Қазақстанның қаржы жүйесі туралы

Кіріспе

I тарау Қазақстан Республикасының Ұлттық валютасы
1.1 Валютаның мәні, нарығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5
1.2 Валюта бағамы, жүйелер, фактор, паритеті ... ... ... ... ... ... 7
1.3 Халықаралық есеп айырысу балансы ... ... ... ... ... ... ... ... ..12


II тарау Валютасының даму кезеңдері
2.1 ҚР.ның валюта жүйесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...15
2.2 ҚР.ның төлем балансы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...18
2.3 ҚР.ның валюта ресурстарын қалыптасуы, пайдалануы ... .23


III тарау Ұлттық валютаның тұрақтандыру жолдары ... ... ... ... ... ...29


Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .38


Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 40


Қосымшалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .41
Осы курстық жұмыстың тақырыбы «Қазақстан Республикасының ұлттық валютасының қалыптасу және бекітілу мәселелері» Жалпы, валюта негізінен екі мағынада қолданылады.
Біріншіден, елдің ақша бірлігі – оның ақша жүйесінің элементтерінің біреуі, ал екіншіден, шетел мемлекеттерінің ақша белгісі ретінде, мұнда олардың несие және төлем құралдары көрініс алады. Валюта жүйесі деп мемлекетаралық келісімшарттарымен жасалған валюталық қатынастарды ұйымдастыру және реттеу формасын білдіреді. Негізінен валюта жүйесі үш түрге бөлінеді:1.Ұлттық валюта жүйесі; 2.Дүниежүзілік валюта жүйесі; 3.Аймақтық немесе мемлекетаралық валюта жүйесі.
Ұлттық валюта жүйесі деген қоғамдық ұдайы өндірісті қалыптастыруға және халықаралақ төлем айналымын қамтамасыз етуге қажетті валюта ресурстарын пайдаланатын экономикалық қатынастардың жиынтығы. Ұлттық валюта жүйесі ұлттық валютаға негізделіп құрылады. Ұлттық валюта – елдің ақша бірлігі. Ол қолма-қол фирмада және қолма-қол емес формада болады. Оның элементтері орталық банк және коммерциялық банктер.
Дүниежүзілік валюта жүйесі алтын монеталы стандарт негізінде құрылып, 1867 жылы басшы елдердің өкілдері қатысқан Париж конференциясында мемлекет аралық келісіммен заңды түрде рәсімделді.
Аймақтық валюта жүйесі – дүниежүзілік валюта жүйесінің шеңберінде батыс Европаның өнеркәсібі дамыған мемлекеттерін біріктіретін ұйым. Ол 1957 жылы Рим шарты бойынша құрылған «Жалпы нарық» одағындағы мемлекеттердің экономикалық және валюталвқ ынтымағының дамуынан бастау алып, 1979 жылы құрылды.
Бұл жұмыстың құрылымына келетін болсақ, ол үш тараудан тұрады. Бұл тараулардың әр қайсысы өте маңызды,әрі ерекше.
1.С.Әкімбеков, А.С. Баймұхаметова, У.А. Жанайдаров «Экономикалық теория» Астана,2002 381-382, 385-392, 383-385 беттер
2.Мақыш С.Б. «Ақша айналысы және несие». Алматы,2004ж 205-227 бет
3.Шеденов Ө.Қ., Сағындықов Е.Н., Жүнісов Б.А., Байжомартов Ү.С., Комягин Б.И. «Жалпы экономикалық теория».Ақтөбе,2004 ж 63-72 бет
4.ҚР-ның Ұлттық Банкі №004 баспасөз релизі 2005 жылғы 13 қаңтар «Банки Казахстана» 2005ж 3-4 бет
5.Ілиясов Қ.Қ., Құлпыбаев С «Қаржы».Алматы,2003ж 417-422 бет
6.Я.Ә.Әубәкіров, Ф.Н.Жақыпова «Экономикалық теория» Алматы,1999 197-203 бет
7.Қазақстан Республикасындағы банктер және банк мекемелер туралы заңы 36-бап,56-бап
        
        Қазақстан Республикасының Білім
және Ғылым Министрлігі
Т.Рысқұлов атындағы Қазақ экономикалық университетінің Экономика және қаржы
институты
« Экономикалық теория және Әлем экономикалық» кафедрасы
КУРСТЫҚ ... ... ... ... қаржы жүйесі
Орындаған:102 топ студенті
Алтынбекова М.
Тексерген аға оқытушы:
Мусина Г.А
Астана,2005 | |
Мазмұны
Кіріспе
I тарау ... ... ... ... ... ... ... бағамы, ... ... ... есеп ... ... ... даму кезеңдері
1. ... ... ... ... ... ... ... қалыптасуы, пайдалануы.....23
III тарау Ұлттық валютаның тұрақтандыру жолдары.......................29
Қорытынды.................................................................
............................38
Қолданылған
әдебиеттер................................................................
........40
Қосымшалар................................................................
.............................41
Кіріспе
Осы ... ... ... «Қазақстан Республикасының ұлттық
валютасының ... және ... ... ... ... ... ... қолданылады.
Біріншіден, елдің ақша бірлігі – оның ақша ... ... ал ... шетел мемлекеттерінің ақша белгісі ретінде, мұнда
олардың несие және ... ... ... ... ... жүйесі деп
мемлекетаралық келісімшарттарымен ... ... ... және ... ... ... Негізінен валюта жүйесі ... ... ... ... ... ... ... немесе мемлекетаралық валюта жүйесі.
Ұлттық валюта жүйесі деген қоғамдық ұдайы өндірісті қалыптастыруға және
халықаралақ ... ... ... ... ... ... ресурстарын
пайдаланатын экономикалық қатынастардың жиынтығы. Ұлттық валюта жүйесі
ұлттық валютаға ... ... ... ...... ақша ... ... фирмада және қолма-қол емес формада болады. Оның ... банк және ... ... валюта жүйесі алтын монеталы стандарт негізінде ... жылы ... ... өкілдері қатысқан Париж конференциясында мемлекет
аралық келісіммен заңды түрде рәсімделді.
Аймақтық валюта жүйесі – ... ... ... шеңберінде батыс
Европаның өнеркәсібі дамыған мемлекеттерін біріктіретін ұйым. Ол 1957 жылы
Рим шарты бойынша құрылған «Жалпы ... ... ... және ... ... ... бастау алып, 1979 жылы
құрылды.
Бұл жұмыстың құрылымына келетін болсақ, ол үш тараудан ... ... әр ... өте ... ерекше. Курстық жұмысым тек қана үш
тараудан тұрмай, ол бірнеше бөлімдерден, ... ... ... ... ... ... зерттелген. Мұнда валютаның
мәні, нарығы, бағамы, жүйесі, факторы, паритеті, халықаралық есеп ... ... ... ... даму ... ... ҚР-ның валюта жүйесі, төлем балансы, валюта ресурстарын қалыптасуы,
пайдалануы туралы ... ... ... валютаның тұрақтандыру жолдары ... Оның ... ... ... ... ... айтылған.
Курстық жұмыстың мақсаты мен ... ... ... валютаның мәнін, оның жүйе қатынастарын талдаймыз.Осы
Қазақстандағы Ұлттық валютаның банктегі ... ... ... Қазақстан Республикасының Ұлттық валютасы
1.1Валютаның мәні,нарығы.
«Валюта» деген терминді екі мағынада қолдануға болады.
Біріншіден, ... ақша ... – оның ақша ... ... ... шетел мемлекеттерінің ақша белгісі ретінде,мұнда олардың
несие және ... ... ... ... ... түсінікке келсек, валюта ... ... есеп ... ... ... ... ерекше әдісі болып табылады.
Қай ел болмасын, ол басқа елдермен есептескенде, шетел ... ... ... тауарлары мен қызметтерін өтеу ... ... ... ... Валюта сыртқы валюта ... Осы ... ... ... нарығының елеулі бөлігін құрайды.
Мемлекет валюта қатынастарын Орталық банк арқылы реттеп отырады. Бірақ
валюта ...... (бір ... ... ... ... Бұнда Орталық банктен ... ... ... ... әрекет етеді. Қаржы нарығының аса ірі орталықтары: ... ... ... ... ... ... ... Валюта нарығында сұраныс
пен ұсыныс орналасады, тауар нарығында әрекет ететін заңдылықтары осы
нарыққа да тән ... ... ... ... Орталық банк, ірі
коммерциалдық банктер, банктік емес ... ... ... ... ... ... сатып алу, сату
операцияларының ірі ... ... ... ... ... ... деңгейін» қолдайды, яғни олардың ... ... ақша ... ... банктерге пайда ... ... ... ... ... болатын «сатушы ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Коммерциалық банктер жеке фирмалардың ... ... ... ... ... ... орындап, брокер рөлін атқару мүмкін. Валюта
нарығы өтеүлкен нарық, ... осы ... ... емес ... ... фирмаларда әрекеттерін жүргізе ... ... ... және ... ... ... ... «қара»
валюталық нарықта әрекет ететін, тіркеуден өтпеген ... мен ... саны өте көп ... ... есеп айырысу қолма-қол ақша арқылы және ... ... ... Бірінші, валюта немесе жол шегі қолданылады.
Қолма-қол ақша айналымы ... ... өте аз ... ... шегі ... ... бір түрі болып ... ... ... ... кең тараған жол шегін, белгілі бір
дисконт бойынша шетелде коммерциалық ... ... ... ... болады.
Қолма-қол ақшасыз төлемдерді коммерциалық банктар телеграф немесе
аударылатын ... ... ... Осы ... ... ... ... мүмкін және ел ішіндегі айналымда жүретін қарапайым
вексель түрінде ... ... мен ... ... ... ... ... сатушыға өз елінің валютасына сатады. Ұлттық ақша
түрінде түскен түсімнің көлемі, осы екі валютаға ... пен ... ... ... ... ... ... болады. Әдетте, валюта
курсы – бұл ... ... ақша ... түрінде белгіленген ұлттық ақша
бірлігінң бағасы болып табылады. Бұның екі ... ... ... шетел
валютасын сатып алу үшін қажет шетел валютасы бірлігінің саны. Валютаның
сұранысы мен көлемі оның ...... ... ... ... ... ... нарығының әр орталығында бір ... ... ... ... ... ... Валюта дилері бір жерде
валютаны сатып алып, оны екінші жерде сатып, ... ... ... бір ... ... ... етеді. (1,381-382 бет(
Қазақстан Республикасындағы банктер және банк мекемелері туралы ... ... ... ... ... ... ... көрсетілген.
Қазақстан Ұлттық Банкінің валюта нарығындығы интервенциялары банкаралық
немесе биржа нарығында Қазақстан теңгесінің ... ... ету үшін ... ... алуы-сатуы ұғынылады.
Қазақстан Ұлттық Банкінің валюта нарығындағы интервенцияны валюталвқ
мәміленің қандай да болсын түрін қолдана отырып, кез ... ... ... ... арқылы дербес жүзеге асырады.
Қазақстан Ұлттық Банкінің валюта нарығындағы интервенциялары жалпы ақша-
кредит саясаты шеңбнрінде жүргізіледі.[7,36-бап]
1.2 ... ... ... ... паритеті
Экономикадағы төлем балансында көрінетін өзгерістер түбінде келіп,
валюта курсына ықпал жасайды. Валюта нарығы өз жағынан ... ... ... экономикадағы процестерге әсер етеді. Мемлекеттің валюта
нарығын реттеу саясаты оның экономика процестеріне ... әр ... ... Осыған байланысты валюта нарығын және курсын
ұйымдастырудың ... екі ... ... ... ... ... және ... валюта курсының жұмсақ немесе еркін жүзу ... ... ... ... ... курсты жанама реттеу арқылы қолдап
отырады;
2.Қатал белгіленген валюта курстарының жүйесі. Осы ... ... ... ... нәтижесінде курстың ауытқуы болмайды. Бұл жағдай
валюталық және басқа нарықтардың қызметтеріне мемлекеттік ... ... ... ... ... осы екі ... ... басқа көптеген
аралық жүйелер де болады. ... ... ... тұжырымдалуы
бойынша, бүгінгі АҚШ-та еркін жүзетін, қатал белгіленген курстар жоқ, онда
«басқарылған жүзу» жүйесі қолданылады. Осы жүйе ... ... ... ... егер осы ... АҚШ ... жағымды болса, жол
береді.
Валюта курсы ұзақ мерзімде паритетпен беогіленуге тиіс. ... ... ... ... ... ... ... өсудің
қарқыны және сапасына, экономиканың құрылымына және ... ... ... ... ... ... ... және орта мерзімде валюта нарығындағы сұраныс және
ұсыныспен белгіленеді. Осы ... ... ... ... ... ... ... фактор, сонымен қатар айырбас курсына
әсер етеді. Валюта ... ... ... және импорт көлемімен,
капиталдың кіріс және шығысымен ... ... ... ... ... ... ... тауарлар мен қызметтердің экспортын
немесе импортын өсіреді. Шетел тауарларының ұнамдылығын жарнама және т.б.
арқылы өсіруге болады. Импорттық ... ... өсуі ... ... Экспорт көлемі өзгермесе ұлттық валютаның ұсынысы
шетелдікімен салыстырғанда ... Осы ... ... ету ... ... ... Егер тұтынушылардың талғамы жергілікті заттарға
ауысқан болса, керісінше процестер жүреді.
2.Белсенді сауда саясаты да экспортерлер мен импортерлер ... ... және ... валютаға сұранысы мен ұсынысының көлемін өзгерте
алады. Баж салығы және импорт ... ... ... сапасына
және қоршаған ортаны сақтаудың қатал ... ... ... ... төмендейді. Бұндай шаралар әкімшілік болғандықтан
халықаралық сауданың көлемін төмендетеді, жеке елдерге ... ... ... ... ... ... осындай
саясатты қолдану негативтік дәрежелер тудырады.
Импорттық тауарларға сұраныстың ... ... ... сұраныс, валюта нарығындағы доллардың санын көбейтеді. Импорттық
тауарларға икемді емес сұраныс, сатылған ... ... ... ... ... ... салыстырмалы өзгерістер. Бұрынан ... ... ... ... ... ... ... тәуелді болады. Табыс
өскен сайын осы елдегі тауарлардың да шетел тауарларының да тұтынуы өсе
түседі. ... ... мен ... импорты өндірілген ұлттық
табысқа тәуелді болады. Егер бір елдегі ұлттық табыстың өсуі келесі елдегі
көрсеткіштен ... ... онда ... ... импортының өсуі,
экспорттан тез жүріп отырады. Осы ... ... ... ... курсының төмендегені болып көрінеді. ... ... ... ... ... валюта курсының төмендеуіне ықпал етеді ... ... ... ... Егер бір елдегі бағаның өсу
қарқыны басқа елдегі осы көрсеткіштен артық болса, онда импорттық тауарлар
арзандау болады. Бұл осы ... ... ... бұның нәтижесіне
шетел валютасына сұраныс өсіп, ұлттық акция құнсызданады. Шетел валютасын
қымбаттатын тағы бір ... – ол ... ... сайын адамдардың өздерінің
нақты табыстарын сақтап қалуға тырысуы. Жинақтарын ... қалу ... ... ... ... өсіреді. Ал валютасының ұсынысы
өзгермейді сондықтан ... ... ... мен ... ... курсын төмендетеді
5.Нақты проценттік ставканың жанама көлемі. Біз осыған дейін ағымдағы
есепшот арқылы қалыптасатын , ... ... әсер ... факторларды
қарастырған болатынбыз. Ағымдағы есепшоттың дисбалансы нәтижесінде пайда
болатын валютаның сұранысымен ұсынысының ... ... ... ... кетуін ғана жояды. Сондықтан елге капиталдың келуіне ат салысатын
факторлар ... ... ... ... ... және керісінше нақты
проценттік ставкалардың көлемі инвестор үшін, капиталды орналастыратын елді
белгілейтін ... ... ... ... ... ... ставка
жоғары болған сайын, сондықтан басқа елдермен салыстырғанда елдегі ... ... ... болған сайын , қаржы құралдарын ... ... ... ... ... қаржы активтеріне сұраныстың өсуі шетел
валютасының ұсынысында ... және ол ... ... ... ... ... ... курсын күту. Шаруашылық агенттерінде болашақтағы
экономиканың өсу қарқыны, инфляция темпі, нақты проценттік ... ... ... ... ... ... ... қорытындылай отырып, олар күтетін айырбас курсы туралы шешімдер
болжамдайды. Басқа шарттар бірдей болғанда ... ... ... ... ... ... ... түрінде сақтаған пайдалы болады.
Сонымен қатар халықаралық нарықта болашақта курсы төмендеп кететін валюта
түрінде қарыз ... ... ... ... ... нашар валюта ұстаушылар
оны күшті валютаға айырбастауға тырысады: Осы себептермен жүргізілетін
валюта айырбасы, ... ... ... ... ... ... ... Шешуші ролді саяси тұрақтылық атқарады.
7.Экономиканы мемлекеттік макрореттеу. Осыған жататындар: ресми ... ... ... ... валюта нарығында валюталық бақылау және
валюта нарығын рационалдау, қаржылық және ақша-несиелік ... ... ... ... ... ... ... ұсынысын өсіру үшін валюта
нарығында белгілі валюта курсын ұстап тұруға болады. ... ... ... ... осы ... курсты ұстап тұру қысқа мерзімге ... пен ... әсер ... басқа жолы – валюталық бақылау немесе
рационалдау. ... ... ... ... ... ... ... валютаның 100%-ін міндетті ... ... ... ... ... үшін, әкімшілік шешім арқылы валюта тұтынуына шек қоюға
болады. Бірақ осындай ... ... ... ... ол ... ... ... бойынша: экономикалық дамудың дәрежесі ... ішкі ... ... ... жақындай түседі, бұл автоматты түрде
ұлттық валютаның нақты курсын өсіреді. Валюта ... ұзақ ... ... болмысынан төмен еркін көрсететін көрсеткіштер аз емес.
Біріншіден, экспорт және импорттың өсу қарқындары. Егер экспорттың өсу
қарқыны импортпен ... ... ... онда ... шарттар бірдей
болғанда ұлттық валюта курсы төмен ... ... Егер ... ... ... ... онда керісінше курс көрсеткішінің жоғары
болғаны.
Екіншіден, сальдоның белгісі және сауда балансының өсу қарқыны. Егер
сауда ... оң ... ... ... ... онда бұл ... ... төмен екенін ақиқат етеді және керісінше.
Үшіншіден, валюта резервтерінің көлемі және динамикасы. Егер елдегі
валюта резервтері өскен ... онда ... ... ... ... ... курсты төмендету саясаты бар екенін көрсетеді. Егер резервтер
азайған болса, онда ... ... ... ... ... орташа жалақыны және жалпы ақшалай табыстарды доллар
арқылы бағалау. Егер ... ... ... табыстар өскен болса, онда
басқа шарттарбірдей ... ... ... ... нығайғаны болып
табылады, төмендесе - нашарлағаны болғаны.
Нарықтың барлық үшеуіндегі – тауарлық, ақшалық және ... ... ... ... ... нарықта жүріп отыратын
процестер елдің төлем балансында көрсетіледі. ... ... ... ... ... ... ... тең болғанда, осы
нарық тепе-теңдік болады. Басқаша айтсақ, ағымдағы операциялар есепшотының
балансы, капиталдар ... ... ... тең ... ... ... есеп айырысу баланстары
Кез келген мемлекеттің халықаралық экономикалық, саяси және мәдени
қатынастары оның халықаралық есеп ... ... ... ... табады.
Халықаралық есеп айырысу ... ... ... ... ... орын ... себебі ол ұлттық табысты елдер
арасында қайта бөлуді көрсетеді.
Халықаралық есеп айырысу баланстары – ол бір ... ... ... ақшалы талаптары мен міндеттемелерінің және
түсімдері мен ... ... есеп ... ... ... ... ... балансы
- есеп айырысу балансы
- халықаралық қарыз балансы
Төлем балансы деген белгілі бір уақыт аралығында ... ... ... ... оған шетелден түскен ... ... бір ... және бір ... ... ... күндік төлем балансы статистикалық ... ... да, ол ... датаға орындалуға тиіс төлемдермен түсімдердің
арақатынастығын көрсететін өзгерістер.
Белгілі бір мерзімнің төлем балансы осы уақыт ... ... ... ... көрсетіп, мемлекеттің халықаралық экономикалық
қатынастардағы өзгерістерін және ... ... ... ... ның ... бойынша құрылатын төлем балансы тек ... мен ... ... қоймай, сонымен қатар халықаралық талаптар
мен міндеттемелер бойынша болашақта орындалатын төлемдерді, яғни ... ... ... де ... айырысу балансы деген бір мемлекеттің басқа мемлекеттерге қойған
валюталық талаптары мен ... ... ... ... ... ... мен қызметтерді ... және ... ... ... мен ... ... ... болады. Есеп
айырысу балансы екіге бөлінеді:
1.Белгілі бір күн тізбектік ... ... ... ... ... шетел мемлекеттеріне қойған жаңа талаптарының сомасымен оның шетелден
алған ... ... ... есеп айырысу позициясын бағалау үшін белгілі бір
мезгімге жасалған есеп айырысу балансын алған дұрыс. Ол осы ... ... ... мен ... қай уақытта пайда болғаны және ... ... ... ... ... ... ... балансы мен есеп айырысу баланстарының негізгі айырмашылықтары:
- Төлем балансына тек іс ... ... ... мен төлемдер
кіреді; есеп айырысу балансына елдің шетелге ... ... ... ... Есеп ... ... ... алынған және берілген несиелер
көрсетіледі, оның ішіне төлем балансына кірмейтін өтелмеген несиелер ... ... және есеп ... баланстарының ақырғы сальдосы – активтік
немесе пассивтік – бір-біріне сәйкес келмейді, әдетте олар ... ... ... тек ... экспорт және импорт кіргізіледі, ал
есеп айырысу балансына болашақта несие алумен төленетін тауар айналымының
төленбеген бөлігін ... ... есеп ... ... ... айырмашылықтары
көбінесе халықаралық несие қатынастарының дамуымен айқындалады.
Капитал және несие қозғалыстарының ... – ол ... ... әкелу мен әкету бойынша алырған және берілген
халықаралық ... ... ... мен ... ... капиталының қозғалысы тікелей шетелдік инвестиция және
портфелдік қаржы жұмсау ... ... ... ... ...... және ... елдердің
статикасында кең қолданылатын мәліметтер жиынтығы. Оның есеп айырысу
балансына ... ... одан ... тауарлардың жиынтығы және
кейбір елдердің өз ерекшеліктерімен ... ... ... есеп айырысу балансы ... ... есеп ... ... ... ... балансы) ... ... ... ... орын ... Ішкі ... мен ұлттық табысты анықтағанда талаптар мен міндеттемелердің таза
сальдосы есептелінеді.(6,197-203 беттер(
Қазақстан ... ... және банк ... туралы
заңындағы 56 бабындағы Валюталық реттеу және ... ... есеп ... ұйымдастырады,шетелдермен қаржы-валюталық
және кредиттік-есеп айырысу қатынастарын ... ... ... ... шетелдік және халықаралық
ұйымдармен шетел валютасын таратады.[7,56-бап]
II тарау Валютасының даму кезеңдері
2.1Қазақстан Республикасының валюта жүйесі
Нарыққа өту ... ... ... ... ел ... ... дамуы кезеңінде валюталық саясат жүргізуі керек.
Қазақстанның алдында шетелдермен дербес ... ... ... ... ... ... ... оны рельстеріне түсіру мәселелерін бірге
шешу міндеттері тұрды.
Қазақстан 1992 жылдың щілдесінде ХВҚ –ға мүше болып кіргеннен ... ... ... ... валюта жүйесінің құрылымдық қағидалары
мен қордың Жарғысына сәйкес қалыптастыруда. Валюта қатынастарын ... 1993 ... 14 ... ... ... ... ... заң
қабылданды. Ол кезде Қазақстан сом аймағында болғандықтан шетелдермен ... ... ... ... ... ... ... еліміз өзінің
ұлттық валютасын айналымға шығаруға дайындап, жеке алтын валюта ... ... ... ... еді. ... заң ... ... деңгейіне сәйкес келін, кейбір жағдайларда дамып келе жатқан ... ... ... ... ... 1996 жылы 24 желтоқсанда
Қазақстан «Валюталық реттеу туралы» жаңадан заң қабылдады.
Қазақстан ... ... ... ... негізгі элементтері республикада ... ... Олар ... ... ... Республикасының ақша жүйесі
туралы» 1993 жылдың 13 ... заң; ... ... банкі туралы» 1995 жылдың 30 наурызындағы заң; «Асыл тастар және
қымбат ... ... ... ... мемлекеттік реттеу
туралы» 1995 жылдың 20 шілдедегі заңы; «Банк ... ... 1995 ... ... заң, ... ... ҚР ... Жарлықтары, Үкімет
Қаулылары мен Ұлттық банк басқармасының нормативтік актілері.
Қазақстан заңдары бойынша валюталық реттеудің объектісі ... ... ... валютасындағы бағалы қағаздар, валюталық құндылықтар,
аффинирленген алтын мен басқада бағалы ... ... ... ... және жіберу тәртібін белгілеу болып ... ... ... ... ... және ... еместер»
саналады.
Резидеттерге жататындар:
- Қазақстан Республикасында тұратын жеке кәсіпкерлер, оның ішінде уақытша
шетелдерде мемлекеттік қызметтерде жүргендер;
- ... ... тыс ... ... ... және ... өкілдері сондай-ақ шаруашылық немесе коммерциялық іспен
шұғылданбайтын өкілдіктер;
Қазақстан ... ... ... ... ... ... айтылмаған заңды және жеке тұлғалар
жатады.
Қазақстан заңдарын сәйкес шетел валютасын ... алу – ... ... банк ... ... жүргізуге берген лицензия
бойынша өкілетті коммерциялық банктер мен валюталық биржалар ... ... ... ... ... ... органы болып
Ұлттық банк саналады.Ол:
- Шетел ... және ... ... ... ... сферасының мен ... ... ... ... ... ... ... енгізеді, ондай шектеулнрді сый ақы
көлеміне де енгізеді;
- Резиденттер мен резидент еместердің республикада шетел валютасымен
және шетел ... ... ... мен ... ... ... Резиденттердің шетел банктерінде шот ашу шарттарын анықтайды; беру,
тіркеу ережелерін белгілеп, ... ... ... ... Ұлттық валютаның – теңгенің шетел валютасына шаққандағы бағамын,
оның ішінде бухгалтерлік есеп жүргізу, кедендік және ... ... ... ... ... мен ... металдармен жасалатын операциялар
бойынша Қазақстан теңгесіне нарықтық баға белгілеу мақсатында ... ... ... ... ... ... ... валюта активтерін құрап, солармен операциялар жүргізеді;
- Халықаралық есеп айырысуды ұйымдастырып, ... ... ... айырысу қатынастарын жетілдіреді;
- Қабылданған мемлекеттік шарттарға сәйкес шетелдік және халықаралық
ұйымдармен шетел ... ... ... ... ... ... органдары және
олардың агенттері жүргізіледі. Валюталық бақылау органдары болып Ұлттық
банк және Қазақстан ... ... ... Бақылау агенттері
болып заң бойынша валюталық бақылау қызметін жүргізетін ұйымдар, ... ... ... ... өкілетті банктер есептеледі.
Валютвлық бақылау негізінен мына бағытта жүргізіледі:
- Жүргізілетін валюталық ... ... ... анықтау
және оған қажетті лицензиялар мен рұқсаттың болуы;
-Резиденттердің ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының ішкі
валюта нарығында шетел валютасын сату ... ... ... валютасымен жүргізілетін төлемдердің дәлелдігі, валюта
операциялары бойынша есеп пен ... ... және ... ... бірге резиденттер еместердің ... ... ... бақылау жүргізеді.
Сөйтіп, валюта қатынастары халықаралық экономикалық, саяси және мәдни
қатынастарға қызмет етіп, ол ... ... ... ... ... ... ... және банк мекемелері туралы
заңындағы 56 бабындағы ... ... және ... ... және ... ... Қазақстн Республикасының шетел
валютасмен және шетел валютасындағы бағалы қағаздармен операциялар жүргізу
ережелерін белгілейді;
Беру, тіркеу ережелерін белгілейді және ... ... ... ... ... ... береді;
Валюталық құндылықтарды бағалы металдардан өзгесін ... ... ... ... ... резидент еместерінен алынған
банк кредиттерінің есебін жүргізеді;
Қазақстан Республикасының резидент еместерінен қосымша кредиттер тарту
мәселелері жөнінде ... ... ... ... балансы
Төлем балансы – елдің белгілі бір уақыт ішінде шетелге шығарғандарнан
түскен ... мен ... ... ... мен ... ... ... арасындағы шекті қатынасы.
Еліміздің төлем балансы мынадай бөлімдерді қамтиды:
А) Ағымдағы шот.
В) Капитал және қаржымен жасалатын ... ... ... мен ... ... ... баланс.
Е) Қаржыландыру.
Ағымдағы шотта мыналар көрсетіледі:
1)Сауда балансы:
. Экспорт;
. Импорт.
2)Таза қызметтер:
. Жүк тасымалдау;
. ... ... ... ... ... ... Займдар және несиелер бойынша сыйақы (мүдделендіру);
. ... ... ... ... . ... ... ... көмектер.
6)Техникалық көмектер.
7)Гаранттар.
Капитал және қаржымен жасалатын операциялар шотында мыналар
көрсетіледі:
1)Тікелей инвестициялар;
2) Портфельдік инвестициялар;
3)Мигранттардың ... ... және ... (коммерциялық) несиелері;
5)Займдар;
6)Басқа инвестициялар (депозиттер,валюта және т.б.):
Қателер мен қалып қойғандар шотында ресми ... ... ... ... оған қоса ... ... есепке
алады.
Жалпы төлем балансы ағымдағы операциялар бойынша төлем ... мен ... ... ... ... алтын және валюта
резервтерінің қозғалысын құрайды.
Жалпы төлем балансы әрдайым теңесіп отырылады, яғни оның ... ... ... ... ... ... ... мыналар есепке алынады:
1)Қазақстан Ұлттық банкінің мрезервтік активтері;
2)Монетарлы алтын;
3)Шетел валютасы;
4)ХВҚ несиелері.
Қазақстанда төлем балансын Ұлттық банк ... ... ... ...... ... ... олардың мерзім
ішіндегі өзгерісі ғана ... ... ... мен ... есепке
алынбайды.
Мұндағы ағымдағы операциялар шотында оң қалдықтың болуы тауарлар
менқызметтердің экспортын, ... мен ... ... ... ... ... түзілуі тауарлар мен қызметтер ... ... мен ... ... ... Капиталдармен жасалатын
операциялар шотындағы оң көрсеткіш сол ... ... ... алдындағы
міндеттемелерінің өсуін және резиденттер жағынан резидент еместерге деген
талаптардың қысқаруын сипаттаса; ал теріс шама ... ... ... міндеттемелердің қысқаруын және резиденттер жағынан резидент
еместерге қойылатын талаптардың өсуін сипаттайды.
Төлем ... есеп ... ... ажырата білу қажет.
Есеп айырысу балансы - елдің шетелге қатысты ... ... ... мен міндеттемелерге мемлекеттік (алтын-валюта және
басқа да) және жеке активтер, тікелей инвестициялар, алынған және берілген
несиелер, қаржы және ... ... ... ... жатады.
Төлем балансынан бір вйырмашылығы есеп ... ... ... ... ... ... талаптар мен міндеттемелер қамтылады.
Валюта нарығында тепе-теңдіктің орнауы мәселелерді жете білу үшін
мемлекеттік валюта ... мен ... ... көздеріне талдау
жүргізу қажет. Осы операциялар елдің төлем балансында ... ... ... елге ... ... ... мен ... белгілі бір
мезгізде шетелде жүргізілетін төлемдері арасындағы қатынастарын сипаттайды.
Төлем ... үш ... ... ... ... ... қозғалуының балансы, алтын-валюта резервтерінің қозғалуының
балансы. Осы елдің валюта нарығына ақша ... ... ... ... ... қосу ... алады, керісінше жағдайда олар
алу белгісін алады. Осы үш бөлімнің ... ... ноль ... ... ... ... ... сол жұмсалатын шығындардың
белгілі бір көзі сәйкес келуі керек
Төлем балансының әр ... жеке алып ... ... ... ... ... ... қараңыз]
Ағымдағы операциялардың есепшоты материалдық және материалдық және
материалдық емес ... ... ... ... ... қозғалысымен
көрсетеді. Импорт экспорттан артық болғанда, сауда балансы дефициттік болып
табылады.
Ағымдағы ... ... ... сыртқы сауда
операцияларының төлем балансын береді.Оның дефициттік болғаны, ... ... ... ... операциялардың, экономиканың экспорттық
секторының валюта көлемін қамтамасыз ... ... ... ... көрсетеді.
Капиталдар қозғалысының есепшоты қаржы активтерін сатып алу – сатумен
және несие мен ... ... ... қаржы операцияларын көрсетеді.
Капиталдар қозғалысының активтік сальдосы капитал кірісінің ... ... ... табылады. Бұл валютаның келуіне қол жеткізеді.
Керісінше болса, сальдо пассивтік болады, валюта елден шығады.
Төлем балансының ... ...... ... ... ... және үкімет органдарының шетел валютасымен, ... және ... ... ... алу – сату ... ... Осы
операциялардың мақсаты пайда табу ... ... ... келісімде
еместіктерін жою, белгілі валюталар курсын қолдау.
Нақты өмірде экономистер мен саясаткерлер төлем балансы оң, теріс
сальдоға ... деп жиі ... Бұл ... ... екі ... ағымдағы және капиталдың қозғалысына. Осы халықаралық ... ... ... ... ... ... валюта қозғалысының
бағыттарын көрсетеді. Егер төлем ... ... ... онда елге ... ... ... болады. Дефициттік көлемі ... ... тең ... ... ... ... анда мемлекеттің тапқан
валютасының ... ... ... ... ... ... ... төлем балансы өзгерді, ол 2004 жылғы 1-тоқсаныңқорытындылары
бойынша төлем балансының ... ... ... 349 млн. АҚШ ... ... мен ... қызмет көрсету бойынша теріс ... ... ... ... жағдайда ағымдағы шот операциялары ... ... ... сауда балансының 1,5 млрд. долл. дейін ... ... ... деңгейі тауарлар экспортының өте жоғары тоқсандық
көрсеткішіне –4,1 млрд. АҚШ долл. жетуді ... ... бұл 2003 ... ... 29%-ға жоғары, оның ішінде 2,2 млрд. АҚШ ... ... ... ... экспортына тиесілі. Тауарлар импорты да жоғары қарқынмен
өсті – тоқсан ішінде ол 2,6 млрд. АҚШ ... жуық ... бұл 2003 ... ... ... 1,4 есе көп.
Шетелдік тікелей инвестициялардың (ШТИ) нетто-әкелінуі ... ... млн. АҚШ ... ... ... ШТИ-дың әкелінуінің басым бөлігі
мұнай мен ... ... ... ... ... және барлау
қызметіне тиесілі. Республиканың банк ... ... ұзақ ... нетто-әкеінуі 350 млн. АҚШ долл. болды.
Экспорттық кірістердің өсуі және сыртқы қаржы ресурстарының келуі ... ... ... және ... ... ... ... себепші болды.
2004 жылғы 1-тоқсанда жалпы сыртқы борыш 890 млн. АҚШ долл. астам
ұлғайды және 2004 ... 31 ... 23,7 ... АҚШ ... асты.(4, 3-4 бет(
2.3Қазақстан Республикасының валюта ресурстарын қалыптастыру ... ... ... ... ... ... ... қорларын қалыптасыру және пайдалану
арқылы сыртқы экономикалық байланыстардыңқаржылық реттеу маңызды ... ... ... ... ... ... валюта
түсімдерінің негізгі көлемі кәсіпорындардың меншігінде ... ... ... ... ... және ... ... – теңгені
нығайту үшін бүкіл ел ауқымында да, ... ... ... ... ... ... де орталықтандырылған
валюта қорлары құрылады.
Мемлекеттің, мемлекеттік емес сектордың валюта ресурстары валюталық
операциялар жасалынған кезде қалыптасып, пайдалынады. Валюталық ... бұл: ... ... және өзге ... құндылықтарға өтуіне
байланысты, соның ішінде шетел валютасы төлемдері мен шетел ... ... ... ... пайдалануға байланысты ... ... кез ... ... елге ... елден әкелу/әкету
және жөнелту; ұлттық валютаға, сондай-ақ номиналы мен құны ұлттық ... ... ... мен төлем құралдарына меншік құқығы мен басқа
құқықтардың ауысуына ... ... мен ... ... ... ... және ... қозғалысына байланысты
операцияларға бөлінеді.
Ағымдағы операцияларға мыналар жатады:
Тауарлар мен қызметтерге төлем мерзімі ұзартылмаған есеп айырысуларды
жүзеге асыру үшін ақша ... ... ... 180 күннен аспайтын мерзімге кредит
беруге байланысты есеп айырысуларды жүзеге асыру;
180 күннен аспайтын мерзімге кредиттер беру және ... ... ... қарыз және өзге де операциялар бойынша ақша
аудару және дивидендтер, пайыздар, тағы ... ... ... ... ... ақша ... оған қоса грантар, мұрагерлік
сомалардың аударымдары, жалақы, зейнетақылар,алименттер және ... ... ... операциялар мыналарды қамтиды:
Инвестициялар;
Жылжымайтын мүліктің мүліктік және басқа да ... ... ... ... астам мерзімге экспорттық-импорттық мәмілелер бойынша кредит
беру және алу.
Валюталық операциялар: экспорт, импорт, қызметтер ... ... ... мемлекеттік және коммерциялық ... ... ... ... алтын-валюта резервтерінің қозғалысы,
дипломатиялық және басқа органдарды ұстау, шетелдік іссапарлар, ... ... ... мәдени, ғылыми,техникалық
ынтымақтастық және сыртқы экономикалық қызметтің басқа түрлері ... ... ... ... ... түсу ... ... сондықтан сыртқы экономикалық қызметтің аталған түрлерінің көбісі
валюталық ресурстардың орнын толтырады, одан қаржыланады.
Валюталық ресурстар қаржы ресурстарының ... ... ... ... ... ... және ортақтандырылған болып бөлінеді.
Мемлекеттік валюта ресурстары мыналардың есебінен қалыптасады:
Экономикалық ... ...... ... фирмалардың, қоғамдардың және т.т. өнімін, тауарларын және
қызметін ... ... ... ... мен ... ... ... арқылы қозғалысы ... ... ... ... ... ... ... төлемдерінен;
Келісімшарттардың, мәмілелердің,контракттардың шетелдік
қатынасушылары төлейтін салықтардан,бонустардан,роялтилерден ... ... ... үшін ... валютада төленген айыппұлдар мен
өсімнен;
Шетел банктерінде және ... ... ... ... ... ... ... шетелдердегі мүлік пен
активтерді пайдаланудан алынған табыстардан;
Шетел мемлекеттерінің, ... ... және ... ұйымдардың кредиттері мен қарыздарынан;
Валютадағы гранттармен тегін көмек түріндегі түсімдерден.
Валюталық ресурстар ... ... ... ... ... үшін немесе жалпы мемлекеттік ресурстардың бір
бөлігі жергілікті органдарға берілуі мүмкін. ... ... ... органдары валютаны валюта рыногінде сатып ала алады. ... ... мен оның ... ... де банкаралық биржадағы
валютаны сатып алушылар бола алады.
Мемлекеттіңвалюта ресурстары былайша пайдаланылады:
1)Ұлттық ... « ... ... - елдегі тұрақты ақша
айналысын қамтамасыз ету жөніндегі ... ... ... ... деңгейде ұлттық валюта бағамын ... ... ... ... ... ... үшін;
2)Қаржы министірлігі: қарыздар туралы келісімшартпен белгіленген
уақытта сыртқы берешекті өтеу графигі бойынша жабу ... ... ... үшін ... ... ... консулдықтардың,
өкілдіктердің және басқа елдердегі осындай органдардың жұмысын қаржыландыру
үшін;
3)Үкімет органдары: ... ...... ... ... ... ... сатып алуды
қанағаттандыру үшін;
4)Басқарудың жергілікті органдары – коммуналдық ... емес ... ... ... дамытуды, халықтыңтүрлі елеулі қажеттіліктерін
қанағаттандыру үшін.
Меншіктің ... ... ... ... және
ұйымдарының валюта ресурстарының негізгі көзі экспортталатын ... ... ... ... табылады. Бұрын валюталық түсім-ақшаның
бір бөлігін кәсіпорын салықтар мен кеден баждарын төлегеннен ... ... оның ... бағамы бойынша сатуға, ал бір бөлігін ... ... ... банк ... ... сәйкес ішкі валюта
рыногінде сатуға міндетті болатын. Қазіргі ... заң ... ... мен ... ... ... ... валюта заңды тұлғалардың
қарамағында қалады және иегердің немесе құрылтайшының қарап шешуі бойынша
жұмсалады.
Экспорттық өнім ... ... ... ... оны ... ... ... валютаны айырбастау
жолымен сатып алады. Осылайша барлық ұйымдық-құқықтық түрлердің шаруашылық
органдары валюта қорлардын көбейте алады.
Шаруашылық жүргізуші субъектілердің ... ... ... көзі – банктердің валюта кредиттері. Өнім өндірумен немесе қызмет
көрсетумен айналысатын, басымдық ... бар, ... ... ... дамыту тұрғысынан маңызды ... ... ... ... асыруға қатысатын компаниялар, фирмалар үшін шетел
банктерінен алынған кредиттерді елдің ... ... ... ... ... коммерциялық есеп қағидатын дамыту қажеттігімен
және қарыз қаражаттарын тиімді пайдалану үшін жауаптылықтың ... ... ... ... шектеліп келеді. Өндірістің
осыған ұқсас бағыттарын қаржыландыру үшін валюта қаражаттары ... ... ... ... ... ... бөлінуі
мүмкін.
Үлестік негіздерде әрекет ететін шаруашылық жүргізуші субъектілер үшін
валюта ресурстарын толықтыруға осы шаруашылық құрылымдары қатысушыларының
валютадағы қосымша ... ... ... болады.
Валюта қаражаттарды ... ... ... ... ... ... ... бойынша
міндеттемелерді, басқа елдердің ... ... ... ... ... ... ... үшін алынатын компенсациялар болып
табылады.
Қайта бөлу ретіндегі валюта қаражаттары басқарудың жоғарғы ... ... ... бірліктерге бөлінуі мүмкін.
Валюта ресуртарының аталған көздерінің қаражаттары ... ... ... валюта қорларын құрады, бұл қорлар
субъектілер ұжымдарының өндірістік және әлеуметтік ... әр ... ... ... қорларын пайдаланудың мүмкін бағыттары
мыналар болып табылады:
1)дүниежүзілік ... ... ... ... ... әлуетін ұлғайту;
2)импортты алмастыратын өнім өндіруді ұйымдастыру немесе мұндай
өнімнің қолданыстағы өндірісін ұлғайту; бұл ... ... ... үшін
валюталық ресурстар есебінен құрал-жабдық, саймандар, материалдар,
технологиялар, лицензиялар, ноу-хау ... ... ... ... жөніндегі операциялар жүргізіледі, шетел мамандары шақырылады,
кадрларды оқытады.
3)Валюталық кредиттерді және ... ... үшін ... ... сыртқы экономикалық ұйымдарға сыртқы рыноктерде
операциялар жасауға жәрдемдесу жөніндегі ... үшін ... ... ... ... шетелдіккомпаниялардың, фирмалардың қаржы
және кредит мекемелерінің бағалы қағаздарын ... ... ... ... ... келісімдердің шарттарын
бұзғаны үшін айыппұлдар, өсімпұлдар, өтемақылар төлеу;
7)Ішкі ... ... ету үшін ... ... ... алу;
8)Ұйым ұжымдарының қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін тұтыну және
мәдени-тұрмыстық арналымның ... ... ... ... пен ... ... ... немесе құрылтайшылардың қарап шешуі бойынша қаржы
ресурстарының басқаша ... да ... ... ... ... валюта қорларын дамудың: өндірістік
инфрақұрылымның, бірігіп пайдаланудың объектілері құрылысының, ғылыми
зерттеулер жүргізудің және ... ... ... ... ... ... ақпараттық жүйелерді, маркетингтік
зерттеулерді қаржыландырудың және т.б. ... ... ... ... ... 417-422 бет(
IIIтарау Ұлттық валютаның тұрақтандыру жолдары
Инфляция ... inflatio – ... ... сөзі) – қағаз ақшаның
құнсыздануымен пайда болатын әлеуметтік-экономикалық процестер жиынтығы.
Инфляция жалпы баға ... ... ... ... өзі, ... ... көтерілуін көрсетпейді. Олардың баға индексімен өлшенетін
жалпы деңгейі өседі.
Инфляция – ... ... ... және ... ... ... басып табылады: мемлекеттік бюджеттің тапшылығы ... жабу үшін ... ... ... мемлекеттің өндірістік емес
шығындар ( ... ... ... ... ... ... шығаруды арттырмайтын және адам еңбегі шығынымен тікелей
байланысты;тауар тапшылығы, оның сұранымды ұсынымнан ... алып ... ... ...... ... ... өндірушілердің монополиялық
жағдайда болуы, олардың өзінің өніміне ... ... ... өте ... өнімді шығарумен жүзеге асырылуы; жалақы өсуінің еңбек
өнімділігі ... ... және ... ... ... Бұл ... тапшылықтың тұрақты ұдайы өндірілуін және ... ... ( ... – айналымға ақша мен бағалы қағазды шығару) ... ... ... ... бар. Баға өсуі ... ... ... төмендегідей түрге бөлуге болады:а) баяу; ... б) ... Баяу ... ... бағалар баяу) жылына 10%-дан
аздау) өседі. Инфляция 2-3% болған жағдайда, нарық үшін ... ... ... Мысалы, 1992-ші жылы инфляция:Францияда – 2,7%, Германия
мен АҚШ-та – 3,8% ... ... ... ... баға ... ... ... 200%-ға дейін) өседі.
Мұндай инфляцияға жол бермеу керек, себебі ол өте ауыр әлеуметтік-
экономикалық ... өмір ... ... ... ... және ... ... кезінде айналымдағы ақшаның саны мен ... ... ... өседі.Қоғамның экономикалық
тарихында ұшқыр инфляцияның таңқаларлық ... ... ... ... 3400%, ... ... жылы – 2000% болған).
Аргентина экономикасын ауыл шаруашылығы құтқарды. Бұл сала ... елде ... ... ... ... ... нарықтық
қатынастарынсыз-ақ өмір сүруге мүмкіндік туғызды.
Шетел ғалымдарының ойынша, «баяу инфляция» ... ... ... және ... ... ... ықпал етіп,
жұмыссыздар армиясын жоя бастайды. Американ экономисі ... ... ... әрі ұзақ көтерілуі шаруашылық жағдайын жақсартады және
тұтыну қабілеттілігін арттырады. Шынында да инфляцияның ... ... ақша ... қамтамасыз ету олардың эмиссия қарқынынан («сұлама»
инфляцияны айтамыз) қалған кезінде, арнайы инфляциялық конъктура ... ... ... өсуі ... өндірісті ұлғайтып, тауар айналымын
ынталандырады. Алайда ... ... ... ... ... пен ... ... ұйымдастыруды тезірек бұзатын әсерлерге
(«қарқынды» инфляция) тап ... ... ... және ... ... толық бұзылуына алып барады.
Нарықтық инфляциялық тепе-теңдігінің қандай түрді қабылдауына
байланысты ... ... ашық және ... деп айырамыз. Ашық
инфляция еркін баға құрылымы экономикасына тән және тауар мен ... ... ... ... ... ... ... жағына қарай бұзылса және тұрақты бағаның өсуімен байқалса, онда
бұны ашық инфляция дейміз. Ашық ... ... ... ... ... төмендеуіне толық сай келеді немесе тіпті болмағанда олардың өсуін
баяулатады. Демек, ашық инфляция нарық механизмін еәдімгідей өзгертіп, ... ... ... оны ... жасырын инфляция деп те айтады. Ол
бағаныреттейтін ... ... ... ... тән, яғни жалпылама
мемлекеттің бағаны бақылауымен ... ... ... ... ол ... ... төмендеуінде, ақшаның қорлану мәжбүрлігінде,
көлеңкелі экономика дамуында, бартерлік іс-әрекетте байқалады.
Басылыңқы ... ... ... ... ... мен ... тепе-
теңдігінен төмен болуын қолдау арқылы пайда болады. Мұнда ақшажалпылама
сатып алу құралы және тауар мен қызмет ... ... ... ... ... ... ... дейін жасырын инфляция басым
болып, ол кейінірек ашық ... ... ... ие ... ... ... ... Республикада 1993-ші жылы инфляция 2260% құраса, 1994-
те – 1258, ал 1995-тің аяғында «теңге» тұрақтана бастап, инфляция төмендеді
және ... ... ... ... жылы ... ... 1997-
ші жылы – 11,2%, 1998-ші жылы – 1,9%, 1999-шы жылы – 17,8%, 2000-ші жылы –
9,8% ... ал 2003 ... ... 5,9 %-ға ... ... ... мен ... байланысты инфляцияны екі
типке жіктейді: а) сұраным инфляциясы; ә) өндіріс шығынының өсуімен немесе
жиынтық ... ... ... ... ... ... мәнін бір сөз мен былай деуге болады: «Тауардың өте аз
мөлшеріне өте көп ақша ... ... ... инфляциясы нарықтық
байланыстық монополизмнің бұзылуынанжәне әкімшілдік-әміршілдік басқарудың
ұзақ билеуі кезінде болады. Олар бұл ... ... ... ... Мысалы, біздің экономиканы алатын болсақ, ұзақ жылдар бойы
табиғи емес ең төменгі жұмыссыздықты ... ... ... Бұған көптеген
рентабелді емес кәсіпорындар және артық жұмыс орынын сақтау, еңбекті көп
қажет ететін ... ... ... қол ... ол ... ... үсер етті. Қай кезде де жалақыныңбір бөлшегі еңбекпен
келмесе, онда ол ... ... ... және ... ... ... ... мен ұсыным нарығының өзгеруі нәтижесінде
пайда болуы мүмкін.
Инфляцияны баланстану дәрежесі бойынша жіктейміз: а) ... және ә) ... ... ... ... ... мен қызмет көрсетудің бір-бірінен қатынасында баға өзгермейді, ал
баланстанбаған кезінде - әртүрлі тауар мен қызмет ... ... ... ... ... және ... ... өзгереді. ТМД
елдерінде әзірше баланстанбаған инфляция барынша белең алуда, ол ... орта ... ... ... ... ... ... алатын болсақ, кәсіпкерлік қызметтің дамуына аса қауіпті емес.
Инфляция ... ... осың ... ... ... ... факторынан ұдайы өндіріс процесін тежеуге
айналады. Өндіріс қарқыны төмендеп, экономикалық өсу пропорцмясы бұзылад,
ақша-несие, ... ... ... ... ... ... ... жұмыс күшін ұдайы өндіру жағдайын ұйымдастыруды
бұзып, экономикалық ... ... және т.б. ... баға индексі көмегімен өлшенеді. Ағымдағы ... ... ... ... ... ... Ағым ... баға
индексінен өткен кезендегі баға индексі ... ... ... ... бөлінеді.
Баға индексі = ағым кезіндегі баға - өткен кезеңдегі баға * 100
өткен кезеңдегі баға
Нарықтық ... ... ... ...... ... Бұл шетел валютсын сатып алу-сату операциясы ... ... ... ... ... ... ... биржа арқылы жүзеге асады.
Валюта – бұл ақша бірлігі және оны тауар құны ... ... ... ... ... үш ... қолданылады: а) сол елдің ... ... ... АҚШ ... ... ... Жапония иені,Ағылшын
фунт стерлингі және т.б. ) және оның әртүрлі типтері – алтын, күміс, қағаз;
ә) ... ақша ... ... ақша ... және ... ... ... - шетел валютасы; б) ... ... ... және төлем құралы.
Валюта қолдану саласы мен тәртібіне қарай былай бөлінеді:
а) еркін ... және ол кез ... ... ... ... шексіз айырбасталады;
ә) барлық валюталық операция бойынша ішінара конверсияланатын;
конверсияланбайтын – тек бір елдің ... ... ... ... ... валютасын айырбасталмайды. Еркін конверсияланатын
валютаға: АҚШ доллары,ағылшын фунт стерлингі, швейцария ... және ... ... ... ... ... валютасы тұйықталған болып
келеді. Біздің ұлттық валютамыз ... ... ... ол ... конверсияланбайтын, тұйық валютвға жатады. Қазіргі уақытта
Қазақстан Республикасының ғалым-экономистері «теңгенің» ... ... ... Олар ... ... ... төмендегідей себептермен түсіндіріледі:а)валюталық курстың
жоғарылығы; ә) ішкі бағаның рационалды болмауы; б) ... ... тек қана ... ... ... ... болады.
Нарықтық экономика жағдайында ұлттық ... ... ... және онда ... болуына көмектеседі, ішкі ... ... ... ... ... көтеруді қамтамасыз етеді,
дәйекті сыртқы экономикалық ... ... ... Осы кезде
капиталдың халықаралық ынтымақтасуының жаңа түрі пайда болып, ... ... ... ... ... ... ... – егеменді
мемлекетінің барлық атрибуттарының толық безендіруілуінің соңғы қадамы
болады. ... көп ... ... алғашқы рет өзінің ұлттық ақша
бірлігі – теңгеге ие болады. Ұлттық валютаны енгізу туралы шешім ең ... ... ... елдерде валютаны конверсиялау жетістік ретінде қарастырылады,
прогрессивті өзгерістер нәтижесін жүзеге ... және ... ... ... ... Ашық ... ... валютаны
конверсиялау ұлттық экономиканы әлемдік шаруашылықпен ... ... ... ... ... ... тауарлы
массасын балама емес айырбастан және экономикалық егемендікті құрудың басты
белгісі бола алады.
Валютаны конверсияландыру ... ...... әлемдік
нарықта бәсекелестік қабілеттілігін жасау, ал валюта-қаржы жүйесін сыртқы
сауда мен валюта-несие қатынастарын халықаралық стандартқа сай ... ... ... ... ... ... ... бюджет
тапшылығының барынша аса ұлғаюында және үздіксіз инфляцияда теңгенің
қажетті конверсиялау ... ... ... а) ... ... ... ... өндірісінің міндетті дамуын қалыптастыру;
ә) мемлекеттің төлем балансын жетілдіру; б) инфляцияның ... ... ... бір қатаң ақша саясатын жүргізуге ... ... ... ... қол ... ... емес.
Экономиканы көтеру керек, себебі ол сыртқы сауданың ... ... ... ... Бұл ... ... ... шешуге мүмкіндік жасайды.
Қазіргі уақытта Қазақстан ... ... ... және оның ... ... үшін ... ... себебі оның ар
жағында нақты тауар массасы жоқ. ... кез ... әлем ... ... ... ұлттық валютаға абсолюттік кепілдік бере алмайды. Халықаралық
Валюталық Қор (ХВҚ) , ... ... ... ... ... даму ... құру банктері біздің валютаны қолдайды. Алайда шетелден келген көмек
ұлттық жетістігімізге оң салдар жасауы ... Жаңа ... ... бұл ... ... себебі ол өндірістің ... ... ... ... үшін ... ... курстық арақатынасын
анықтауды қалыптастыру әкімшілдік емес нұсқауды ұлғайту немесе ... ... ... ... ... ... ... толық қанды
валютаны құру сауалы тууы ... ... ... ... ... ... Нәтижесінде қандайда болмасын бір килирингтік валюта болуы
мүмкін, сонда біркелкі ұлттық банк құрылады. Бір жағынан – ... ... ... ... ... әрі ... саясатын шектен
жүргізіген болса, екінші жағынан – экономикалық саясаттың жалпы бағытталуы
мемлекеттің ... әрі ... ... ... ... жүргізілген болса,
екінші жағынан – барлық шаруашылық субъектілері өзінің ... ... ... күшейтеді.
Валюта қаржылық және тауарлық конверсиялану жағдайында жүзеге асады.
Қаржылық – бұл шетел мемлекеті валютасына конверсиялануы.
Тауарлық – бұл кез ... ... шығу ... ... алу
мүмкіндігі.
Сондай-ақ валютаны конверсиялануы бойынша – сыртқы және ішкі ... ... ... – бұл ... ... ... валютаны
қолдануға шектеудің болмауы және оның ... ... ... ... бұл ... ішкі ... ... ұлттық валютаның кез келген
валютаға тауар, массасына, ... ... ... конверсиялану
кепілдігін береді.
Сыртқы экономикалық байланыстар бойынша резиденттердің ... ... ... ... онда ішкі конверсиялану орын ... ... ... ... түрлері аралас түрінде
өткеріледі.
Әрбір ұлттық валютаның басқа елдің ақша ... ... ... ... ... ... ... болып табылады. Басқаша айтсақ, валюталық
курс – бұл ұлттық валюта бірлігінің саны және ол шетел валютасы бірлігіне
айырбастау ... ... ... ... ... ... курсы – бұл ұлттық валютамен шетел валютасы бірлігі
сан оның арақатынасы, ол тіркелген ретте және қалқымалы ... ... ... ... – бұл екі елдегі баға деңгейінің арақатынасын
ескеретін айырбас курсы. Наминалды ... ... ... ... индексі арақатынасына бөлгендегі жекелеген ретте есептелініп
шығарылады.
Тіркелген айырбас ... – бұл ... онда ... ... ... ... ... бекітіледі және өзгертілмеген болып табылады.
Валюта курсысұраным мен ... оған ... ... анықталады.
Сұраным мен ұсынымның әсерінен валюталық курсының ... ... ... және ... ... ... ... қысқаша белгілі график көмегімен бейнелуге болады, онда ол сұраным
мен ұсынымның өзара іс-әрекетін бейнелейді.
Шетел ... ... ... ... төмендегідей факторларымен
байланысты: а) тауар мен қызмет көрсету импортына елдің ... ... б) ... төлем түрлеріне және т.б.
Валютаның ұсыным мөлшері елдің экспорт көлемімен, сыртқы займмен және
т.б. анықталады. Одан басқада, валюта ... ... әсер ... ... ... ... ... көлемі және өндіріс шығындарының деңгейі;
- ақшаны нақты ... алу ... және ... ... ... ... мен ұсынысына әсер ететін төлем ... ... ... ... ... әлімдік нарықтағы валюталық сенімділік және т.б. (3, 417-422
бет(
Р Д S
S Д
Q ... ... ... ... ... ... Республикасының
Ұлттық Банкі Туралы» жаңа заңы ... ... ... ҚР ... ... ... терең өзгерістерге ұшырады. Сонымен, Қазақстан Ұлттық
Банк заңды түрде танылды, ал шын мәнісінде ол 1992 ... бас ... ... ... ... ... ... және республика банк жүйесінің дербестігін
нығайту мақсатында 1993 ... ... ... ... ... ... ... іске қосылды, ол металл тиындарын.
Ұлттық валютаны ... ... ... ... ... жеке басшылығымен жүргізілді және осы мәселе ... ... ... құпияда әрі жоғары деңгейде ұйымдастырылды. Сонымен бірге, ол
қысқа мерзімде – бір жыл, екі ай ... ... ... ... ... ... сол ... Примьер-министр С.А.
Трещенконың төрағаларымен мемлекеттік комиссия құрылып, «теңгені ... ... Ал, 1993 ... орта ... РФ Үкіметі мен РФ
Орталық Банкі айналыстан 1961-1991 жылдары шығарылған рубльдік банкноттарды
алып тастап, бұрынғы КСРО ... жаңа ... ... валютаның енгізу
арқылы өзінің ақша реформасына кіріскен еді, демек, жаңа ... ... ... ТМД ... жеке бюджеті кезіндегідей кең бола алмады.
ҚР Президенті ұлттық валютаның 1993 жылы 15 ... ... ... ... қол ... 1993 ... 15 қарашасы ұлттық валютаның туған күні деп
саналады. Ұлттық ... ... ... қадамдар есептелді, теңгенің
бағамы сол кезде бір АҚШ ... үшін 4,6 ... ... ... АҚШ
долларына қатысындағы теңге бағамы еліміздің алтын қорының тұрақтануы ... ... ... ақша ... ... отырып
есептелінді. Бірақ ол ұзақ сақталмады, тағыда құлдырай берді. Ал теңгені
біз ерекше шиеленістерсіз негіздік.
Бүгінгі ... ... ... өз егемендігінің 13 жылдық мүшелтойын
атған кезеңде, біз ... ... ... ... он жыл ішінде бүткіл
өркениетті әлем секілді өзіміздің ... ... ... бір-бірімен санасып, өзаратиімді мүдделерде ... ... ... Қазіргі кезде Қазақстан экономикасыдәйекті түрде
көтеріліп келеді. Бұл ішінара өнеркәсіп өндірісінің, жалпы өнімнің ... ... ... ... ... қиғаштықтар бар: заңгерлер мен
дипломаттарды көп шығардықта, ал инженерді, мал дәрігер мен ... ... ... мамандар азшылық. Валюталық түсімдер негізінде
республмканың келешегі үшін «Ұлттық ... қоры ... ... ... жеңіл өнеркәсіп, машина жасаудың өркендеуіне көмектеседі. Яғни,
қазіргі таңда біз дербес саясатты жүргіземізжәне біршама ... ... ... Ақш ... ... ... біріңғай валютаға келуіміз
ғажап емес…
Сонымен, осының бәрі сондай-ақ ... ... ... ... ... оң ... ... деген сенімділіктің көрсеткіші болып
табылады. ... бұл ... ... қаржы секторында проблема жоқ дегенді
білдірмесе керек. Әлі де ... ... ... ... етуде, сондықтан
да біз бүкіл қаржы жүйесінің одан әрі өркенді ... ... ... ... А.С. ... У.А. ... ... Астана,2002 381-382, 385-392, 383-385 беттер
2.Мақыш С.Б. «Ақша айналысы және несие». Алматы,2004ж 205-227 бет
3.Шеденов Ө.Қ., Сағындықов Е.Н., ... Б.А., ... ... Б.И. ... ... теория».Ақтөбе,2004 ж 63-72 бет
4.ҚР-ның Ұлттық Банкі №004 баспасөз релизі 2005 жылғы 13 ... ... 2005ж 3-4 ... Қ.Қ., ... С ... 417-422 ... Ф.Н.Жақыпова «Экономикалық теория» Алматы,1999 197-
203 бет
7.Қазақстан Республикасындағы банктер және банк мекемелер туралы заңы
36-бап,56-бап
Қосымшалар
1 ... ... ... ... жыл 1 кв. ... АҚШ ... ... операциялар есебі ... мен ... ... мен ... ... ... мен ... импорты ... және ... ... ... ... ... операциялар есебі ... ... ... ... ... ... ... ... ... -243,4

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 31 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстанның инвестициалық қызметті қаржыландыру ресурстарын бағалау және талдау ерекшелігі12 бет
Қазақстанның қаржы жүйесі17 бет
Қазақстанның қаржы нарығын жетілдіру жолдары25 бет
Қаржының Қазақстанның сыртқы экономикалық қызметіндегі рөлі мен маңыздылығы3 бет
XVIII - XIX ғғ. Қазақстанның мәдениетi140 бет
XXI ғасырдағы Қазақстан Республикасы экономикасының дамуы19 бет
Автоматты басқару теориясы пәнінен электронды оқулық жасау66 бет
Агробизнес және агроөнеркәсіп кешені10 бет
Адам әрекеті нәтижесінде табиғи кешендердің өзгеруі туралы ақпарат28 бет
Аймақтағы петроглифтерді зерттеу ісінің қалыптасуы мен дамуы16 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь