша қаражаттарының тез ... ... ... 2009 жыл 1 ... ... ... банктердің шағын
кәсіпкерлікке экономика салалары бойынша несиелері
Дерек көзі: ҚР Ұлттық банкінің №6 (103) маусым 2008, №1
2009 ... ... ... ... бойынша құрастырылған,
(млн. теңге)
Сауда қызметі кәсіпорындарға яғни келесідей салымдарды көрсетеді:
-екінші ... ... ... ... ... ... валютасы бойынша құрылымының көп бөлігін шетел валютасындағы
несиелер алады;
-екінші деңгейлі банктердің шағын бизнес ... ... ... ... ... ... – Алматы ең үлкен орынды
алады, әйтседе ... ... ... шығыс Қазақстан, Ақтөбе,
Павлодар облыстарында берілген несиелер көлемінің өскендігі ... ... ... банктердің шағын кәсіпкерлікке экономика салалары
бойынша несиелерінің жартысына жуық бөлігі сауда саласындағы кәсіпорындарға
жұмсалды.
Қазақстан экономикада әлемдік ... ... онда ... ие ... Оған ... ретінде экономикамыздың даму ... ... ... ... өз шешімін күтіп тұрған мәселелер
баршылық. ... бірі ... ... және орта ... инновациялық
жобаларды несиелендіруді көрсетуге болады. Шағын және орта кәсіпкерлік
Республиканың әлеуметтік-экономикалық және ... ... ... ... ... ... және орта бизнестің субъектілерінің дамуы көптеген
мәселелерді шешуге ықпалын тигізеді. Атап өтетін ... ... жаңа ... ... ... ... экономиканың көтерілуі,
инновациялық технологияларды ынталандыру және тағы басқа. Экономиканың осы
сегментінде ... ... ... ... инновациялық техникалық
ресурстар, венчурлық капитал шоғырланған. Қазақстан Республикасының сауда
және индустрия министрлігінің мәліметі бойынша ... және орта ... өнім 3% -ды ... Ал ... және орта бизнестің техникамен
қамтамасыз етілу деңгейі өте төмен.Сондықтан да шағын және орта бизнестің
инновациялық ... ... ... ... ... ... ... Шағын инновациялық бизнес ерекше орын алып ... ... көп ... ... Олар бірқатар артықшылықтарға ие:
1.Шағын инновациялық кәсіпкерлік бір салада тоқтап қалмай экономиканың
барлық салаларын қамтиды.
2.Ірі өнеркәсіптер қызметі ... және ... ... ... ... аз болып тәуекел болғандықтан айналыспайтын салаларда
өз мүмкіндіктерін қолдану.
3.Ірі фирмалар ғылыми ... ... ... әлде ... көп ... да күрделі басқару пирамидалары себебінен
инновациялық процесс баяу атқарылады. Сондықтан да ірі ... ... ... ... ... ... Ал шағын инновациялық фирмалар сыртқы
өзгерістерге тез икемделіп, ... ... ... ... ... өзгертуге
қабілетті.
4.Шағын фирмалар әрбір компанияларға ... ... ... ... ... өндіріс пен өнеркәсіпте жылдам
енгізеді.
АҚШ-тың Ұлттық ғылыми қорының зерттеулері бойынша ірі ... ... ... 2,5 есе көп ... ... өнеркәсіптегі
инновациялардың 50%-ы шағын кәсіпкерлік саласымен жасалынған, ал соңғы
өнеркәсіпке ... ... ... кәсіпкерлікте 1 жылға ертерек іске
асырылады. Осының бәрі шағын кәсіпкерлікті ... ... ... АҚШ, ... ... ... ... Кореа және тағы басқа
мемлекеттердің шағын кәсіпкерлікті және ... ... ... қолдау саясаты мынадай бағыттарды ұсынады: барлық мәселелерді
жүйелі шешу; қаржы-несиелік қолдаудың ... және ... ... ... ... ... ... субъектілерін несиелендірудің
мемлекеттік кепілдемесі; аймақтарда кәсіпкерлікті дамыту шаралары, әсіресе,
экономикалық нашар дамыған аймақтарда; ... және ... ... ірі ... мен кіші бизнес ... ... ... жаңа ... саласында инновациялық қызметті
қолдау; қаржы-несие институттарының ... ... ... ... жеңілдіктерді беру.[10]
Қазақстанда 1997 жылы құрылған АҚ « Шағын ... ... ... ЕБРР ... ... кіші және орта ... ... ... ЕБРР өз ... ... 23 мың дана несие
берілген. Олардың жалпы мөлшері 160 млн. долларды құрайды. ЕБРР мен ... тағы бір көзі ... ... Бұл ... даму ... линиясы. АРР–дің қарыз беру бағдарламасы ауыл шаруашылық өнімдерін
өндіретін құралдар мен техниканы ... ... және ... ... және басқа нарықтық инфрақұрылымдарды жасуға арналған. Сонымен
қатар, Қарағанды облысында «Кәсіпкерлікті дамытуы мен қолдаудың қоғамдық
қоры» жұмыс ... ... кіші және орта ... ... ... ... бұл ... жеткіліксіз болып табылады. Бұл беріліп
жатқан несиелер көлемі нақты экономиканың дамуына ... ... ... негізінен 3-4 есеге үлкен болып ЖІӨ-нің 50-70%-ын ... ... ... ... кіші және орта бизнесте ұзақ және қысқа ... ... ... Банк ... қымбаттығы (20-23%)
2. Несиені берудің ұзақ мерзімі
3. Банктерде ұзақ мерзімді несиелік ресурсьардың жеткіліксіздігі.
4. Несиені қамтамасыз ... ... ... ... ... ... өндірістік тәуекелдерімен жұмыс істемеуі.
Бұл жағдай әрине кіші ... ... ... өте ... ... ... келеді. Кіші және орта бизнесті несиелендіру аз
уақытқа және ... ету ... ... тез ... ... ... ... ресурстардың құнсыздануын банк пайыз көрсеткішіне
қосуына байланысты пайыз мөлшері жоғары ... ... Бұл ... ... ең ... банктердің тәуекелдерін төмендету жолдарын қарастыру керек:
Бар қаржылық институттарды тарту ... ... ... – кепілдемелік
қоғамды құру. (Шағын кәсіпкерлікті қолдау қоры және Қазақстан даму ... бұл ... ... ... ... жасауды қажет етеді.
Ортақ несиелік – кепілдеме қоғамын аукционерлік қоғам немесе жауапкершілігі
шектелген серіктестік ретінде құру ... ... Даму банк ... мемлекет үлесі жарғылық капиталдың 51% ... ... ... ... ... ... кіші кәсіпкерлікті қолдаудың
ұйымдары ұсынады. Бұл ... ... ... ... ... ... компаниялар, зейнетақы қорлары болуы
мүмкін. Қазақстанда жарғылық капиталы 6 млн. евро (1 млрд. теңге) ... ... ... ... ... қатар, 4 млн. евроны
құрылтайшылардың пайыссыз, қайтарымсыз салымдары ... Бұл ... ... келісім шартпен байланысқан бір немесе бірнеше депо-
банктерде («кепілдемелік қорлар» - ... ... ... ... ... өз қаражаттары есебінен немесе несие
линиясы бойынша ... ... ... ... ... ұзақ ... беру мақсатында банктерде сақталады. Бір ... бес ... ... әрбір несие алушыға берілген несие көлемі 150 000 евродан
аспау керек. Бар кепілдемелік ... ... ... кейінгі несиені
қайтармау тәуекелінің 80%-ын несиелік кепілдемелік қоғам 20%-ын ... ... ... ... ... ... ... қоғамның
кепілдемелік міндеттемесі 100%- ға банктердің негізгі пайыздық тәуекелін
жабу керек. Нәтижесінде, кіші және орта бизнестің ... ... ... ... ... ... ... несиелендіруді банктерге енгізу 3
жолдан тұрады:
1. Бөлшектеп ... ... ... пайызбен несие беріледі.
Екінші рет бергенде несие пайызы түсіріледі.
2. Позитивті несиелендіру. Аз уақытқа аз ... ... ... Егер ... жақсы қайтарылатын болса, несие мөлшері мен мерзімі артады.
3. Несие қайтарылу барлық топқа негізделеді. Тәуекел ... ... және орта ... ... қаражатты ЕДБ арқылы келісіп орналастыру бағдарламасы бойынша заем
беру шарттары:
-қарыз алушы негізгі қаражатты алуға, ... ... ... ... қарыздарды (ішкі/ сыртқы) қайта қаржыландыру үшін
беріледі;
- несиелендіру мерзімі - 84 айға ... ... ... ... ... – 750 млн. ... ... жылдық тиімді ставка –жылдығы 12,5% аспайды;
- негізгі қарызды өтеу бойынша жеңілдік мерзімі – айналым ... ... заем ... 6 айға ... өзге мақсаттарға берілетін
қарыз бойынша 12 айға дейін.
Қазақстан Республикасының ... мен ... ... ... АҚ  тапсырмасына сәйкес, «Даму» кәсіпкерлікті дамыту
қоры іске асырып отырған қарыз ... ... ... ... деңгейлі банктерді (бұдан әрі – ЕДБ) ... ... ... ауыстырылды. Осылайша, 2009 жылдың 17
ақпанына шаққанда 120 ... ... ... түгелімен ЕДБ-ге
аударылды. Қазақстан ... ... ... ... ... 2009 ... 27 қаңтардағы және 2009 жылғы ... ... ... 12 ЕДБ ... және ... ... ... анықталған болатын. [10]
«Самұрық-Қазына» Ұлттық әл-ауқат қоры» АҚ және «Даму» ... ... АҚ 2009 ... 14 ... ... және орта ... жобаларын
Тұрақты қаржыландыру бағдарламасының іске ас-ру шеңберінде он ... ... қол ... ... ... ... талқылау қажеттілігіне
байланысты «Казкоммерцбанк» АҚ және «Қазақстан Халық банкі» АҚ осы күні бас
келісімге қол ... ... ... ... ... ЕДБ-ге транштық
орналастыру механизмі ЕДБ-нің қаражатты игеру деңгейін мемлекет тарапынан
бақылауды арттыру мақсатында бекітілген болатын. ... ай ... ... ... тиіс еді.  
Кесте 5
ЕДБ бойынша қаражаттардың бөлінуі.
| |Банк | ... ... ... ... ... | ... | ... | | | |
| ... ... АҚ |22 000 000 000 |22 ... | | | |
| ... Bank» АҚ |6 000 000 000 |6 ... | | | |
| ... ... |10 000 000 000 |8,3 ... | | | |
| ... ... |8 000 000 000 |6,6 ... | | | |
| ... |3 000 000 000 |2,5 ... | | | |
| ... АҚ |8 000 000 000 |6.6 ... | | | |
| ... АҚ |16 000 000 000 |3,3 ... | | | |
| ... АҚ |10 000 000 000 |8,3 ... | | | |
| ... России» АҚ |6 000 000 000 |6 |
| 10 | | | |
| ... ... АҚ ... |19,6 ... | | | |
| ... ... ... АҚ |3 000 000 000 |2,5 ... | | | |
| ... ... ... АҚ|10 000 000 000 |8,3 ... | | | |
| ... ... 000 000 |100 ... ... ... ... ҚҰБ статистикалық бюллетенінен алынған |
|№6(92) 2009ж ... ... 17 ... ... 18,9 ... ... мөлшерінде  бірінші
транш кредит шарттарына қол қойған жеті ЕДБ-ге: «Еуразия ... АҚ, ... АҚ, «АТФ ... АҚ, ... АҚ, «Ресей жинақ банкі» ЕБ АҚ,
«БТА Банк» АҚ, «Альянс ... ... ... ... 2009 ... ... ... орналастырудың күшін жою және бөлінген барлық қаражатты
ЕДБ-де біржолғы орналастырудың қажеттілігі ... ... ... ... ... қабылданғаннан кейін жаңа бас келісімге ... ... қол қою ... ... ... жұмыс жүргізілді. Қол қою
рәсімі 2009 жылғы 25 ақпанда аяқталды. Орта және шағын ... ... ... ... кәсіпкерлікті дамыту Қоры арқылы 16-26 ақпан аралығында
120 млрд.теңге бөлінген. Бұл қаржы 14 ақпан күні ... ... ... қол ... келісім және Үкіметтің мақұлдаған жарғысы бойынша
бөлінген. Бұл бағдарлама аясында мына ... ... сома ... млрд.теңге, Халык банк-11,7 млрд.теңге, БТА ... ... ... млрд.теңге, АТФ банк-10 млрд.теңге,
ЦентрКредитБанк-10 млрд.теңге, kaspi bank-6 ... ... банк ... ... ... ... млрд.теңге, Астана Финанс-3
млрд.теңге, Сбербанктің қазақстандық еншілес компаниясы-6 млрд.теңге. Бұған
қоса, Даму Қорына-3млрд.теңге 26 ақпанға ... ... Қоры 500-ге ... және ... кәсіп субъектісімен жобаларды несиелеу және несиелерді
қайта қаржыландыру шарттарын түсіндіріп жиылыстар өткізді. Осы ... ... орта және ... кәсіпті 12.5 пайыздан аспайтын тиімді жүйе
бойынша несиелейтін болды. Несиелеу мерзімі 7 жылға дейін болмақ. Бір ... 750 ... ... ... ала алады. Бұл қаржының 70 пайызы бұған
дейінгі ... ... ... ... 30 пайызы жаңа жобаларды
несиелеуге бағытталмақ. Бұған қоса, банктерге несие берердегі ... ... 30 ... ауыл ... және азық түлік өнімдерін өңдеуге
арналған жобаларды.
Қор бөлген қаржыны ... ... 2009 ... ... ... орта және шағын кәсіп секторын қолдау бойынша бөлінген қаржы
банктерге ... ол ... ... қол ... ... Дағдарысқа қарсы бағдарламаның осы бағыты бойынша іс-шаралардың
аясында 167 ... ... ... Даму ... ... жүргізілді, оның 115 млрд.теңгесін ұлттық қордың қаражаты
құрайды. Банк ... ... ... ... ... және ... ... іске асыруға жіберіледі, атап
айтқанда: 2009 жылы бойынша Қазақстан Республикасының ... ... және ... ... ... ... ұлттық
қорының қаражаты есебінен дағдарысқа қарсы ... ... ... сәйкес 186,054 ж.не 18,5 млрд. теңге алуда. 26 ... ... Қоры 500-ге ... орта және ... ... субъектісімен
жобаларды несиелеу және несиелерді қайта қаржыландыру ... ... ... Осы бағдарламаға қатысқан банктер орта және ... 12.5 ... ... ... жүйе ... несиелейтін болды.
Несиелеу мерзімі 7 жылға дейін болмақ. Бір ... ... 750 ... несие ала алады. Бұл қаржының 70 пайызы бұған дейінгі ... ... ... 30 ... жаңа ... несиелеуге бағытталмақ.
Бұған қоса, банктерге несие берердегі шарт, ол ақшаның 30 пайызы ... және азық ... ... ... ... жобаларды
қаржыландыруға жіберілуі. Қор бөлген қаржыны игеру мерзімі 2009 жылдың 1-
шілдесіне дейін айқындалған. Олар ай ... ... ... ... ... ... Осылайша, экономиканы және ... ... ... ... ... ... 6 ... бойынша 2009 жылы төмендегідей пайызды құрады:
1. Қаржы секторын тұрақтандыру бойынша – 92,7%;
2. жылжымайтын мүлік ... ... шешу ... ... ... ... ... қаржыландыру бойынша – 100%;
– жылжымайтын мүлік объектілерінің құрылысын аяқтау бойынша – 29,3%.
3. шағын және орта бизнесті қолдау ... оның ... ЕДБ ... ... ... (120 млрд. теңге) – 100%;
- «Даму-қолдау» бағдарламасы бойынша (3 млрд. теңге) – 100%;
4. экономиканың нақты секторын кредиттеу бойынша – ... ... ... ... ... – 100% ;
6. ... индустриалдық және инфрақұрылымдық жобаларды іске ...... жылы ... ... ... ... стандарт несиелердің
үлесі 25,6%, күмәнділер – 44,7%, ... – 29,7% ... (АҚ «БТА ... ... банк» және АҚ "БТА Банк" - ... ... ... қоржында үмітсіз кердиттердің үлесі - 5,9%). 5-санатты күмәнді
және үмітсіз қарыз ... ... ... ... ... ... провизияларды ескере отырып)1 3 532,0 млрд. теңге болды ... ... ... ... құрады («БТА Банк» АҚ, «Альянс ... ... "БТА ... АҚ - "Темiрбанк" ескермегенде осы көрсеткіш ... ... 1 ... ... ... ... ... Қазіргі таңда
Қазақстанның орта және шағын бизнес саласы қаржыға зәру болып отыр. Сауда-
өнеркәсіптік палатасының ... ... ... ... ... ... және орта ... 70 пайызы банкроттықтың алдында тұр.
Елдегі жұмыс орындарының 60 пайызын беріп отырған аталмыш саланы ... ... үшін ... ... 4 млрд ... бөлінген болатын. «Самұрық-
Қазына» Ұлттық әл-ауқат қоры» АҚ мен «Даму» ... ... ... ... әрі – ... ... әзірлеген бұл Бағдарлама мемлекеттің Қазақстан
Республикасындағы шағын және орта бизнесті ... ... ... ... одан арғы ... ... табылады. Осы Бағдарлама шеңберінде
баяндалған шағын және орта бизнесті дамыту басымдықтары ... ... ... даму ... ... әлемдегі бәсекеге мейлінше
қабілетті елу елдің қатарына қосылу Стратегиясына, Мемлекет ... ... 6 ... ... жаңару мен дамуға» атты Қазақстан халқына
Жолдауына сәйкес қалыптасқан. Еліміз егемендігін алған уақыттан ... және орта ... ... ... ... тарапынан үнемі
айрықша көңіл бөлініп келеді. Шағын және орта ... даму ... ... ... ... ... ... негізгі буын екені сөзсіз.
Дамыған елдерде жұмыспен қамтылған барлық еңбекке жарамды халықтың 50-80%-ы
және жалпы ішкі ... ... ... ... астамы шағын және орта
бизнестің ... ... ... ... ... және жеке ... ... қарыздардың
құрылымы. ... ... ... ... ... ... |
| | ... |
| | ... | ... |
|Заңды тұлғаларға берілген |6233.1 |66.8 |2583.6 |41.4 ... ... | | | | ... ... берілген |1852.4 |19.8 |409.4 |22.1 ... ... | | | | ... ... ... |722.0 |7.7 |175.1 |24.2 ... ... және | | | | ... ұй ... | | | | |
| ... және ... ұй |103.9 |1.1 |21.2 |20.4 ... | | | | ... ... ұй |840.6 |9.0 |172.6 |20.5 ... | | | | ... сатып алуға |56.7 |0.6 |12.8 |21.5 ... ... ... |129.0 |1.4 |27.7 |22.0 ... ... |1247.0 |13.4 |463.2 |37.1 ... ... | | | | ... ... | | | | ... қоржыны |9558.0 |100.0 |3540.9 |37.0 ... ... ... ... ... 2009 ... қорытынды есебі. |
Мұндай салыстыру Қазақстанның әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті елу
елдің қатарына ... ... ... іске ... үшін ... жөніндегі бұған дейінгі атқарылған жұмыстар тәжірбиесін жүйелендіру
арқылы экономикалық, құқықтық және институционалдық-құрылымдық реформаларды
тереңдету ... ... ... ... Шағын және орта
кәсіпкерлікті қолдау жөніндегі жаңа шаралар елдің дағдарысқа ... ...... ... ... ... Ұлттық Банкі мен Қазақстан Республикасы Қаржы нарығы мен
қаржы ұйымдарын реттеу және ... ... ... ... ... мен ... жүйесін тұрақтандыру жөніндегі Қазақстан
Республикасы Үкіметінің 2009 жылғы 13 қаңтардағы №6 қаулысымен ... ... ... ең ... ... ... ... бағдарламада қарастырылған негізгі шаралар осы сектордың тиімді
дамуына кедергі келтіретін әкімшілік тосқауылдарды төмендете отырып, Шағын
және орта ... ... ... қолдауды одан әрі жүзеге асырумен
байланысты. Сонымен, соңғы он жыл ішінде мемлекет ... ... ... ... ... ... ... ресурстары тек 1% немесе қазіргі
уақытқа тіркелген 10 мың Шағын және орта бизнес ... ғана ... ... АҚ «БТА ... шағын және орта бизнесті несиелеу операцияларына
талдау жүргізу
«БТА ... АҚ өз ... ... ... барлық түрін
ұсынатын әмбебап банк болып табылады. Банктер өз ... ... ... ел ... барлық салалары мен ... ... ... компаниялар, кәсіпорындар және ... ... мен ... ... ... ... көреді.
Банк барлық өз клиенттерімен нық әрі ұзақ мерзімді ... ... ... және ... ... ... банктік қызметтер мен өнімдерге
деген қажеттіліктерін молынан қанағаттандыруға ... жылы «БТА ... АҚ ... ... ... ... 2008
жылмен салыстырғанда 22,38%-ке өсіп, 143,256 млн.тг құраған. «БТА Банк» АҚ
ең алғаш iрi корпоративтi ... үшiн ... ... банк ... ... бiрге Қазақстанның экономикасы негiзгi активтер iрi
компанияларда ... ... яғни ... банк ... iрi компаниялар алады деп айтуға болады. Банктiң орта мерзiмдiк
мақсаттарына ... ... және ел ... ... ... ... деп ... Шетелдiң үлесiне ... ... ... ... жұмысы ел iшiне бағытталады деген сөз.
Табыстылығы жоғары елдердiң бiрi болып Ресей және ТМД ... ... ... ... ... ... ... осы елдерде кең тараған деп
айтуға ... Шет ... «БТА ... АҚ негiзгi тұтынушылары болып қаржы
айналымы 10-400 млн. доллар ауқымындағы ешқандай iрi қаржы-өнеркәсiптiк
топтармен қатысы жоқ ... ... деп ... Банк ... ... болып жеке тұлғаларға несиелер мен кiшi және орта бизнес
болып табылады, алайда несиелiк қоржын ... iрi ... ... ... азырақ. Қазiргi таңда банктiң деңгейi жоғары екенi
барлығына ... ол өз ... ... ... ... негiзiнде жүзеге
асқан болып табылады. Бiрiншiден, банк 1998 ... ... ... ... бастады. Қазiргi кезде банктiң 22 филиалы мен 189 ... ... бар. Бұл өз ... географиялық жобада кең ... ... ... ... банк ... ойынша, нарықтың ең ... ... ... ... ... орай банк ... даму стратегиясын
ұсынады:
- Қызметтiң бұрынғыларымен қоса жаңа түрлерiн көрсету.
- Арнайы маркетингтiк ... ... ... ... ... клиенттердi несиелендiру.
- Банкноттар жүйесiн әрi қарай жетiлдiру мен кеңейту.
- Интернет-банкингтi дамыту.
Осы мақсаттарды жүзеге асыру үшiн ... ... ... салымдар
салуға, қызметкерлердi оқытуды қамтамасыз етудi жоспарлап отыр. Кiшi ... ... ... 2009 жылы ... ... құрап отыр. Бұл
секторды несиелендiру үлесi соңғы екi жыл iшiнде ... ... ... ... ... қаржылық глобализациялану
нәтижесiнде iрi және орта кәсiпорындарды ... ... ... ... ... ал ... ... банктер кiшi және
орта бизнестi және жеке тұлғаларды ғана қаржыландыратын болады.
Қазіргі таңда банкпен іс-әрекетінің негізгі ... мен ... ... ... ерекшеліктері айқындалды, оларды жетілдіру жақын
күндердегі жұмыс еншісінде. Басты мақсат болып ... ... ... ... ... ... тәуекелдіктердің барлық түрлерін
басқаруды бір ... ... ... мониторингісі мен басқарудың
кешенді жүйесін құру қажеттілігі орынды, бұл банк ... ... және ... ... мәселелерін жемісті шешуге, несиелік
тәуекелдікті реттеу механизмін жетілдіруге және ... ... ... ... ... ... көтеруге мүмкіндік ... ... ... ... жаңа технологияларды қолдана отырып, банктік
өнімдерді біріктіру амалы шығындарды топтастыруға және олардың ... ... ... береді, жер-жерде кеңінен тираждау
мүмкіндігі есебінен айырбас пен ... ... ... ... ... кемітпей біріктіру және ірілендіру ... ... ... ... ... ... ... отыр. Басқару
икемділігін арттыру, өкілеттіктерді тиімді үлестіру және ... ... ... өсуіне бағдарлау бағытында банктің
ұйымдастырушылық құрылымын қайта құру ... ... Қоры ... экономикасын несиелеу үшін
екінші деңгейлі банктерге 716 ... ... ... аяқтады . «Самұрық-
Қазына» ҰӘҚ, дағдарысқа қарсы бағдарламаның операторы ретінде ... ... ... банк ... 476 млрд. теңге
көлеміндегі қаржыны алды: БТА—банкі 212 млрд.теңге, Қазкоммерцбанк — ... ... ... ... — 120 ... Альянс банкі — 24 млрд.теңге
алған. БТА ... ... ... осы ... 75.1 ... жәй акцияларын
сатып алуға бағытталмақ. Мемлекет банктің негізгі ... ... ... ... ақша ... ... Оның 36 млрд.теңгесі
банктің 25 пайыздық акциясын ... ... Ал ҰӘҚ мен банк ... қол ... ... сәйкес, 84 млрд.теңгені банк нақты секторды
несиелеуге жібереді. Дәлірегінде, корпоративті клиенттердің өндірістік
шаруасын ... ... ... ... ... 120
млрд.теңгенің 60 млрд. теңгесі банктің 25 пайыздық акциясын сатып алуға,
қалған 60 ... ... ... нақты секторын несиелеуге жіберілмек.
Казкоммерцбанк пен Халық банкінде наурыз айының соңына дейін ... ... ... ... осы ... ... ... алудағы
шаруасын тәмамдайды. Альянс банкті қолдау үшін 24 ... ... ... депозитке салынған. Дағдарысқа қарсы бағдарламаның екінші бағыты
бойынша: орта және ... ... ... үшін ... ... ... Қоры ... 16-26 ақпан аралығында 120 млрд.теңге
бөлінген. Бұл қаржы 14 ақпан күні ... ... ... ... ... ... және Үкіметтің мақұлдаған жарғысы бойынша бөлінген. Бұл
бағдарлама аясында мына банктерге мынадай сома бөлінген: ... ... ... ... БТА банк-22 млрд.теңге, Альянс банк-
18 млрд.теңге, АТФ банк-10 млрд.теңге, ЦентрКредитБанк-10 млрд.теңге, kaspi
bank-6 млрд.теңге, Еуразиялық банк -3 ... ... ... ... Астана Финанс-3 млрд.теңге, Сбербанктің қазақстандық
еншілес компаниясы-6 млрд.теңге. Бұған қоса, Даму ... ... 26 ... ... ... Қоры 500-ге ... орта және ... кәсіп
субъектісімен жобаларды несиелеу және несиелерді қайта ... ... ... өткізді. Осы бағдарламаға қатысқан банктер
орта және ... ... 12.5 ... ... тиімді жүйе бойынша
несиелейтін болды. Несиелеу мерзімі 7 жылға дейін болмақ. Бір ... ... ... ... ... ала ... Бұл ... 70 пайызы бұған дейінгі
несиені қайта қаржыландыруға, қалған 30 пайызы жаңа ... ... ... ... ... ... ... шарт, ол ақшаның 30
пайызы ауыл шаруашылығы және азық ... ... ... ... ... ... тиіс. Қор бөлген қаржыны игеру мерзімі
2009 жылдың 1-шілдесіне дейін айқындалған. Олар ай сайын игеру жайлы есебін
беріп ... ... ... орта және ... кәсіп секторын қолдау бойынша
бөлінген қаржы банктерге құйылды, ол қаржыға кәсіпкерлердің қол жететіндей
жағдай жасалынды. ... ... ... ... олар берілген
несиенің ауқымымен қатар несиені алған адам жайлы ... ... ... «Самұрық-Қазына» бұл бағыт бойынша ... ... ... ... ... ... ... құрылыс объектілерін
аяқтағанынша несиелеуі керек. Бұл шара үлескерлер құқығын қорғау масатында
жасалынуда. Келесі бір ...... ... ... ... үйді жалға
беру Қоры құрылады. Ол «Самұрық -Қазына» жыжымайтын ... ... АҚ ... Бұл ... құру мен оның ... туралы негізгі принциптер
меморандумын Үкімет арнайы қаулысымен бекітеді. Мұндай қорды құру ... ... үйді ... алу арқылы Алматы мен ... ... ... ... тұрақтандыру. Негізінен, банктер
мен Даму қоры қаржыландырып отырған, алайда, тұрғындар тарапынан ... ... ... үйлерді сатып алу арқылы, қор кейіннен оларды жұртқа
сатып алу құқығымен жалға береді ... әрі ... ... Осы ... ... ... қаржы қазір «Самұрық -Қазынаның» Ұлттық банктегі
шотында тұр. Ақшаның ауқымы 240 млрд.теңге. ... үй ... ... ең
маңызды жайт-ол жаңадан салынған үйлерді сатып алған және ... ... ... ... ... бұған дейін берілген ... ... ... ... ... ... үшін ... 120
млрд.теңге бағытталды. Бүгінге дейін Қор 10 банктің шотына 120 млрд.теңгені
жіберді. Бағдарламаға мына банктер қатысады: ... ... ... ... БТА ... ... Альянс банк-14 млрд.т,
АТФ, ЦентрКредит банк, kaspi bank, Евразиялык банк, Темірбанк, Цеснабанктің
әрқайсысы 3 млрд. ... ... ... ... ... арзандатып, несиелеу мерзімін 20 жылға дейін артыруға, яки, несие
алушы адамның бұған дейінгі төлеп келген сомасынан аз ақша ... ... ... ... ... ... ... төлейтін мерзімді
ұзарту деп түсінбеу қажет. Ұйымдастырушылық құрылым және филиалдық желі
клиенттердің ... ... мен ... ... ... ... ... ете отырып банк құрылымын
модернизациялау, қайталанбалы қызметтердің орын алуын болдырмай, ... ... ету ... ... ... тағы бірі ... жарақтануын жоғарылату ІТ (ақпараттық технологиялар) болып
табылады. Бұл ... ... ... ... ... өту ... қысқаруын қаматамасыз ететін жаңа технологиялық
шешімдер табуға, есеп ... ... есеп ... мен ... ... ... ... стандартын енгізуді
ескере отырып, электрондық құжат алмасуды дамытуға мүмкіндік ... ... ... ... жариялау банкке қойылған
мақсаттарға жету. Халықаралық капитал нарығында қаржыландыруды тартумен
қатар, ... ... ... үшін ресурстық базаны кеңейту
мақсатында қаражаттарды тарту ... ... ... ... құнын
төмендету, тартылған ресурстар құрылымын "баға-мерзім-қайта бағалау
тәуекелі" параметрлері ... ... ... ... ... ... ... үшін Банк салым өнімдерін несиелік және
сақтандыру өнімдерімен біріктіруді қарастырмақ, салымшылардың тұрғын үйге,
ірі сатып алуларға деген, оқуға ақы ... ... ... және ... ... қанағаттандыруға бағытталған біріккен сызбалар
жасалады, яғни басқаша айтқанда, банк өзінің ... ... ... үшін проценттік емес тетіктерді қолдану қарастылып
отыр. Қаржыландыру мен несиелеуді ұсынуда Банк клиенттеріне ... ... ... ... көрсетуге ерекше мән қойылмақ. Жоғарыда аталғандардың
барлығы клиенттермен ұзақ мерзімді серіктік ... ... және ... ... ... ... ... қысқартып, оларды едәуір божамды әрі жоспарлы ... ... ... ... ... жетуге деген нық сенімділік
аяғына дейін пайдаланылмаған зор банктің әлеуетіне, ... ... ... білікті ұжымның болуына әкелмек. Сонымен қатар
Қазақстандағы қолайлы инвестициялық климатты, инвестициялар салуға ... ... ... ... жөн. ... ... қадамдарды инвестициялық жобалар деп ... ... ... ... ... Қазақстан экономикасының нақты секторына
бағытталады.[14]
Кесте 7
«БТА Банк» АҚ өз клиентерiне ұсынған несиелерiне талдау.
млн. тг
| ... | 2008 | 2009 | % ... ... несие |252,774 |439,906 |74,07 ... ... |1,718 |7,158 |316,64 ... |293 |593 |102,38 ... |278 |754 |171,22 ... вексельдер |55 |739 |225,45 |
| ... |233,118 |439,150 |76,13 ... ... «БТА ... АҚ ... ... ... ... ... ... жасасақ, клиенттерге несие 2009 жылы ... 74,07% -ке ... яғни ол 2008 жылы 252,774 млн. тг 2009 ... млн. тг ... ... ... несие алуды көбейте түскенiн бiлдiредi
және ол оңтайлы көрсеткiш. ... ... ... ... ... ... ... алайда ерекше өскен ол жай вексельдер – 2009 жылы
2008-мен салыстырғанда 225,45%-ке өскен, ол Банктiң халықтағы және ... бос ... ... ... ... байланысты.
Кесте 8
2007 –2009 жж. бойынша несиелер бойынша % мөлшерi
| | ... | АҚШ ... ... | | |
| | | ... | | |
| | 2007 | 2008 | 2009 | 2007 | 2008 | |
| |11-25% |20-33% |12-30% |9-22% |12-26% |2009 |
| | | | | | |12-24% ... ... «БТА Банк» АҚ мәліметтері негізінде құрастырылған ... 2009 ... 2008 ... ... ... ... атауға
болады, бұл несиеге деген сұраныстың жоғары болуымен содан соң несие
тәуекелiнiң ... ... ... ал 2009 жылы 2008 ... 2006 ... ... қайта түседi, ол АҚ несие тәуекелiн бiршама
азайтып, клиенттерге несие алуға мүмкiндiгiн жоғарлату мақсатын байқауға
болады, сонымен ... ... ... де аз ... және жеке ... ... өнімдерді ұсыну шарттары. ... ... ... ... барлық секторларында және Қазақстан
Республикасының барлық аймақтарында, ... ... ... нарықтарда
жүргізеді. Банк өзінің клиенттік базасын кеңейтуге тырысады. Банк ... ... ... ... ... клиенттерге қызмет
көрсететін түрлі қаржылық институттардың арасында ... ... ... банк жеке ... ... ... ... ұсынуға дайын.
Банктің кең аймақтық жүйесі ... ... ... ... және орта ... субъектілерімен жұмыс істеуінің басымдылықтарын
анықтайды. Шағын және орта ... ... банк ... ... ... ... ... өнімдер стандартты шарттарда
ұсынылады.
Банк жеке тұлғаларды несиелеуде келесі басымдылықтарды анықтайды:
• жеке тұлғаларды ... ... үшін ... ... жеке ... ... несиелеу бағдарламасын іске асыру;
• ипотекалық несиелеудің бағдарламасын дамыту;
• жеке тұлғаларды несиелеудің басқа бағдарламаларын іске асыру.
• Банк қайта құрылған ... ... ... ол ... және ... бүкіл мерзіміне келетін сыйақыны ... ... ... уақытта, сонымен қатар міндеттемелердің
орындалуын қамтамасыз ететін кепілге мүлік ... ... ... банктің мүмкін болатын шығындарын жапқан уақытта
беріледі.
• Банк жаңа ... құру ... ... өз ... ... ... ... алушылар сыныптары бойынша негізгі талаптар:
• банктер:
Әлеуетті несие алушы – ... ... ... ... ... ... болып, Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкісі бекіткен
нормативтерді ... үш ай ... ... Бұдан басқа несие алушы -
банктің қаржылық жағдайын және ... ... ... банк өзінің шектеулерін орнатады. Басқа заңды тұлға:
- жақсы несиелік тарихы;
- несие алушы–ұйымның ретроспективті жобада жақсы даму динамикасы;
- ауқымды мерзімнен ... ... ... ... ... мерзімі өткен кредиторлық қарыздың болмауы немесе банкпен
несиелік өнім ... ... ... ... ... несие
берушінің талаптарды уақытша алу бойынша жазбаша келісімі;
- тұрақты қаржылық жағдайы, төлем қабілеттілігі репутациясы және ... таза емес ... ... ... ... туралы
бекітілген мәліметтердің болмауы;
- несие алушының өндіретін өнімі немесе қызметтері, тұрақты өткізуді және
ақщалай қаражаттардың келіп түсуін қамтамасыз ететін, ... ... ие болу ... ... ... ... ... тұлғалар:
банк белгілі бір тұлғамен келесі мақсаттарға мүмкіндік ... шыға ... ... ... ... ... ... алдында
міндеттемелерін төлеуге;
• банкпен ерекше қатынастармен байланысты тұлғадан белгілі бір мүлікті
сатып ... ... ... қатынастармен байланысты тұлғамен шығарылған бағалы
қағаздарын сатып алуға.
Банк банкпен ерекше ... ... ... ... ... ... ... ұсыну дегеніміз:
- банкпен ерекше қатынастармен байланысты тұлғамен мәмілеге қатысу, ал
басқа жағдайларда ерекше қатынастармен байланысты емес тұлғалармен ... ... ... және ... байланысты банк
мәмілеге қатыспайтын еді.
- сыйақаны алу және банктік операцияны көрсеткені үшін ... ... алу ... ... ... аз болуы.
Банк банкпен ... ... ... ... ... несиелік өнімдерді ұсынбайды. Банкпен ерекше қатынастармен
байланысты бір тұлғаға келетін ... ... ... ... ... ... капиталының мөлшерінен 10% аспауы керек.
Егер банкпен ерекше қатынастармен байланысты тұлға, басқа тұлғаның банк
алдындағы қаржылық ... ... ... ... ... ... өз мүлкімен немесе ... ... ... ... онда бұл ... ... капиталының мөлшерінің 10%
аспауы керек.
Банкпен ... ... ... ... ... ... ... меншікті капиталының мөлшерінен аспауы керек.
Банкпен ерекше қатынастармен байланысты тұлғаға несиелік өнімді ұсыну, және
Банкпен ерекше қатынастармен байланысты тұлғамен ... ... ... ... тұлғаға несиелік өнім ұсыну, тек қана банктің
директорлар Кеңесінің шешімімен жүргізіледі. Банктің ... ... ... ... ... ... ... және шешім
қабылдауда келесі жағдайларда қатыспайды:
- басқарма қызметкерлерінің өздеріне;
- қандайда бір оның жақын туыстарына;
- ол немесе оның ... бір оның ... ... басқаратын тұлға немесе
ірі қатысушы болып табылатын заңды тұлғаларға.
Банк Қазақстан Республикасының Ұлттық ... ... ... Банкісінің нормативті құқықтық актілерімен
бекітілген формалары ... ... ... ... ... ұсынылған несиелік өнімдердің барлығы туралы ақпараттарды
ұсынады.
- жеке тұлғалар:
Несиелік ... ... ... үйі және табысын қамтамасыз ететін
тұрақты жұмысы бар, сұранатын несиелік өнім ... ... ... ... ... ... ... өнімді ұсыну туралы шешімді қабылдау
үшін негізгі ұстаным – несие алушы туралы алғы, негізгі ақпарат. Банк несие
алушы және оның ... ... ... ... ... ... ... Несие алушыны бағалағанда келесі белгілер пайдаланылады:
• несие алушының ісінің репутациясы;
• активтердің құндылығы және өтімділігі;
• менеджмент сапасы;
• меншікті капиталының жеткіліктілігі;
• ретроспективті және ... ... ... ... алу үшін ... ... банкке, келесі негізгі
талаптардың есебімен құралған, бірақ та ... ... ... проектінің резюмесі(мазмұны);
• сұранатын қаржыландырудың шарттары;
• несие алушының қызметінің ... және ... ... ... немесе тауарды өткізудің жобасы (жұмыс нәтижелерін
пайдалану және өткізу);
• өндірістің, тауарларды сатып алу ... ... ... ... ... үшін сұранатын банктің несиелік ресурстары;
• қаржылық жоба және болжамдар;
• тауарлар нарығын маркетингтік талдауы;
• тәуекелдер және тәуекелді азайтатын ... ... даму ... ... несиелерді беру ерекшеліктері:
Синдикаттық несиелерді бергенде банк-агент пен банктер-несие берушілер
келесі талаптарды қанағаттандыру міндетті:
- консорциум құру туралы келісімге қол қойылған, ... ... ... ... ... ... ... қатар синдикаттық
несиені ұсынған кездегі уақытына, Қазақстан Республикасының ... ... ... нормативтерді және басқа сақтауға міндетті нормалар
мен лимиттерді орындауы;
- ... ... ... ... ... 23% аз, ... ... және үмітсіз банктік несиелердің болуы;
- жақсы репутациясының болуы.
Бір несие ... ... ... ... ... сақтау
мақсатында, синдикаттық несие беру ... ... құру ... ... берушілердің біреуінің немесе бірнешеуінің шығуы
жағдайында, синдикаттық несие ұсыну ... ... ... ... ... ... ... болжауды міндетті және оны өзіне алу
керек.
Келесі заңды және жеке тұлғалар банктің несие алушылары бола алмайды:
- басқа ... ... ... және салықтық төлемдер бойынша
мерзімі өткен үлкен сомада несиелік қарыздың болуы;
- жаман атаққа ие ... ... ... ... немесе банкроттық процедураға шалдыққандар.
Банк қызметкерлеріне банктік несиелерді ... ... ... ... ... тұрғын үй, ұзақ мерзімге пайдаланатын
тауарларды алу, емделумен және басқа да ... ... ... ... ... ... ... ұсыну банктің Несиелік комитеті шешімімен бекітілген, несиелеу
лимиттері шегінде жүргізіледі. Банк ... ... ... ... ... қайтару мерзімі мен сыйақы ставкасы туралы сұрақтар, әр арыз
бойынша жеке банктің Несиелік комитетімен (банктің кіші ... ... Банк ... ... ... ... ... және қамтамасыз етілген шарттарда ... ... ... ... ... әр ... қатысты жеке түрде
анықталады. Банктік несие бойынша ... ... ... ... жұмыс істеу стажына, перспективалығы, пайдалылығы және банкке
қызметкердің маңыздылығы, және ... ... ... бас ... ... ... ... комитетпен) орнатылады. Банктің
қызметкерлеріне банктік несиелерді ұсыну, ... ... ... ... ... Жеке еңбек келісім-шарты жасасқан кезде, онда
ерекше шарттар айтылған банктің қызметкерлеріне, банктік несиелерді беру
кезектен тыс ... және ... ... ... ... ... ... несиені қайтарған және сол бойынша сыйақыны төлегеннен кейін, банк
қызметкері жаңа банктік несие алу құқығына ие ... ... ... ... келісім-шартын ұзарту туралы шешім, бас ... ... ... ... несиені және сол бойынша сыйақыны
қайтаруды ... ... ... кепілге берілген, банк қызметкерінің
немесе ... ... ... ... ... мүлкі болуы мүмкін,
сонымен қатар Қазақстан ... ... ... ... қамтамасыз етудің басқа да тәсілдері.[15]
«БТА Банкі» мысалы ретінде « Цесна Астық » ЖШС банктен шағын және ... ... үшін ... ... ... алушы – кәсіпорынның несиелік
қабілетін бағалау ... ... ... кою ... ... алушы несиелік
қабілетін бағалау оның қаржылық жағдайына баға беруді ... ... баға ... ... ... ... ... алушының қаржылық жағдайы оның ... ... ... ... ... ... ... талаптарын уақтылы қанағаттандыру;
- несиені қайтару;
- ... мен ... ... ... ... ... және ... төлеу.
Қарыз алушының несиелік қабілетін банктік талдау шектеулі және кең
көлемде жасалады. Қарыз ... ... ... ... үшін оның
тиімділігін, төлем қабілеттілігін, шаруашылық қаржылық қызметін жан жақты
бағалауға мүмкіндік беретін ... ... ... көптеген
әдәстемелер қолданылады.
Кәсіпорынның қаржы экономикалық жағдайын талдау үшін ... ... ... ... ... келесідейжылдық бухалтерлік есеп
формалары ... ... ... балансы», «Қаржы нәтижелері және оларды
пайдалану туралы есебі», Кәсіпорын ... ... бет, ... ... ... есеп формасы. «Кәсіпорынның ... ... ... ... ... және Кәсіпорынның өнімнің
кеткен шығындары туралы есебі.
Отандық ... ... ... ... ... ... бағалауда мынадай ... ... төрт ... ... коэффициенті;
- қаражат көздерін тиімді басқаруды талдауға ... ... ... ... ... ... тиімділігін талдауға арналған
айналымдылық коэффициенттер;
- пайдалылық коэффициенттер
Осы көрсеткіштер арқылы қарыз алушының несиелік қабілетін ... ... өзі екі ... көмегімен анықталады:
- ағымдағы өтімділік коэффициенті;
- тез өтімділік коэффиценті.
Ағымдағы ... ... = ... ... ... ... ... кассадағы және банктік шоттағы қаражаттар
дебиторлық таза қарыз, тауарлы материалды қорлар, өзге ағымдағы ... таза ... ... қарыз қалдығынан үмітсіз қарыздарды жабуға
арналған резервті шегеру арқылы анықталады. Тауарлы материалды қорлардың
айналым мерзімі бір ... ... ... ... қысқа мерзімді
ссудалар, жабдықтаушылардың, бюджеттің, жұмыскерлердің алдындағы төленбеген
қарыздары,өзге ағымдағы ... ... ... ... ... өтеу ... ... белгілі. Бұл коэффициент
ағымдағық міндеттемелердің ағымдағы активтермен қаншалықты қамтамасыз
етілетінін ... Бұл ... мәні ... 1,20-ға дейінгі
аралықта болуға тиіс. Егер оның мәні 1,20-дан артып ... онда ... ... ... ... ... ... немесе
дебиторлық қарыздың жоғары болуын көрсетеді. Ал оның ... ... ... ... ... көрсетеді. Жалпы бұл көрсеткіш мәнінің
жоғары болуы, қарыз алушының ... ... ... ... ... 0,4-тен 0,6- ға дейінгі аралықта болғаны дұрыс.
Бөлшек ... ... оның мәні ... 0,4 ... ... Оның ... ... болуы дебиторлық қарыздардың өсуінен ... ... ... басқаруды талдауға арналған қаржылық
тәуелділік коэффициенттер. Бұл ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету дәрежесіне және оның тартылған
қаражат көздеріне жалпы тәуелділікке баға беруге мүмкіндік ... ... ... ... ... ... ... қатынвсы
- міндеттеменің пассивке қатынасы
Міндеттеменің активке қатынасы = бір мерзімдегі орташа қарыз сомасын / бір
мерзімдегі орташа ... ... ... ... ... ... берешек яғни қысқа және
ұзақ мерзімді жабдықтаушыларға, бюджетке және басқа ... ... ... қатынасы = бір мерзімдегі орташа қарыз сомасын / бір
мерзімдегі орташа меншік капитал сомасына.
Бұл коэффицент жалпы қарызбен ... ... ... ... ... коэффициент 2,0 тең болса, онда әрбір қарыздың
2теңгесіне меншікті ... 1 ... ... ... ... ... ол
активтердің 67% қарыздың есебінен және 33% меншікті капиталдың ... ... ... ... ... ... арналған
айналымдылық коэффициенттер.
- дебиторлық қарыздың айналымдылық ұзақтылығы
- кредиторлық қарыздың айналымдылық ұзақтылығы
- ТМҚ айналымдылық ұзақтылығы
Пайдалылық коэффициенті.
Бұл көрсеткіш ... ... және ... ... ... пайданың әр түрлі нұсқалары мен сатудан түскен түсімге қатынасы арқылы
есептеледі.
- жалпы ... ... таза ... ... ... нормасы = жалпы пайданы / сатудан түскен түсімге
Таза ... ... = таза ... / ... түскен түсім
Қарыз алушының несиелік қабілетіне ... ... баға ... кейін, егер клиенттің несиелік қабілеті болса,
онда несиелік сарапшы Несиелік комитеттің қарауына қарыз ... ... ... ... ... ... несиелік сараптама қорытындысы
негізінде берілетін несиеге байланысты ... ... ... ... ... ... басқармасының қызметкері жүргізеді. Егер несие
бойынша тәуекел діңгейі жоғары болса, онда несие ... ... ... ... клиенттің бастапқы салымды көбірек төлеуі, кей
жағдайларда банктің несие беруден бас ... орын ... Егер ... ... ... және ... комитет оң шешім қабылдауына байланысты
несиелік келісімшарт пен кепіл туралы келісім шарт ... ... ... ... және ... ... негізгі міндеті болып, несиелеу тәуекелдерінің
максималды кемуіне және несиелік ... ... ... ... табысты қамтамасыз ету жағдайында банктің ішкі
несиелік саясатын іске асыру табылады. ... ... ... ... ... ... ... және басқа мүшелері
кіреді. Несиелік комитеттің отырысына дайындалу, комитеттің мүшесі ... банк ... ... ... ... ... ... асады. Несиелік комитеттің ... ... ... ... ... мүшелерінің ұсынысымен, осы отырысқа
шақырылған банктің қызметкерлері қатысуы ... ... ... ... ... ... ... банктің жарғысына және Қазақстан
Республикасының заңдарына сәйкес, ... ... ... ... ие ... Несиелік шешім дегеніміз:
- несиелік өнімді ұсыну туралы шешім;
- несиелеу шарттары туралы шешім (несиелеу ... ... ... ... ... сыйақы төлеу және негізгі қарызды қайтару
графигі, айыптық ... ... ... ету ... ... несиелеу шарттарының өзгеруі туралы шешім;
- несиелік өнімді ұсынудан бас тарту ... ... ... жетілдіруге жіберу туралы шешім.
Несиелік комитеттің қызметтері:
- бекітілген лимиттер және ... банк ... ... ... ... несиелік өнімдерді ұсыну туралы арыздарды қарастыру
және мұндай қарастырудың нәтижесінде шешім қабылдау;
-сомаларды, мерзімдерді, ... ... ... ... ... ... және несиелік өнімдер ... ... ... ... орындалуын қамтамасыз ететін нысаны мен тәсілін және
басқаларды анықтау;
- бұрын ұсынылған ... ... ... ... ... ... шешімді қабылдау (соның ішінде соманың, мерзімнің, сыйақы мөлшерінің
өзгеруі, міндеттемелерді қамтамасыз ететін ... мен ... ... графигін өзгерту);
- банктің несиелік портфелінің сапасы бойынша, бас ... ... ... ... ... және кіші ... ... пен
филиалдар комитетімен ағымдағы бақылауды жүргізу;
- өзінің құқы шегінде несиелеу мониторингіне ... ... ... ... ... ... ... портфелдің мониторингі бойынша
есептерін тыңдау жолымен;
- банк басқармасының төрағасы алдында ... ... ... ... ... және ... комиттердің шешімдерін орындамаған
банктің қызметкерлеріне тәртіп жөніндегі жаза шараларын қолдану туралы
өтініш ету, ... ... ... ... Республикасының заңдармен
қарастырылған басқа да жауапкершілік шараларын қолдану;
Шағын және орта бизнес өкілдеріне Банк барлық салалардың және ... ... ... ... және кез келген
мақсаттарға арналған несиелер ... ... ... ... ... пен материалдарды сатып алу
• Сауда операциялары
• Құрал-жабдықтарды жеткізу, жылжымайтын мүлікті сатып алу және басқа да
күрделі қаржы жұмсалымы
• Инвестициялық ... ... ... үшін және ... оңтайландыру
үшін БТА Банкі қаржы құралдарының бірнеше түрлерін ұсынады:
... мен ... ... ... ... ... вексельдер
• облигациялар
• факторинг
Орташа және ұзақ мерзімді қаржыландыруды ұйымдастыру барысында жетекші
халықаралық қаржы ... ... ... бағдарламалары
пайдаланылады. [16]
III ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА ШАҒЫН ЖӘНЕ ... ... ... ... ... ... шағын және орта кәсәпкерліктің ... ... ... сипатталады. Қазақстанда қаржы дағдарысы белгілері ... ... ... ... басталды. Әлемдегі қаржы дағдарысының салқын
әсері ТМД мемлекеттері ішінде бірінші болып бізге тиді. Оның ... ... ... көптеп және жиі-жиі несие (қарыз) алған елміз. Осы жылдары
Қазақстанда экономиканың даму қарқыны жоғары болды. ... ... ... ... біз ... шығарып сататын мұнай мен металдың
әлемдегі бағасы жылдан-жылға өсуінің арқасында қазақстандық ішкі жалпы өнім
соңғы 7-8 жылда 9-10 ... ... өсіп ... Бұл бізді тұрақты және
жедел дамып келе жатқан мемлекет ... әлем ... ... ... беделді рейтинг агенттіктерінің жоғары көрсеткішіне ие
болдық. Осының арқасында шетелдік банктер, басқа да қаржы ... ... ... ешқандай кідірместен және сұраған несиелерін
күмәнсіз беріп жатты. Шетелдік ... ... ... ... ... ... болғанын да айтуымыз керек. Кәсіпорындарды
салу үшін, нарық тілімен айтқанда, “ұзын ... ... ... Біздің
коммерциялық банктердің шеттен алған несиелерінің ішінде ... ... тым аз ... және олар ... бір-екі жылда ғана келе бастады. Оның
үстіне ... ... ... ... пайдалылық деңгейі
(рентабельность) басқа салалармен салыстырғанда төмен, ал мұнай-газ, ... ... ... көп ... ... ... да осы ... иелерін өңдеу саласын дамытуға ынталандырмады. Аталмыш салада
инвестициялық тартымдылықтың ... ... ... ... де ... Еліміздегі экономиканы әртараптандыру үрдісінің баяу жүріп ... бірі де ... ... біз ... де ... ... дами ... кезеңінде де осы ... яғни ... ... ... ... керектігін ұмытпауымыз керек.[17]
2008 жылдың орта кезінде қазақстандық коммерциялық банктердің шет
елдерден алған қарыздары 45 ... ... ... ... Оның үштен
біріне жуығы әр жылда ... ... ... ... ... ... жеткенде тек өз қалтасынан емес, ... ... ... бұрынғы
несиені өтеу мүмкіндігін банктер жақсы пайдаланды. Осындай мүмкіндік
Қазақстан банктері үшін әлем ... ... ... ... ... ... Дағдарыс басталысымен коммерциялық банктердің шет елден несие
алатын ... күрт ... ... ... ... те болады. Бұл біздің
банктер жүйесін, сонымен қатар бүкіл экономиканы қаржымен ... ... ... ... тіреді. Сөйтіп, біздегі дағдарыс осыдан басталды,
яғни әлемде болып ... ... ... тікелей салдарынан. Дегенмен,
осы дағдарысты туғызуға, не әсерін күшейтуге өз ... де ... ... ... айта ... керек. Біріншіден, коммерциялық банктер
несиені алса да, оны ... ... ... ойласпады. Банк жүйесінде (тек
бізде емес, барлық елдердің банктерінде де) ... ... да, ... ... де
осыдан тууы мүмкін қауіп-қатерден сақтайтын тәуекел-менеджмент құралы бар.
Осы құрал біздің банктердің тәжірибесінің аздығынан немесе оған ... ... ... және ... ... ... қана олар ... кейбір кәсіпкерлік топтарда да, жеңіл және жедел табыс
табу психологиясы қалыптасып келеді. ... ... ... ... ... ... есептеп алу керек деген Президент ескертуіне, басқа
мамандардың айтуына да олар онша ... аса ... ... ... ... ... да жақсы, бірақ шынайы кәсіпкерлік барынша табандылықты,
төзімділікті, бастаған ісіңді орындау үшін ұзақ тер төгу ... ... ... ... кәсіпкерлер қауымын осылай тәрбиелеуіміз керек.
Несиені ондірудегі бұл мәселелер жеке ... ... ... өте ... болып барады. Банктер жеке тұлғалардың ... ... ... алып қоюда. Сондықтан несиені қайтару
мәселесін халыққа барынша анық түсіндіріп, оларға ... ... ... ... қарағандай түп мағынада қамқоршы болуы да
тиіс. ... ... ... олардың да пікірін есепке алу қажет. Сонда
банктеріміз несиені ... ... ... ... Бұл ... халықтың
банктерге деген сенімін арттырады.
Несие беру банктердің өздерінде бар несие қорларының ... ... Банк ... ... ... ... ссуда бойынша
қайтару мерзімі өтіп ... ... жоқ ... ғана беріледі. Банк
мекемесі табысы ... ... ... беру ... ... ондай кәсіпорындармен несие қатынастарын орнату мәселесі
жан-жакты зерттеледі. ... ... алу үшін ... ... және
пайдалану мақсаты, өтеу мерзімі, сондай-ақ несиеленетін шараның қысқаша
сипаттамасы және оны жүзеге ... ... ... ... жазбаша турінде банкке өтініш білдіреді. Банк жасалған ... егер ... ... жоқ ... және ... ... ... берген несиесі оқтын-оқтын пайдаланып отырған болса,
кәсіпорынның берген өтінішінің оң ... ... ... Әдетте, қарыз
шоттары банктерде есеп айырысу шоты ашылған жерінде ... ... қана олар ... ... кәсіпкерлік топтарда да, жеңіл және жедел табыс
табу ... ... ... Осының салдарынан несиені байқап, жан-
жақты ойласып, есептеп алу керек деген ... ... ... ... да олар онша ... аса қоймайды. «Қордың жұмыс үдерісі
төрт кезеңнен тұрады: банктердің активтерін бағалау, активтерді ... ... ... ... ... Қор ... тұжырымдамасын біз
Экономикалық саясат жөніндегі кеңестің қаңтардың 20-ғы ... ... ... деді ... ... ... бағдарламаны жүзеге асыру жөніндегі іс-шаралар жоспарына сәйкес,
ақпан ... ... ... ірі төрт банк - ... ... ... және ... банк» акционерлерінің
жалпы жиналысы өтеді және онда олардың акцияларын сату туралы келісімге қол
қойылатын болады. ... ... ... ... қаржылық жағдайын
бағалау жұмысын аяқтау, акцияларды сатып алу туралы ... ... ... келісімге қол қойып, сондай-ақ ... ... алу ... ... ... ... ... жүзеге
асыру туралы келісімге, акционерлер арасындағы келісімге қол қойылады. Онда
«Самұрық-Қазына» қорының банктердің капиталына кіруінің және ... ... ... ... ... ... резервтерінің
деңгейін арттыру, жеке капиталын ұлғайту, шағын және орта ... төрт ... ... ... ... ... алу ... бөлінген ақша қаражаттарының мақсатты бағыттары болып табылады. [4]
2008 жылдың орта кезінде ... ... ... ... ... қарыздары 45 миллиард доллар мөлшеріне жетті. Оның ... ... әр ... ... ... керек болатын. Аталмыш қарызды
мерзімі жеткенде тек өз ... ... ... қарыз алып, бұрынғы
несиені өтеу ... ... ... ... ... ... банктері үшін әлем елдерінде қаржы дағдарысы басталғанға дейін
болып ... ... даму ... 8,5-10 ... ... ... ... рецессияға, яғни кейін шегінуге жол
берілген ... ... ... ... ... да ауыр ... басталған уақытта елімізде оған тойтарыс беретін қаржы, басқа
мүмкіндіктер де ... ... ... тұрақтылығы сақталды, ел тұрмысын
жақсартуға ... ... ... ... ... ... ... қанағаттандырарлық дейміз.
Шет елдерде қаржы дағдарысы толастамай, ... оның ... ... ... ... бастады. Дағдарыстың әлем елдеріне етегін кеңірек
жайғаны және тигізген зардабының ауырлығы сонша, бұдан әр мемлекет ... ... ... ... әлем қауымдастығы болып осы залалмен күресудің,
дағдарыстан шығудың жолын табу керек ... ... ... ... ... да айтады, мемлекет басшылары да қолдайды. ... әр ... ... іс-қимылына, олардың тиімділігіне жауапты, ... ... ... ортақ, одан шығудың амалдары да көбінесе ортақ. ... шет ... ... ... туу ... оның ... ... шаралары және де өз елімізде қабылданған дағдарысқа тойтарыс
бағдарламасы, ... ... ... ... ... ... ... болып отыр. Біз нарық экономикасына көшкен ... ... ... ... ... ... дамыған
елдердің қатарында келе жатырмыз. Асқан асуларымыз бен ... ... ... ... Әлем ... даму ... үш топқа бөлінеді.
Алдыңғы топ – жақсы дамыған елдер, ортаншы топ – дамып келе ... ... топ – ... қалып жүрген мемлекеттер. Егемендіктің қарсаңында, оның
алғашқы жылдарында біздің орнымыз осы үшінші топта болды. Бүгін біз ... ... ... тек ... келе ... ... қатарында болу ғана
емес, оларды да артқа тастап, әлемдегі озық елу елдің ... ... ... ... ... ... елміз. Мұндай асқақ арманның тууы
тәуелсіздік жылдарында Президент жүргізіп отырған сындарлы ... ... ... ... ... ... нарық экономикасының дамуында біркелкі тұрақтылық жоқ. Нарық
әлемі жеке батырлар, ... ... Әр ел, әр ... ... әр
кәсіпкер өз пайдасын ... олар ... ... көлемі
қоғамдағы сұраныс пен ұсыныстың тепе-теңдігін қамтамасыз ете бермейді. Бір
жерлерде тауарлар қажеттіліктен артық ... Олар ... ... ... Бір жерлерде тауар шығару үшін ақша жетпей, өндіріс
тоқтап, қаржы дағдарысын туғызады. Ал ... ... ... Америкадан
басталып, өзінің ауыр зардабын әлем елдерінің бәріне (оның ішінде бізге де
– қазақстандықтарға) тигізіп отыр. Америкалық ... ... ... ... күрт ... ... ... болып, кейбіреуін
үкімет өз қарамағына сатып алуға мәжбүр болуда. ... мен ... ... үшін ... ... ... ... ең үлкен,
бүкіл әлемге қаржы ұжымының 150 жылдан бері озық үлгісі ... келе ... Brothers ... аз ғана ... ... 679 ... ... тұратын
құнды қағаздарының 617 миллиард доллар құнын ... өзін ... ... ... доллар ипотекалық құнды ... ... Mac және Fannіе Maе ... тұрғын үй тұтынушыларынан тиісті
қарыздарын жинай алмағандықтан, банкроттықтан ... үшін ... ... тығылды. Бүгінгі күні Америка Құрама Штаттары еліндегі
банктер мен ... ... жол ... ... ... оларға жәрдем ретінде 700 млрд. доллар бөлуге мәжбүр болып отыр.
Бірақ бұл да аздық қылады, жаңа сайланған ... ... ... ... әлі де 600-700 млрд. доллар көлемінде қосымша қаржы ... ... ... ... ... ... ... де қазіргі дағдарыстың
зардабы осындай ауыр. Өз ... ... мен ... ...
520 млрд. еуро, Франция – 320 млрд. еуро, ал жалпы Еуроодақ елдері ... 2,0 ... еуро ... ... ... көмек
көрсетуде. Осы мақсатпен нарық субъектілеріне 50 ... фунт ... ... 950 млрд. рубль – ... 586 ... ... ... Халық
Республикасы бюджеттен қаржы бөлетіндерін хабарлады. Жапония, Австралия,
басқа да елдерде дағдарысқа қарсы осындай шаралар қолданылып ... ... бір ...... банктер мен жекеменшік компаниялардың
қазіргі дағдарыстан мемлекеттен, оның бюджетінен басқа бір де ... ... ... ... ... ... осындай. Бұл – “мемлекет
жекеменшіктің шаруасына араласпай, “түнгі ... ... ... ... ... өзі ... ... келешекте қатты ойландыруы керек.
Дегенмен, мемлекет тарапынан банктер мен компанияларға ... ... ... ... ... ... дамуын әлі қамтамасыз ете алмай отыр. Әлі ... ... ... ... ... бар ... мекемелері мен
кәсіпорындардың аты жиі естіледі.[19]
Ел экономикасын ... өз ... ... ... Исландия, Украина, Латвия, Белоруссия мемлекеттері халықаралық
валюта қорынан жәрдем сұрауға ... ... ... Басқа да Балтық бойы
елдері, Словакия, Болгария мемлекеттері аталмыш қордан ... ... ... айтсақ, әлем елдері басынан кешіп ... ... және ... ... батпандай. Ақпарат құралдарының айтқанына сүйенсек,
2008 жылы қаржы дағдарысының салдарынан бүкіл әлем ... ... құны 30 ... ... ... арзандаған екен. Үнді елінде
осындай қағаздар құны 52 пайызға, ал Қытай Халық Республикасында 66 ... Тек қана ... ... ... ... ... ... 4
триллион 280 млрд. долларға шығынданған екен, кейбір есептер ... ... ... ... ... ... шығынынан 2 еседен аса артық.
Дағдарыс басталысымен коммерциялық банктердің шет ... ... ... күрт ... ... жабылды десек те болады. Бұл біздің банктер
жүйесін, сонымен ... ... ... қаржымен қамтамасыз ету істерін
үлкен қиындыққа тіреді. ... ... ... осыдан басталды, яғни
әлемде болып жатқан қаржы дағдарысының ... ... ... ... туғызуға, не әсерін күшейтуге өз ... де ... ... ... айта ... ... ... коммерциялық банктер
несиені алса да, оны қайтару қиындығын дұрыс ойласпады. Банк жүйесінде ... ... ... ... ... де) несие алуда да, несие беруде де
осыдан тууы ... ... ... ... ... ... ... біздің банктердің тәжірибесінің аздығынан немесе оған ... ... ... және ... ... банкирлерде,
тек қана олар емес, кейбір кәсіпкерлік топтарда да, жеңіл және ... ... ... ... ... Әлем ... ... түскен кезде
Қазақстан оның бетінде қала алмайды. Бұл ретте ең алдымен еске саларымыз,
мұнай бағасы ... 50 ... ... төмендемейді. Бәлкім, ол
барреліне 75 долларға жетіп қалуы да ықтимал. ... ... ... ақыр ... теңгенің ревальвациялық бағыт ұстауы қалыптасады. Бұл
біз үшін ең ... ... Ал ... қарқынды жүзеге асырылып жатқан 2009-
2010 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарлама мен елімізге ... ... ... келе ... шетелдік алпауыттардың тікелей өндірістік
инвестициялары дағдарыс тереңінің өзінде елімізге демеу ... ... ... ... те, ... ... қазіргіден де қиын жағдайды
бастан кешеді. Қытай жеңіл өнеркәсібіндегі синтетикалық тауарлар басымдығы
біздің жеңіл өнеркәсіптің басына «қара бұлт ... ... ... ... елде ... ... жол ашады. Қазір ол 7 пайыз делініп ... ... 10 ... жетіп қалуы ғажап емес. Демек, жергілікті жердегі
әкімшіліктің ... ... ... ... ... асыруда
ыждағаттылық пен табандылық танытуы ауадай қажет. Өйткені ... ...... ... ... ... ... - экономиканың дамуын ... ... ... Бұл ... ... ... сипаттауға болады: баға
өседі -халықтың төлем қабілеттілігі төмендейді - компания айналымы ... ... ... - баға қайтадан өседі. Бір сөзбен айтқанда, қайда жүрсең
де, бір тығырыққа ... Ал ... ... ... ... үшін компания бағаны көтерудің орнына өз шығындарын ... ... орны ... сөз ... онда ... ... (лайтбокс,
жарнама ілетін такта) пайдалануға болады. Жарнама мәтінінде дүкеніңіздің
артықшылықтарын атап айту ... ... ... ... сөзіне көңіл
бөлу қажет. Егер сіздің ынтымақтастық серіктестеріңіз болса, онда ... ... ... ... ... ... ... карсы
әдістерді көптеп айтуға болады. Бірақ олардың бәрі қалайда тұтынушылар
сенімін жаулап алуға және ... ... ... ... ... жағдайда маркетингтік стратегияны өзіңізге ыңғайлап ... ... ... ... ... ... ... Экономикалық дағдарыс кезеңінің өз бизнесі үшін жақсы жақтарын
табуға тырысу.
- Мынаны еске сақтау керек: дағдарыс бір ... тек ... ... іарі а ... ... мүмкіндік береді.
- Сату көлеміне, шығынның азаюына және соның салдарынан ... ... ... бөлу ... ... ... бас тарту ойлануға тұрарлық.
- Қымбат емес «тікелей» ... ... ... ... мен ... жедел түрде пайда болған жағдай мен
статикалық процес ретінде қарастыруға болмайды.
Кәсіпорынның нормалды дамуы түрлі ауытқуларға ие ... оның ... алып ... мүмкүн де, кәсіпорынның өмір сүруі екі талай болуы
мүмкүн. Курстың дұрыс коррекциясын ... үшін ... ... ... ... ... ... жөніндегі нақты білімдер мен
дағдыларға ие болу керек (6).
Дағдарыстық процесті түрлі сатыларға бөлудің қажеттілігі ең алдымен,
дағдарысқа ... ету және ... ... одан өту ... ... кезі мен уақытын анықтау мен байланысты. Крисиек
бойынша дағдарыстың ... ... ... өту потенцияның,
мүмкіндігі және оны ертерек анықтау тұрғысынан сипаттайды.
Кристек бойынша дағдарыстық процестің сатыларын келесідей ... ... ... ... дағдарыс. Мұндай дағдарыс – тізбекті процес
секілді өзін мүмкінді, ... ... ... ол ... ... ... айқындалмайды. Дағдарыстың айқын сипаттарының жоқтығынан
кәсіпорының ... ... ... деп ... әдетте
кәсіпорын басталғанын көрсететін уақытынан сипатталады.
2. Саты: латехтті/ көрінбейтін ... ... бұл ... ... келе ... дағдарыстың асқынуы бойынша ықтималдықтың үлкен
шамасымен ... ... ... ... ... оны ... ... ықпал етуі қолдану арқылы дағдарыстың осы сатысына
белсенді әсер ету алдын – ала ... ... ... ... ... Жалпы дағдарыстың осы кезеңінде оны жойюдың ... ... Бұл ... ең ... ертерек айқындау жүйесіне сүйену
керек.
3.Саты: ... ... ... ... Бұл ... ... дағдарыстың
негативті әсер етулерін сезе ... ... ... бұл ... бағытталған деструктивті ықпал етудің интенсивтілігі үшееді. Ол
болса ... ... ... ... ... қабылдаудың тезділігіне
алып келеді. Дағдарыстың бұл кезеңінде одан ары мәселелері (дағдарыстан ... ... ... ... ... ... ... уақыттың
тығыздығына байланысты жоғарлайды. Сондай-ақ бұл кезең барлық ... ... ... ... шығу бойынша шаралар мен қолда бар
резервтердің таусылуымен сипатталады. Бұл жағдайда жалпы өткір ... ... ... ... Тағы да ... ... талаптар
шегіне дейін жоғарлап, аз уақыт аралығында ... ... ... ... ... ... мен әрекеттілігін көрсету қажет.
4.Саты: өткір өтуге болмайтын дағдарыс. Егер дағдарыс локализациялау
жүзеге аспаса, онда кәсіпорын жоюменаяқталатын дағдарыстың ... ... ... көшеді. Бұл сатыда ... өту үшін ... ... оның ... ... ... ... Бұл
жағдайда кәсіпорынның дағдарыстан шығуы мүмкін емес болады. өйткені осы
кезеңде ... ... ... ... олар ... ... ... болады және уақыттың күшті қысымымен кәсіпорынға қарсы
структивті ықпал етілердің интенсивтілігі күшейеді.[21]
Дағдарыстық ... ... ... ... ... ... 3 ... бөледі. Бірінші саты тауарлық ... сату ... ... не ... өсу ... ... ... береноктың айналмалығы тездетілгенінен, жабдықтау мен
өнім сапасымен байланысты туындаған проблемаларынан ... ... ... саты ... ... – материалдық запастарды қысқарту арқылы
ақша ресурстарын ... ... ... ... несиеге сатулардың тоқталуымен және ... есеп – ... ... ... ... ... соңғы кезеңдерінде компания хаостық ... ... ... ... ... ... өте жиі ... төмен
сапасына байланысты олар қайтарылып береді, өндіріс жиі ... ... ... қалады, дебиторлық берешекті жинаудың
көп уақыт ... ... ... бұл кезде жабдықтаушылар мен
мердігерлер қолма-қол қаражат ... ... ... және ... ... де
заемның шарттарын өзгертуді талап етеді. Нәтижесінде, компанияда меншікті
айналмалы қаражаттардың жетіспеушілігі байқалады.
Осыдан келесі ... ... ... сүйену арқылы біз
Қазақстанның ауыл шаруашылығында шағын және орта бизнес субъектілері ... ... ... ... осы ... ... жатқызамыз. Сонымен
біз дағдарыстық жәйт ... ... ... пен ... ) ... ... ... Төменде берілген
тұжырымдама маневр жасаудың үлкен бостандығы мен заңнамалық антидағдарыстық
реттеу процесімен асырылатын шаралармен ... ... ... кен ... беретін – кәсіпорын толығымен меншік иегері
мен тартылған мекеменеджерлердің бақылауында болу ... ... ... ... ... ... жайтты ертеректе
идентивикациялауды көздейді. Дағдарыстық жайтты – кәсіпорын иелерінен ... ... ... кетуіне себепші болатын активтерді және кешелік
берешекті тиімсіз басқару реттінде сипаттауға болады. Осыған орай ... ... ... жіктемесін ұсынамыз:
- кәсіпорын иелері үшін дағдарыс;
- несие берушілер үшін дағдарыс;
- несие берушілердің ... ... ... реттеу:
«Кәсіпорын иелері үшін дағдарыс» - несие берушілермен есеп айырысу
кезінде көрінетің кәсіпорынның ...... ... ... ... критериі ретінде бізбен меншік иелері
құқықтарының дискриминациялануы тандалған, яғни ... ... ... ... ... Ал ... ... реттінде
тәуекелдері теңдес альтернативті инвестицияларды алуға болады. Сөйтіп,
кәсіпорын ... ... ... үшін ... ... ... ... құным тәуекелі теңдес инвестициялық жұмсалымы
ретінде жарғылық қорға кеткен капиталды қолдану ... ... ... ... ... ... ... керек.
Егер альтернативті инвестициялық жұмсалымның құны меншікті капиталдық
ағымдық нарықтық құнынан көп болса, онда ... ... ... бар ... және дағдарыстық жайыттын бірінші сатысы басталғаны
туралы ... ... ... қарстырылып отырған дағдарыстын сатысын
иденфикациялау үшін бастапқы ... ... ... ... ... екі құраушысы – кәсіпорын иесі үлесінің
құны мен үлестік ... ... ... берушілер үшін дағдарыс» сатысы несие берушілердің талаптарын
уақытылы және бөліктерімен қанағаттандырылуымен ерекшеленеді. ... ... ... ... ... ... мен ... менеджмент
көмегімен басқарылатын дербес кәсіпорын болады. ... ... үшін ... жекелендіру үшін белгілілерді белгілі ... ... ... қиын ... ... ... ... орай
несие берушілер үшін дағдарысты идентификациялау үшін ... ... ... ... ... ... ... үшін меншікті
айналмалы қаражаттардың жетіспеушілігі ... ... ... ... ... ... 150 ... есептік
көрсеткіштен төмен емес кешіктірілген міндеттемелер ... ... ... ... ... ... ... «Заңнамалық
реттеу» сатысында кәсіпорынның иелері тарапынан ... ... ... ... ... мүдделерін қорғау үшін заңнамалық тұрғыда
шектеуге ұшырайды. Оның басы банкрот ... ... ... сотпен
қабылдауы арқылы анықталады. Осы кезден бастап, коммерциялық құпия болып
келген ... ... ... іске ... үшін ... Берілген сатыда кәсіпорын толық дербес шаруашылық субъект
бола ... ... оның ... ... ... ... ... және ... ... ... ... ... мен ... Батыстық
экономистер дағдарысқа қарсы басқаруды аман қалу басты мақсат ... ... өмір ... ... ... ... өту ... қызмет ретінде ... Бұл ... ... ... қауіп төндіретін жайттардан өтуден интенсивтілігін жоғарлатумен
сипатталады. Хаберланд бойынша бұл ... ... ... ... жүзеге асыру кезінде кәсіпорын менеджменті қатаң және ... ... ... ... ... ... ... шешу
үшін барлық назарын аударады. Кейбір ғалымдар ... ... ... арқылы дағдарысқа қарсы ...... ... ... – ала анықтап, жаңа даму курсын әзірлеуге
мүмкіндік беретін ... ... ... ... [22]
Сондай – ақ дағдарысқа қарсы ... ... ... ие ... ... мұндай анықтау дағдарыстық
процестен өту, оны ... алып ... ... ... ... мен ... ... міндеттерінен тұрады.
Коппаның пікірі бойынша бұл антидағдарыстық ... ... бұл ... кең мағыналы болу үшін оған дағдарыстын алдын
алу шараларын жасауды қосу ... Бұл ... ... ... ... ... ең кең ... қарастырылады. Яғни ол
мақсаттылық пен уақыттылық ... ... ... менеджментті » кәсіпорындағы базалық ... ... ... ... жоспарлау мен жүзеге асыру
болып табылады. Өтімділік, ... ... ... ... ... ... сақтауды қамтамасыз етуге тікелей ықпал ету
салдарынан ... ... ... ... » ... ... нақты мақсаттылығын сипатталады, мәселен өтімділік
пен ... ... бір ... ... Бұл ... ... ... уақыттың жетіспеушілігі дағдарысқа қарсы салмақталынған
тұжырымнаманы әзірлеуді, сондай – ақ ... ... мен ... ... ... ... ... қарсы менеджментті»
жағдайда қалпына келтіруге бағытталған жоспарлау мен ... емес ... ... шараларды енгізу ретінде «Антиципативті
дағдарысқа ... ... ... ... әзірлеу міндетіне
қарағанда тек қана ... ... ... ... ... ... ... бағытталады. Антицепативті
қатынас кәсіпорынның ... ... ... ... ... міндеттері ретінде түсіндіріледі.
Дағдарыстық жайтта ... тек оның ... ... ғана ... ... – ақ ... иелерімен несие
берушілердің құқықтарын шектеумен сипатталады:
1. Меншікті капиталға инвестициялық ... ... ... ... ресурстарды альтернативті қолданудың
мүмкіндіктерін ескеру ... ... ... ... ... мен қаржылық тұрғыда іске асырушылығын ескеру қажет.
Нарықтық экономика жағдайында ... ... үшін және ... үшін ... жағдайы туындайды. Әдетте жауап ретінде
жүйе ... ... ... өткен және ... ... ... ... сәйкес механизмдерді шығарады. Осындай
механизмдердің ... ... ... ... ... теорияға сәйкес оған ... ... ... ... күнделікті іскерлік циклінің құрамдас
бөлігі болмайтынын ... кез – ... ... ... ... ... екіге бөлуге болады. Стратегиялық
реструктуризациялау әсіпорын иелері үшін ... ... ... әрекет етуші фирма ретінде оны қолдаумен байланыстыміндеттер
мен копротивтік меншікті сақтап қалуға бағытталады. ... ... ... ... және ... фирмаларды
әрекет етуші немесе қызметтерін асырушы кәсіпорорындар жағдайына ... ... ... ... ... ... ... жағдайға орай басты назар
біздің пікіріміз ... ... ... ... техникасына, қағидаларына, мақсаттарына аударылып
шоғырлану қажет.
Реструктуризациялау мақсаттары мен ... жету ... ... мақсаты – кәсіпорынды дағдарыстан шығару
болып ... Бұл ... ең ... өндірістің тиімділігіне жету,
активтерді ... ... ... және ... ... қолдану сияқты ... ... жету ... ... етуі ... тиімділігінің маңызды ... ... ... ... ... ... табылады. Сондықтан
реструктуризация әдетте осы бағыт бойынша жүзеге ... ... ... ... ... реструктуризациялау критерийі
ретінде алу кездейсоқ емес. Кәсіпорынның иелерін ... ... мен ... ... параметрлері, өткізу нарықтары сияқты
проблемалар аз қызықтырады. Олардың ... ... ... ... ... иесінің жеке әл – ауқат ... мен ... ... ... себепші болатын ... ... өсуі ... ... құны ... ... анықталады. Бағалаудың дәстүрлі үш ... ... ... ... тек ... ... ... құнын
анықтауәдісі ғана компанияның ішкі экономикалық құнын ... ... Бұл ақша ... ... нарықтық құны көрсеткіші
мен жоғары дәрежеде корреляциялаумен ... ... – ақ ... инвестициялық және қаржылық қызметтерге қатысты барлық
шешімдерді ескеретін ... ... ... ... ... ... ... міндеттемелерді, меншікті айналмалы
қаражаттарға және капитал салымдарына қажеттілік, ... ... ... қалған ... ... ... ... таза ... ... негізінде анықталады.
Ақшалай ағымдардың дисконтталған әдістері арқылы алынған ... өте жиі ... шама ... ... Бұл ... ... ақша ... басқа жаққа кетуін ... ... ... айналмалы қаражаттардың хроникалық тұрғыда
жетіспеушілігі, елеулі ... ... ... ... ... ... Капитал жұмсалымдарына қажеттіліктері кесірінен
болған дағдарыстар жайттарға ... ... ... ...... құны көрсеткішін максимализациялау. ... ... ... әдістемені көздейді. Бірінші кезеңде
кәсіпорынның құны жоғарыда ... ... ... ... ... ... іске ... Содан соң к әсіпорынның
операциялық ... және ... ... ... ... әзірленеді. [23]
Операциялық (өндірістік) факторлар шендерінде шығарылатын өнімнің
номенклатурасы, бағақалыптасуы, шығындардың ... ... ... ... пен ... ... ... өнімді сатқаннан кейінгі
қызмет көрсету ... ... ... ... етеді. Инвестициялық
факторларға қатысты құнның қозғалуын анықтайтындарға ... ... ... ... басқаруды, меншікті айналмалы
қаражаттың деңгейін оптимизациялауды ... ... ... ... материалдар запастардың деңгейі, дебиторлық берешек жинау,
несиелік берешекті басқару, ... ... ... ... активтерді сату талданады. Әзірленген шаралар тексеру
ақшалай ағындардың ... ... ... ... ... ... ... критерии ретінде кәсіпорын капиталы ның өсуі алынады.
Бұл ... яғни ... ... ... ... ... одан ары ... нұсқауларын қарастыруға негіз
болады. ... ... оңай ... ... ... ... Ондай жағдайда нұсқауларға артықшылық беру
кезінде келесілер ескерілуі қажет.
1.минималды капитал жұмсалымы мен минималды ... ... ... ... және кәсіпорынның потенциалын ескертетін басқа белгілер;
Алайда көптеген жағдайларда кәсіпорын несие берушілердің талаптарын
қанағаттандыру ... ... ... ... ... ... Оған жету көп
жағдайларда реструктуризациялаудың ... ... ... ... ... жоғарлату немесе максимализациялау, әдетте елеулі
капитал жұмсалымдарын және қосымша ... ... ... тәуекелдің жоғары ... ... ... ... ... ... варианттары
(альтернативалары). Кәсіпорынның ауыр ... ... ... мен ... ... ... жетуі мен нольге жақын деңгей кезіндегі тәуекелдің
минималды ... ... ... ... ... кәсіпорын
иелері үшін тартымды болмайды. Дегенмен біздің ойымыз бойынша ... ... бір ... немесе варианты болуға
құқығы бар. Жоғарыдағы альтернатива ретінде біз ... ... ... және ... ... минималды талаптарын
ескеруге екепіл беретін реструктуризациялау стратегиясын ұсынамыз. Мұндай
тұжырымнама қарыздық міндеттемелердің ... өтеу ... ... берушілердің талаптарын қанағаттандыратын және тәуекел мен өтімділік
деңгейлері бірдей ... ... ... ... ... құнға келтірілген құрылтайшылардың бастапқы салымдарына шамалы
бизнестің құнына жететін ... ... ... ... кезде қойылған мақсаттарда жету кезіндегі ... құн ... ... ... ... ... ... Алайда осындай тұжырымнама кәсіпорын ... ... ... ... ... ... ескерумен
қайтатыны көзделеді. Ұсынылған реструктуризациялау тұжырымнамалары
бизнестің құнын ... ... ... ... ... ... Нольдік құн, фирма иелерінің мүдделерін
қорғау мен ... ... ... ... ... ... ... дағдарыстық жағдайдан ... ... ... ... ... Бұл ... дағдарыстан шығу
тұжырымнамаларын таңдауда басты критерийлер ретінде ... ... ... ... ... асыра алушылық қолдану
орынды болады.[24]
Банк несие беріп оның мақсатты қолданылуын қадағалайды. Ірі ... ... ... ... ... қамтамасыз етеді.Несие алушылар
топтың барлық мүшелерімен несиені ... ... ... ... ... банктің осы топтармен әрі ... ... ... ... Кіші және орта ... несиелендірудің бір жолы ... ... ... ... Артықшылықтары:
несие алуға минимум құжаттар, кепілдемесіз несиедендіру, бизнес
жоспардың болмауы. Алайда бұл ... ... ... ... мөлшердің 24-36%-і мөлшерінде болуы.
2. Ислам қаржылық моделін ұсынамыз. Оны негізгі ерекшелігі батыс
қаржылық жүйесінің негізінен яғни ссудал пайыздан бас ... ... ... ... ... осы ... кіші және орта ... ... ... ... жеңілдетіп, жақсартуына үлес
қосады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Дипломдық жұмысымды қорытындылай келе, кәсіпорындардың ... ... ... және қаржылық тұрақтылығын қалай
жүргізу керек екендігін зерттеп анықтадым. ... ... ... ... және орта кәсіперлікті дамыту мәселесі ... ... ... ... ... ... көп көңіл бөлуі оның
экономикалық, саяси және әлеуметтік нәтижелер беруіне байланысты. ... ... ... қалыптастырады.
2) рынокты отандық тауарлар және қызметтермен толтыруға мүмкіндік
береді.
3) халықты жұмыспен қамтамасыз етеді.
Елбасы нарықтық ... ... ... табылатын шағын және
орта бизнесті дамытуға әркезде де ... ... ... ... ... ... биылғы Жолдауында, Елордада өткен одан кейінгі үлкен
басқосуларда бұл ... ... ... ... ... ... ... барын әлденеше мәрте атап көрсетті. Шағын және орта бизнеске
қолдау көрсету бағдарламасын ... ... ... ... ... ірі капитал қорын жинақтайды, қарыздың жоғары деңгейін ... ... ... ие және ... қаржылық технологияларды қолданады.
Ірі акционерлік қоғамдар экономиканың корпоративті секторын құрайды. ... ... ... ұйымдастырудың әр түрлі және қазіргі заманның
талаптарына сай технологияларын қолданады. Сонымен ... ірі ... ... ... ... ... қаржылар компания
мен экономиканың басқа да қатысушылары арасындағы қаржылық нысанадағы әр
түрлі ішкі және ... ... ... Олар компаниялардың
табыстарын құру, бөлу және пайдалану процесінде пайда болады. Корпоративті
қаржылар ақша ... ... және әр ... ... ... ... ... дәрежелерге
жетудің жолдарын көрсетіп кетті. Бұл бағдарламаларды практикада іс ... ... ол ... оң ... ... еді және ... ... ықпалымыз болар еді. Президентіміздің қолдауымен ашылған «Самұрық
холдингі» қазіргі уақытта ... және ... ... ... ... ... даму ... іске асыруда. «Самұрық
холдингінің» негізгі міндеті – экономиканың мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... ету.
Шағын және орта бизнестің өркендеуін қамтамасыз ететін Үкіметпен
қабылданған шараларға ... ... ... ... ... өркендеуіне кедергі келтіретін келесідей проблемалардың бар
екенін куәлендіреді :
- ... және орта ... ... ... ... ... және ... құжаттардың толық орындалуы
жеткіліксіз;
- тиімді өндірістік – ... ... үшін ... ... ... ... ... несиелік ресурсқа шығу қиындығы;
-өнімнің, жұмыстың, қызмет көрсетудің стандартталу және сертификаталу
жүйесінің ... ... ... ол ... ... шет елдік компаниялармен бірдей бәсекелесуге мүмкіндік
бермейді. Отандық бизнесті одан әрі ... және ... ... ... ... ... іске ... болады, яғни жағымды жақты
қабылдап, өз тәжірибемізде қолдану.Бүгінде екінші ... ... ... ... ... шағын және орта ... ... ... ... Бұл ... ... ... қабілеттілігі мен
сенімділігін айқындайды. Қазақстандық шағын және орта бизнес тәжірибесін
дамыған ... ... ... ... ... ... ... Сондықтан, жеке бизнес функцияларының экономикалық
кызметінің осындай формасымен шұғылдануға бел ... ... ... ... пен ... ... етіледі.
Еліміздің көркейіп дамуына әр қазақстандық өздерінің үлесін қосып,
жандануына әрекет ету қажет. Жалпы елімізде шағын ... ... ол ... ... тиіс ... ... жауап ретінде несиелеу
ұсыныстары:
1 Жаңадан құрылған кәсіпорындардың құрылуымен қызмет атқару ... ... ... беріп отыру,яғни жас кәсіпкерлерді оқыту мен
үйрету жөнінде нақты ... ... ... ... ... ... тәжәрибенің жоқтығы, өз бетімен жұмыс істей білмеу
бәрі еліміздегі кәсіпкерлерді қиын күйге әкеледі.
2 Салық жөніндегі заңдардың қайта ... ... ... ету және өз ісін жаңа ... ... ... ... жасау.Себебі, кәсіпкерлер үшін салық төлеу мен оның
түрлерінің көптілігі, салық ... ... ... салу ... кәсіпкерлер үшін ең маңызды бөгеттерінің бірі болып табылады.
3 Кәсіпкерлік аясындағы менеджменттің деңгейін ... ... жан – ... ... арқылы жүзеге асыру, яғни менеджменттің
ықпалын күшейту қажет. Бұл тұрғыда шағын ... ... ... ... дүиежүзілік тәжірибесін білу ... ... мен ... үшін зор ... бар.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Сәбден Оразалы «Кәсіпкерлік »- Алматы,2009
2. Мақыш С.Б Банк ісі. ... ... 2007 ... ... М. С. ... ... ортаны қалыптастырудағы кіші
және орта бизнестің ролі / ... М.С. - // ... - ... http:// www.qooqle.kz
5. Оспанова, Р. А. Шағын және орта ... орта және ұзақ ... ... / Р.А. ... - // ҚарМУ.Трансформациялық
экономика жағдайындағы мемлекеттердің дүниежүзілік экономикалық жүйеге
интеграциясы: Халықар. ... ... ... 18-19 ... ... - Қарағанды. - 2004.
6. Қазақстан Республика Үкіметінің. ... ... ... және
орта бизнесті дамытудың және қолдаудың 2009-2012ж.ж. арналған ... іске ... ... іс-шаралар жоспарын бекіту туралы:
2008ж., 11 қараша, № 149 ... ... ... ... ... ... Актілер жинағы.
7 «Қазақстан Республикасының қаржы секторын дамытудың 2007-2011 жылдарға
арналған тұжырымдамасы туралы» Қазақстан Республикасы ... 2006 ... ... № 1284 Қаулысы
8. Қазақстанның қаржы тұрақтылығы туралы есеп, 2009 ... ... ... К. О. ... ... ... ... шағын және орта бизнесті несиелеу жағдайы ... / ... ... // ... хабаршысы: Экономика сер. -
2005.
10.Сандық мәліметтер ҚҰБ статистикалық бюллетенінен алынған №6(92) 2007 ж
/2009ж.
11. http:// ... ... Н.А. ... ... ... и ... всех ... Послание Президента страны народу
Казахстана.
13 «Қазақстан Республикасының банктер және банктік қызмет туралы» ... №2444 1995 жыл 31 ... http:// www. ... ... ... М.В., ... В.И., ... Г.П. «Крупные
экономические структуры в условиях перехода Казахстана к рынку (организация
и управление)». – Алматы: «Ғылым», ... ... А. Б. ... ... ... ... ... / А.Б. Жетпісова. - // ҚарМУ.Жастар және қазіргі заманның өзекті
мәселелері.II аймақтық жас ... ... ... ... - ... ... Шайынғазы, Сұңғат Әліпбай. „Кәсіпкерлік–кемел келешек
кепілдігі” // ... ... ... ... ... О.А. ... басқару» «Оқулық», Алматы-2006.
20. Қазақстан Республикасындағы тұрғын үй құрылысы жинақ ... ... ... 7 ... № 110-II ... ... ... 10.
Назарбаев Н.А. Казахстан–2030. Процветание, безопасность и улучшение
благосостояния всех ... ... ... ... народу
Казахстана.
21. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан
халқына Жолдауы «Жаңа онжылдық – Жаңа экономикалық ... ... ... ». 2010 жыл 1 ... ... ... Президенті Н.Ә.Назарбаевтың ... ... ... ... жаңару мен дамуға». 2009 жыл 6 наурыз //
Шымкент келбеті 2009 жыл 8 наурыз.
23. ... А. ... ... ... ... ... ... /
Садуақасов А. - // Заң газеті. - 2003. 19 ... ... М.В., ... В.И., Сидорец Г.П. «Крупные экономические
структуры в условиях ... ... к ... ... и
управление)». – Алматы: «Ғылым», 2006.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 76 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Нарықтық экономика жағдайында шағын және орта бизнесті несиелеу72 бет
«ЦентрКредитБанкі» АҚ ұйымдық экономикалық сипаттамасы және қаржы жұмысының ұйымдастырылуы29 бет
Арнаулы салық режимдері57 бет
Астана қаласындағы «Баққон» кәсіпорны негізінде кәсіпкерлікті жүзеге асыру жағдайы31 бет
Венчурлық кәсіпкерлік түсінігі, маңызы және инновациялық жүйенің экономикадағы рөлі6 бет
Кәсіпкерлік қызметімен айналысатын жеке тұлғалардың салық салу («Павлодар облысы бойынша Салық комитеті» ММ материалдары бойынша)51 бет
Пәннің оқу-әдістемелік кешені«Бизнесті моделдеу»87 бет
Тамақ шикізаттарын түйіршіктеу жабдығын жөндеу8 бет
Шағын бизнес кәсіпорындарын құру және тіркеуді басқару32 бет
Шағын бизнес субъектілерінің қызметіне салық салу88 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь