Қытай тілі жөнінде

КІРІСПЕ
1 ҚЫТАЙ ТІЛІ ЖӨНІНДЕ ЖАЛПЫ ТҮСІНІК
1.1 Тіл туралы бірер сөз
1.1 Тіл туралы бірер сөз
1.2 Қытай тілінің фонетикалық, лексикалық және грамматикалық ерекшеліктері
2 ҚЫТАЙ ТІЛІНДЕГІ ҰНАМДЫ ЖӘНЕ ҰНАМСЫЗ СӨЗДЕР
2.1 Ұнамды және ұнамсыз сөздер туралы түсінік
2.2 Сөздің эмоциялық бояуы туралы
3 ҚЫТАЙ ТІЛІ ФРАЗЕЛОЛГИЗМДЕРІНДЕ ҰНАМДЫ ЖӘНЕ ҰНАМСЫЗ СӨЗДЕРДІҢ КЕЗДЕСУІ
3.1 Ұнамды және ұнамсыз мағынадағы фразеологизмдер
3.2 Антоним, синоним және ұнамды, ұнамсыз сөздердің логикалық байланысы.
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Қазіргі заманда көптеген алдыңғы қатарлы елдерде «ағылшын тілін пессимистер, қытай тілін оптимистер оқиды» деп айтылатын сөздер Қазақстан елінің қытай тілін оқитын жастардың ұранына айналған секілді. Әлемнің көне тілдерінің бірі болып есептелетін қытай тіліне адамдардың қызығушылығы күннен-күнге өсуде. Қытай тілі саласы - біздің еліміздегі жас мамандықтардың бірі деп айтсақ та болады. 90-шы жылдардың басында отандық білім ордаларында қытай тілі пәнін оқыта бастады. Көрші елдің тілін оқытуда, оқытушылар көптеген қиындықтармен кездесті. Осы уақытқа дейін бірқатар проблемалар өз шешімін тапқанымен, әлі де қытай тілін оқытудың зерттелетін салалары айтарлықтай көп.
Жер бетіндегі бірнеше өркениеттер иероглификалық хатты ерте замнда қолданатын. Қоғам, ғылым және философиялық ойдың дамуымен қатар, әр елдегі графикалық жазу біртіндеп әріптік жазумен ығыстырылды. Осы күнге дейін өзінің жалпы қалпын сақтап, қолданыста бар жазудың бірі – қытай тілі. Қазіргі таңда жазу белгілерінің семантикалық және фонетикалық түрлері бар, қытай иероглифтері - семантикалық белгілер, яғни әрбір иероглиф бір не бірнеше мағынаға ие. Сонау заманнан қытай иероглифтері әрине өзгеріске ұшырады, мемлекет тарапынан да қытай иероглифтерін тез есте сақтау үшін иероглифтерді бар мүмкіндігінше қысқартып, жеңілдету шаралары да өткізілді.
Жазу қытай елінің тарихында Шан-Инь б.з.д. XV ғасырда бар болатын. Оған куә ретінде 1889 жылы Хэнань провинциясынан археологтардың қазба жұмыстары нәтижесінде табылған жануарлардың сүйегіндегі жазбалар. Сонымен қатар, асқа қолданатын ыдыстардың бетінде де көне жазбаның іздері табылған. Осынау ұзақ уақыт бойы өз жазуын сол қалпы сақтап келу, бұл бір қытай халқының дәстүрді мықты сақтау қасиеті шығар. Қазақ халқына да тән өзіндік жазуы Орхон-Енисей ескерткіштерінде табылған, соны сақтап қалу, не болмаса қайта жаңғыртып, қолданысқа енгізу әлі де қолымыздан келмеуде.
Зерттеу жұмысының өзектілігі: Қазіргі таңда қытай тілінің грамматикасы толық-қанды зерттелген, алайда қазақстандық тіл үйренушілер үшін мемлекеттік тілде, не болмасын орыс тілінде қажетті материалдар жоқ. Ұнамды және ұнамсыз мағына - қытай тілінің грамматикалық ерекшеліктерінің бірі. Мағынасы жағынан бір-біріне жақын сөздердің әрқайсысы өзінің қолдану реті бар. Сөздіктерден қарағанда аудармасы бір-біріне ұқсас келетін, 才干, 才华, 才能 бұл үш сөздің де мағыналары бір-біріне жақын, алайда, кішкене айырмашылық бар, бұлардың барлығы бір шама жоғары қабілетті білдіреді, бірақ негізгі түйіні ұқсас емес, 才干 - бұл адамның жұмыс істеу қабілетін білдіреді, 才华 - бұл сөз адамның парасаттылығы мен қабілетін білдіреді, ал才能 - сөзі бір негізгі қимылды немесе ойды іске асыруда қолданылады. Осындай сияқты мысалдар қытай тілінде жетерлік. Сонымен қатар қытай тілінде сөздің эмоциялық мағынасына көңіл бөлу керек, сол сөздің ұнамды сөз немесе ұнамсыз сөз екенін анықтап алу керек.
Кітаптар мен монографиялар:

1. Горелов В.И. Грамматика китайского языка. – М.: Просвещение 1974ж.
2. Готлиб О.М. Практическая грамматика китайского языка М-И.: Муравей 2004
3. 现代汉语语法. Пекин.: Шыңжаң білім беру 1999ж.
4. 汉语水平等级标准与语法等级大纲. 高级教育出版社 2006 ж.
5. Люй Шу Сян «Очерк грамматики китайского языка» ІІ бөлімі, М.: Наука 1965 ж.
6. Ван Ляо И Основа китайской грамматики М.: издательство иностранной литературы 1954 ж.
7. Иванов А.И. Поливанов Е.Д. Грамматика современного китайского языка М.: Издание института востоковедения 1930 ж.
8. Драгунов А.А. Грамматическая система современного китайского разговорного языка Л.: Издптельство Ленинградского университета 1962 ж.
9. Қордабаев Т. Жалпы тіл білімі А.: Мектеп 1983 ж.
10. Аханов Қ. Тіл білімінің негіздері А.: Мектеп 2002 ж.
11. Байынқол Қалиұлы Жалпы тіл білімі А.: Жалын 2005 ж.
12. Хаматова А.А. Словообразование китайского языка М. 2003
13. Даулетова Ф.Н. Китай: мифы и реальность А.: 2005 ж.
14. М.В. Софронов «Киайский язык и китайское общество» М.: Наука 1979 ж.

Сөздіктер:
15. 现代汉语词典 北:北大出版社2006 ж.
16. 汉俄词典 М.: Вече 2003 ж.
17. 成语词典 北:北大出版 社2006 ж.


Мақалалар мен мерзімді емес басылымдардың тізімі:
18. Даулетова Ф. Абай шығармаларындағы тұрақты тіркестердің қытай тіліне аударылу жайы // ҚазҰУ Хабаршысы. Шығыстану сериясы. Алматы, 2001, №1 (15).
        
        КІРІСПЕ
Қазіргі заманда көптеген алдыңғы қатарлы елдерде «ағылшын ... ... ... ... оқиды» деп айтылатын сөздер Қазақстан
елінің ... ... ... ... ұранына айналған секілді. Әлемнің көне
тілдерінің бірі болып ... ... ... ... қызығушылығы
күннен-күнге өсуде. Қытай тілі ... - ... ... ... бірі деп ... та ... 90-шы ... басында отандық
білім ордаларында қытай тілі ... ... ... ... ... ... ... көптеген қиындықтармен кездесті. Осы уақытқа ... ... өз ... ... әлі де қытай тілін оқытудың
зерттелетін салалары айтарлықтай көп.
Жер бетіндегі ... ... ... ... ерте замнда
қолданатын. Қоғам, ғылым және философиялық ойдың дамуымен қатар, әр елдегі
графикалық жазу ... ... ... ... Осы ... дейін
өзінің жалпы қалпын сақтап, қолданыста бар жазудың бірі – қытай ... ... жазу ... ... және ... түрлері бар,
қытай иероглифтері - семантикалық белгілер, яғни ... ... бір ... ... ие. ... ... қытай иероглифтері әрине өзгеріске
ұшырады, мемлекет тарапынан да қытай иероглифтерін тез есте ... ... бар ... ... ... шаралары да өткізілді.
Жазу қытай елінің тарихында Шан-Инь б.з.д. XV ғасырда бар болатын. Оған куә
ретінде 1889 жылы ... ... ... қазба жұмыстары
нәтижесінде табылған жануарлардың сүйегіндегі жазбалар. Сонымен қатар, асқа
қолданатын ыдыстардың бетінде де көне жазбаның іздері табылған. ... ... бойы өз ... сол ... ... келу, бұл бір қытай халқының дәстүрді
мықты сақтау қасиеті шығар. Қазақ халқына да тән ... ... ... ... соны ... ... не ... қайта жаңғыртып,
қолданысқа енгізу әлі де қолымыздан келмеуде.
Зерттеу жұмысының өзектілігі: Қазіргі таңда қытай ... ... ... ... ... тіл ... үшін
мемлекеттік тілде, не болмасын орыс тілінде қажетті материалдар жоқ. Ұнамды
және ... ... - ... ... грамматикалық ерекшеліктерінің бірі.
Мағынасы жағынан бір-біріне жақын сөздердің әрқайсысы өзінің қолдану ... ... ... ... ... ... ... 才干, 才华,
才能 бұл үш сөздің де мағыналары ... ... ... ... бар, ... барлығы бір шама жоғары қабілетті білдіреді,
бірақ ... ... ... ... 才干 - бұл ... жұмыс істеу қабілетін
білдіреді, 才华 - бұл сөз адамның парасаттылығы мен ... ... - сөзі бір ... қимылды немесе ойды іске асыруда қолданылады.
Осындай сияқты ... ... ... ... ... ... қытай тілінде
сөздің эмоциялық мағынасына көңіл бөлу керек, сол ... ... сөз ... сөз ... ... алу ... ... сөздер жігін ажырататын
грамматикалық заңдылық – ... және ... ... деп ... Ұнамсыз
сөздің ұнамды сөз болып қолданылуын, сөздердің эмоциясына қарай ... ... ... ... болып бөлінеді. Кейбір ұнамды ... ... ... бір тілдік ортада, олардың эмоциясы үлкен өзгерісте
болады. Сөздің ... ... ... - кей ... ... ... басқа, сөздің эмоциялық мағынасына да ие болады. Яғни қуаныш
пен қайғы, қолдау мен қарсы болу ... т.б. адам ... ... ... ... ... дейміз. Мысалы: “成果” cheng guo “后果”
hou guo ... ... ... ... жақсылықты, табысты білдіретіндіктен
бұл ұнамды сөзге жатады. Ал соңғысы ұнамсыз сөзге жатады, сондықтан қолдау,
қуаттау, мақтау мағынасын білдіретін ... ... ... жеккөру, кемсіту,
жабайы сөздері - ұнамсыз сөзге жатады.
Зертеу жұмысының мақсаты. Зерттеу еңбегінің басты ...... ... ... тән, ... және ұнамсыз мағына
құбылысын жан-жақты ашып көрсету. Жай сөздерде, не ... бұл ... ... ... бөле ... қажеттігін, тіл
үйренушілерге жеткізу.
Зертеу жұмысының мақсатынан ... ... ... ... тілі ... ... ... жеткізу
• қытай тілінің грамматикалық ерекшеліктерін көрсету
• қытай тілінің фонетикалық ... ... ... ... ... ерекшеліктерін көрсету
• сөздің эмоциялық бояуы құбылысымен таныстыру
• ұнамды және ... ... ... аша ... ... ... және ұнамсыз мағынада қолдануын мысалдар
арқылы көрсету
Зерттеудің пәні мен объектісі ... ... ... ала ... ... ... Бұл ... ұнамды және ұнамсыз
мағыналарға түсініктеме толық қанды берілген. В.И. Гореловтың «Грамматика
китайского языка» еңбегінде ... ... ... ... ... ... ... бірі - сөздің эмоциялық бояуы
туралы ... сөз ... ... ... Диплом жұмысының теориялық және
әдіснамалық негіздері ... В.А. ... ... ... ... грамматика оқулығы, «英语语法应试指导» оқулығы cонымен қатар,
көптеген ғылыми еңбектер мен сөздіктер де пайдаланылды. Атап ... ... ... язык и ... общество», «Қытай тілі сөздігі »
сияқты шет тліндегі еңбектері де ... ... ... ... ... ... Себебі, толыққанды оқулық табылмады, оның қытай
тіліндегі материалдарын аудару арқылы ғылыми жұмыс атқарылды.
Зерттеу әдістері. Баяндау, ... ... ... ... талдау әдістері қолданылған.
Зерттеудің теориялық-практикалық маңызы. Диплом ... ... ... тілі ... саласында, ұнамды және ... ... ... тәсілдері, фразеологизмдердің ұнамсыз және
ұнамды мағынада келуі, сөздің эмоциялық бояулары туралы зерттеу жұмыстарын
жүргізуде пайдалы бола ... ... ... ... ... үш тараудан, қорытынды
және пайдаланған әдебиеттердің тізімінен тұрады.
Бірінші тарауда жалпы қытай тіліне ... ... ... ... ... ... параграфта, жалпы тіл түсінігіне анықтама.
Екіншісінде, қытай тілінің фонетикалық, лексикалық және ... ... ... ... ... ... және ... мағынаға анықтама
беру, мысалдары арқылы түсіндіру. Бұл тарау да екі параграфтардан тұрады.
Біріншісінде, ұнамды және ... ... ... ... ... ... сөз ... екішісінде, сөздің эмоциялық ... ... ... ... қытай тілі фразеологизмдерінің ұнамды және ... ... ... ... ... фразеолгизмдер бірінші параграфында
талданған. Екінші параграфы синоним, антоним және ұнамды, ұнамсыз сөздердің
логикалық байланысы ... сөз ... ... ... ара ... ... бұл ... зерттелген.
Қорытынды бөлімде қандай тілді алсақ та, сол ... ... ... ... ... ... және ұнамсыз мағынаға жеңіл-желпі
қарамау керектігі жайлы. Бұл категорияның сөйлеу, жазу ... ... ... ... туралы сөз қозғаймыз.
1 ҚЫТАЙ ТІЛІ ЖӨНІНДЕ ЖАЛПЫ ТҮСІНІК
1.1 Тіл туралы бірер сөз
Тіл дегеніміз не? Бұл сұраққа жауап көп және ... ... ... ... сөйлесу тілі – қыры да, сыры да мол, өте күрделі құбылыс.
Қазіргі ... ... ... ... материалистік көзқарастарға
негізделеді. Онда тілдің қатынас қызметі де, ... ... ... ... ... ... ... жағынан алынғанда: «Тіл – қатынас
құралы, ол қоғам мүшелерінің бір-бірімен қатынас жасау, өзара түсінісу ... (Ф. ... «Тіл – адам ... аса маңызды құралы» (В.И.
Ленин). Ал экспрессивтік қызметі ... ... «Тіл – ... ... ойды ... жарыққа шығарушы құрал» (К. ... ... болу – ... ең ... ... Тілдің басқа қызметтерінің
барлығы оның осы негізгі қызметіне тәуелді.
Тіл дегеніміз – қатынас құралы, ... ... ... ... түрде қалыптасқан жүйесі.
Тіл – халықтың тарихы, оның күллі өмірінің ізі. ... сол ... ... ... мен ... ... мен ... сезіліп тұрады.
Тіл – талай заманның жемісі. Ол бірнеше қоғамға қызмет ете береді. Мысалы,
қазақ тілі феодалдық ... да, ... ... да қызмет етті. Енді,
міне, нарықтық қатынас қоғамына да қызмет етіп отыр.
Тіл белгілі бір ... ... не ... не ... ... өтеу ... ... барлық таптар үшін қызмет атқарады. Олай болса, тіл ... ... ... ... ... ие болады. Бұл – оның ең басты
ерекшелігі.
Ендеше, адамзат тілі – биологиялық та, психологиялық та ... ... ... ... ... ... қызмет етеді. Себебі тіл қоғам үшін,
қоғам мүшелерінің пікір алысып, өзара түсінісу үшін ... сол ... сол үшін ... ... ... түсінісу қоғам бар жерде ғана
болады. Бір-бірімен сөйлесетін адамдар жоқ жерде тіл де жоқ. ... ... ... ... ... тіл де сол ... сол ... пайда болған.
Қоғамсыз – тіл, тілсіз – қоғам болмайды.
Тілдің ең басты қызметі не?
Оның ең ... ...... ... ... Тіл – адам ... ... құралы, сөйлесіп, пікір алысудың құралы ... ... ... ... мен ... ... ... екі жақты болады. Біріншісі: тілсіз
ешбір қоғам өмір сүре алмайды. Тіл жоқ ... ... ... ... етуі ... емес. Өйткені тіл – қоғамның өмір сүруінің басты шарты.
Екіншісі: тіл қоғам бар жерде ғана өмір ... ... тыс тіл ... екінші басты қызметі – ол ойлаудың, ойды ... ... ... ойы тіл ... ... белгілі болады. Демек, ойлау мен тіл бір-
бірімен тығыз байланысты.
Тілдің бұл екі қызметінің басқа, яғни ... ... болу ... ... ... болу ... ... тағы бір қызметі бар. Ол – оның
атауыштық (номинативтік) қызметі. Яғни тіліміздегі әрбір сөз, сөз ... ... бір ... ұғымның, қимылдың, сынның аты, атауы болып табылады.
Тілдің төртінші қызметі – дүниетанымдық қызмет. Біәз дүниені тіл ... ... тіл – ... ... бейнелеудің негізгі формасы.
Тілдің бесінші қызметі – экспрессивті-эмоционалдық қызмет. ... ... деп - ... сол ... ... деген
өзіндік (субъектиті) қатынасын, эмоциясын, яғни не ... ... не жек ... ... ... ... масқара, қап, айналайын т.б.
Тіл адамдардың қатынас құралы ретңнде барлық қоғамға қызмет етеді.
Сондықтан да, ол ... ... ... ... ... Себебі тіл – таптық емес. Оны белгілі бір тап жасамайды. Ол сол
тілде сөйлейтін барлық ... ... ... ... ... ... нысандық (объективтік) заңы бойынша дамиды.
Бірақ оның ... ... ... тығыз байланысты. Өйткені қоғам өмірінде
болған өзгерістер белгілі бір ... ... де ... ... онда ізін
қалдырады.
Тіл мен ойлау өзара байланысты. Дыбыстық тіл де, абстракты ойлау да
адамға тән ... ... тіл де, ... да - адам ... соның жемісі: екіншіден, тіл де, ойлау да – қоғамдық ... ойы ... ... бірліктер (сөздер, сөз тіркестері, сөйлемдер)
болмыспен ... ... ... ... ... өзара пікір алысуы тіл арқылы іске ... Адам өз ... тіл ... айтып (не жазып) жеткізеді. Тыңдаушы да айтушының
ойын тіл ... ... ... болар, К. Маркс: «Тіл дегеніміз – ойдың
тікелей шындығы» - ... ... ... тіл – ... алысу құралы, ойлаудың
құралы, ойды жарыққа шығару құралы. [11, 51 б]
Тағы да ... ... мен тіл ... ... байланысты. Тіл
ойлаудың шығуымен бірге, бір мезгілде шығып қалыптасты және оның ... ... ... ... ойлаудың тілден тыс болуы мүмкін емес екен.
Демек, тіл бір ... ... ... Яғни ... ... ... ... болып табылатын тілді қоғамнан екі елі ажырату мүмкін емес.
Тіл қоғамсыз өмір сүре алмаса, ... да ... ... алмайды. Егер тіл
болмаса, қоғамның дамуы тоқтап, адамдардың ... ... ... өз ... ... ... еді. Демек тілдің
әлеуметтік сипатының өзін қоғамдық құбылыстар қалыптастырған
1.2 Қытай тілінің фонетикалық, лексикалық және ... ... тек қана жай ... ... пікір алысудың құралы» ғана
емес, бір ұлттың халықтық ... ... ... басқа халықтың тілін
білдім деген сөз, сол халықтың ділін білдім деген сөз. Бұның себебі ... сол ... ... ... ... сол ... ... біте
қайнасып, бір тұлға болып, бүтін бітімге айналып ... ... ... ... бұрын грамматика мәселесінің
өзіне жеке тоқталып өтейік. Грамматика дегеніміз – ... ... ... құрау ережелері. Ол лингвистикадағы ... ... Яғни ... ... сөз бен ... ... ... сөз бен сөйлемдерде болатын ... ... мен ... ... Өйткені тек сөздерді
тізіп қоя салумен ғана ... ... ... Ол ... жету үшін
тілдік заңдылықтардан пайдалана отырып, ... ... ... тура
келеді. Ал жеке сөздер қайткенде кірігеді, қайткенде бірігеді... деген
мәселелерді ... ... ... да грамматика тілді зерттеудің
негізгі 4 құрамдас бөлігінің бірі ... ... ... ... семасиология). [12, 6 б]
Грамматика сөзі біріншіден – ... ... ... ... ... құрылымдық заңдылықтары мен құбылыстарын зерттейтін ғылым деген
мағыналарды білдіреді.
Грамматика өз ішінен екі ... ... ... ... жасалуы мен
түрленуін зерттейтін саласы – морфология деп ... да, сөз ... ... ... саласы - синтаксис деп аталады. Демек грамматика
жеке ғылым, дербес пән ретінде тілдегі сөздердің жасалуы мен ... ... ... мен ... ... ... ... тілдің грамматикалық ерекшелігі болады. Бір ғана сөйлем мүшелерінің
сөйлемдегі рет тәртібін алып айтатын болсақ, соның өзі әр ... әр ... ... Мәселен, қытай тіліндегі сөйлем мүшелерінің рет тәртібі –
бастауыш – баяндауыш - толықтауыш ... рет ... ... қытай тілі грамматикасын біз бұл арада дәстүрлі грамматика ... ... атап ... ... ... өз ...
морфология, синтаксис деген екі үлкен салаға бөлінеді. Мұнда морфология
сөздің құрылымдық ... ... ... және ... Ал ... сөз ... құрылымдарын, сөйлем мүшелерін
және сөйлем түрлерін т.б. сөйлемдік ... ... мен ... – грамматиканың бөлек-бөлек екі саласы болғанымен,
олар бір-бірімен өзара тығыз байланыста болады. Мысалы:不但A 而且 B ... ... ... ... ... ... синтаксиске тән болса; 不但
мен 而且 жалғаулық ретінде морфология категориясына ... ... ... ... мен ... ... олай, біріне
бұлай қарамау керек. Ал қытай тілін өзге тілдермен салыстыра келгенде, оның
мынадай ерекшеліктері: фонетикалық, лексикалық және ... бар ... ... ерекшелігі.
Cөз дегеніміз - қыры-сыры мол, күрделі категория. ... ... шығу ... даму ... ... ... жасалу
жолы,өзгерілу жүйесі және басқа алуан түрлі жақтары ... ... әр ... ... ... тұрғыдан қарап тексереді. Мысалы,
сөздің дыбыстық жағының сыр-сипатын оның белгілі бір ... ... ... естілетінінен байыптаймыз. Дыбыстық комплекс дегеніміз –
сөздің ... ... Бір ... ... ... бәрі де ... ұғымды, белгілі бір дыбыстық жамылыш арқылы айтып, сол дыбыстық жамылыш
арқылы естіп, сол арқылы сөз түрінде ... ... ... ... ... бір ұғымның аты я ... (сөз) ... ... ... ... бір ... ... тұлға болса,
екіншіден жеке-жеке дыбыстарға бөлшектенетін немесе, керісінше, жеке-жеке
дыбыстардан құралатын ... ... ... ... ... ... –тіл білімінің фонетика тарауының міндеті.
[12, 29 б]
Қазіргі қытай тілі ... өзге ... ... ... ұрып ... көрнекті бір ерекшелігі – мейлі бір
буынның басында немесе соңында болсын екі не үш ... ... ... ... ... Бұл ... түркі немесе славян тілдерімен
салыстырғанда, әсіресе анық байқалады. ... ... ... ... ... бір ... ... іркес-тіркес келіп тұрған дауыссыздарды
алайық немесе орыс ... ... ... ... келетін жағдайларын
(парк, здраствуй) алайық, бұл секлді құбылыстар қытай тілінің фонетикасына
мүлде жат. ... ... ... мынау: қытай тіліндегі буындардың
құрылымдық формасы ретті, буындардың шет-шекарасы өте ... ... ... ... орны ерекше, яғни буындардағы дауысты
дыбыстардың сандық самағы дауыссыздардан әлде қайда көп ... ... ... ашық ... ... де, әр ... ... ырғақ (тон)
болатындығы да қытай тілі фонетикасының ... ... ... ... төрт тон бар, яғни ... буын сөздің өзіне тән дыбысталуы,
әуені бар десек те ... ... 1 тон() ... ... ... 2 ... дыбыс жоғары көтеріледі, 3тон () дыбыс ... ... ... өз орнына
келеді, 4 тон () дыбыс төмен түседі. [13, 4 б]
Тіл ерекшелігіндегі тондар тек ... ... ... ғана ... сонымен қатар сөйлеуде рифма мен әуендік дыбысталу ... ... ... ... бір буын әртүрлі мағына береді.
2. Лексикалық ерекшелігі.
Қазіргі қытай тілі лексикасының басты ... бірі ... ... бір буындылықтан жаппай қос буындылыққа қөшіп бара
жатқандығы. Бұл жағдай, әсіресе, мына ... ... анық ... көне ... ... бір ... сөздердің түгелге дерлік екі
буынды сөздер басуда. Мысалы, көне қытай тілінде «көз» - ... ... ... ... оның ... « 眼睛 » ... қос буынды сөздің басқаны
белгілі. Сол секілді - 军 -нің ... 军队- ның ... ... атауға
болады. Екіншіден, көне қытай тіліндегі бір буынды сөздердің біразы қазіргі
қытай тілінде аллофондық рөл атқарып, қос буынды сөз ... ... ... жайы бар. ... көне қытай тілінде «білу» деген мағынасы
білдіретін « 习 » ... сөз ... ... ... 练习 ... 实习 ... 习题 (пысықтау сұраулары)
деген секілді қос буынды сөз жасайтын аллофон болып жүр. ... да ... ... ... тіліндегі бұрын-сонды қалыптасқан сөздер немесе сөз
тіркестері уақыт озған сайын өзінен-өзі ықшамдалып, қос ... ... ... Мысалы,科学研究 - 科研医疗效果 - 医疗
өзгеру секілді үрдісі бел алуда. ... өзге ... ... ... кірген көп буынды сөздердің де орнын таза қытайша екі буынды
сөздер иеленуде.
Бұлардан тыс қытай тілі ... тағы бір ... ...... сөздерді біріктіру арқылы жаңа сөз ... ... ... ... ... ... сөз жасау ерекшелігі сөзді туындату
арқылы емес, түбір сөздерді біріктіру ... ... ... ... тілінде 80000 сөз бірлігі бар. Қытай тілінде емін-еркін ... оқи ... ... жету үшін 4-5 мың ... ... ... ... айналымда осы иероглифтер жүреді, сонымен қатар
бір иероглифтін бірнеше мағынасы болуы мүмкін, мысалы ойлау, ... ... ... келу 想 ... ... Бір ... ... бір
буынмен бірге келіп, басқа мағына береді. Мысалы, 飞机 - ... 机会 ... екі ... кездесетін机 иероглифі екі сөзде екі жаңа ... ... ... ... 75 000 сөзі классикалық еңбектер бетінде қалып қоюда,
себебі ... ... ... ... ... ... мысалы әскери терминдерді алатын ... сол ... ... адамдар ғана қолданады. Қарапайым қытайлық оны күнделікті өмірде
қолданбайды, егер кездесіп қалса, ... ... бұл ... еш
болмайды.
Қытай тілінің тағы да бір ... ... – pinyin, ... ... ... ... беру. Рinyin инициаль және
финальдан тұрады. Олар ... және ... ... ... ... мен ... ... саны бар. 1958 жылы қытай тілін
жеңілдету мақсатында фонетикалық ... – pinyin ... ... ... ... қолданылды:
- Білімі жоқ балаларды оқытуа, шетелдіктеге білім беру саласында
- Сөздіктерді ... ... ... ... ... ... танып білмейтін адамдардың керекті компания, орынды
тез табу мақсатында атауларды pinyinмен беру
Сонымен қатар pinyin ... мен ... ... ... ... ... ерекшелігі.
Қытай тілінің жай сөйлем құрылымы мынадай: бастауыш + ... ... бұл ... ... ... де тән. ... тіл ... өзгеру тән емес. Яғни, қытай тілі грамматикасына «уақыт», «аспект»,
«жақ», «септік», «сан» сияқты категорияны ... ... ... ... ... ... тек ... құрылымын сақтай отырып,
сойлем құраса болғаны. Мысалы, «мен дүкенге барам» сөйлемі қытайша ... ... «мен + бару + ... не ... ... тілі ... ... «орыс тілі + мұғалім» деп айтылады.
Қазіргі қытай тілі грамматикалық ерекшелігі тұрғысынан аналитикалық
тілге ... Яғни онда жеке ... өз басы ... ... да,
грамматикалық мағыналар көп жағдайда сөздердің орын-реті, шылаулар арқылы
білдіріп ... ... ... ... сөйлемде «他» бастауыш болатын
болса, «我找他» деген сөйлемде толықтауыш қызметін ... тұр. ... ... ... ... және的》 шылауларының
арқасында, біресе салалас, біресе сабақтас тіркес болып тұр. Ал ұқсас ... ... ...... сол істің әлі жалғасып жатқандығын,
ал 完 шылауы іс-әректтің аяқталғандығын білдіреді.
Қазіргі қытай тілі грамматикасындағы көрнекті ... ... ... бірі – ... шама есім (мөлшер сөз) мағынасын білдіретін
сөздердің көптігі. Бұл ... ... ... соншалық, қытай тілі
морфологиясында ол өзінше сөз табы ретінде қарастырылады. Басқа қандай
тілді ... та, ... зат ... сырт ... ... сай
(ұзындығы, жалпақтығы т.б. ) өзіне тән ... ... ... көптеп
кездеспейтін құбылыс. Яғни қытай тілінде зат есімді ... ... ... зат ... тіке қосақталмайды. Міндетті түрде сол ... ... ... ... ... зат ... сан есімнің ортасында тұруы
керек. Бұған мысал келтіріп жату басы ... ... ... тілінде барлық зат
есімдердің өзіне тән мөлшер есімдері болады.
Қытай иероглифтеріне тағы да тән бір ...... ... құралуы. Қытай тілін үйреткенде осы кілттерді
үйретуден бастаған жөн. Мысалы, «жақсы» сөзі әйел және бала ... ... ... – ана мен бала ... болса жақсы болады. Сол
сияқты қолмен атқарылатын ... ... ... сол ... ... 打,拿, ... ... төмендегідей ерекшеліктерін атап көрсеткен жөн:
• Қытай тілінің негізгі бірлігі – иероглиф.
• Иероглиф сөз ... ол ... ... ... сөз ... ... тілінің көптеген сөздері бір иероглифтен тұрады, негізінен
бұл көне тілден сақталып қалғандары
- сөздердің көбісі екі иероглифтен тұрады.
- Ал ... үш не одан да көп ... ... Бір ... буындардың мағынасын білгенімен, екеуін қатар қойып,
біріктіргендегі мағынасын кейде білмей ... ... ... ... абзал.
- Жеке сөздермен қоса, сол сөзбен бірігіп ... ... ... ... болады.
• иероглиф өзі жеке морфологиялық сипатқа ие ... Жеке ... ... не болмаса етістік пен ... ... ... морфологиялық белгілері тек қана контексте көрінеді
• Бір иероглиф контекске қарай бастауыш та, баяндауыш та, толықтауш
та болып келе ... ... 好hao ... деген мағынаны
білдіреді. 爱 ai (жақсы көру) иероглифімен қосыла爱好aihao
«хобби», 好人haoren ... ... ... ... жеңіл,
оқуды ұнату », 冷lengиероглифімен 好冷haoleng «қандай суық!» деген
бір иероглиф жанындағы ... ... ... сан ... береді.
• Бастауыш пен толықтауыш жіктелмейді, септелмейді, саны өзгермейді.
Мұндай жіктелу сияқты өзгерістерді көрсететін арнайы иероглифтер
бар. ... пен ... сөзі бір ... ... ... не ... контекст арқылы білеміз. Мысалы,我看书
(мен кітап оқып отырмын), ... ... ... ... ... ... және саны ... көрсеткіштер белгілі иероглифпен беріледі.
• Қытай тілінде жұрнақ, ... мен ... ... ... ... сөз ... қарай өзгермейді.
• Қытай тілінің синтаксисі қатаң ережеден тұрады. Сөйлемнің белгілі
құрылу реті бар.
• Қытай тілі сөйлемінің ретінен, сөйлемнің мағынасы ... ... ... ... ... бірнеше ғана ережелерден
тұрады.
Қандай да бір шет ... оқи ... ... оның ... және ... ... аса ... аудара үйренген
жөн. Негізгі лексикалық, фонетикалық және ... ... ... білу шет ... ... ... ... тигізеді.
2 ҚЫТАЙ ТІЛІНДЕГІ ҰНАМДЫ ЖӘНЕ ҰНАМСЫЗ СӨЗДЕР
2.1 Ұнамды және ұнамсыз сөздер ... ... ... - ... қоғамында кем болса болмайтын ... ... ... ... білдіруде қолданылатын материялы мен
құралы. Қытай тілі сөзге өте бай, ... ... ... ... өте көп.
Кейбір мағыналас сөздерге қарағанда мағыналық ... өте ... емес ... ал өте тар ... ... жасасақ, мағына жағында айырмашылық
бар екенін байқаймыз, мысалы: , , бұл үш ... де ... ... ... та ... ... бар, ... барлығы бір шама жоғары
қабілетті білдіреді, бірақ негізгі түйіні ұқсас емес, 才干 - бұл ... ... ... ... 才华 - бұл сөз ... парасаттылығы мен
қабілетін білдіреді, ал才能 - сөзі бір ... ... ... ойды ... ... ... ... қытай тілінде сөздің ... ... бөлу ... сол ... ... сөз ... ... сөз
екенін анықтап алу керек, мысалы: – тұрақты, - қажырлы, төзімді, ... ... ... - бір ... - ақымақ бұл сөздер ұнамсыз сөздерге
жатады, ал бұлардың қолданылуына келсек, ұнамды сөз - жақсы, ... ... ... ... ал ... ... - жек көру, кектену,
ренжу мағыналарында ... ... ... ... қарама-
қарсы сөздерде өте анық байқалады, мысалы: - (пысық
- жалқау), - (әдемі - көріксіз), - ... - ... ... сөз мақтау немесе қандай да іс-әрекетті ұату мақсатында ... (ақ ... ... ... ... сияқты сөздер. Ал,
керісінше жақтырмаған кезде, көңілің толмаған ... ... ... ... ... Мысалы: (ат үсті) (жағымсу)(жек көру)т.б. сөздер
күшті эмоцияны білдіреді. Адам ... да ... ... ... ... ... білдіреді. Осылайша ұнамсыз және ұнамды
сөздердің қолданысы пайда ... ... ... ұнамсыз және ұнамсыз
сөздердің қолданылуы күрделілеу, сондықтан тіл үйренушілерге оларды жөнімен
қолдану біраз қиыншылықтар әкеледі. Алайда дайын ... ... ... айтылып тұрғанын ажыратуға болады. Мысалы: ... әрі ... әрі ... ... ... сөздерді қолдана
отырып, оған деген сүйіспеншілігін білдіреді. «Ол өте ... ... ... ... сөзі нық ... ... ... ұнамды сөз болып қолданылуын, сөздердің эмоциясына қарай
бөлетін болсақ, ... ... ... ... ... ... ... да жоғарыда атап өттік. Кейбір ұнамды сөздермен ұнамсыз сөздер
ерекше бір тілдік ортада, олардың эмоциясы өзгеріссіз емес, керісінше ... ... бір ... сөздің ұнамсыз мағынада қолдануын талқылаймыз.
Кейбір ұнамсыз сөздер басқа сөздермен сәйкесе келіп ... бір ... ... ... ... ... кетеді.
Мысалы: ,,. дың бұл сөйлемде бастапқы түп ... ... ... ... жоқ, ... адам деген мағынада келіп ұнамсыз сөз
болады. Бірақ та осы мәтінде бірнеше қарапайым ауыл ... ... ... ... ... ... ... де сол бірнеше әйелдің
соғысқа асығып үйлерінен кетіп ... ... ... ... білдірген, «ұру деген күю, боқтау деген сүю» осы сөзге лайық
келеді және біз ... көп ... ... ... қызұшқалақ бала
сияқты бір ыстық сезімді білдіреді, ... ... ... ұнамды сөз болып
қолданылуы көп кездеседі. Ол бір тұрақты ... ... ... мен ... ... сезімін білдіруге көмектеседі.
Әрине, бір жерді сөзсіз атап өту керек. Ұнамсыз сөздің ұнамды мағынада
қолдануында тілдік дауысқа сөзсіз көңіл бөлу ... ... ... ... болмайды, өйткені ол қанша дегенмен уақыттық ұнамды
мағынада қолдануға берілген.
Мысалы: . . ... ... ... ... ... бос ... ойлаған ойы іс жүзіне, шындыққа ... ... өте ... ... ... бұл сөз осы сөйлемде, осы ... ... ... ... ... батылдықпен ой жүгірту, ойлаған ойын
батылдықпен ұштастыруды ... ... ... ұнамды сөз болып ... сөз ... ... ... ал ұнамсыз сөз үнемі жаман адамды
бейнелеуде қолданылады. Сондықтан біз ... ... ... ... ... ... ... қолданғанда сәйкес келетін келмейтініне ... ... екі ... ... ... ... ... мағынада
қолдануын, енді біреуі жаман жақтағы ... ... ... (ағаштың түбінде қоянды қозғалмай күту).
好的方面:警察叔叔蹲伏了三天两夜. 守株待兔. 终于将三名贼抓获.
坏的方面:有的人整天只想着守株待兔,而不去努力进去,是永远不会有所作为的。
Жақсы мағынада: полиция 3 күн екі түн ... ... ... ... сияқты, ақыры 3 ұрыны қолға түсірді деген мағынада келіп тұр。
Жаман мағынада: ... ... күні бойы тек ... қоян ... ... баспай мәңгі ойлаған ісі орындалмайды деген мағынада.
2. Мысалы, - ағаш түбінде ... ... күту бұл ... ... ... жақтайтын полиция қызметкерінің бойына қою онша
лайық емес, оны тек қана ... ... ... ... ... ... ... білдіреді. Ұнамсыз сөз болады.
3. Мысалы, :әндетіп тойлату,
好的方面: ... ... ... ... жерде载歌 载舞 адамдардың жеңістен кейінгі қуанышын бейнелеп, ... ән ... әрі би ... ... өте лайықты. Бірақ та ... ... онша ... ... ... ... ... бұл сөз ұнамды
сөз болады.
4. Мысалы: асқақтау, мақтану.
好的方面:小明去市里参加作文竟赛, 得了一等奖, 我真为他骄傲!
坏个方面:小红期未考试数学得了98分。就骄傲的不的了
Жақсы мағында: қалаға барып ... ... ... ... дәрежелі
сыйлық алды. Мен ол үшін асқақтаймын, қуанамын.
Жаман мағында: маусымдық емтиханда 98 балл алып соған асқақтап жүр. Осы ... ... ... да қолдануға болады, жаман жағынан да ... ... бұл ... ... ... ... қатты шошыну
好的方面:同学们看见了一条水蛇, 吓得惊恐万状
坏的方面:敌人惊恐万状敌军舰队乱作一团
Жақсы мағынада: оқушылар бір су жыланын ... ... ... ... ... жаулар қатты қорқып, жау әскерлерінің соғыс кемелері
шатасып кетті. әрі жақсы ... әрі ... ... қолдануға болады.
Сондықтан бұл бейтарап сөзге ... ... ... ... ... және ... мағынасы
болмайды. Мысалы: алаңдау қорқу, қозғалу, сияқты сөздер. Сондықтан біз
бұдан кейін ... ... ... ... ... қана ... ... олардың ұнамды немесе ұнамсыз сөз екенін айырып алу керек.
Сөзді, ойыңды жеткізіудің ... сай ... ... ғана ... сезіміңді дұрыс әрі анық жеткізе аласың.
Қытай тілінде өлімді білдіретін ... және ... ... ... бар: кәмелетке толмағандар қайтыс болғанда қолданылатын жеке ... ... ... ... ... ... тобы сол ... сәйкес
қолданылмайтын болса, қолайсыз жағдайға әкелу мүмкін. Төмендегі тұрақты сөз
тіркестеріне тоқтала кетелік:
Өлімді білдіретін ұнамсыз сөздер:
өліп тыну
тозаққа түсіу
жаһаннан жөнелу
тегінне қайту
тынысы ... өлсе ... ... ... қайтыс болғанын айтады
халық арасындағы айтылу
өтіп кетті
дүниеден кетті
кетіп қалды
жүріп кетті
қайтып кетті
ұзақ ұйқыға кетті
батысқа кетті
未成年人死 ... ... ... ... ... ... кетті
жастай өлу
ерте өлу
басын тігу
мәңгілікке кетті
дүниеден қайтты
дүниеден қайтты
жек көрген адам ... ... ... ... ... өлсе
әулиеге кетті
әдемі адам өлсе
өзін-өзі өлтірсе
өмірін тастау
өзін тастау
денесін өлтіру
光容的死 Даңқты қаза тапқанда қолданылатын сөздер тобы:
қаза ... ... ... жан ... айту
Марксті көргенге кетті
ата-бабасын көргенге кетті[ 17, 24б, 61б, 94б ]
Осындай өлімге қатысты сөздерді ... ... еш ... үйренушілер де осындай тұстарға аса көңіл бөле отыруы қажет. ... бен оның ... орны ... ... ... ... тап болуымыз мүмкін. Қазақ халқында да осындай сөз тіркестерін
кездестіруімізге болады. Кішкентай ... ... ... үлкен
кісілерге «о дүниеге аттанды», «жүріп кетті», «көз жұмды», ... ... ... ... ... «қаза тапты». Ал жануарларды «өлді» ... ... ... ... ... ... кейде заны келтіруі мүмкін
2.2 Сөздің эмоциялық бояуы туралы
Сөздің эмоциялық бояуы дегеніміз - кей ... ... түп ... ... ... мағынасы да ие болады. Яғни қуаныш пен қайғы,
қолдау мен қарсы болу ... т.б. адам ... ... ... ... ... ... Мысалы: “” “” ... ... ... ... ... ... бұл ... сөзге жатады. Ал соңғысы
ұнамсыз сөзге жатады, сондықтан ... ... ... ... ... ұнамды сөзге; жек көру, кемсіту, жабайы сөздері - ... ... кей ... ... ... бояу ... бұл ... бейтарап
сөздер деп атайды. Мысалы: демалу, ұйықтау, үй, ағаш т.б. ... ... ... жүрген ұнамды, ұнамсыз, бейтарап сөз дегеніміз
- бұл сөздердің тар мағынасындағы эмоциялық бояуға жатады. ... ... ... ... ... анық ... ол сөздерде құрмет,
байсалдылық, ... ... ... ... бар. ... “” мен “”,
алдыңғысы жәй тәрбиелеу мағынасын білдіреді, онда ешқандай эмоциялық мән
жоқ. Ал соңғысы ... жол ... ... ... “” ... - жәй ... соңғысы - ұлықтап көмуді береді.Осы уақытқа дейін
құрметтеу, аялау, жаны ашу, өкіну сөздерін ешкім де ... әлде ... бөле ... ... сөз ... ... немесе ұнамсыз мағынасын емес,
субъективті ойды ғана білдіреді.
Тілдің көптеген ... ... бар. Бұл ... екі ... яғни кең және тар мағынасындағы тілдің эмоциялық бояулары. Бірақ
негізінде мұғалімдер мен оқушыдардың зерттеу ... ... ... ... ... ... ... білдіреді, әрі тілдің бұл ... де ... бар, ... әлі де ... ... ... Эмоциялық
бояуларды қалай пайдалану, бұл жазушының лексикологиялық ... ... ... ... бояуларын зерттеушілер, талдау
жасаушылар, қолданушылар үшін, ең ... ... ... ... бар ... білу ... сөздерді қалай игеру, қалай қолдану,
ажыратылуын біледі. Бірақ сөздердің бұл қасиетіне ... ... ... құралдарында жинақтау, талдау жүргізілсе де, көптеген оқушылар
сөздердің бұл ... ара ... ... ... қиналуда. Қытай тілін
үйренушілер грамматикадағы ұнамды және ... ... ... құбылысқа аса
көңіл бөліп оқулары қажет. Себебі, ұқсас сөздердің қайсысын қандай жағдайда
қолданылатын білмей, орындарын ауыстырып алып ... ... кей ... не ... ... жағдайға тап болуы мүмкін. Сондықтан ... тіл ... және өз ... қоса ... тілдің эмоциялық
бояулары туралы төмендегі бірнеше ойды ортаға салғым келеді.
( 1 ) ... сөз бен ... ... ... эмоциялық қасиеті синоним сөздерден ажыратудың ең маңызды
әдісі. ... ... ... ... ... орташа, ұнамсыз сияқты үш
түрлі ерекшелігі бар. Мысалы: «», «», «» ... ... ... ... батыл,ұнамды мағыналы, «决断» орташа мағыналы, «武断» ұнамсыз
мағыналы сөзге жатады. Сол сияқты ... ... ... ... ... ... бұлай бола бермейді. Кей сөздер тек екі ... ... ... “” мен “”, “” мен “” ... ал кей
сөздерде тек қана орта және жағымды мағынасы бар. Мысалы:« » мен «» . ... ... орта және ... мағына береді. Мысалы: «», «», «», «»,
«», және «» қатарлылар. Сөздердің ... ... ... ... ... білу ... ... сөздердің эмоциялық мағынасы тең дәрежеде болады. Мысалы:
-


(2) Эмоциялық сөз бен антоним ... ... ... ... ... ... ... кейде алшақ болып
келеді..
1. Эмоциялық мағынасы ... емес ... ... ... ... Эмоциялық мағынасы ұқсас антонимдер:
-
-
-
Антоним сөздер негізінен ұнамсыз мағына береді.Антоним сөздердің ұнамды
мағына беретіні өте аз.
(3) Эмоциялық ... мен ... ... ... ... сөздер бірнеше мағына беретін секілді. ... ... ... да әр түрлі болады. Бұларды біз тілдік ортадағы қолданысына қарай
ғана ... ... бір ... ... ... ... ... өзгеріп отырады.
Мысалға: - мақтау, мақтан ету.
1. 如今的海外华人,一提到中国二字就感到无限的骄傲和自豪。Қазіргі таңда шет
елдегі қытайлар Қытай ... ... ... ... ... ... басты жауы (ұнамсыз).
- құлпыру, жайнау.
1.春天像小姑娘,花枝招展的,笑着,走着。 Көктем жас қыз секіліді, ... ... ... ... . ... ... ... жасалып алыпты (бейтарап), көзге жанам көрінеді екен (ұнамсыз).
– жарыққа ... ... ... ... ... ... арақ жасау ісі
әшерленіп, халық жағаларын ұстады (ұнамсыз).
2 ... ... ... ... ең ... түсетін спортшы ( ұнамды)
Feng zhi chun және Тong xing jian ... ... ... ... ... «» ... орта ... жатқызған. Ал бұл сөзге менің өз айтарым
бар. Төмендегі екі сөзге қараңыздар:
1他对上级下达的任务,常常是应付了事。 Ол тек ... жақ ... ... ... ... істерге төтеп беру өте қиын,
жақсылап ойлану керек. Алдыңғы ... ... ... ... Екіншісінде
бейтарап мағына береді. Бұл сөз тілдік ортаға байланысты әр түрлі ... ... оны орта ... ... ... ... ... бояуының ерекше қолданылуы.
I –ұнамды мағынаның ұнамсыз жақта қолданылуы.
1.他仗着老泰山的权势后来居上,飞黄腾达,很多人都不服气,严重影响了广大职工的
工作热情. Ол ... ... ... ... ... пайдаланып, күшінсіну,
көптеген адамдардың наразылығын туғызып, көпшіліктің жұмыс қызығушылыңын
бәсеңдетті
2. ... ... ... ... Xiao lin «іріктің аузынан шірік шығар»,- деді.
+II- Жағымсыз мағынаның жағымды жақта ... gao yi min нің ... ... ... ... ... ортаға салғанда gao yi minді ... неге ... ... ... Сен ... ... ... сонша алыстан осы шөлдалаға келіпсің ( ұнамды).
Идиомалар:
- әйелдің қабағы мен сезімін ... ... ... ... ұқыпты, ережеге сай жұмыс істеу.
- меңзең
- қонақжай емес, салқын
- іске бақылау, көзбен қарау
- қайтадан бастау
-сырты жұмсақ, іші қатты
- ... ... ... ... ... ... ... таңдау, шын мықтыны таңдау
- істі ойланбау
- өз өзін әшкерелеу, өзі барып басқалардың сөзін тыңдау
- жан жақты ... ... ... ... жаңа ой ... адамды мәжбүрлеу, итермелеу
- кең пейіл (ұнамды), мақтаншақ (ұнамсыз)
- сабырлылық, қиындылықты жеңу(ұнамды), амалсыз(ұнамсыз)
- сабырлы(ұнамды), ешқандай қайтарымы жоқ ... және ... сөз бар ... дерек бойынша іздеу
- жеке басының қамын ойлау
- а. Талап бойынша жұмыс істеу (бейтарап сөз)
б. Қатып қалу (ұнамсыз)
- жайбарақаттану ... ... ... ... ... ... қарапайымдастыру(ұнамсыз)
- болмайтын іс істеу(ұнамсыз), жылдам іліп алу ... істі ... ... ... ыңғасыз жағдайда қалдыру(ұнамсыз)
- жай күту, жалқау (ұнамсыз)
- ойына кіріп шықпау, өз ... ... бар ... ... өз еңбегіне өзгерту еңгізу
- еш кедергісіз, кең
- ... ... ... ... ... көркейген, өркендеген
- әр түрлі өнердің бірдей дамуы
- қиындықьан қорықпай алға ... тез даму [4, ... екі ... ... аста тоқ ... және ... көшенің түңгі көрінісін білдіреді
– дауыстың жіңішкелігін және жағдайдың қиындығын ... ... ... ... ... өте анық көрінеді.
Мысалы: еңбекқор - жалқау, сұлу- көріксіз, батыр - қорқақ, ак көңіл - қара
ниет, кішіпейіл - мақтаншақ т.б. ... ... ... да жағымсыз да
мағынада болады. Мысалы: 鼓励мен 从勇синоним сөздер, бірақ - ... ... ... сөз. tuan jie мен gou jie , ... сөз, ал ... сөз.
Кейбір идиомаларда да жағымды жағымсыз мағынада қолданылады. Мысалы: -
ештеңеден тайынбай алға ұмтылу, - көпшіл, - аққа жақ болу, қорлық ... ... сөз , ал ... ... өлімнен қорқу, - өз мүддесі ... ... ... ... жақсылығын ұмыту, ұнамсыз сөз ... ... ... да ұнамсыз мағына бермейтін сөздер бейтарап
сөздер. Мысалы - үлкен дастарқан , ... ... сөз ... ал
қазір ұнамсыз мағынада келіп ұнамсыз сөз болады. Кейбір сөздер ұнамсыздан
ұнамдыға өзгереді. Мысалы: - ... ... ... ... ... ал ... ұнамды сөзге өзгерді . Ал кей ... ... ... ... ... сөзге өзгереді. Мысалы: -
жоспар, - топ, ұйым.
Сөздердің эмоциялық бояуы адамдардың бір іске не ... ... ... ... ... ... ... ұнамды сөз, ал жамандыққа
өшпенділікке ұнамсыз сөз қолданылады. Сондықтан сөздерді ... ... ... ... ол ... ... болуын білуі
керек. Сонда ғана айтар ойымызды дәл және анық ... ... ... ... ... ... қарай бөлінеді. Бір іске не затқа
жақсы көру, ... ... ... бұл ... эмоцияға жатады, ал
керісінше болса бұл жағымсыз эмоцияға жатады. ... ... ... бірдей, бірақ эмоциялық жақтан әр ... jian ding ... ... ... yuan gu ... ... ал jian chi бейтарап
эмоцияға жатады. Мақала жазған жағдайда осы мәселеге ерекше көңіл ... ... ... ... ... ... қарай дәл қолданған
жағдайда өте ... ... Бір істі не ... келеке еткенде ұнамды сөзбен
ұнамсыз жайды бейнелесе өте ... ... ... ... ... ... аялау, басқалар үшін уайымдау,
көпшілдік, үнемшілдік, қарапайым, тырысшаң, шыншыл, ... ... ... т.б. ... ... жасы үлкенді құрметтеп кішіні аялау
- басқалардың қамын ойлау, істің басқаларға кесірін тимеуін ойлау
- басқаларды, ... ... өзі ... ... өз ... емес ... ... ойлау
- өте үнемшіл
- басқаларға көмектесуді бақыт санау
- қарапайым
- тырысып оқу
- басқаларға жол беу
- ... ... ... ... епті ... ... ... көріп, кейін рахатын көру
Ұнамсыз сөздер:адам бойындағы қызғаншақтық, көре алмау, менсінбеу, біреуді
датта, өтірік айту сияқтыжаман қылықтарын көрсететін сөздер мысалы:
- ... ... ... кір ... ... ... босқа өткізу
- мәдениетсіз
- тыйым салғыш
- өтірік айту
- мақтаншақ
- Мінезін көрсету
– аш көз [3, 5-61б ]
3 ҚЫТАЙ ТІЛІ ФРАЗЕЛОЛГИЗМДЕРІНДЕ ҰНАМДЫ ЖӘНЕ ... ... ... ... және ... ... ... және ұнамсыз мағыналардың фразеолгизмдерде кездесуі туралы сөз
қозғамай тұрып, ... ... ... ... ... ... – бөлінбес бір бөлшегі. Өзінің көнеленуі жағынан
да, тұлға, мағына ... ... да, ... ... да ... ... бар.
Академик І. Кеңесбаев фразеологизмдердің мынадай бас ... ... атап ... ... ... яғни белгілі бір фразеологизмнің ішіндегі сөздер
бастапқы мағынасынан түгел немесе ішінара жартылай айрылып қалады да, шоғыр
тіркес бір ... ... ... ... ... ... бір фразеологизмнің ішіндегі сөздер бір-
бірімен жымдаса байланысады, олардың орын тәртібі нық келеді, ... ... бір шоқ ... өз ... ... Қолдану тиянақтылығы, белгілі бір фразеологизм әрдайым айна-қатесіз,
өлеңдегі ... ... ... ... ... үш ... ... қамтитын тұтастық тұрақтылық кез келген сөз
элементінен немесе сөйлемнен табыла бермейді. Ал, ондай ... ... бірі ... ... ... ғана ... ... болмаса, ешбір
лексикалық грамматикалық тұлға фразеологизм ... ... ... фразеологизм категориясын алатын болсақ, ол аталмыш үш белгінің, яғни
жоғарыдағы үш критерийдің үшеуіне бірдей ие, үш ... ... бір ... ... ... жатады. Міне, осыған орай фразеологизмдер де өңге
категорияларынан оқшауланып, өзіндік бітім бейнесімен тіл ... ... өз ... ... ... [11, ... түрлеріне келер болсақ, бір-бірінен әрқашан ашық
айқын ажыратыла бермейтін фразеологизмдерді классификациялау тіл білімінде
өте-мөте ... ... ... ... Тіл білімінде фразеологизмдер әр
түрлі ... ... ... ... олар ... топтастырылып жүр.
Фразеологизмдер лингвистикалық әдебиеттердің бірінде бүтіндей ... ... ... мен оның ... ... ара қатысы
жағынан топтастырылса, екіншілерде құрылымы жағынан үшіншілерінде ... ... ... ... ... В. Виноградов ... ... ... бір ... ... мен оны құрастырушы ... ара ... ... ... ... сращение), фразеологиялық бірлік (фразеологическое
единство) және фразеологиялық тізбек (фразеологическое ... деп ... ... [11, ... ... ... ... әрқайсысына тоқталайық.
А) Фразеологиялық тұтастық. Семантикалық жақтан бөлініп ажыратылмайтын,
бір тұтас ... ... ... ... ... ... деп аталады. Фразеологиялық тұтастықтың құрамындағы
сыңарлар бір-бірімен біте қайнасып, өз ара ... ... ... ... ... семантикалық жақтан бөлінбейтін, бір тұтас единица ретінде
ұғынылады. Мысалы, қазақ тілінде жүрек жалғау ... ... ... (өте ... ит ... ... (өте алыста, шалғайда), аузы мұрны
қисаймастан ... ... ... фразеологиялық тұтастықтардың
білдіретін мағыналары осы тіркестерді құрастырушы ... ... ... олармен мүлдем жанаспайды, байланыспайды.
Ә) Фразеологиялық бірлік. Фразеологизмдердің бұл түрі де ... ... ... ... ... бір ... ... бірліктің фразеологиялық тұтастықтан айырмасы ... ... бір ... ... құрастырушы сыңарлардың
мағыналарымен мүлдем ... ... ... ... ... құрастырушы сыңарлардың мағыналарының бүтіннің ... ... ... ... нәтижесінде пайда болады. Фразеологиялық
бірліктің мағынасы – бір тұтас образды ... ... ... мағына.
Фразеологиялық бірліктің туынды мағынасына оны құрастырушы сыңарлардың
бәрінің де, әрине қатысы бар, ... бұл ... ... ... ... ... ... бірлік фразеологиялық тұтастықпен семантикалық
бөлшектенбеуі жағынан жақындаса, одан семантикалық туындылығы, бір бүтін
мағынаның құрастырушысы ... ... ... жағынан
ажыратылады. Бүтіннің мағынасы тұрақты тіркестің ішкі ... ... ... ... ... ... ... мән-
мәнісін түсінумен байланысты болады [11, 26б]. ... ... ... ... ... ... ... таралып бөлшектенбей,
тұтас күйінде ұғынылады, образды туынды мағына ретінде танылады. ... ... ... ... ауыз ... тілі ... ... таңба
басқандай, тамырына балта шабу және т.б.
Б) Фразеологиялық тізбек. Фразеологиялық ... бұл түрі ... сөз бен ... ... ... сөздің
тіркесінен жасалып, өзінің даяр ... ... ... жұмсалады.
Фразеологиялық тізбектің қатарына қазақ тіліндегі мидай дала, асқар тау,
ата жау, ата ... ... бел ... ... сөз тіркестері енеді.
Фразеологиялық тізбектің құрамындағы ерікті мағынасындағы сөз ... ... ... ... икемді болса, фразеологиялық байлаулы
мағынасындағы сөз бір не бірен-саран сөзбен ғана тіркеседі. ... ... ... көл деген фразеологиялық тізбектердің құрамындағы дала және
көл деген сөздер әр түрлі сөздермен тіркесіп жұмсала берсе ... ... кең ... ... ... ... көл, ... көл, кішкене көл және ... ... ... ... сөзі дала ... шалқар сөзі
көл немесе шабыт (шалқар шабыт) сөзімен ғана тіркеседі [11, 174-176 б].
Қытай тілінің фразеологизмдерінің бір ... төрт ... ... Бұл ... ... ... яғни ... сөзді қысқарта отырып
алынған сөздер. Мысалы:
: Байлықтың болуын ... ... ... ... ... мен ... көп болуын салыстырады.
: Кристаллды өрнектеп кесу ... ... ... ... ... ... адамның даналығын сиппаттайды.
: Біренеше аттар машинаны тарта отырып, бірігіп тез жүгіреді. Бірге ... ... ... ... ... ... дәрежесін салыстырады.
: Өз арасында шатысу, одан құтылуға ... оны ... ... және ... жету ... білдіреді.
: Тамақтануға деген ынтаны сипаттайды. Кейбір өте ... ... ... ашқанда сілекейі 3 чи-ға жетеді. Образды түрде ... ... ... жету ... ... ... ... қызғаныш
дәрежесі күштірек болатынын сипаттайды.
: Қалауы бойынша жасау, жүрегі нені ... соны ... ... ... ... әуре ... ... заттарды қирататын судың үлкен күштілігін сипаттайды.
: Өз сырын ешкімге айтпайтын адамдар ... ... ... пен әйелдердің тең құқыда болуы.
: Отбасындағы ынтымақтастықты білдіреді.
: Көздің жайнап тұруы. Көбінесе адамдарға қолданылады және жануарларға ... ... ... ... болмауы.
: Ауыр аяқ болған кезде азық-түліктің жетіспеуі.
: Адам өлер ... ... ... ... әйел ... ғана ... ... Ежелгі замандағы әйелдер шашын қыстыратын бұйым таққан. Егер 16 жасқа
келген қыз ... осы ... ... бұл оның ... ... ... ... екендігін білдірген.
: Әлі күйеуге шықпаған жас қыз немесе оның бөлмесі туралы айтылған.
: Ағаштар гүлдеген кезде қалай әдемі ... ... ... ... ... ... ... Әйел адам қартайған кезде сарғайған маржан сияқты құны ешнәрсеге
тұрмайды.
: Қиыншылық ... сол ... төзе ... ... ... ... шыққан әдепті және өз стильі бар әйелдер жайлы.
: Жай отбасынан шыққан көрікті қыз.
: Хан ұрпағынан, бақуатты адамдардың ... ... ... : ... бар ер ... ... сипаттайды.
: Ақылы көркіне сай.
: Әдемі, сұлу, әрі ақылды қыз туралы.
: Ақылы көркіне сай ... ... Ішкі жан ... ... таза қыздарды сипаттайды.
( ): Әйелдердің өзіне тән мінезі-құлқы туралы.
: Жүріс-тұрысы әдемі қыздарды сипаттайды.
: Келбеті мен жүрегі әр түрлі қыздарды сипаттайды.
: ... ... ... ... ... ... сол заманның сұлуы болып табылатын қыздар.
: Ағаш тәріздес пион сияқты әйелдердің ерекше сұлулығы.
: Балық суға кіріп, судың түбіне ... ... ... ... ... ... .
: Жүріс-тұрысы әдемі, көрікті қыздарды сипаттайды.
: Келбеті сұлу, әсем қыздарды білдіреді.(ұнамсыз )
: Халық ішінде әдемі қыздардың көп ... ... Асыл ... моншақтар мен асыл тасты бұйымдарды таққан әйелдерді
сипаттайды.
: Әдемі қыздардың көзі туралы ... ... ... оның жан ... ... ... Маржандай аппақ тістерді сипаттайды.
: Әйелдердің сөйлегендегі әдемі даусы жайлы.
: Бір ... ... ... ... ... Қызғаншақ әйелдердің ашуының қаһарын айтады.
Ерлер мен әйелдерге қолданылатын фразеологизмдер:
: Қартайғанша бірге болу.
: Ерлі-зайыптылардың бір-біріне деген құрметін көрсетеді.
: Бұрынғы замандағы тамақ ішер ... Лян ... ... оған тарелкемен
тамақ апаруы, бір-біріне деген құрметті және махаббаты білдірген.
: Екі ел ... ... ... Ер- әйелдердің балалық кездегі махаббатын сипаттайды.
: Ер- әйелдердің ұрсысуы.
: Ерлі-зайыптылардың бір-бірімен тату қарым- қатынасы
: Кішкентай баланың сәби махаббатын ... [13, ... ... фразеологизмдер саны өте көп, соның ішінде ұнамды ... ... жиі ... ... ... ... ... қажырлы
庄静大方------------------------------------байсалды,ұстамды
尊老爱幼------------------------------------ұлкенді құрметтеп кішіні аялау
雍容大方-------------------------------------маңғаз,байыпты
舍已为人-------------------------------------өзге үшін өз несібесін кешу
有两手儿--------------------------------------өнерлі,қабілетті
舒眉展眼-------------------------------------- Қабағы ашылу,жайраң қағу
眼明手快--------------------------------------- ... ... ... ... ұшан ... ... ... көніп айдағанына жұру
名垂千古---------------------------------------аты мәңгі өшпеу
诚心诚意---------------------------------------шын нйет,шын ықылас
知书达理---------------------------------------білімді,мәдениетті
黑白分明----------------------------------- ----тайға таңба басқандай
高视阔步------------------------------------- кең пейіл
才貌双全---------------------------------------Ақылы көркіне сай.
蕙心执质---------------------------------------Ішкі жан ... ... ... ... ... ... ақылы көркіне сай.
贬义词成语:
贼人心虚----------------------------------ұрының арты қуыс
出口成脏----------------------------------аузынан ақ ит кіріп көк ит шығу
拙于言词----------------------------------сөзге ... ... ... ... мұддесі үшін өзгені сорлату
明知故问----------------------------------біле тұрсада әдейы сұрау
明知故犯--------------------------------- әдейі істеу
气量浃隘----------------------------------пейілі тар,іші тар
独善其身----------------------------------жалғыз сақа басты
独领风骚---------------------------------өзі ғана ... ... ... ... ... ... аты ... таралу
知情不报--------------------------------біле тұра айытпау
郑人争年--------------------------------орынсыз талас
郑卫之音--------------------------------жексұрын әуен
争名争利--------------------------------атақ-абырой құуу
自暴自弃------------------------------өзін-өзі обалды ету
卑鄙无耻------------------------------арсыз,жексұрын[13, 51-77б]
Фразеологизмдерді дұрыс қолданбау ... сын ... Jiang ... Xunning ... ... Wang Sheng фразеологизмдерді дұрыс
қолданбау туралы сын айтқан: Фразеологизмдердің өзіне тән бір ерекшелігі
бар. Егер ... ... ... ... кері ... ... ... ,,,,. Хатшы мен қала әкімі полиция бөліміне уақытында істі шешіңдер
деп бұйрық береді, полиция бұл істі шешу үшін бар ... ... ... ... ... ... әкеледі. (бар мүмкіндігінше қозғалу) сөзі
бұл сөйлемде орынсыз қолданып отыр. ұнамсыз мағынада көбірек қолданады.
2. .,,,
Жаулар жеңіліс ... біз ... олар ... берілмейді. Қайта
шабуыл жасауы мүмкін.
3. ,,,Ұрлықшы түрмеден шықаннан кейін дұрыс жолға ... ... ... ... бір ниет бір ... ... ... жылдың ішінде
үш дөңгелекті мотоцикл ұрлайды. Бұл жердегі 同心同德 (бір ниет бір ... ... ... баға ... ... ... Лао Ван оның ... ол от алып қопаға түсті, мағынасы жоқ ашуланды. Бұл жердегі
气冲霄汉(жөні жоқ ... ... сөз ... мағына береді, адамның
ашуланғандағы қалпын көрсетеді.
5. ,,秘Жас ғалымдар ... ... ... төзе ... батылдығымен
табиғаттағы жасырын сырларды іздейді. Бұл жердегі (түкке тұрғысыз ) деген
мағынаны сөйлемде ... ... Жас ... бұл сөз мағынасы
жағынан келмейді.
6.,,,,,
. Іс жүзінде, көптеген бір орында отырып үйреніп қалған ... ... ... ... ... да бір ... ... 城府 сөзі бұл сыр
бермейтін ... ... ... Бұл ... өз ... шыншыл деген мағына
беріп, ұнамды сөз болып тұр.
Ағылшын тіліндегі кейбір сөздердің аудармасы ... ... ... Мысалы peasant сөзі, қытай ... ... ... мағынаны
білдіреді. Бастауыш сыныптың кітаптарында “my father is ... ... ... Бірақ peasant сөзі, шаруа сөзінің негізгі мағынасы. ... да ... ... бар, ол ... ... ... ... адамдарды ,
қаранғы адам, тәрбиесі жоқ дөрекі адамдарды білдіреді. Біз peasant ... ... бар ... ... ... қиын ... ... шетел
адамдары peasant сөзін қиын түсінеді, ... ... ... The
poor peasant talked about their happy life today. ... ... ... ... ... ... Бұл сөйлем түсінікті емес
сезіледі, Poor бұл ақшаның жетіспеулігі, заттың ... ... ... ... ... ... айтуға болады? Өйткені олар кедей
шаруа мен бай ... ... ... бар екенін түсінбейді.
Мынадай амоним сөздерді ... Landlord (жер ... ... АҚШ, ... ... ... teacher(
мұғалім), doctor (дәрігер) ... ... ... ... ... ... атақ ... ағылшын тілінде тура мағынада: мақсаты бар
мағынасын білдіреді. Ал керісінше, propaganda (насихаттау), dogooder (игі
адам) бұлар ... ... тура ... ал ағылшын тілінде: ... ... ... ... әр бір іске араласатын адамдарды айтады. Сондай-
ақ , сөз лексикасын үйренген кезде, оның тек мағынасына ғана ... ... ... ... ... ... сонымен қатар қытай мен ағылшын тілдер
мәдениеттерінің ерекшелігін түсіну ... пен ... ... мәдени астар, ұқсамайтын ұлттар арасындағы мәдени дәстүрдің
ең үлкен айырмашылығына ... ... ... өмірде
қолданылатын тілде үлкен айырмашылық бар, мәдениеттердің өзара үйлесуіне де
кедергі жасайды. ... ... ... ... ... ... аға, ... аға, әпке, нағашы ата дегендер қытай ұлтының ... келе ... жасы ... міндетті түрде үлкенге ізет көрсетуі, әйтпесе тәлім-
тірбие ... деп ... ... АҚШ, ... ... ... ... жағдайда, олар үлкен кішіні айырмайды, жасына және ... ... ... ... ... жасы кіші бала ... ... атайды, ал күйеу баласы қайын атасының атын атағанды ... ... Ал ... елде болса, толық бойсұнбауды ... ... ... ... ... сыйлық алады, алған сыйлығы қаншалықты
қымбат болса, әрі жұмсалған ақшасы қаншалықты көп ... ол сый ... ... ... ... ... ақша беру де жиі ... Ал АҚШ
пен Англия елдерінде кішкентай сыйлық болса да мағынасы болады, ал сыйлықты
алған адам оның құнына қарамайды, ал ... ақша ... оны ... ... ... 2 ... 3 ... «Сыйлық»-ты
оқысаңыз, АҚШ-ғы 80 жасқа келген әженің туған күн ... ... ... чек ... оны ... ... ... суреттеледі. Батыс
адамдарының көзқарасы бойынша ақша тек қана ... пен ... Шын ... ... ... оған ... құрметінді білдіреді.
Қызының уақыт жұмсап, кішкентай болса да ... алып ... өз ... ... ... ... аз ... білдіреді.
Шығыс және батыс елдерінің мәдениетіндегі айырмашылық өмірдің ... ... ... ... тіл - сол елдің мәдениетінің
ерекшелігі. Тілді білгенде ғана, мәдени қарым-қатынас орната ... ... ... жақсы меңгеруі оқытудың негізгі. Маңызды ... ... екі ... біліп қана қоймай, әрі екі ел мәдениетін де жетік
білуінің керектігінде. Оқытушылардың екі мәдениетті тең ... ... ... ... ... ... тілдік мәдениетін жоғарлатып
қана қоймай және сол тілдегі мемлекеттің жаңалықтарынан оқушыларға ... ... ... ... ... ой-өрісін кеңейтіп, шетелден келген
мүғалімдермен қарым-қатынаста болу, тілді кеңінен түсінуге ... ... ... сол ... ... ... ... оқыту керек. Сол арқылы студенттер сол елдің тіл ерекшелігін және
сол тілде қарым-қатынас орната ... ... ... аудару. Кейбір түпнұсқа сөздер қолдануға
әдеттенген, бұл кезде сөздің ... ... ... ... және біз сөздің
түпнұсқасына қарасақ онда оның ... ... ... ... pea қызыл бұршақ, pink slip жұмысқа шақыру жарнамалары , ... hand ... мен ... ... біз ... ... түсіне аламыз.
Мәдени тілге байланысты біз адамдармен қарым ... және сол ... ... біле ... бір ... мен және ... ... екеуіміз CCTV арнасынанда
ағылшын тіліндегі хабарда мемлекеттік, ... ... ... ... туралы хабарламаны көрдік . Сонда диктор оны ... ... ... қайраткер деген мақтау сөздер айтты. ... ... ... мен таң ... ... бұл сөз ... ауыспалы
мағынаны береді, мағынасы дипломатия және арам ойды саясатшы, ал қытай
тілінде саясаткер өзінің тура ... ... ... ... ... бұл көзқарасымды жанымдағы досыма айттым.Ол керісінше менен, сен не
үшін ... ... ... ... деп ... Сен ... көр, онда дипломатия және арам ойды саясаткер деген мүлдем жоқ.
Мен, ия солай, елімізде ... ... ... ... ... ... жоқ. Бірақ сен кең көлемді ағылшын сөздігінен іздесең табасың. Мен,
бұлай айтқаныма ... ... ... ... сөзін қолданбасаң, онда
қандай сөз қолданасың? Мен ... ... ... қоданған дұрыс деп
айттым. ... бұны ... соң, ... ... бұл сөз көп ... деді.
Бұл жағдайдан кейін мен ғажайып істі байқадым, ... ... ... ... ... келмейтін сөздерді қолданады. Ал нағыз сәйкес
келетін сөздер ... ... ... ... ... бұл сөз ... мағынада, ал оның мағынасы дұрыс
емес және шынайы емес ... ... ... Ал біздің елде кең
қолданылады. Менің ойымша ... мен ... ... ... ... ... ... жерге дейін, мен тағы бір ауыспалы мағынадағы сөздің тура мағынада
қолданылғанын көрдім, көп жыл қолданылған peasant сөзі ... ... ... ... кез ... 90 ... ... шаруа сөзін не деп
айтасын деп сұрасаң, ол сөзсіз peasant деп жауап қайтарады ... ... ... ... ... бұл сөз дөрекі, ақылсыз деген мағынаны
білдіреді. Бағымызға ... ... ... ... бұл ... пікір айтты. 90 жылдарда шыққан ағылшын тіліндегі кітаптарда сол сөз
алынып тасталынып, орнына farmer сөзі ... ... ... ... ... ... ... ағылшын
тіліне терең үңіліп, зерттеп, тура мағынадағы сөздерді қолданып Қытайдың
нақты образына әсер етуіміз керек. ... ... ... ... етуіміз керек.
Кейбір сөздердің өзіндік мағынасы бар. Мысалы: ұлы, парасатты,
кішіпейіл, мейірімді, ... т.б. ... тура ... ауыспалы
мағынадағы сөздер: кішкентай, ақымақ, озбыр, көріксіз т.б. кері ... ... ... және ... ... ... логикалық байланысы.
Мағыналас сөздер ол мәнісі бірдей сөздер болып ... ... ... ... мағынасы мүлдем бірдей болып келеді. Олардың
айырмашылығы тек дыбысталуы, әріп ... ... ... жағынан
парықталады. Мысалы:自行车- велосипед немесе 脚踏车- ... 啥-не ... мәні ... ... ... ... ал ... ауыз екі тілде қолданылады.
Көптеген мағыналас сөздер мағыналары жақын немесе өзара байланыста
болып келеді. Олар ... ... ... ... ... ... немесе顽固- қырсық тағы сол сияқтылар... Сонымен қатар мағыналас
сөздерді оқып-үйренуде олардың беретін мағыналарының ... ... ... ... білу ... ғана біз ... сөздерді
дұрыс қолдана аламыз.
Мағыналас сөздерді ажырата білу үшін мына бірнеше жақтарға көз жүгіртуіміз
қажет.
1. Сөз ... ... ,, осы бір ... алар ... ... әдеттегі жағдайларда
жеңіл түрде талап ету. 恳求- жалыну ол мақсатты талап ету.乞求- ... ... ... ... ... ... жығылу. Бүл үш сөздегі ортақтық
- талап ету, басқаларды көмекке шақыру. ... - ... ... ... талап ету, жалыну ол талап ету барысында ... ... мәні де ... ... қаталдау. Жалбарыну ол жалынып
– жалбарыну, тілдік мәні алдыңғы екеуінен де ... ... ... ... ... дәрежедегі нәзік тұстарынан байқалады.
2. Иеленетін көлемінің үлкен-кішілігі:
Мысалы: ,,осы тіркестерді алсақ, мұнда -шайқас, ол ұлт, ... ... ... топтар арасындағы қарулы ... ... ... ... ... ... Оның ... көлемі өте зор. - қақтығыс ол ... бір ... ... ... жоспар жасап, нақты бір районда және
сол уақытта жүргізілетін бір ... ... ... Қамту көлемі
орташа. -ұрыс ол бір уақытта, бір орында аяқ асты ... ... ... ... ... ... мағыналарындағы эмоциялық бояу ол адамдардың объективті заттарға деген
тұрақты не тұрақсыз позициясы.
Мысалы: , , тобындағы ... ... ... ... ... ... айырмашылығы – 成果 қолы жеткен нәтижесі, табысы, ... ... 后果 - ... ... ... ... шегіп қалу мағынасын
білдіреді, бұл ұнамсыз мағынаға жатады. Әр сөздің орынды қолдану ... ... ... ... ... және анық көрсетуге болады,
яғни, сөзді ұтымды пайдалану қажет.
4. Қолданатын орын мен объектінің сәйкес келмеуі
Синоним ... ... ... әр сөзді қалай қолдану керектігі, оның
баяндалып отырған ... мен ... ... ұқсамауымен байланысты
болады. Мысалы: мен адамның бір затқа ... ... ... ізет
көрсету деген мағынаны білдіреді. кез-келген адамдар ... ... ... кішіге, жоғарыдағылардың төмендегілерге ізет ... кері ... ... ... ... стильдері әртүрлі.
Мағыналас сөздерге кейбір сөздер ауызекі тілде, кейбір сөздер ... Ал ... тек ... құрылымдарда қолданылады.
Мысалы: «小气» дүниеқор, ... ... ие және ... ... «吝» бұл да ... ... деген мағына береді, кітапта
қолданылатын сөз, «害怕» қорқу ... ... ... ал « ... ... тіл.
Сонымен қатар, сөздің ішкі құрылымына талдау жасау ... ... ... ажыратып білуімізге септігін тигізеді. Мағынасы бір-
біріне қарама-қарсы сөздер антоним сөздер деп аталады. ... ... ... ... ... ... антоним сөздердің
байланыстары да күрделі болып келеді. Сөздің тек бір ғана ... ... ... ... неше ... ... синонимі және бір ортақ
антонимдері болады. Нақтылы іс жүзінде қолдануда ... ... ... ... ... ... алмайды:
• Ұқсас емес сөз таптары антоним сөздер бола ... ... және (қыс) ... ... ... бола ... Себебі
алдыңғысы сөйлемде сын есімнің, кейінгісі зат есімнің қызметін
атқарып ... Бір ... ... ... ... ... ... сөздердің
антоним болуы екі талай. Мысалы: (жалпақ, жуан) мен (арық) екеуі
антоним сөздер бола ... ... екуі де сын ... ... ... заттың иеленіп отырған көлемінің үлкендігін, кеңдігін, ал
майлылық құрамының аздығын көрсетеді. Сол ... де олар ... ... бола алмайды. салдану, жансыздану деген
мағына, ал қырағылықты арттыру ... ... ... ... ... ... ... көрінгенімен, антоним сөздер
емес.
• Бір сөзбен теріс мәндегі тіркестерде антоним болуы екіталай. Мысалы
және , мен ... ... ... деп ... ... бір сөз ... ... «емес» сөзімен тіркесіп келетін түрі.
• Сөздердің мәнін түсінуде немесе қолдануда жоғарыдағы ... ... ... табу ... ... Бірақ кейбір
біріккен сөздерді талдауда оның дәлдік қасиетіне көңіл бөлу керек.
Мысалы: айбатты мен ... ... мен ... ... шыншыл және
сайқал сияқты сөздер антоним сөздер деп айта алмаймыз. ... ... ... ... болып келеді.
Мағыналас, мағынасы қарама-қарсы сөздерді ажырата білу өте ... ... ... ... тіл ... өте ұтымды.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қатынас құралы болу – тілдің ең негізгі қызметі. Тілдің ... ... оның осы ... ... ... Тіл дегеніміз – қатынас құралы,
экспрессивтік қызмет атқырушы таңбалардың тарихи түрде қалыптасқан жүйесі.
Тіл – халықтың тарихы, оның ... ... ізі. ... сол ... ... ... мен үміті, қайғысы мен қуанышы сезіліп тұрады. Тіл – ... ... Ол ... ... ... ете ... ... қазақ тілі
феодалдық қоғамға да, социалистік ... да ... ... ... міне,
нарықтық қатынас қоғамына да қызмет етіп отыр. Тіл ... бір ... не ... не ... мұқтажын өтеу үшін емес, қоғамдағы барлық
таптар үшін қызмет атқарады. Олай болса, тіл таптық ... ... ... ... ие болады. Бұл – оның ең басты ерекшелігі. Ендеше, ...... та, ... та құбылыс емес, ол ... ... ... ... ... Себебі тіл қоғам үшін, қоғам
мүшелерінің пікір алысып, өзара түсінісу үшін керек, сол үшін ... ... ... Пікір алысу, түсінісу қоғам бар жерде ғана ... ... ... адамдар жоқ жерде тіл де жоқ. Қоғам қай жерде, қашан
туған болса, тіл де сол жерде, сол ... ... ... ......... ... тіл өзгеше лексика, грамматика және фонетикасымен ерекшеленеді.
Қытай тілінің де өзіне тән тілдік ерекшеліктері көп. Cөз дегеніміз - ... мол, ... ... ... ... ... шығу төркіні, даму
тарихы, қолдану ерекшелігі, жасалу жолы,өзгерілу жүйесі және басқа алуан
түрлі жақтары бар. Тіл ... әр ... ... ... ... қарап
тексереді. Лексикалық ерекшеліктеріне ... ... ... ... ... ... бірі – ... дәстүрлі бір
буындылықтан жаппай қос буындылыққа қөшіп бара жатқандығы. Бұл ... мына ... ... анық ... ... көне ... бір буынды сөздердің түгелге дерлік екі буынды сөздер басуда.
Екіншіден, көне қытай тіліндегі бір ... ... ... қазіргі қытай
тілінде аллофондық рөл атқарып, қос ... сөз ... ... ... жайы бар. ... ... тіліндегі бұрын-сонды қалыптасқан сөздер
немесе сөз тіркестері уақыт озған сайын өзінен-өзі ықшамдалып, қос ... ... ... ... өзге тілдерден дыбыстық ... ... көп ... ... де ... таза қытайша екі буынды сөздер
иеленуде.
Қытай ... ... ... ... ... буындардың шет-
шекарасы өте айқын. Есесіне сөздердегі ... ... орны ... буындардағы дауысты дыбыстардың сандық ... ... ... көп ... ... ... Сондай-ақ ашық буынның көптігі де, әр
буынды тиесілі ырғақ (тон) болатындығы да қытай тілі ... ... ... Бұл ... тіліне тән фонетикалық ерекшеліктері.
Қытай тілінің жай сөйлем ... ... ... + баяндауыш +
толқтауыш, бұл норма күрделі сөйлемдерге де тән. ... тіл ... ... тән ... ... қытай тілі грамматикасына «уақыт», ... ... ... ... ... ... грамматикалық тәсілдер
жоқ. Сөздер бір-бірінен ... тек ... ... ... отырып,
сойлем құраса болғаны. Негізгі қытай тілінің грамматикалық ерекшелігі осы.
Тілді тіл етіп, бар табиғатын айқындатып ...... ... ... Осындай ерекшеліктері бар қытай тілінің сөз
тіркестерінің көптігі, сол тілдің байлығын ... ... ... ұзақ ... бойы ... қалыптасқан сөздердің қандай мағынада
берілгені, сол шет тілін үйренушілерге аса игеру қажет. ... және ... ... ... ... синоним сөздерді алдымен анықтап
алу қажет. Осы тілдік екі категория ұнамды және ... ... ... дәл ... ... септігін тигізеді. Шет тілін үйренгенде әр
уақытта ана тіліңмен салыстыра отырып үйрену сол тілдің ... ... ... ... біз ... ... ... және ұнамсыз мағынадағы
сөздердің қолданыс ерекшеліктері мен ортақтықтарын көрдік. Қытай ... ... мен ... орын ... ... ... қытай тілінде ұнамды және ұнамсыз мағынаның жай сөздерде,
тұрақты сөз тіркестерінде, идиомаларда ... ... яғни ... ... ... көз ... Тағы бір айта ... жайт,
жай сөздердің бейтарап мағынада қолдану ерекшелігі.
Зерттеу жұмысы барысында күнделікті қолданыс сөздерінің қай мағынада
тұруына мән бермейтін біз, енді ... ... ... осы ... ... ... әлі де ... қанды зерттелмеген тұстары көп. Әсіресе
қытай тілі грамматикасының ерекшеліктерін қазақ не болмаса орыс ... ... ... көп ... Диплом жазу барысында әлі де бұл жұмысты
ауқымды түрде зерттеу керектігін айта кеткім келеді.
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Кітаптар мен ... ... В.И. ... ... ... – М.: Просвещение 1974ж.
2. Готлиб О.М. Практическая ... ... ... М-И.: ... 现代汉语语法. Пекин.: Шыңжаң білім беру 1999ж.
4. 汉语水平等级标准与语法等级大纲. ... 2006 ... Люй Шу Сян ... ... ... ... ІІ ... М.: Наука
1965 ж.
6. Ван Ляо И Основа китайской ... М.: ... ... 1954 ... ... А.И. ... Е.Д. Грамматика современного китайского языка
М.: Издание института востоковедения 1930 ж.
8. Драгунов А.А. ... ... ... китайского
разговорного языка Л.: Издптельство Ленинградского университета ... ... Т. ... тіл білімі А.: Мектеп 1983 ж.
10. Аханов Қ. Тіл білімінің негіздері А.: Мектеп 2002 ж.
11. Байынқол Қалиұлы Жалпы тіл білімі А.: ... 2005 ... ... А.А. Словообразование китайского языка М. 2003
13. Даулетова Ф.Н. Китай: мифы и реальность А.: 2005 ... М.В. ... ... язык и ... ... М.: ... 1979 ж.
Сөздіктер:
15. 现代汉语词典 北:北大出版社2006 ж.
16. 汉俄词典 М.: Вече 2003 ж.
17. ... ... 社2006 ... мен ... емес ... ... ... Ф. Абай шығармаларындағы тұрақты тіркестердің қытай тіліне
аударылу жайы // ҚазҰУ Хабаршысы. Шығыстану сериясы. Алматы, 2001, №1
(15).
Интернет-сілтемелер:
19. ... 4K ... ... ... ... www.wenwen.soso.com/z/q
23. www.baike.baidu.com
24. www.sina.com
25. www.kongfz.com
26. www.douban.com

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 38 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ерте орта ғасырлардағы Түрік Қағанаттарына қатысты Қытай деректеріндегі мәліметтер60 бет
Н.Назарбаев: «Мәдени мұра» бағдарламасы рухани-мәдени өмірімізде ғана емес, жалпы қоғамдық өміріміздегі белесті кезең6 бет
Организім реактивтілігі және оның патологиядағы мәні5 бет
Соғыстан кейінгі бейбіт реттеу проблемасы23 бет
Түрік қағанаттарындағы мемлекеттілікті нығайту үшін күрес24 бет
ШЫҰ халықаралық және өңірлік қауіпсіздігін сақтау саласындағы қызметі31 бет
Ғұндар 10 бет
Қабдеш Жұмаділов6 бет
Қазақ-Қытай тілдеріндегі еліктеу сөздерді салғастыра зерттеу21 бет
Қазақстан Республикасы мен Қытай Халық Республикасы арасындағы қатынастар14 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь