Оңтүстік Қазақстанның тау маңы аймағындағы картопты үздіксіз өсірілетін танабының фитосанитарлық жағдайын зерттеу

Нормативтік сілтемелер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 9
Белгілеулер және қысқартулар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 10
Анықтамалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 11
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 12
1 Аналитикалық бөлім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 14
1.1 Арамшөптердің, аурулардың және зиянкестердің өсімдікті зақымдауы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 14
1.2 Әр түрлі топырақтың климат жағдайында ауылшаруашылық дақылдарының зиянды факторлардан қорғау тәсілдері ... ... ... ... ... ... ... 16
1.3 Оңтүстік Қазақстанның танаптарындағы агроэкосистемаға әсер етуші факторларды зерттеу жағдайлары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 18
1.4 Суармалы танап жағдайында кездесетін арамшөптердің аурулардың және зиянкестердің зақымдау критерилері және шектері 20
1.5 Картоптың морфологиялық ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 21
2 Тәжірибелік бөлім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 27
2.1 Оңтүстік Қазақстан облысындағы өсімдік шаруашылығының жағдайы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 27
2.2 Оңтүстік Қазақстан аймағындағы ауа райы жағдайлары және оның зиянкестерге, ауруларға және арам шөптерге тигізер әсері ... ... ... ... ... .. 29
2.3 Картоп дақылының зиянды нысандарына жүйелік бақылау жүргізу жағдайлары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 35
2.4 Зерттеу нәтижелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 36
2.4.1 Картоп агрофитоценозындағы арамшөптер мониторингі ... ... ... ... 36
2.4.2 Зерттеу танаптарында картоптың аурулармен зақымдалуы ... ... ... 39
2.4.3 Әртүрлі шаруашылық нысандарында картоп зиянкестерінің таралуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 41
2.4.4 Картоп танаптарындағы колорадо қоңызының өсіп.даму ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 43
2.4.5 Ақтүйнек дақылын зиянды жәндіктер мен аурулардан және арамшөптерден қорғау жүйелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 47
3 Тіршілік қауіпсіздігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 51
3.1 Шаруашылықтағы техника қауіпсіздігін сақтау ... ... ... ... ... ... ... ... . 51
3.2 Топырақ өңдеу және егу кезіндегі қауіпсіздік шаралары ... ... ... ... .. 52
3.3 Өндірістің потенциалдық қауіптілігі мен зияндығын талдау ... ... ... . 53
3.4 Микроэлементтермен жұмыс кезіндегі қауіпсіздік техникасы және қауіпсіздік шаралары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 53
3.5 Қорғаныс құралдары мен алғашқы көмек шаралары ... ... ... ... ... ... .. 55
3.6 Өртке қарсы іс.шаралар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 56
3.7 Жер сілкінісі кезінде жұмысшы персоналы іс.әрекет ережелері ... ... 57
4 Қоршаған ортаны қорғау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 59
4.1 Шаруашылықта жүргізілетін іс.шаралар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 60
4.2 Есептеу бөлімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 62
5 Экономика ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 63
6 Бизнес.жоспар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 65
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 71
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 73
Тақырыптың өзектілігі. Еліміз бүкіл әлемдік сауда ұйымына кірудің алдында тұрғанда патенттік тауар өндірушілермен бәсекелестікке түсе білу үшін тауарлық және дәмдік сапасы жоғары ауылшаруашылық тауарларын өндіруіміз керек. Бұл тұрғыда картоп өсірудің агротехнологиялық тәсілдер кешенін әзірлеу аграрлы ғылымның өзекті мәселесі болып табылады.
Картоп өте маңызды ауылшаруашылық дақылы. Картоп түйнегі, ең алдымен кеңінен және әр түрлі тағамға пайдаланылады. Бір килограмм түйнек 840 калорияға дейін береді және адамның сөткелік рационында айтарлықтай орын алады.Картоп түйнегінде 22—25 процент құрғақ зат, оның ішінде 80—85 процент крахмал және 3 процентке дейін белокты заттар болады [ 1 ]. Картоп белогі өзінің биологиялық құндылығы жағынан дәнді дақылдар белогінен анағұрлым жоғары бағаланады, өйткені оның құрамында және жануарлар организімдерінде синтезделмейтін амин қышқылдары (ванилин, лизин, трифтофан, лейцин т. б.) көп.
Картоп егістігінің фитосанитарлық жағдайын жақсартумен ғылымдар мен практиктердің көбісі айналысты. Картоп халық шаруашылығында жоғары сұранысқа ие, сондықтан отырғызу кезеңіне дейін және шығуы кезеңінде арамшөптермен күресудің кешеңдік шараларын әзірлеу әсіресе, құмаймен, мысыққұйрықпен күресу ғылыми қызығушылық тудырады.
Арамшөптер өсімдіктердің құнарлық элементтерін өзіне алып, топырақтың тығыздығын нашарлатып, топырақтағы ылғалды пайдаланып картопты ығыстырып, күн энергиясының түсуін қысқыртып, ауқымды зиян келтіреді. Сондықтан аталған дақылды өсіруде арамшөптермен күресудің ғылыми негізделген шараларын әзірлеу Оңтүстік Қазақстан өңірі үшін аса маңызы ғылыми мәнге өсіретін өсімдіктердің өнімділігін арттыру шаралары жүйесінде олардың фитосанитарлық жағдайын зерттеу және олармен күресу ерекше роль атқарады. Осы шараларды жүзеге асыру үшін арамшөптермен, аурулармен және зиянкестермен күресуді жақсы жолға қоюдың маңызы зор.
Соңғы жылдары шаруашылықтың жаңа формаларына өтуге байланысты аграрлық сектордан картоп өсірудің қарқынды технологияларынан ауытқу байқалуда. Бұл тыңайтқыштарды және өсімдікті қорғау құралдарын пайдаланудың айтарлықтай төмендеуіне, топырақты өңдеу тәсілдерінің бұзылуынан көрініс беруде.
Соңғы 15-20 жылда Оңтүстік Қазақстан облысында ауылшаруашылық егіс алқабының фитосанитарлық жағдайын зерттеулер аз жүргізілген. Облысымызда картоп плантацияларында құмай, ажырық, шармауық, тары шырмауық сияқты көпжылдық көптеген арамшөптер өседі.
Сондықтан картоп өсіруде танаптың фитосанитарлық жағдайын зерттеу және, ондағы зиянды ағзалармен күресу шараларын әзірлеу ғылыми және тәжірибелік қызығушылық тудырады және зерттеудің басым бағыты болып табылады.
1. Жаңабаев Қ, Арыстанғұлов С.Агрономия негіздері: Оқулық. 2-баслым. – Астана: Фолиант 2010.
2. Әрінов Қ, Нағымтаев А, Ысқақов М, Серікпаев Н, Жұмағұлов И.
Агрономия негіздері. Оқулық – Астан: Фолиант, 2007.
3. Қойшыбаев М. (Өсімдік қорғау ғылыми-зерттеу иниституты) Жаршы № 2006/5.
4. Сыдықов Д.А Қарабалаева А.Ж «Оңтүстік Қазақстан аймағында топырақты өңдеу технологияларына байланысты дәнді дақылдарды өсірудің ғылыми негізі» Шымкент 2001 ж.
5. Ешебаев А., Жетпісбай Ж.Ж, Жұмадулаева А.И. Ж. Жаршы № 7, 2007.
6. Нурғалиев С., Сидорик И. аға ғылыми қызметкер ( Cолтүстік-батыс ауыл шаруашылық ғылыми-өндірістік орталығы)
7. Есімов Ұ.О (Өсімдік қорғау және өсімдік карантині иниституты) Жаршы № 7,2008.
8. Биғараев О, Абдиғапбаров Н. (“Мақта шаруашылығы ғылыми-зерттеу иниституты”) Жаршы №8, 2008 15-16 бет.
9. Қойшыбаев М. Болезни зерновых культур. –Алматы: Қайнар-1974-245 б.
10. Үнбетаев. И, Қостақов А. (“Мақта шаруашылығы ғылыми-зерттеу иниституты” “КазАгроИнновация” АҚ )
11. Иманғазиев К. Егіншілікке тыңайтқыш қолдану жүйесі.- Алматы, 1970
12. Гукасьян В.Г. и др. Товароведение сельскохозяйственных товаров и лекарственно-технического сырья. -М.: Экономика, 1967. – 346 с.
13. Агротехника и товароведение. Вып.8. Под. ред. Н.Н.Борисова. - М.: Колос, 1977. –36 с.
14. Можаев Н., Әрінов Қ.К., Шестокова Н.А., Өсімдік шаруашылығы практикумы.- Акмола, 1996
15. Христенко А.Ф. Сельское хозяйство в сухостепной зоне Казахстана. –Караганда. Рауан, 2002 .-256с.
16. Джанпеисов Р. Эрозия и дефляция почв Казахстана.Алма-Ата, 1977.
17. Родомакин А.Ф. Эрозия почв и меры борьбы с нею. Алма-Ата, 1967.
18. Елешев Р.Е., Смағұлов Т.С., Бәсібеков Б.С. Тыңайтқыш қолдану жүйесі. Алматы, 1997
19. Берлянд С.С., Крючев Б. Д. Растениеводство. . Изд.4-е, перераб. и доп. М., Колос, 1996.
20. Научные основы программирования урожаев сельскохозяйственных культур. Под ред. И.С. Шатилова, М.К. Каюмова. М., Колос, 1996.
21. Майсурян Н.А. Растениеводство. ( Лабороторно-практические занятия) . Изд.4-е, перераб. и доп. М., Колос, 1996.
22. Живников Н.И., Моргунов А.Т. Технология возделывания полевых культур. Учеб. Пособие для сельских проф.-техн. училищ. М., Высш. школа, 1991. 304 с.
23. Елешев Р., Бекмағанбетов А. Агрохимия .-Алматы, 1989.
24. Жаңабаев Қ.Ш. және т.б. Агрономия негіздері. Астана, 2003ж.
25. Нарциссов В. П. Научные основы систем земледелия. М., Колос, 1997.
26. Тұрғанбаев С.Ғ. Дихан серігі (Агроөнеркәсіп өндірісінің орта буындарына арналған) . Алматы: Қайнар, 1989.-304 бет.
27. Крючев Б. Д. Практикум по растениеводству.- М.: Агропромиздат, 1988.-287с.: ил.- ( Учебники и учеб. пособие для учащихся техникумов).
28. Бадина Г.В. и др. Основы агрономии /Г.В. Бадина, А.В. Королев, Р.О.Королева;Под ред. Г.В. Бадина.- Л.: Агропромиздат, Ленингр. отд-ние, 1988.-448 с.
29. Жанабаев К.Ш., Саудабаев Т. т.б. Өсімдік шаруашылығы өнімдерін өндіру технологиясы.-Алматы, 1994.
30. Подгорный П.И. Растениевоство 2-е изд.перераб.- М. изд.-во с.-х. литературы, журналов и плакатов. 1963, -268 с.
31. Николаев Н.Г., Разумов М.В., Гладков В.Н. Пути повышения всхожести семян.-М.; Сельхозиздат, 1985. – 225 с.
32. Майсурян Н.А., Степанов В.Н. и др. Растениеводство. . Изд.3-е, перераб. и доп. М., Колос, 1986.
33. Можаев Н., Әрінов Қ.К.,тб. Өсімдік шаруашылығы,- Ақмола, 1996
34. Косинский В.С., Никляев В.С., Ткачева В.В., Сугилина А.А. Основы земледелия и растениеводства. /Под ред. В.С.Никляева. –3-е изд.перераб. и доп.- М.: Агропромизат, 1990. – 479с. – ил.
35. Атрошенко М.Д. Основы агрономии. /Под ред. М.Д. Атрошенко. Изд.3-е, перераб. и доп. М., Колос, 1997.
36. Коновалов Ю.Б. и др. Практикум по селекции и семеноводству полевых культур/ Ю.Б.Коновалов, А.Н.Березкин, Л.И. Долгодворова и др.; Под ред. Ю.Б.Коновалова.- М.: Агропромиздат, 1987.-367с.
37. ӘріновҚ.К., Апушев А.К., және тб. Өсімдік шаруашылығы өнімдерін өндіру, өңдеу, сақтау және стандарттау. - Астана, 2001ж.
38. Корлякова Н.А. Агрономия с основами ботаники. -2-е изд., перераб. и доп.- М.: Колос, 1980.-423с.
39. Керефов К.Н. Биологические основы растениеводства: Учеб. пособие для ун-тов и пед. ин-тов.-2-е изд., перераб. и доп.- М.: Высш. Школа, 1982.-408 с., ил.
40. Ауылшаруашылығын өркендету жүйесі жөніндігі ұсыныстар. Шымкент облысы. Алматы: Қайнар, 1987.-414 бет.
41. Қазақстан Республикасы облыстарында ауылшаруашылық жүйені енгізу ұсыныстары. Алматы, 1978-1981 ж.ж.
42. Сағадиев К.А., және т.б. Фермерлік іс.-Алматы, 1999ж.
43. Әбуғалиев I.,Қожахметов М. Көшетсіз қызылша тұқымын өндірудің технологиясы.- Алматы, 1992.
44. Әубәкіров Т., Жұмағұлов Ж. Өсімдік шаруашылығы және селекция.-Алматы, 1988
45. Әрінов Қ.К., Ысқақов М.Ә. Тұқымтану.- Ақмола, 1991.
46. Саудабаев Т., Кадырғалиев А. Жармалық дақылдар.- Алматы. 1985
47. Егемен Қазақстан №132-135(247/10) 22 мамыр 2007 жыл «Қазақстан Республикасының Кодексі».
48. Шертаев Е.Т. «Тіршілік қауіпсіздігі» оқу құралы Шымкент:
49. В.И.Кузьмин «Охрана труда и противопожарная защита» Москва, Легпромбытиздат, 1991.
50. Гусев А.Р.«Проектирование шерстопрядильных фабрик» 1981- 310 бет.
51. Маханов Б.Б,.Сатаев М.И., Сатаева Л.М. «Тіршілік Қауіпсіздігі» 2004 ж. – 205 бет.
        
        Ф.7.04-08
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ
МИНИСТРЛІГІ
М.ӘУЕЗОВ АТЫНДАҒЫ ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН МЕМЛЕКЕТТІК
УНИВЕРСИТЕТІ
ТҰРСЫНБЕКОВ НҰРТАС ХАМИТОВИЧ
Оңтүстік Қазақстанның тау маңы ... ... ... өсірілетін
танабының фитосанитарлық жағдайын зерттеу
ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫС
Мамандығы 050801 – «Агрономия»
Шымкент,2013 ... ... ... ЖӘНЕ ... ... ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН МЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІ
Агротехнология кафедрасы
«Қорғауға ... ... ... ... ... Т.А.Ә)
«____»________2013 ж.
ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫС
Тақырыбы: «Оңтүстік Қазақстанның тау маңы аймағындағы картопты үздіксіз
өсірілетін ... ... ... ... ... ... Н.Х
Ғылыми жетекшісі
а.ш.ғ.к.,аға оқытушы ... А З А Қ С Т А Н Р Е С П У Б Л И К А С Ы Н Ы ... І Л І М Ж Ә Н Е Ғ Ы Л Ы М М И Н И С Т Р Л І Г ... ... ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН МЕМЛЕКЕТТІК
УНИВЕРСИТЕТІ
_____Агроөнеркәсіп _____
факультет
(факульететің атуы)
_____ Агротехнаология ... ___ ... ... мен ... меңгерушісі
Агротехнология
(кафдраның атауы)
Г.И.Елибаева
(каф.меңгерушісінің А.Т.Ә)
«____»______2013 ж.
д и п л о м д ы қ ж ұ м ы с т ы (ж о б а н ы) о р ы н д а у ғ ... А П С Ы Р М А ... ... ... ... ... (жобаның) тақырыбы: Оңтүстік Қазақстанның тау маңы аймағындағы
картопты үздіксіз өсірілетін танабының фитосанитарлық ... ... ... ... ж. № 172 С ... бекітілген.
Жұмысты (жобаны) аяқтау мерзімі_______________________________
Жұмысты (жобаны) орындауға берілген мәліметтер ... ... ... ... ... ... тізімі
____________________________________________________________________
____________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________
____________________________________________________
ДИПЛОМ ЖҰМЫСЫНЫҢ МАЗМҰНЫ
|№ р/с|Бөлімдері ... ... қолы |
|1 |2 |3 |
|1 ... бөлім | |
|2 ... ... | |
|3 ... ... және еңбекті| |
| ... | |
|4 ... ... ... | |
|5 ... | |
|6 ... | ... материалдар тізімі
Ұсынылатын негізгі әдебиеттер
____________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________
__________________________
Тапсырманың берілген күні « ______» _____________2012 ж.
Дипломдық жұмыстың
(жобаның) ғылыми жетекшісі ... ... ... орындауға алған студент ______________ _________________
(қолы)
(А.Ә.Т)
Ф. 7.04 – 11
Диплом жобасын (жұмысын) жазудың
КҮНТІЗБЕЛІК КЕСТЕСІ
|№ |Бөлімдер ... ... ... |Тапсыр-ман|Тапсыр-|
|р/с | ... %| |ың ... |
| | | | ... ... | | | ... |лған |
| | | | | ... ... ... ғылыми жетекшісі
(қолы, күні)
Диплом жазушы
(қолы, күні)
Нормобақылау
(а.ж.т., қолы, ... ... ... ... ... зиянкестер, арамшөптер,
аурулар, пестицидтер, фунгицидтер, гербицидтер, инсектицидтер, дақыл, өсіп-
даму кезеңі, өнімділік, фенология, фотосинтез.
Дипломдық жұмыста ... ... ... ... ... ... Жұмыс негізінен алты бөлімнен тұрады:
аналитикалық ... ... ... бөлімі, тіршілік қауіпсіздігі және
еңбекті ... ... ... қорғау, экономикалық, бизнес ... ... ... жұмыстың тақырыбына сай әдебиетке шолу
және зерттеудің қойылу мақсаты баяндалады.
Тәжірибелік бөлімде картоп ... ... ... ... картоптың аурулармен зақымдалуы, әртүрлі шаруашылық
нысандарында картоп зиянкестерінің таралуы, картоп танаптарындағы колорадо
қоңызының өсіп-даму ... ... ... ... ... ... және ... қорғау жүйелері көрсетілген. Тәжірибе
нәтижелері кестелер түрінде көрсетілген.
Дипломдық жұмыстың тіршілік ... мен ... ... ... ... ... жұмыстардың техника және экология
қауіпсіздігі баяндалған. Экономикалық бөлімде ... ... ... ... ... мен ... ... Бизнес
жоспарлау бөлімінде кәсіпорынға сипаттама беріліп, оны жүзеге ... ... 75, ... 18, ... 4, Библ ... ... |9 ... ... | ... және қысқартулар |10 ... |
|. | ... |11 ... ... | ... |12 ... |
|........................................ | |
|1 ... ... |14 ... ... | ... ... аурулардың және зиянкестердің өсімдікті |14 ... | ... ... | ... Әр ... ... ... ... ауылшаруашылық |16 ... ... ... ... тәсілдері | ... | ... ... ... ... ... әсер ... |
|факторларды зерттеу жағдайлары | ... | ... ... танап жағдайында кездесетін арамшөптердің аурулардың |20 |
|және зиянкестердің зақымдау критерилері және ... | ... ... ... ... |21 ... | |
|2 ... бөлім |27 ... ... | ... ... Қазақстан облысындағы өсімдік шаруашылығының жағдайы |27 |
|....................................................................| |
|...................................... | ... ... ... ... ауа райы ... және оның |29 ... ... және арам шөптерге тигізер әсері | ... | ... ... ... ... ... жүйелік бақылау жүргізу |35 |
|жағдайлары | ... ... | ... ... нәтижелері |36 ... ... | ... Картоп агрофитоценозындағы арамшөптер мониторингі |36 ... | ... ... танаптарында картоптың аурулармен зақымдалуы |39 |
|............ | ... ... ... ... ... ... таралуы |41 |
|....................................................................| |
|....................................... | ... ... ... колорадо қоңызының өсіп-даму |43 ... | ... ... | ... ... ... ... ... мен ... және |47 ... қорғау жүйелері | ... | |
|3 ... ... |51 ... ... | ... Шаруашылықтағы техника қауіпсіздігін сақтау |51 ... | ... ... өңдеу және егу кезіндегі қауіпсіздік шаралары |52 ... | ... ... ... ... мен ... ... |53 |
|............. | ... ... ... ... ... ... және |53 |
|қауіпсіздік шаралары | ... ... | ... Қорғаныс құралдары мен алғашқы көмек шаралары |55 ... | ... ... қарсы іс-шаралар |56 ... ... | ... Жер ... ... ... персоналы іс-әрекет ережелері |57 |
|....... | |
|4 ... ... ... |59 ... ... | ... ... жүргізілетін іс-шаралар |60 ... | ... ... ... |62 ... ... | |
|5 ... |63 ... ... | |
|6 ... |65 ... ... | ... |71 ... ... | ... ... ... |73 ... | ... ... ... ... мына сілтемелер қолданылған:
МЕСТ 2.102-68 ЕСКД. Құрастырушы құжаттардың түрлері мен жиынтығы.
МЕСТ 2.104-68 ЕСКД. Негізгі жазбалар.
МЕСТ 2.201-80 ЕСКД. Құрастырушы құжаттардың және бұйымдардың ... 2.301-68 ... ... 2.601-95 ... ... ... ... ЕСКД. Сызудың шрифттары.
МЕСТ 2. 701-84 ЕСКД. Сызбалар және типтер. Орындауға қойылатын жалпы
талаптар.
МЕСТ 12046-85. Мемлекет ... ... ... ... ... ... 20081-74 Ауылшаруашылық дақылдарының тұқымдары. Терминдер.
Анықтаулар.
МЕСТ 52325-2005. Ауылшаруашылық ... ... ... ... ... 2. 321-84 ЕСКД. Әріптік белгілеулер.
ӘН ОҚМУ 7.03-2012 «Дипломдық жобалауды ұйымдастыру. Дипломдық жұмыс».
Анықтамалар
Егіншілік ... - ... және ... ... комплексі, жергілікті табиғи-экономикалық өзгешеліктерге орай жаңа
жасақталған агроқұрылымдарда жерді тиімді ... ... ... дәрежеде және жүйелі түрде арттыруды, ауыл шаруашылығы дақылдарының
өнімділігін молайтуды, нарықтық ... ... ... көтеруді және
мал шаруашылығы үшін берік жемшөп қорын жасауды ... ... күн ... қатысуымен, хлоропластарда болатын ауадағы
көмірқышқыл газын пайдалана отырып органикалық ... ... ... ... - тірі ... ... жағдайларда өспейтін, немесе
өте ақырын өсетін күйі
Далалық өнгіштік - далалық жағдайда пайда болған егін ... ... ... ... қатынасымен көрсетілген процент мөлшері
Тұқым тазалығы - егістік материалдың негізгі сапа көрсеткіштерінің бірі.
Егістік материалдың (тұқымның) тазалығы деп ... ... ... көрсетілген массасын атайды
Өнімді бағдарлау — бұл сапалы және дер кезінде іске асырғанда күні бұрын
есептелген ауылшаруашылық дақылдарының ... да мол ... ... ... ... байланысты шаралар комплексін зерттеу болып
табылады.
Технология - топырақ ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктері мен биологиялық ерекшеліктеріне,
өнімді басқарудың биологиялық, ... және ... ... ... ... ... және арамшөптерден интегралды
қорғауды жүйелі колдануға, машина-трактор паркін оптималды қалыптастыруға
және егін себу, оны баптап-күту және ... ... ... ... ... кешен – азық-түлік өнімдерін өндіруге және ... ... ... ... өнеркәсіп тауарларын шығаруға
бағытталған сала.
Белгілеулер мен қысқартулар
Осы диплом жұмысында төмендегідей сілтемелер қолданылған:
г - грамм, масса өлшемі;
кг - килограмм, салмақ өлшемі;
мин-минуттар;
%-пайыз;
ºC-температура;
млрд-миллиард;
мг-миллиграмм;
тәу-тәулік;
ГОСТ-мемлекеттік ... ... ... Ауыл ... ... ... ... Еліміз бүкіл әлемдік сауда ұйымына ... ... ... ... ... бәсекелестікке түсе білу
үшін тауарлық және ... ... ... ауылшаруашылық тауарларын
өндіруіміз керек. Бұл тұрғыда картоп ... ... ... ... ... ... өзекті мәселесі болып табылады.
Картоп өте маңызды ... ... ... ... ... ... және әр ... тағамға пайдаланылады. Бір килограмм
түйнек 840 ... ... ... және ... ... рационында
айтарлықтай орын алады.Картоп түйнегінде 22—25 процент ... зат, ... 80—85 ... ... және 3 ... ... ... заттар болады
[ 1 ]. Картоп белогі өзінің биологиялық құндылығы ... ... ... ... ... ... ... оның құрамында және
жануарлар организімдерінде синтезделмейтін амин ... ... ... ... т. б.) ... ... фитосанитарлық жағдайын жақсартумен ғылымдар мен
практиктердің көбісі айналысты. Картоп халық ... ... ие, ... ... ... дейін және шығуы кезеңінде
арамшөптермен ... ... ... ... ... құмаймен,
мысыққұйрықпен күресу ғылыми қызығушылық тудырады.
Арамшөптер өсімдіктердің ... ... ... ... ... нашарлатып, топырақтағы ылғалды пайдаланып картопты ығыстырып,
күн энергиясының түсуін ... ... зиян ... ... ... ... арамшөптермен күресудің ғылыми ... ... ... ... ... үшін аса ... ... мәнге
өсіретін өсімдіктердің өнімділігін арттыру шаралары ... ... ... ... және ... ... ерекше роль атқарады.
Осы шараларды ... ... үшін ... ... ... ... ... жолға қоюдың маңызы зор.
Соңғы жылдары шаруашылықтың жаңа формаларына өтуге байланысты аграрлық
сектордан картоп өсірудің қарқынды технологияларынан ауытқу ... ... және ... ... ... ... ... топырақты өңдеу тәсілдерінің бұзылуынан көрініс беруде.
Соңғы 15-20 жылда Оңтүстік Қазақстан ... ... ... ... ... ... аз жүргізілген. Облысымызда
картоп плантацияларында құмай, ... ... тары ... сияқты
көпжылдық көптеген арамшөптер өседі.
Сондықтан картоп өсіруде танаптың фитосанитарлық жағдайын зерттеу ... ... ... ... шараларын әзірлеу ғылыми және тәжірибелік
қызығушылық тудырады және ... ... ... болып табылады.
Сондықтан арамшөптермен, аурулармен және зиянкестермен күресуді табысты
жүргізу үшін, зиянды организмдердің өсуіп-дамуының, пісуінің және көбеюінің
биологиялық ерекшелігін зерттеу керек. ... ... шешу үшін ... тау маңы ... ... ... өсірілетін танабының
фитосанитарлық жағдайын зерттеу дипломдық ... ... ... ... ... іске асыру үшін ... ... ... ... ... ... мониторингі;
- Зерттеу танаптарында картоптың аурулармен зақымдалуы;
- Әртүрлі шаруашылық нысандарында картоп зиянкестерінің таралуы;
- Картоп танаптарындағы колорадо қоңызының өсіп-даму ерекшеліктері;
- ... ... ... ... мен ... және ... ... жаңалық. Картоп танабының фитосанитарлық жағдайлары зерттелі,
арамшөптердің, зиянкестердің және аурулардың нақты түрлері ... ... ... ... ... шаралары бойынша жүргізілетін жұмыстарға
ұсыныстар жасалынды.
Практикалық маңызы. Оңтүстік ... ... ... ... ... ... және картоп танаптарында ... ... ... ... ... көптеген
шаруашылықтарда қолдану мүмкіншілігі жоғары болып табылады.
Жұмыстың құрлысы мен көлемі. ... ... ... ... Ол кіріспеден, 6 тараудан, қорытындыдан, ... ... ... әдебиеттерден және қосымшалардан тұрады. Оның
құрамына -кесте, ... және ... ... Қолданылған
әдебиеттер тізімінде - туындыға сілтеме жасалынған, оның ... шет ... ... ... ... бөлім
1.1 Арамшөптердің, аурулардың және зиянкестердің өсімдікті зақымдауы
Арамшөптер – егіншіліктің ең басты жауы. Кейінгі кезде ірі ... ... ... ... ... орындарына пайда болған кішігірім
шаруашылықтарда агротехникалық ... ... яғни ... ... гербицидтердің қолданылмауына, жердің дұрыс
өңделмеуіне және толық ... ... ... ... ... ... ... кеткендігін
зерттеулер көрсетіп отыр.
Дүние жүзіндегі астықтың потенциялдық өнімінің 35 пайызы арамшөптерден,
зиянды жәндіктер мен әр ... ... ... ... ал оның ішінде тек
арамшөптерден 9,5 пайызы өнім кеміп, оның құны 20,4 млрд, долларға ... өнім 100 млн ... бар ... бір жыл ... ... еді ... негізіне 300-ге жуық арамшөп түрлері кездеседі.
Әрінов Қ және тағы басқалардың пайымдауы бойынша, арамшөптер салдарынан
ауылшарушылық дақылдар ... 40-50 ... ... оданда көп кемуі мүмкін
[2].
Солтүстік аймақта астық дақылдары егісінде қара сұлы, сары қалуен, дала
шырмауығы, жабайы ... улы ... және т.б. жиі ... Қара ... тары ... ... басқан бидай егістері бірнеше миллиондаған
гектарға жетеді. ... 1 ... ... саны 20-30 ... ... 2-3 центнерге дейін кемиеді, ал кейде 10-15 еседей артық болуы ... ... ... ... қара сұлы ... ... ... қорғау ғылыми-зерттеу иниститутының деректеріне
қарағанда (Ю. Гештонт), 1996 жылғы зерттеу ... ... ... 18 млн. 245 мың ... немесе 81,4 пайызы арамшөптермен ластанған
болып шықты. Оның ішінде атпа тамырлары арамшөптер үлесіне 7848,6 мың ... %) ... ... республиканың астықты солтүстік облыстарында қарасұлы, атпа
тамырлы арамшөптер кең өріс ... ... ... ... ... ... ... 605,4 мың га егістік ластанды.
Қазақстанның оңтүстік және оңтүстік – ... ... да ... ... ... зерттеуіне қарағанда, тек ... ... ... ... ... ... ... жерлерде арамшөптер басым өседі
[4].
Солтүстік Қазақстан облысының шаруашылықтарында ... ... ... әр ... орта есеппен 3,8 центнерге кемітеді. Арамшөптер ... ... 79,3 ... ... ... 88,3 ... (мақта) төмендететінін көрсетіп отыр.
Біздің республика бойынша арамшөптер мен зиянкестердің және ... ... ... ... ... ... мөлшері де аз
емес. 90 жылдардың бас ... ... ... себу ... оңтүстік
аймақтарда күздік бидай егісін қаракүйе ... ... дән, не ... не мал жеміне жарамсыз болған жағдайлар жиі кездесті. 2000 және
2002 жылдары Орталық Азияда ... ... ... ... ... оның ... 40-50 пайызға дейін төмендетті. 2000, 2002, және
2005 жылдары ... ... ауа райы өте ... блып, жаздық
бидай егістерінде тат және септариоз ... кең ... ... ... ... танаптардың түсмділігі 20-30 пайызға
дейін төмен ... ... ... ... ... түрлеріне келетін
болсақ, олар өте көп және ... ... ... ... ... кенелер, насекомдар, моллюскалар); омыртқалы жануарлар
(зиянды кеміргіштер) жатады. Зиянкестердің ... ең көбі ... ... ... ... ... кенелер (12-15 мың), нематодалар (10 ... ... ... және Чехиялық ғалымдар Шебеста мен Жукованың зерттеулерінде
тат және ... ... ... ... ... ... мен құнды амин қышқылдарының 20% төмендейтіні
дәлелденген. (1974)
Екпе дақылдарда көптеген ... мен ... ... кең ... ... ... дақыл бидайды алсақ, Қазақстан аумағында 30 ... ауру ... 50-ге жуық ... ... Бұлармен қатар
егісте топырақтағы аса қажет қоректік заттар мен ... ... ... де ... түрі таралған. Енді ... және ... ... ... ... ... ... ресми
деректерге көңіл аударайық. БҰҰ-ның ауыл шаруашылығы және ... ... ... 3 дақыл бойынша жүргізген зерттеу жұмыстары
негізінде 90-жылдардың соңына қарай ... ... ... ... жыл ... дүние жүзі бойынша орташа шығыны 24,4%,
жүгерінікі – 35,6%, ал ... – 48,0 ... ... ... ... әрине барлық мемлекетерде бірдей емес.
2005 жылы Санкт-Петербургте өсімдіктерді қорғау ... ... ... ... ... ... ... Ресей ауыл шарушылығы академигі
В.А. Захаренко зиянды организмдерден келетін шығын мөлшері әлде де жоғары ... ... ... ... аударды [3].
А.И. Носатовскийдің деректеріне қарағанда, астық тұқымдас дақылдардың
бір өсімдігі 2 мыңға дейін дән беретінін еске ... ... ... 5 тен 37 ... ... жоғарғы өнімділікпен тұқым береді.
Қолайлы метеорологиялық жағдай сақталған кезде, жапырақтардың залалдану
дәрежесі, сұлының түптену және түтіктену ... 50-60 % ... ... дәрежедегі залалдану өсімдік өнімінің түсіміне айтарлықтай әсер
етеді.
Дүние жүзі бойынша дәнді дақылдардан жыл сайын 506 млн. т. Өнім ... ... 35 ... ... ... ... мен әр түрлі
аурулардан төмендеуі мүмкін екендігін Жаңабаев Қ және ... ... ... Сол ... ... бірі қант қызылшасы. Яғни
жылына 136 млн. ... өнім ... ... ... 45 пайызы
арамшөптерден, зиянды жәндіктер мен әр түрлі аурулардан өнімнің төмендеуіне
алып ... ... ... да ... 129 млн. т ... ... 32 пайызды құрап отыр. Бұнымен біз ауыл шаруашылық дақылдарының тек
жекелеген шаруашылықтар, мемлекеттер ... ... ... ... ... ... ... шегуде.
1.2 Әр түрлі топырақтың климат жағдайында ауылшаруашылық ... ... ... ... ... зинкестермен ... ... ... ... физикалық және өсімдіктер карантині
деп аталатын күресу шаралары негізделген.
Агротехникалық ... ... мен ... және ... ... өзара қарым-қатынастарына негізделген. Бұл шаралардың міндеті
зиянды организмдердің өсіп - ... ... ... ал өсімдіктер мен
пайдалы организмдерге қолайлы жағдай ... ... мол өнім алу. ... ... ... ... шаралар ішінде өте маңызды рөл
атқаратындарға ауыспалы егіс, топырақты ... ... ... арам ... күресу, егінді мерзімінде егу, өнімді уақытылы
жинау жатады. Соның ішінде ... ... ... егістіктерде
топырақ ылғалын сақтап, қоректік заттармен байыту үшін қолданылатын жерді
өңдемей, тұқымды тікелей себу ... ... де ... ... ... ... ... мен басқа арамшөптерге әсері
қант қызылшасы егістігінде 2005-2007 жылдары Алматы облысы Талғар ауданында
жүргізілді. ... ... ... ... ... ... ... кәдімгі гүлтәжі, күрмек, ермен жапырақты ойран шөп, мысық құйрық,
қара алқа, кәдімгі қәріқыз, үш қатар бөрі тарақ. Зерттеу ... ... ... көп ... ... ... қызылша көгі шыққанға және
шыққаннан кейін тырмалау, далалық арамсояуда 67,2 %-ға, ал ... ... ... құртатыны анықталды [12].
Ауыспалы егісте кейбір дақылдарды бірнеше жылдар бойы бір ... ... ... және ... ... ... ... Қазақстан
республикасы аумағында ауыл шаруашылығына көпқоректілерден 50 ден ... және ... ... 100 ден аса ... аурулардың
70 түрі және 120 дан астам арамшөптер түрлері зиян келтіреді екен.
Ауыспалы ... ... ... және ... ... ... мен ... тыңайтқыштармен мырыш пен мыс және бор микроэлементтермен
тұқымды баптау, оның оңтайлы себу мерзімдері мен мөлшерін ... ... ... ... арамшөптердің таралуын шектеуде айтарлықтай
рөл атқарады. Бұл сала ... ... ... жеткен айтарлықтай
табыстары бар, Қазақстанда да соңғы ... осы ... ... жұмыстары
қолға алынуда.
Сыдықов Д.А пен Қарабалаева А.Ж ... ... ... ... танаптың топырағын аудару кезінде 22-25 см ... ... ... ... 10-12 см БДТ-3 немесе ... ... ... жеңіл өңдеген және аңызақты өңдемей
тұқымды тікелей себу (СЗС-2,1) технологияларынада арамшөптер саны ... ... ... тіркелді. Дәлірек айтқанда, ұсынылған
технологияның бір ... ... ... саны ... дана болса,
топырақты жеңіл өңдеп және тікелей тұқымдық ... ... ... ... ... ... жерінің табиғаты алуан түрлі, ... сай ... ... де, сол ... ... де ... әр ... Ауылшаруашылық дақылдарын, көп жылдық
екпе ағаштарын, шабандықтар мен жайылымдарды 50-ден астам көп қоректі, ... ... ... бір ... ... ... залалдайды. Соңғы
8 жылдың ішінде зиянкестерге қарсы 35,3 миллион гектар жерге немесе орташа
есеппен жылына 4,4 млн. ... ... ... препараттармен өңдеу
жұмыстары жүргізілді. ... ... ... ... сан мөлшеріне
және олардың таралуына байланысты өзгереді, мысалы 2000 жылы 8,3 ... 2001 жылы 3,1 ... ... ... 2000 жылы ... ... көбейіп, оларға қарсы 8 млн. гектар жерге химиялық ... ... ... ... дақылдарының барлығына дерлік, оларды
зақымдайтын зиянкестерге қарсы ... ... ... ... арқылы
қолданғандықтан, сөзсіз тиімділігі өте жоғары, ... ... ... тез ... ... Өңдеу өткеннен кейін бірнеше сағаттан соң және
1–3 күн ... ... ... 100 ... ... ... ... ұйымының мәліметтері бойынша, дүние жүзінде жыл сайын 2
млн. тоннаға жуық улы препараттар қолданады екен. [9]
Нұрғалиевтің зерттеуі ... бір ... ... препараттарды
қолдану арқылы жақсы нәтижеге қол жеткізеді [6]. Дианат пен ... ... бір ... ... ойдағыдай жойды, екінші
есептеуде (өңдегенен кейін 20 күннен соң ) ... 89,7-100 % ... ... пен ... ... қоспасын қолданудың екінші есебінде
көрсетілгені, егістік қалуенге, егістік шырмауыққа ... ... ... ... ... ... ... 0,2 +
глифасат 2,5 л/га, ... 0,4 + ... 2,0 л/га, ... 0,6 + глифасат
1,5 л/га.
Қ. Жаңабаев, С.Арыстанғұлов ... ... ... ... ... шыққанға дейінгі топырақты метурин 3кг, кампорол 2-2,5кг гербицидтерді
қолданғанда, танаптағы бір жылдық ... саны 95-98 ... ... ... ... тәсіл – көп қырлы тәсіл. Оның бір ...... ... яғни ... ... ... ... қарсы пайдалану.
Ауылшаруашылық дақылдарын, көп жылдық өсімдіктерді кешенді қорғау барысын
талдай отыра, ... ... ... қорғау нашар дамығаны байқалады.
Қайта құру кезеңіне дейін егістікке, жылыжайларға биоагенттерді жіберіп,
биологиялық препараттарды қолданған. Осы әдіспен ... ... 500 ... ... жерге жеткен. Қазіргі кезде биологиялық әдістеме елімізде ... тек ... ... өңірінде ғана жеке зертханалар
трихограмма, бракондар, әр ... ... ... ... ... ... ... бұл биоагенттердің биологиялық тиімділігі өте төмен болып
отыр, себебі тұқымдық энтомофагтарды ... ... ... Алып,
өсірген энтомофагтардың сапасын тексермей зиянкестерге қарсы ... ... ... ... зиянкесі мақта көбелегіне ... ... ... 45-65 ... ғана ... [9] 1987 жылы
Алматы облысының бақтары мен көкөніс дақылдарының 25 мың га ... ... ... ... ... ... бір ... бұрын сол жерде
кездеспеген зиянкестердің еніп кетпеуінен сақтау. Соңғы жылдары еліміздің
шетелдермен тауар ... ... ... ... ... ... белгілі. Олар жеміс, орман ағаштарының аса қауіпті
зиянкесі – америкалық ақ көбелек, ... ... ...... аса ... картоп зиянкесі – картоптың алтын түсті жұмыр құрты.
Қауын шыбыны зиянкесі көршілес Өзбекстан Республикасында 2005 жылы пайда
бола бастады, 2010 жылы ... ... ... 44,5 ... ... 20,0 мың ... жуығын залалдап, жарамсыз ... ... ... ... ... ... дақылдарының 100%
егістігінде қауын шыбыны зиян келтіруде. Жыл ... ... ... ... әртүрлі карантинді өнімдер әкелінеді.
1.3 Оңтүстік Қазақстанның танаптарындағы агроэкосистемаға әсер ... ... ... ... - ауыл шаруашылығы ... ... ... ең ірі ... ... ... шаруашылықтардың табысының
негізгі көзі болып ... ... ... ... ... де ... ... өсімдік шаруашылығын әртараптандыруға байланысты
бақша дақылдарының егіс көлемі өсіп, ол өткен жылы ... ... мың ... ... ... 38,3 мың ... ... Қазақстан
облысына тиесілі.
Жалпы мақта шаруашылығындағы ең күрделі ... бірі – ... мен ... Олар ... ... ... шығын келтіреді.
Мақта өсімдігін әр түрлі – ақ ұсақ ... – уақ ... ... ... етеді.
Мақта шарушылығында неғұрлым көп тараған, әрі қауіпті ауру – ... ... ... ... ... ететін саңырауқұлақ – Rhizoctonia
solani Kuhn, тұқымдас түрлері Fusarium және басқада бактериялар туғызады.
Соңғы жылдары осы ауруға қарсы ... ... ... дәрілеу
арқылы тиімділігі зерттеліп келеді. Осыған байланысты отандық ... М-4007 ... ... ... ... тиімділігі, оның
ішінде Сұңқар-3 және Максим ХL дәрілегіштерінің (2,0 л/тн, 1,0 ... ... ... шитінің тіршілік әрекетіне ... ... ... ... ... өсуіне ықпал жасады [7].
Жарасов пен Момбекованың зерттеу нәтижелеріне ... ... ... ... ... ауыл ... ... егілмейтін
жерлерде таралу кезеңдерін (мониторинг) зерттеу болып табылды.
2005-2007 жылдары техникалық, көкеніс-бақша, астық ... көп ... бос ... далалық арамсояу басқан жерлерді зерттедік, ... ... ... 101 түрі 25 ... туыстан
табылды. Оның ішінде техникалық дақылдарда-75, ... ... бос ... 87 түрі ... ... ... арамшөптердің 70
түрі – қосжарнақты шөптер далалық ... ... ... ... ... Мәдени дақылдардың арамсоямен зақымдалуы жоңышқада 4
жерде 20 м2-де, қызылшада 2,5 көкеністе- 2. Ал бидай мен жүгеріде ... ... ... ... қоныстанады. [12]
А. Қостақовтың мәліметі бойынша соңғы жылдары Қазақстанның мақта
өсіретін аймақтарында ... ... ... және ... ... ... ... жүргізілді.
Жүргізілген зерттеулердің нәтижесі бойынша мақтаның 100 жапырағында
орташа көрсеткішпен 25 өрмекші ... ... ... ... ... жаппай көбейуі, шілде айының үшінші он ... ... ... ... 100 жапырағында 2562 дана өрмекші ... ... ... зиянкестің санының төмендеуі, тамыз айының үшінші он күндігінде
басталды.
Тәжрибелік ... ... ... саны ... ... (ЭЗД) жоғарлағанда мақта егістігін Неорон 50% к.э-2,0 ... ... ... ... 5% ... л/га ... өңделді.
Неорон, 50% к.э. препаратымен өңделген нұсқадағы өрмекші кенесіне қарсы
биологилық тиімділігі 3,7,14 ... 94%, 98%, 98% ... ... ... ... бұл ... нұсқасындағы өнімділіктен 7,6 ц-ге
жоғары. Каратэ, Нисоран ... ... ... ... ... 22,9 ц жетіп, қосымша өнім 5,3-тен 5,4 ц-ді құрады [14].
Зерттеулер ... ... ... ... ... ... ... Суармалы танап жағдайында кездесетін арамшөптердің аурулардың және
зиянкестердің зақымдау критерилері және шектері
Өсімдікті зиянды оргаизмдерден қорғаудың зор ... бар. ... ... зор ... ... ... ... алуан түрлі болуы,
ауыл шаруашылығы дақылдарын өсіргенде көптеген зиянкестердің ... ... ... ... зиян келтіреді. Олардың қатарына,
әсіресе шегерткелер, сұр дән көбелегі, ... ... ... ... ... аурулары егіс алқаптарын меңдеп алды. Сонымен қатар басқа
өңірлерден республикамызға өтіп жатқан ... ... ... ... ... ... ... орай егіс алқаптарындағы
фитосанитарлық жағдайды жақсарту, астық өнімдерін аурулар мен зиянкестерден
қорғау кезек күттірмейтін ... ... ... ... ... байырғы суармалы жерлері жағдайындағы
мақта егістігіндегі арамшөптердің түр ... мен ... ... ... жылдары гербологиялық мониторинг жүргізілді.
Ботаникалық ... ... ... ... ... ... ... иститутының тәжрибелік алқаптары болды.
2007 жылы егіске дейінгі агротехникалық іс шараларға дейін тәжрибелік
алқаптың әр 1 м2 –де ... 122-кі дана ... ... ал 2008 жылы 1 ... ... 118 ... ... арамшөптер болды. Бұл әрине үлкен және өте
үлкен ... ... ... ... ... ... нәтижесінде
жоғарыда көрсетілген арамшөптердің 75,4 %-ы біржылдық, 24,6 %-ы көп жылдық
арамшөптер екендігі анықталды [6].
Арамшөптің шитті ... ... ... ... 25-30 ... ... одан да асады.
Ұ.О. Есімов (өсімдік қорғау және өсімдік карантині иниституты) 2005-
2007 жылдары зерттеу жұмыстары ... ... ... ... май бұршақ егістігінде кездесетін арамшөптермен күресу шараларын
жетілдіру. Зерттеулер нәтижесінде арамшөптердің бір жылдық және көп ... ... Бір ... ... егісте 1м2 5 дана кезіксе
май бұршақ өнімділігі 12,8 %-ға ... ... Ал көп- ... ... май ... өнімділігі 4 ц/га немесе 13,3%-ға
төмендейді. Зерттеулер нәтижесінде көп жылдық арамшөптер егіске аса зиянды
екені байқалды ... ... ... ... ... ... бақылаумен
салыстырғанда (3дана/м2 біржылдық және 1дана/м2 көпжылдық арамшөп) ... ... 3,9 ц/га ... ... ... ал ... деңгейі жағдайында (6 дана/м2 біржылдық және 2дана/м2 көпжылдық
арамшөп ) ... ... ... 23,3 % төмендетеді, ластанудың үшінші
деңгейі жағдайында (9дана/м2 біржылдық және ... ... ... онда ... ... ... ... дейін төмендететіні
анықталды. ... ... ... ... ... өсіп-өну кезең
аралығында арамшөптердің саны неғұрлым көбейген сайын өнімділік төмендейді
екен. Қазақстанның оңтүстік шығысындағы ... ... ... ... 13 түрі ... ... ... егістігінде 3 біржылдық және
1 көпжылдық арамшөп болғанда өнім 4ц/га төмендейді. Гербицидтер мен ... ең ... ... ... дуал голд ... 93 ... Нәтижесінде өнім 5 ц/га артты [8].
Алматы облыстық өсімдік қорғау стансасының ... ... ... ... барлық егіс көлемінде тозаңды қаракүйе таралып, оған
шалдыққан өсімдіктер саны орташа ... 5 %, ең ... ... ... ... ... ... егістің 80% - 17 %, ал ... 6 % ... ... М. ... ... ... 1994-1995
жылдары бұл ауру Шығыс Қазақстан облысында да ... ... ... саны 15-20 % ... ... ... Ресей мен Украинада жете зерттелген. Ол, қаракүйенің екі
түрімен ... ... және ... ... ... ... В. Г. ... (1992) мәліметтеріне сәйкес, ТМД елдерінде бұл
дақылдың сабағы мен собығының шірінуінің себепкері ... ... ... 30-дан астам түрлері тіркелген.
1.5 Картоптың морфологиялық ерекшеліктері
Картоп алқа ... ... және ... ... түрі ... Табиғи тегі бойынша картоп сабағы жыл ... өліп ... ... ... бірақ жер шарының көптеген елдерінде бір жылдық
өсімдік ... ... Оны ... ... (түйнек, көзше және
бүршіктерімен) және ... ... ... Өндіріс жағдайында картоп
негізінен түйнегімен-қысқарған жер асты өркенінің өзгерген ... ... ... ... ... тамыр мен жалғыз
сабақ, ал ... ... ... ... ... мен бұта пайда
болады. Қартоп бұтасы бірнеше ... ... өте ... ... дақыл. Картоп түйнегі, ең
алдымен кеңінен әр түрлі тағамдарға пайдаланылады. Бір ... ... ... ... ... және адамның бір күндік рационында айтарлықтай
орын алады. Картоп түйнегінде 22-25 % құрғақ зат, оның ... 80-85 ... және 3 %-ға ... ... ... болады. Картоп ақуызы өзінің
биологиялық құндылығы жағынан дәнді дақылдар ақуызынан анағұрлым жоғары
бағаланады, ... оның ... және ... организімдерінде
синтезделмейтін амин қышқылдары (ванилин, лизин, трифтофан, лейцин т. б.)
көп.
Картоп түйнегі адам ... ... ... өте қажетті көптеген
бағалы витаминдер (С, В, А, Р, К) мен минералдық тұздардың маңызды ... 20 %-ға ... ... 2 %-зға ... ... әр ... ... (42 мг%), В1 (0,110 мг %), В2 (0,051 мг %), В6 (0,190 мг%), РР (1,220 ... фоли ... ... (56 мг %), май (0,15 %) ... ... ... заттар, жасунық, стериндер, органикалық қышқылдар (лимон,
қымыздық, алма және тағы ... ... ... ... ... %), ... ( 58 мг %), магний (32 мг %) ... ... ... никель, кобальт, йод, кальций кездеседі. Көрсетілген
маңызды ... ... ... ... ... ... ... тыныс алу, көз, жүрек, бүйрек ауруларын емдеуде қолданылады.
Картоптың жас өскіндерінің микробтарға ... ... ... ... өт ... белсенділігін арттырады, ол өз кезегінде ішек
бактерияларының жұмысын жақсартады. Шет ... ... ... ... ... ... ... таңда асқазан жарасын, күйікті емдеуде
кеңінен пайдалануда [16].
Картопты көптеген ... ... ... ... ... 1 т ... 112 л спирт, 55 кг көмірқышқылы, 17 кг крахмал, 80 кг
глюкоза және де тағы басқа заттар алуға болады.
Картоп, ... ... ... ... және ... үшін мал ... ... жоғары бағаланады. 100 кг картоп түйнегінде 31 ... ... ... кг қорытылатын (сіңімді) протеин бар. Картоп көптеген ауылшаруашылық
дақылдарына жақсы алғы дақыл, ... пен ... ... ... агротехника жағдайында бір орынға қайта отырғызуға, тіпті дара дақыл
ретінде өсіруге болады. Сонымен қатар, картоп - бір ... ... ... ... ... ... бар өнімді далалық дақылдардың бірі.
Қазіргі уақытта Республикамыздағы барлық картоп егістігінің ... ... мың га ... ... ... ... соңғы жылдары облыстар бойынша
76-118 ц/га аралығында өзгерді.
Дақылдың таралуы және ботаникалық сипаттамасы
Картоп алқа ... ... және ... ... түрі ... Табиғи тегі бойынша картоп ... жыл ... өліп ... шөптесін өсімдік, бірақ жер шарының көптеген елдерінде бір жылдық
өсімдік түрінде өсіріледі. Оны ... ... ... ... ... және тұқымымен көбейтуге болады. Өндіріс ... ... ... жер асты ... ... ... ... көбейтілгенде картопқа кіндік тамыр мен ... ал ... ... ... ... ... мен бұта пайда
болады. Қартоп бұтасы бірнеше сабақтардан құралады.
Картопты түйнегімен көбейткенде тамыр жүйесі ... ... ... ... ... жиынтығы деп есептеледі әрі бірінші және столон
маңы тамырларынан тұрады. Тұқымымен көбейтілгенде кіндік ... ... ... биіктігі 180-200 см жететін бірнеше қырлы
сабақтардан тұратын бұта ... ... ... саны ... өскен
көзшелер санына, түйнектің мөлшері мен өсіру тәсілдеріне тәуелді. Картоптың
жапырақтары күрделі, ... ... - ... бірнеше жұп бүйір
бөліктері мен бөлекшелерден тұрады, сабақ бойында бұрандалы орналасқан.
Гүлдері қос ... ... ... ... ... гүл ... ... гүл тозаңдарымен бес аталықтан және бағана ұзындығы әртүрлі
аналықтан тұрады, түстері жасыл-сарғыштан ... ... ... ... ... гүл түзе ... Жемісі – шырынды жидек, ... ... ... ұсақ ... ... және сарғыш түсті,
1000 санының массасы 0,3-0,5г.
Түйнек - түр өзгерісіне ұшыраған жер асты ... ... ... пішіні
мен түсі әртүрлі. Түйнектің бетінде бұрандалы тәртіппен орналасқан көзшелер
(түр өзгерісіне ұшыраған жапырақтар) болады, олар тыныштық ... ... ... ... ... жерін кіндік, ал оған қарама-қарсы жағын
төбесі деп атайды. Сортына қарай картоп түйнегі ... ... ... ... ... ... түсі бойынша түйнектер ақ, сары, қызыл, қызғылт,
қызғылт-күлгін болады, ал жұмсағының түсі-ақ, ... ... ... анатомиялық құрылысы сабаққа ұқсас: оның ... ... ... ... ... ... ол түйнек бетіне таяу көзшелерге қарай
орналасқан, түйнектің орта бөлігі барынша ылғалды өзекпен ... ... ... жасушаларынан тұрады; түйнектің сырты эпидермис түзетін
перидерма қабатынан тұрады.
Шаруашылық бағыты мен пайдалануына ... ... ... ... ... және әмбебап топтарға бөлінеді. ... ... ... ерте пісетін (70-80 тәулік), ортадан ... ... ... ... ортадан кеш (100-120) және кеш ... ... ... картоп сорттары ажыратылады.
Өсімдіктің биологиялық ерекшеліктері.
Картоп түйнегінің маңызды биологиялық қасиеті - тыныштық күйі кезеңімен
сипатталады, ... өзі ... ... ... ... зиян келтірмей
күзгі - қысқа кезеңде сақтауға ... ... ... ... ұзақтығы
картоптың сорты мен сақтау жағдайларына байланысты. Қысқы сақтау режімін
дұрыс қолданғанда картоп түйнегі 6-7 ай бойы ... ... ... ... ... ... климаттың өсімдігі және тұрақты мол ... ... ... емес орта ... ... ... Тағы
бір айта кететін жайт, картоп жоғары иілімді (пластикалы) және өсіру
технологиясын ... ... онда ... емес ... жағдайларда жақсы
өнім қалыптастыра алады. Тыныштық күйден өткен түйнектер ... ... +3-5С ... өне ... Бірақ бұл
температурада оның өнуі баяу жүреді, тамырлары нашар дамиды, ал ... ... ... ... ... -4-7 - 8° ... түйнектердің қалып өнуі байқалады. Әрі карай ... ... өну ... ... ... топырақта
кенеттен арта бастайды. Түйнектердің белсенді өнуіне ең ... ... - 18° деп ... ... мен ... ... ... температура +5-6°.
Олардың максимум өсуі орташа ылғалды топырақта +17-22° температурада
байқалады. ... ... ... ... әлсіретеді, ассимиляция
процесі баяулайды, ал 42°-тан ... ... жер ... ... ... тоқтатады. Картоптың сабағы мен ... ... да өте ... -1-1,5° ... және ауаның жоғары
салыстырмалы ылғалдылығында өсімдік қарайып кетеді және өліп ... ... гүл ... ... болған кезде түзіле бастайды және бұл
кезеңдегі ... ... ... ... +22-25° ауа ... ... де ең ... болып табылады. Топырақ температурасы + 6°-тан
төмен және + 23°-тан жоғары ... ... өсуі ... ал ... ... ... мүлде тоқтайды.
Өсімдіктің толық дамуына қажетті биологиялық ... ... ... ... пісу мерзімі ерте және ортадан ерте пісетін сорт
үшін 1400-1600°, орташа мерзімде ... сорт үшін ... ... және кеш пісетін сорт үшін - 1800-2000°. Бұл көрсеткіш Солтүстік
Қазақстанда 1800-2200° аралығында, ал негізінен 1600 ... ... ... ... ... кештеу, әсіресе кеш пісетін сорттар қажетті
оптимум температураны алып үлгермейді, ... ерте және ... ... ... ... ... төмен өнім қалыптастырады.
Картоп топырақ ылғалдылығына талғампаз. ... өнуі ... ... ... ... ылғал аналық түйнек ... ... ... ... ... мен ... алғашқы кезеңінде өсімдіктің ылғалға қажетсінуі ... ... ... беті ... емес және осы ... олар
куаңшылыққа айтарлықтай төзімді. Өсімдік өсе келе ылғалға қажетсінуі арта
түседі, барынша қажетсіну жаппай қауыздану-гүлдену кезеңіне ... ... ... олардың, жер бетіндегі массасы жақсы дамыған және ... ... Бұл ... ... ... бола ... ... үздіксіз түрде қамтамасыз ету жоғары өнім алудың басты шарттарының
бірі бұл кезеңдегі судың ... ... ... мен ... ... әкеліп соғады, ал мұның өзі фотосинтезге теріс әсерін
тигізеді, өнімнің ... мен ... ... Тамырлардың негізгі
массасы тараған алаңда осы топырақтың ылғалдылығын ТДЫ 70-80% дәрежесінде
ұстағанда өнімнің ... ең ... ... ... ... сабақ пен жапырақтың солып, ... ... ... ... ... ... ... қажетсінуі
кемиді. Өсіп-өну кезеңінің соңына қарай қалыптасқан жылы әрі ... ... ... ... тездетеді, оларда мықты әрі калың қабықтың пайда
болуына мүмкіндік жасайды, соның нәтижесінде өнімді жинаған кезде түйнектер
аз жарақаттанады да ... ... ... ... ... ... ... пісуін кешеуілдетеді, оларда жұқа, әлсіз қабық түзіледі,
жинаған кезде олар жеңіл жарақаттанады және ... ... ... тым ... ... оның ... сияқты картоп
өніміне теріс әсерін тигізеді: түйнектер сылбыр өседі, ... ... ... ... және ... ауруларымен залалдану артады.
Картоптың транспирация коэффициенті метеорология жағдайларына, сорттың
ерекшеліктеріне және ... ... ... ... ... 330-700 өлшем бірлігінде өзгереді. Орта есеппен 1 кг ... алу үшін 150 л су ... ... бұл ... ... құнарлығы
мен механикалық кұрамына байланысты өзгереді: құнарлы саздақ топырақ 85-100
л, құнарсыз, құмдак ... 160-200 л ... ... жағдайында аудандастырылған картоп сорттарының, көпшілігінде
интенсивті өсу мен түйнек түзу шілденің аяғы, тамыздың бас кезінде болады,
бұл ... ... мол ... ... ... ... де, ... мүмкіндік жасалады. Алайда, осы кезеңде қолайсыз ... ... ... ... ... қысылып өседі, әрі
жекелеген жағдайларда вирусты аурулар да етек алып кетеді. Климаттың мұндай
теріс ... ... ... ... ... жерлерде
өсірілетін картопқа қатты әсер етеді.
Картоп-жарық сүйгіш ... ... ... болғанда сабақ созылып
кетеді, жапырақтар сарғаяды, бүршіктену мен ... ... өнім ... Сондықтан алқапқа өсімдікті дұрыс орналастыру ... ... ... қамтамсыз ету қажет, ал бұл ... ... ... ... ... ... ... жиілігін таңдап алу
сортқа, отырғызылатын материалдың көлеміне, ылғалмен қамтамсыз етілуі мен
топырақ құнарлығына байланысты.
Нақты жағдайда бір ... 40-50 мың м2 ... беті ... ... ... ең колайлы деп есептеледі. Картоптың көптеген сорттары сабақ-
жапырақтарының дамуы мен ... ... ұзақ ... ... ... ... ... картоп топырақтың борпылдағына, оның
ауа, ылғал өткізгіштігіне жоғары талап кояды, органикалық және минералдық
заттарға бай орташа саздақ ... ... ... ... өнім ... тамыр жүйесі мен столондарының жақсы дамуына қолайлы ауа режимі
тығыздығы 0,9-1,1 г/см3 қара және ... ... ... ... ... ... сортандау - сазды топырақта өсімдік көгі
кешігіп (5-7 күн) шығады, өсімдіктердің өсуі тежеледі, тамыр ... ... ... ... ... ... да, тез өліп калады. Ауыр
сазды топырақтардың тығыздығы 1,3-1,4 г/см3 ... ... ... ... азықтық және тұқымдық сапасын жоғалтады әрі ... ... ... ... ... көп тараған механикалық құрамы
ауыр топырақта және ... ... ... ... жөн, ... олар
жаздың екінші жартысына қарай өте тығыздалып қалады.
Картопты қолайлы мерзімде отырғызғанда оның гүлденуі ... соңы ... ... ал ... кеш ... сорттарында тіпті шілденің аяғында
байқалады. Қалыпты өсіп-өну кезеңінде түйнектің пайда болуы ... ... ... айтарлықтай агрометеорологиялық қолайлы
жағдайларда өтеді.
Қазақстан жағдайында көптеген картоп сорттары ... ең ... ... ... сәйкес келеді де барлық түйнек өнімінің 60-80 ... ... ... 93-95 ... ... жетеді. Ортадан кештеу пісетін сорттарда
тіпті қыркүйек айында да, егер ерте ... үсік ... ... ... айтарлықтай салмақ қосылады [25].
Қазақстанда ... ... ... аса ... ... кең ... сорттарына Приекульский ранний, Кокчетавский ранний,
Гатчинский, ... ... ... ... ... ... ... - Ақкөл, Ақсор, Ақжар, Жанайсан, Нэрли, Тамаша, Тамыр,
Теңіз, Тоқтар, Ұлан, Орбита және Гранола.
Техникалық(зауыттық) картопқа- көбіне кеш пісетін, ... ... ... көп ... ... Көп ... - Лощицкий
және Вера сорттары.
Малазықтық картоп сорттары жоғары өнімімен, түйнектеріндегі ақуызы ... мен ... ... (25 % кем емес) көптігімен ерекшеленеді. Оларға -
Вита, Лаймдота, ... ... ... ... ... сорттардың өнімі жоғары, дәмі жақсы, түйнегінің еті
қараймайды, ... бен ... көп және ... ... жақсы. Эмбебап
сорттар - көбіне орташа және орташа кеш ... ... ... ... ... ... береді.
2 Тәжірибелік бөлім
2.1 Оңтүстік Қазақстан облысындағы өсімдік шаруашылығының жағдайы
Оңтүстік Қазақстан облысының топырақ-климаттық жағдайы және ... ... ... ауыл шаруашылығының барлық саласын дамытуға
қолайлы.
Облыста ауыл ... ... егіс ... 696,246 мың ... ... және ... ... дақылдар 208,775 га жерге оның ішінде
май сығатын дақылдар - 101,958 га., ... -137,195 мың. га., ... ... ... ... мың. га., бақша - 36,115 мың. га. егіледі.
Ауыл шаруашылығы дақылдарын егудің басым үлесі - ... және ... ... - 29,2%, ... ... – 22,7 % және ... 28,7 % ... 208,775 мың гектар жерден масақты дәнді дақылдар жиналады. Жалпы
жиналған өнім 474,1 мың тоннаны құрады. ... ... ... ... ... 21-25 центнер.
Мақта шикізатының жиынтық түсімі 466,4 мың ... оның ... ... 20-22 ... ... ... ... байланысты 431,1 мың тонна көкөніс,
263,8 мың тонна бақша өнімдері және 138,1 мың ... ... ... ... ... бағыттарымен қатар агроазықтүлік
бағдарламасында өсімдік майын ... ... ... үшін ... ретінде мақсары өндіруді ұлғайтуға ерекше көңіл бөлінген. 64 мың
гектар ... ... ... ауыл ... ... ... бірі - жүзім шаруашылығы
және шарап шығару. ... ... ... ... ... өндірісінің
аяқталған циклын - жүзім өндіруден бастап жоғары сапалы шарап дайындауды
жүзеге асыруға дейінгі ... яғни ... ... құру ... 10 ... ... шаруашылығы бар. Оның 5-еуі мақта шаруашылығы,
5-еуі дәнді дақылдар бойынша.
Оңтүстік Қазақстан облысы суармалы егіншілік жүйесі өркен жайған аймақ.
Тәлімі жерлерді пайдаланумен ... ... ... ... ... ... және ауа райы ... байланысты далалық егін
шаруашылығын, мақта шаруашылығын дамытуға, ... ... ... ... ... ... ... және сапалы жемшөп қорын
молайтуға мүмкіндік туғызады.
Суармалы ... ... ... ... ... ... Бұл жерлерде негізінен мақта, күріш, жүгері, бахша, картоп, темекі,
күнбағыс, жеміс жүзім және ... ... ... тек мақсары, масақты
дәндер, көпжылдық шөптер ғана суармалы жерлермен қатар бағалауын жерлерде
өседі.
2011 жылдың басына ... жер ... ... 511,7 мың га ... бар, оның ... ... жер 416,8, көпжылдық егістер (бау, жүзімдік,
тұттар мен жидектер) 30,9, шабындықтар мен жайылымдар 2,9, жеке үй ... ... ... мен ... 3,7 және ... ... 57,0
мың га.
Картоп дақылы облысымызда негізінен Сайрам және Сарыағаш аудандарында
көптеп өсіріледі. Аталған екі ... ... ... ... ... картоп егістігінің 55 пайызын құрайды.
Шардара және Арыс аудандарында өсірілетін картоп егістіктерінің егіс
көлемі өте аз, ... ... тек жеке ... аз ... ... кездестіруге болады.
Кесте 1
ОҚО бойынша 2011 жылы егілген ауыл шаруашылық дақылдарының егіс құрылымы
|Аудан|Егістік көлемі, га ... ... ... ... | ... ... | |
|1 ... |5847,0 |3980,0 |2895,0 |
|2 ... |4635,7 |3530,7 |3471,2 |
|3 ... |4909,0 |3702,0 |2602,0 |
|4 ... |4500,0 |3729,5 |2833,5 |
|5 ... |4500,0 |3729,5 |2833,5 |
|6 ... |4481,5 |3476,5 |2568,5 |
|7 ... |4733,5 |3335,5 |2513,5 |
|8 ... |4585,1 |3761,8 |2664,2 |
|9 ... |4263,5 |3347,5 |2474,5 ... |Төлеби |4491,5 |3319,6 |2260,0 ... ... |5082,5 |3979,5 |2974,0 ... ... |4336,0 |2500,0 |1739,0 ... ... |5289,5 |4171,0 |2962,5 ... ... қ. |4868,9 |3707,4 |2618,1 ... аудандар бойынша өсіп-даму кезеңіндегі ... ... . ... ... екінші жартысында, 20,28-і күндері
ауа бұлттанып, өткіші түрде жаңбыр болып, қалған күндері ашық болды. 30-на
да ауа ... ... ... Ауаның жоғарғы температурасы 19-і
күні күндіз +280С көрсетті. Ал төменгі температурасы 22,28-ші қыркүйек ... +80С ... Жыл ... ... 00С тан ... ... +4664,40С, 50С тан асатын температуралар жиынтығы +3590,90С.
100С тан ... ... ... +2552,60С. Ауаның орташа
ылғалдылығы 41-63% аралығында болды. Солтүстік батыстан 2-7 м/с ... жел ... ... 21-і күні ... ... 10 м/с жылдамдық
аралығында жел болды.
Жалпы, 2010-2011 жылындағы ауа-райының қорытындысына келетін болсақ, ауа
райы жылы болып өтті. Мысалы, жаз ... ... ... ... ... ... өтуіне байланысты кейбір зиянкестерге және ауылшаруашылық
дақылдарының ауру түрлерінің қарқынды таралуына және ... кері ... ... ... салдарынан картоп дақылының зиянкестері мен аурулары
салыстырмалы түрде өте аз болды.
2.3 Картоп дақылының ... ... ... ... ... ... тау маңы аймағындағы картоп танаптарының
фитосанитарлық жағдайын ... үшін ... және ... аудандарының
шаруашылықтары алынды.
Зерттеу жұмыстары 2010-2011 жылдары көлемі әртүрлі болатын ерте ... ... ... ... ... дақылының зиянды нысандарына
жүйелік бақылау жүргізілген танаптар көлемі 97 га құрады.
Кесте 3
Картоп ... ... ... ... ... ... ... |Базалық шаруашылықтар ... |
| ... | |га ... ... | «О.Құрбанов» атындағы өндірістік |20 |
| | ... | |
| ... ... ... ... |3 |
| | ... | |
| | ... атындағы өндірістік |6 |
| | ... | |
| | ... Т. ... ... |18 |
| ... |СТК ... |6 |
| ... |А. Навои атындағы өндірістік кооперативі|25 |
| ... ... ... ... |17 ... қия |«Ынталы» шаруа қожалығы |2 ... ... ... ... және даму ... ... ... әдістері әр түрлі болды; аулағыш, эксгаустер, және
т.б. көмегімен. Сонымен қатар жинау ... ... ... жерінің сипаты да әсер етті.
Егістіктің арамшөптермен зақымдалуы сандық ... – 1 м2 ... сана ... үш ... ... ... ... өсіп-дамуына жүргізілген фенологиялық бақылаулар мен
есептеулер арнайы ... және ... ... ҒЗИ ... ... картоп егісіне шіркейлердің ұшу мониторингі жүргізілді. Оларды
аулау үшін Мерике табақшасы қолдандық. ... ... ... ... Ф. ... ... ... қолдандық (картоптың вирустарын
тасымалдаушылар-шіркейді бақылау бойынша әдістемелік нұсқаулар). Қанатсыз
шіркейлерді анықтауды 100 жапырақ әдісімен жүргіздік ... ... ... ... ... 15см ... ... бойынша гүлдеу уақытында жүргізілді.
Арамшөптердің тұқым қорын есептеу Л.Н. кисилев ... ... ... бойынша атқарылды.
2.4 Зерттеу нәтижелері
2.4.1 Картоп агрофитоценозындағы арамшөптер мониторингі
Картоп егістіктерінде арамшөптердің көбейуі картоптан сапалы өнім алуға
айтарлықтай кері әсерін тигізетіні белгілі.
Арамшөптерге ... ... дер ... ... ... ... ол ... экономикалық орасан зор зиян келтіреді.
Арамшөптің картоп ... ... ... 25-30 ... жетіп, кейде бұл
көрсеткіштерден де жоғары болады.
Қазақстанның картоп егілетін аймақтарындағы топырақ-климат ... сан және тұр ... ... ... қарсы күрес шараларын,
негізгі ең ... ... ... ... ... ... нәтижесінде картоп егістігінде арамшөптердің 13 ботаникалық
тұқымдастарына жататын 25 түрі ... Оның ... 7 түрі ... 4 түрі ... ... ... жатады. Қалған 11
тұқымдастар 1-2 түрімен белгілі болды. Арамшөптердің 25 түрінің 68%-н ... бір ... және 32%-н (8 ... көп ... ... ... бастапқы даму кезеңінде егістіктерді басатын дамуы ... бір ... ... - ... ... ... дәрежесі 2-4 балға
жететін - қызылша гүлтәжі (Amaranthus retroflexus L.), ... ... crus galli (L.)), ... ... ... oleracea ... алқа (Solanum nigrum L.), ... мысықұйрық (Setaria glauca (L.)),
кәдімгі ошаған (Datura ... (L.)) және үш ... ... (Hibiscus
trionum L.) болды.
Ерте дамитын аз жылдық арамшөптердің арасында картоп егістігін татар
көкпегі және ақ ... ... ... Бұл ... ... ... 2-3 балды құрайды.
Дара жарнақты жаздық арамшөптер 3 түрмен ... ... ... ... crus galli (L.), ... мысықұйрық (Setaria pumila (Poir.)
Schult.), жасыл мысықұйрық (Setaria viridis (L.) Beauv). ... 2 ... ... ... жұмыршақ (Capsella bursa-pastoris
(L.) Mediuc) және жабайы ассүттіген (Lactuca serriola (L.)). Қос ... ... 11 ... ... олар: кәдімгі сасық меңдуана
(Datura stramonium L.), ... ... ... oleracea L.), үш ... ... trionum L.), ... таспа таран (Polygonum aviculare
L.), Теофраст бұйда кендірі (Abutilon theophrasti Medic.), арам ... ... Jan), ... көкпегі (Atriplex tataricum L.), ақ
алабота (Chenopodium album L.), қара алқа (Solanum nigrum L.), ... ... ... L.) және ... ... ... (L.)).
Көп жылдық арамшөптердің биологиялық тобы 9 дара жарнақты және 16 қос
жарнақты түрлерден тұрды. Дара ... ... ... ... ... ... олар: салалы қара шағыр (Cynodon dactilon (I.) Pers.),
құмай (Sorghum ... (L.) Pers.), ... ... communis ... ... ... repens (L.)), домалақ сәлемшөп (Cyperus rotundus
L.). Қос жарнақтылар атпа тамырлылардың 3 түрін құрады - ... ... (Cirsium arvense (L.) Scop), дала ... (Sonchus arvensis ... түйе ... (Alhagi ... (Bieb)). Өзек ... арамшөптерге бір
түр – дала шырмауығы (Convolvulus arvensis L) ... ... ... ... топтары кескінінде аз жылдық
арамшөптер 68,0%, ал көп жылдық арамшөптер 32,0% ... Аз ... ... ... ... ... ... түрлері 100%-ды құрайды.
Аз жылдық қос жарнақты арамшөптердің арасында жаздық түрлері 86,0% ... ... ... 14,0 % құраған.
Көп жылдық арамшөптердің биологиялық тобында дара жарнақтылар ... ... ... келді (42,0%).
Қос жарнақты арамшөптердің арасында сояу тамырлыларға 40%, тамыр
атпалыларға 60%-ы ... ... ... 2. ... картоп егістігіндегі арамшөп топтарының
арақатынасы
Егіс алқаптың фитосанитарлық жағдайын дәл анықтамай тұрып өсімдіктерді
қорғау мәселесін табысты шешу мүмкін емес. ... да ... ... ... ... ... егістіктерді
тексеріп маршрутты зерттеу жүргізілді.
Зерттеу нәтижесінде арамшөптердің келесі негізгі ... 4- ... ... ... ... Картоп егістігінде арамшөптермен едәуір
ластанатындығы белгілі болды; біржылдықтардан - сары ... ... ... көпжылдықтардан – құмай, шырмауық т.б.
Кесте 4
Оңтүстік Қазақстан облысында ... ... ... ... ... |Қазақша аталуы |Латынша аталуы ... ... тобы |
| ... тары ... crus ... ... |
| | |galli L. ... | |
| ... ... |Setaria pumila Poir. | ... |
| ... мысықұйрық |Setaria viridis L. | ... |
| ... ... ... |
| | ... L. | | |
| ... ... |Lactuca serriola L. | ... |
| ... сасық |Datura stramonium L. | ... |
| ... | | | |
| ... ... ... oleracea | ... |
| | |L. | | |
| |Үш ... ... trionum L. | ... |
| ... | | | |
| ... ... ... ... ... | |жаздық |
| | |L. | | |
| ... ... ... theophrasti | ... |
| ... | | | |
| ... ... |Cannabis ruderalis | ... |
| | |Jan | | |
| ... ... |Atriplex tataricum L.| ... |
| |Ақ ... ... album L. | ... |
| |Қара алқа |Solanum nigrum L. | ... |
| ... ... ... | ... |
| | ... L. | | |
| ... ошаған |Xanthium strumarium | ... |
| | |L. | | |
| ... қара ... |Cynodon dactilon ... ... ... |
| | |Pers. ... | |
| ... |Sorghum ... L. | ... сабақты |
| |Ажырық ... communis | ... ... |
| ... ... |Cirsium arvense L. | ... ... |
| ... ... ... repens L. | |тамыр сабақты |
| ... ... |Cyperus rotundus L. | ... сабақты |
| |Дала қалуені |Sonchus arvensis L. ... ... |
| ... ... |Alhagi pseudalhagi | ... ... |
| | |(Bieb) | | |
| ... ... |Convolvulus | ... ... |
| | ... L. | | ... ... ... ... кезінде негіз ретінде
арамшөптердің түрлік құрамы және ... ... ... ... ... жаңа ... ... қажеттіліктері анықталды.
2.4.2 Зерттеу танаптарында картоптың аурулармен зақымдалуы
Картоптың өнімділігінің төмен ... ... ... ... болып ауыл шаруашылық кәсіпорындарына қатты фитопатогенді
зақымдалған ... ... егу ... табылады. Әсіресе, қауіпті
тенденция шаруашылық және сауда айналымындағы картоптың жаппай ... ... ... ... ... ... ... өнімнің төмендеуі 50%-ге
және одан да көп мөлшерге жетуі мүмкін.
Қазіргі әлемдік әдебиеттердің мәліметтердің негізіне ... ... ... ... жерлерге таралған фитопатогенді вирустарға ВСЛК, УВК,
ХВК,СВК, МВК ... Б.В ... ... ВСЛК,УВК, МВК вирустарының картопты ауыр
және орташа зақым әкелуі ... ... тез ... ... ... ... өз ... оңың сортын
жаңарту қажет. Картоптың сортын ... ... ... ... ... ... ... егісі 100%
зақымдалатыны ... емес ... ... Қазақстан аудандарында.
Бұл аудандарда картоптың жиырылуы (L), ... (Y), ... ... мозаика (S), және жапырақтың шиыршықталуы (М) ... ... ... жағдайында бәрінен бұрын бұтақтың бойының аласа
болуы, жапырақ үлескілерінің хлорофилділігі, ... және орта ... ... ... формаға ие болып, қалыңдауы байқалады. Зерттелген
жылы картоп егісінде вирустық ... 1 ... ... орта есеппен 6,2-22,7
дейін анықталды, яғни барлық сорттар ... ... ... ... (5-
кесте) [36].
Картоп ауруларының пайда болуын бақылағанда олардың ішіндегі иелері
вирус екенін көрсетті. ... мен ... ... ... ... ... Расулметов Т. шаруа
қожалығы, СТК Қарамұрт, ... ... ... ... ... ... 0,8- 2,4 дана ... анықталды.
Барлық Оңтүстік аудандарда картоп аурулары ... кең ... ... (3,8-12,4м2/дана). Бұл аурумен көбірек зақымдалу «Сарем»
өндірістік кооперативі мен «Ынталы» шаруа ... ... ... ... ... ... ауруы аз байқалды, бұл вирустық ауру
Қазақстанның Оңтүстігіндегі таулы аймақтарда ... мен ... ... мозайка байқалмаған.
Картоп танабының фитосанитарлық жағдайын саралау барысында барлық
шаруашылықтар ... ... ... ... ... ... сайын картоп аурулары азаятыны айқын көрінді.
Кесте 5
Жүйелік бақылау жүргізілген шаруашылықтарда картоптың аурулармен
зақымдалуы ... ... ... ... ... ... |
| ... |Сайрам ... ... ... ... ... ... ... кооперативі |
| ... ... ... ... |теңіз деңгейінен |
| |400- 450м |450- 550м ... |
| ... ... ... ... ... |233 |144 |14 ... | | | ... ... |27 |16 |6 ... ... |41 |26 |- ... картоп |21 |14 |- ... | | | ... ... |16 |9 |- ... | | | ... ... |11 |8 |- ... түрлері | | | ... ... |98 |- ... |582 |315 |20 ... 3. ... ... ... аймақтарындағы картоп егістігінде
шіркейлердің таралуы
Теңіз деңгейінен 400- 450м биіктікте Сайрам ауданы, қаратөбе ауыл
округіне қарасты ... ... ... және ... ... ... ауыл ... қарасты «Ынталы» шаруа қожалығы; теңіз ... ... ... Сайрам ауыо округіне қарасты «А.Яссауи» атындағы өндірістік
кооперативі, «З.Хусанов» атындағы ... ... ... ... ... ... ауыл округінде орналасқан «О.Құрбанов» ... ... ... ... ... биіктікте Сайрам
ауданықарамұрт ауыл округіне қарасты СТК Қарамұрт және Қарабұлақ ... ... А. ... ... өндірістік кооперативі жатқызылды.
Оңтүстік Қазақстанда 450-550 метрге дейін ... ... ... ал
теңіз деңгейінен 550-700м биіктікте тек қар ... және ... ... ... жағдайында анағұрлым тұрақты қара бұршақ шіркейі
таралған, ол УВК ... ... ... және ... жағдайларына қарамастан бұл түр
таралудың тұрақты сипатына ие болған (40,0-45,7%), аулағыш ыдысқа 233-тен
14-ке ... ... [42] ... кароп шіркейі теңіз деңгейінен ... ... ... ... ... ... ... 19 данаға дейінгі аралықта
болды, таралу 2,9-2,7%-ті құрады.
Шамамен бірдей мөлшерде шабдалы шіркейі мен қарапайым ... ... ... ауланды, олардың саны жалпы популяция мөлшерінің 4,6-5,1
және 3,6-4,4% ... ... ... шіркейі-картоп жапырағын жиыратын вирусты (КЖЖВ)
тасымалдайтын қауіпті тасымалдаушы болып ... ... ... МВК және УВК, ... ... ... ... таралуы
бірнеше есе жоғары.
Оңтүстік Қазақстан жағдайында картопты мекендейтін шіркей популяциясын
бақылағанда ... ... ұшуы ... бірінші онкүндігінде басталып,
қыркүйектің екінші жартысында аяқталады. Шіркейлердің ұшу максимумы ... ... ... ... ... Шіркейлердің ұшу қарқындылығы
мен шыңы ылғалдылығы төмен өте ыстық ауа-райында байқалды.
2.4.4 Картоп танаптарындағы колорадо қоңызының ... ... ... зияндайтын аса қауіпті зиянкес: колорадтық ақтүйнек
қоңызы. Шыққан жері – Солтүстік Америка. Европаға өткен 19 ... ... ... ... ... 1950-60 ... ... болып, Оңтүстік
Қазақстан аумағында 1986 жылдан бастап тарала бастады. Колорадтық қоңыз ақ
түйнектен басқа қызанақты, ... ... ... ... бұрышты т.б.
алқа тұқымдас дақылдарды зақымдап қоректенеді. Зиянкес, өте ... ... ... 3-4 ... ... ... ... мен олардың
личинкалары өте қомағай. ... ... ... 10 ... ... жылы ... қоңызына көктемгі зертеу жұмыстары сәуір айының 05-шы
жұлдызы мен мамыр айының 05-ші ... ... ... ... жүргізілді. Барлық картоп танаптарында колорадо қоңызының қыстаушы
қоңыздарының саны ... ... ... ... әртүрлі
болды.
Сайрам ауданы бойынша колорадо қоңызына көктемгі ... ... ... 15-ші ... басталып, 0,5 мың гектар алдын картоп егілген
жерлер тексерілді. Барлық зерттелген алқап 97 ... ... оның ... қыстап шыққан қоңыздар саны 1 шаршы метрдегі саны 1 дана құрады
.
Атап өту ... ... ауыл ... ... «Сарем» өндірістік
кооператив аумағындағы барлық картоп танабының 10 ... 58 ... ... ... ... ... Қоныстанған колорадо
қоңызының саны айтарлықтай көп болыды. Оның ішінде, 7 гектар жерде 1 ... ... ... ... ... қоңызының саны 1 ғана болса, 2 гектар
жерде 1 шаршы метр жердегі қыстап шыққан колородо ... саны 3 ... 1 ... ... ... 1 шаршы метр жердегі қыстап шыққан колородо
қоңызының саны 5 ... . Атап өту ... ... ауыл ... ... ... ... аумағындағы барлық картоп танабының 10
гектарында 58 пайыз жерінде қоныстанған ... ... ... колорадо қоңызының саны айтарлықтай көп болады. Оның ішінде,
7 гектар жерде 1 ... метр ... ... ... ... ... саны
1 ғана болса, 2 гектар жерде 1 шаршы метр жердегі қыстап шыққан ... саны 3 ... және 1 ... ... ... 1 ... метр ... шыққан колородо қоңызының саны 5 құрады. Бұл мәлімет толығырақ 7-
кестеде қамтылған.
Кесте 7
Қыстап шыққан ... ... ... зерттеу нәтижелері
|қ/с|Аудан |Ауыл ... ... ... |
| ... |округтері| | |
| | | | |Бар ... ... 1 ... | | | |лы ... |
| | | | |ғы | |
| | | | | |1-ге ... | | | |Бар ... | |
| | | | |лы ... | |
| | | | |ғы | | |
| | | | | |
| | | | |Бар ... ... 1 ... |
| | | | |лы ... саны |
| | | | |ғы | |
| | | | | |1-ге |3-ке |5-ке |
| | | | | ... |дейін |дейін |
| ... ... ... |20/3 |20/3 |- |- |
| | | ... ӨК | | | | |
| | ... ... |3/1 |3/1 |- |- |
| | | ... ӨК | | | | |
| | | ... |6/2 |6/2 |- |- |
| | | ... ӨК | | | | |
| | | ... Т. |18/3 |18/2 |18/1 |- |
| | | ... ... | | | |
| | ... |СТК ... |6/2 |6/2 |- |- |
| | ... |А. ... |25/3 |25/2 |25/1 |- |
| | | ... ӨК | | | | |
| | ... ... ӨК |17/4 |17/3 |17/1 |- |
| ... |Қызыл қия |«Ынталы» шаруа|2/2 |2/1 |- |2/1 |
| | | ... | | | | ... ... ... ... және ... аудандарында колорадо
қоңызы 2011 жылы 3 рет ұрпақ өрбітті (9-кесте).
Колорадо қоңызының дамуына ... ... ... ... ... қоңыздардың шығуы температураның 14-16 Со болуымен
сәйкес келеді, мұл ... ... ... 20-23 ... ... ... ... шыққан қоңыздар 2-3 күн өткеннен соң-ақ шағылысып, 4-5 ... ... ... ... сала ... 11-13 күн өткеннен соң личинкаларға ... ... ... ... осы ... ... ... мерзімі көрсетілген.
Кесте 10
Колорадо қоңызының даму фенологиясы
|Аудан |Қоңызы ... салу ... ... ... | | | | | |
| |Бас- |Жап- |Бас- |Жап- |
| ... |пай ... |пай ... ... 25 % к.э. ... ... қоңызы,|Өсіп-даму |20 (2) |
|(циперметрин) | ... ... ... ... | ... АҚШ 12.2012 ж. | | | | |
| |0.16 ... ... | |20 (2) |
| |0.48 ... | |20 (2) ... 50 % с.п. |0.2-0.3 ... ... ... |20 (2) ... Сумитомо | | ... ... | ... ... Агро | | | | ... Лтд., ... | | | | |
| |2.0-2.5 ... | |20 (2) |
| |1.5-2.0 ... ... | |20 (2) ... 25 % к.э. ... ... ... |20 (2) ... | ... ... ... ... | ... ... Лтд, | | | | ... П-1, 12.2012 | | | | ... | | | | |
| |0.16 ... ... | |20 (2) |
| |0.48 ... | |20 (2) ... 25 % к.э. |0.1-0.16 |Колорад қоңызы,|Өсіп-даму |20 (2) ... | ... ... ... ... | |
|ФГУП ВНИИХСЗР, Ресей, | | | | ... 12.2012 ж. | | |7000 | |
| |0.16 ... ... | |20 (2) |
| |0.48 ... | |20 (2) ... 25 % к.э. ... ... ... |20 (2) ... 250 г/л)| |картоп қоңызы |кезеңінде бүрку | ... ... | | | | ... г. | | | | |
| |0.16 ... күйесі | |20 (2) ... ... 34.5 % |5.0 ... |Өсіп-даму |20 (3) |
|т.пс. (сульфат меди) | ... ... ... | ... ... П-1, | ... |1500 | ... ж. | | | | ... МЦ, 69 % с.п. |2.0 ... ... |20 (3) |
|(диметоморф + | ... ... | ... БАСФ Агро | | ... | ... Швейцария, П-4, | | |0.4-0.5 % | ... | | ... | |
| | | ... | ... ... ... ... препараттар ... 80 % с.п. |2.1-2.5 ... ... |2500 ... ФГУП ... |бар-лық |суспензия-сымен | ... ж. | ... ... | |
| | ... ... ... ... |
|Гербицидтер ... 50, с.п. |3.0-4.0 ... ... егін |- (1) |
|(прометрин, 50%) | ... ... ... | ... ... | |және астықты |болғанға дейін | ... 12.2012 ж. | ... ... ... | ... 4 % к.э. ... |Біржылдық және |Арамшөптің 2-3 |30 (1) |
|(хизалофоп-п-тефурил) | |көпжылдық ... | ... США, П-4, | ... ... | ... ж. | | ... ... | |
|11- кестенің жалғасы ... 36 % в.р. |2.0-4.0 ... ... ... |- (1) ... ... | ... ... соң | ... П-4, 12.2012 ж. | ... ... ... | |
| | ... | |
| | |а | | ... 33 % к.э. |5.0 ... астық|Егін көгі |- (1) |
|(пендиметалин) БАСФ | ... ... 2-3 күн | ... Б.В., ... | ... ... | ... | ... | |
| | |а | | ... ... 5 % к.э. |2.0-4.0 ... және ... |- (1) |
|(хизалофоп-этил) | ... ... 2-4| ... Кемикал, Япония| |тұқымдастарға |жапырақтану | ... 12.2012 ж. | | ... | ... ОПТИМА, 72 % |1.2 |Біржылдық астық|Дақылдың егін |- (1) ... ... ... ... ... | ... ... | ... ... ... | |
| | ... | |
| | |а | | ... ... 125, |2.0 ... ... биіктігі |- (1) |
|к.э. | ... |10-15 см ... ... | |6500 ... ... ... г/л) Сингента, | | |3-5 ... | ... П-4, | | ... | ... ж. | | | | ... ... ... 150 в.р. |2.0 | ... ... |10 (1) ... 150 г/л) | | ... | ... ... | | ... | ... 12.2012 ж. | | | | ... 25 F, 250 г/л |3.0 | 2500 ... ... |10-14 ... | | ... |(1) ... США, П-4, | | ... | ... ж. | | | | ... ... ... ... |2.0 ... және |1 % кем емес |5000 ... форма | ... ... | ... | ... ... | ... Bacillus | ... |сұйықтығымен | ... ... Ч-13 | ... ... барлық | ... ... | ... ... | ... 12.2012 ж. | |фуз-ариоз, |кезеңдерінде | |
| | ... ... | |
| | ... | | |
| | ... | | |
| | ... | | |
3 ... қауіпсіздігі
Тіршілік қауіпсіздігі бөлімі қызметкердің ... ... ... ... ... ... ұлттық саясатшыларды, өндірісте,
денсаулыққа жазатайым зақым келу оқиғаларын ескерту ... ... ... ... ... ... ... мәлімдейді
және кәсіпорында меншік түрлерінің және барлық ... ... ... ... 2007 ... 15 мамырында «Еңбек кодексі»
қабылданды. Осы заң ... ... ... ... ... ... ... реттейді және еңбек қызметі кезінде ... ... ... ... ... ... өмірі
мен денсаулығын сақтауға бағытталған, сондай-ақ еңбек қауіпсіздігі және
еңбекті ... ... ... ... ең негізгі принциптері
мен бағыттарын белгілейді және бекітеді ... ... ... заң ... ... ... ... етуге бағытталған, өндірістегі ... ... ... ... келтірудің алдын алу, қауіпті және зиянды ... ... ... ... бұл ... ... ... негізгі
принциптерін белгілейді және меншік түріне қарамастан шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... қауіпсіздігін сақтау
Ауыл шаруашылық машиналарына қызмет көрсететін механизаторлар жарақаттан
және басқа жазатайым оқиғалардан өз қауіпсіздігін және ... ... ... ... ... ... ... мен өртке
қарсы қауіпсіздік шараларын жалпы ұйымдастыру үшін жауапкершілік ... ... ... және ... ... жүктеледі. Еңбек қорғау жөніндегі шаралардың орындалуы
және өртке қарсы ... үшін ... ... ... ... ... ал ... - трактористер немесе
агрегат бастықтары жауапты. Ауыл шаруашылық агрегаттарында жұмыс істейтін
барлық ... үшін ... ... ... орындау міндетті болып
табылады. Олардың негізгілері мыналар: Өзі жүретін шассилерде, машиналарда,
тіркемелі және ... ... ... ... ... ... ... қауіпсіздік техникасы бойынша ... ... ... ... ... ... алдында агрегат мұкият байқалады, сақтандырған
құндақтардың бар ... және ... ... ... дұрыстығы,
трактор мен шаруашылық машиналарының куәлігі тексеріледі. Техникалық күтім
жасағанда және машиналарды тексергенде тексерушілер орнықты ... ... олар ... түрса, берік бекітілуі тиіс. Егер механизмдерде
конструкциямен көзделген сақтандырғыш ... ... ... ... ... ... ... реттелсе, ауыл шаруашылық
машиналарда жұмыс істеуге тыйым салынады. Двигательді тек ... ... ... ... ... ... Ауыл шаруашылық
машиналарына техникалық ... ... ... ... олар ... двигатель тоқтатылып, трактордың жылдамдықтары ажыратылғанда
ғана жүргізілуге ... ... ... ... ғана ... ... ... етіледі.
3.2 Топырақ өңдеу және егу кезіндегі қауіпсіздік шаралары
Топырақ өңдейтін машиналарда ... ... ... ... ... қалдықтарынан бұрылыс жолақтарында тазартады. Егер плугтардың
корпустары мен ... ... ... ... азын - ... ... агрегат жүріп бара жатқанда оларды арнаулы ... ... ... ал ... тығылса - агрегатты дереу
тоқтату қажет. Себу агрегаты жүргенде мыналарға ... ... ... ... ... немесе отырғызғыштың рамасында тұқым
жәшіктерінің алдында болуға; сеялкада немесе оның тракторға, тіркемесінде
отыруға; ... ... ... мен ... ... ... - ақ маркердің алдында тұрады. ... ... ... ... ... жәшіктерінің қақпағын алуға болмайды, сондықтан оларды жауып,
ілгектермен бекітеді. Егер ... ашу ... ... ... ... ... ... сақтандырғыш қалқандармен
бірге болады. Агрегат жүргенде мыналарға тыйым ... ... ... ... мен болаттарды тартуға; үйкелетін
бөліктерді майлауға; себуші ... ... ... тазартуға;
аударыстыру құралы қосылу болғанда сусымалы емес ... ... ... ... сусымалы емес тұқымын құюға шүмектерді
қолмен ... ... ... ... тұқым себу тоқтағанда
агрегатты дереу тоқтатып, ақауларды жояды. Құрама сеялкамен тек қана дәнді
дақылдар ... шөп ... ... - ақ тыңайтқыш жәшіктерінің
аударыстыру құралдары ажыратылады. Агрегат кілт ... ... ... ... ... Тұқым себушілер өз орындарына тұрып, тұтас
агрегат жұмысқа әзір болғанда аға ... ... ... ... ... ... ... Бір учаскеден екінші учаскеге ауысқанда
сеялкалардың жүріс жылдамдығы секундына 1, 25 м ... 4,5 км) ... ... ... ... ... сыммен байлап қояды, ал қырғыларды
тістерін төмен қаратып рамаға сыммен бекітеді. ... ... ... шамасына кигізуге тыйым салынады. Егер себу агрегатында
арнаулы сигнализация болмаса, ... ... аға ... ... ... ... ... Загонның аяғындағы бұрылыстың алдында, сондай-ақ бір
учаскеден екінші ... ... ... ... оларды көтерілген
күйінде берік бекіту, шүмектер мен сіңіргіш ... ... ... ... жағдайға қойғанда шаппа тістеріді вертикал
жағдайдан ... ... ... Өндірістің потенциалдық қауіптілігі мен зияндығын талдау
Тіршілік әрекеті ... ... ...... ... белсенді компоненттерге, энергияға ие барлық жүйелерге тән
қауіптілік, сондай-ақ адамның тіршілік әрекеті жағдайларына сай ... ... ... ... ... ... ие. Ол белгілі
жағдайлар кезінде- себепкерде көрінеді. Қауіптілікті айқындайтын белгілерге
денсаулыққа зиян келтіру, ... ... ... ету ... ... ... қауіп төну мүмкіндіктері жатқызылады.
Әралуан еңбек түрлерінде қолданылатын ... ... ... үй ... мен ... ... мен ... үшін улы
болып табылады. Бірқатар микроэлементтер оңай жанады ... ... ие. ... ... ... ортада, ағза мен өсімдіктерде
жинақталуға өте тұрақты химиялық қабілетке ие. ... ... ... ... ... регламенттері мен сақтау
кезіндегі ... ... ... ... ... және ... ... сәтсіз жағдайлар мен басқа да сәтсіз салдарлардың алдын ... ... ... ... ... қатаң қарау
қажет. Қоймалар жеткілікті бос, жарық, табиғи ... ... ... ... ... ... ... болуы тиіс. Қоймада
қоймашының жұмысы үшін жеке бөлме, сондай-ақ дәретхана үшін орынжай, арнайы
киімдер, ... бен ... ... орын ... қажет.
3.4 Микроэлементтермен жұмыс кезіндегі қауіпсіздік техникасы және
қауіпсіздік шаралары
Қоймашы микроэлементтермен ... ... үшін ... ... алуға
міндетті. Қоймашыларды медициналық қараудан өткізу жылына 2 реттен кем емес
жүргізіледі. Қоймашы ... ... және ... ... ... ... жақсы білуі тиіс. Оның қоймада болу уақыты
күніне 5 ... ... ... ... түсетін және қоймадан жіберілетін ... ... ... және ... ... ... ... келу-жұмсау кітабына жазылады.
Микроэлементтерді белгілі тәртіпте сөрелерде немесе арнайы орындарда
тығыз жабылған стандарттық ... ... ... ... ... ... атауын айқын көрсету қажет. Қоймада азық-түлік өнімдерін және
оңған қатысты нәрселерді сақтауға ... ... ... Оңай жанатын
микроэлементтерді қышқылданушы қасиетке ие препараттардан аулақ сақтайды.
Қоймада тек арнайы киімдер, резина аяқ ... ... ... ... ... ... ал ... түріндегі препараттармен –
респираторда немесе ... ... бар ... ... және ... ... істеуге рұқсат етіледі.
Микроэлементтерді қоймадан шаруашылық ... ... ... не ... қорғау бойынша химиялық жұмыстарды ... ... ... ... бойынша шығарады.
Бір немесе бірнеше жұмыс күніне микроэлементтердің ... ... ... ... ... ... препараттар қалдығы ыдысымен
бірге арнайы акт құрастырылып қоймаға кері ... ... ... ... және ... көмегімен
жүргізеді. Оны қолмен жүргізуге мүлдем тыйым ... ... ... ... ... ... ... тұрғын ... мал ... ... ... ... ... ... орнынан, тағам және су қабылдау орындарынан 200 ... емес ... ... және су ... су ... ... кем емес орын ... тиіс.
Элементтерді енгізуді жүргізу кезінде микроэлементтің түріне байланысты
ауыспалы патрондары бар ... ... ... ... алу ... ... Жұмысшылар комбинизон киінуі, қолғабы, аяқ киімімен ... ... ... ... ... ... ұзақтық 5 сағаттан
аспауы тиіс. Жұмыскерлерде улану белгілері (бас ауруы, жүрек айнуы, жөтел,
көкіректегі ауырсыну, ... алу ... ... ... ... ... көмек көрсетіліп, медициналық пунктке жіберіледі.
Микроэлементтер сақталататын орынжайларда азық-түлік өнімдерін жем мен
шөпті сақтауға ... ... ... беру жапсырмамен
рәсімделеді. Микроэлементтерді егістік орнына тасымалдау арнайы құрал-
жабдықтармен жүргізілуі ... ... ... бірге тасымалдауға
мүлдем тыйым салынады. Сепкіштер мен қызмет етуші персонал арнайы киім мен
респираторда болуы ... ... ... және ... ... есепке алмай
жұмсауға болмайды.
Микроэлементтерден босаған орынжайды ... және ... ... қажет.
Залалсыздандыруға арналған негізгі құралдар- сілті ерітіндісі; күйдіруші
соданың 3% ... ... ... 5% ... мен ... ... әк.
Минералды тыңайтқыштар күздік бидай өнімділігін жоғарылатудың қуатты
құралы болып табылады. Минералды тыңайтқыштарды ... ... ... ... ... ... қолданар алдында ұсақтайды және
сепкілейді. Минералды тыңайтқыштарды егістік ... ... ... ... емес енгізудің жағымсыз ықпалы азотты пайдалану
кезінде айрықша ... ... ... ... ... ... де маңызды роль ойнайды, өйткені
түйіршіктердің теңестірілмеуі ... ... алып ... ... ... ... әлсіз желде (2-Зм/с) және 15-
20 С0 температурада, күн ашық ауа-райында таңертең және ... ... ... ... жұмыс кезіндегі сақтық шараларын сақтау қажет.
Минералды тыңайтқыштар ... үшін ...... ... - ... Минералды тыңайтқыштармен қоймада жұмыс істеуге, тасымалдау мен
егістіккке қауіпсіздік техникасын ... және ... ... ... ... асқан тұлғалар ғана жіберіледі. Механизаторлар
мен жұмыскерлерді арнайы киімдермен (қолғап пен қорғаныс ... ... ... қамтамасыз етеді. Минералды
тыңайтқыштармен бірге адамдарды ауыз су мен ... ... ... ... ... ... агрегаттарды толық тоқтату кезінде
жүргізеді, ... ... ... ... ... ... дискілі тастаушылардың минимальды арақашықтығы 50-
80 метрден кем болмауы тиіс. ... ... ... ... ... тек
желден пана жақта ... ... ... ... толтыруға болады.
Респираторда ылғалданбаған қолғаппен аяқтар мен көкіректі жабатын клиенкалы
алжапқышта жұмыс істеу қажет. Бұл кезеңде ... ... ... ... ... ... дәнекерлеу, ұстахана, пеш және т.б.
маңайында аммиак тиелген машинаны тоқтатуға болмайды.
Егер де тыңайтқыш теріге ... ... онда оны тез ... сумен жуады,
егер көзге түссе оны шапшаң мол сумен шаяды. Одан ... ... ... ... ... мен ... көмек шаралары
Қауіпсіздікті қамтамасыз ету құралдары ұдымды қорғау және дербес қорғау
құралдарына бөлістіріледі. Олардың қайсысы болсын өз кезегінде ... ... ... ... ... ... топтарға
бөлінеді.
Алғашқы көмек- бұл жәбірленушінің өмір мен денсаулығын сақтауға ... ... ... ... ... дәрігерге дейінгі көмек көрсету ... ... ... ... ... ... мүмкін емес. Сондықтан
барлық өндірістік бөліктер медициналық ... ... ... Медикаменттер мен медициналық құралдар тізімі:
1.Ауыруды басатын, қабынуға қарсы және зақымдану кезіндегі ... ... ... ... шығу ... 0,5№ 10 және аспирин - 1 орамнан, портативті ... ... 1; ... натрий ерітіндісі 1 флакон.
2. Қан ағуды тоқтату, залалсыздандыру мен жараны ... ... ... компрессиялы сығымдаумен өзіне және өзара көмек
көрсетуге арналған артериалды қан ағуды тоқтатуға арналған жгут - 1% ... 10см х 5м= ... ... ... ... лас ... таңуға арналған МАГ
прагматикалық таңбасы-1;
Бактерицидті лейкопластыр - 8;
Фурагинді, сатин (ұнтақ) 1 г ... ГЕМ» ... және ... ... ... ... залалсыздандырылған сүлгілер-3 орам;
5% спиртті иод ерітіндісі;
3.Жүректегі ауру кезіндегі құрал:
Таблеткадағы немесе ... ... ... тану ... ... көрсетуге арналған құрал (коллапс) - ... ... ... ... ... ... ... көмек сапасы оны қоршаған
адамдардың адам ағзасының өмірлік маңызды функцияларының бұзылуының негізгі
белгілерін білуіне және зақымдану сипатына ... ... ... ... ... ... болады.
Көмек көрсетуші зақымданушы жағдайын бағалай алуы және ол алғашқы
кезекте қандай ... ... ... ... ... ... ... және жүректің жабық массажын дұрыс орындауы; қан ағуын тоқтатуы;
зақымдану кезінде таңуды жүргізуі; үсу, күю, ... ... ... ... алуы тиіс.
3.6 Өртке қарсы іс-шаралар
Жыл сайын ауылшаруашылығы өндірістік ... ... өрт ... ... ... өрттің жалпы санының шамамен 5пайызды
құрайды, ал ... ... ол ... 30%-ға ... болады.
Өрт пен жарылыс туындауына көп жағдайда ... ... ... ... қатысуы мүмкіндік береді. Ұсақтағыштарды, ұсақтау
аппараттарын және т.б. пайдалану кезінде, сондай-ақ пневмотранспорттық және
жұмыс үрдісі ауаның қуатты ағынын пайдаланумен ... ... да ... пайдалану кезінде көп тозаң бөлінеді.
Ауылдар немесе жекелеген ... ... ... өрт ... ету үшін ... қолайлы желісін, ғимаратқа енетін жерлерді,
олардың арасындағы сәйкес аралықтарды және ... мен жер ... ... қарастырады [48]. Ауылшаруашылығы
кәсіпорындарының аумағы ... ... ие. ... ... 50 000 ... ... ... құрылады. Территорияның жекелеген бөліктерін ішкі
жолдар сыртқы жолдармен біріктіреді. Ғимарттан ... ... ... ... кем ... ... қаупі бар қоспалары мен құрал-жабдықтарға ие ыдыста сақталатын
орынжайды негізгі ғимараттың сырт ... ... ... ... ... ... орындайды. Өртке қарсы қорғау пункттерін
өндірістік нысандар мен тұрғын үй ... таяу ... ... ... мен ... ... жақсы шолынуын қамтамасыз етеді.
Кәсіпорын аумағы таза болуы тиіс ... ішкі ... ... ... өтер тұстар, өрт гидраттары мен су ... ... ... және ... үй ... ... жер телімін
мемлекеттік және санитарлық қадағалау ... ... ... атап өткеніміздей өрттің алдын алу жүйесі- бұл өрт мүмкіндігін
жоққа шығаратын техникалық және ұйымдастырушылық іс-шаралар ... ... мен ... ... бір ... ал өндірістік құрылыстар басқа жерде,
тұрғын үйден ... ... жеке ... ... ... ... ... іс-шара болып табылады. Кешен ... ... ашық ... ... өнімдері, жем-шөп орынжайлары
арасында арақашықтық ... ... ... өндірістік кешен ғимараттары
арасындағы минимальды арақашықтық 6 метр, ал максимальды арақашықтық 18 м.
Өртті сөндіру үшін ... ... ... ... ... ... ... Суды таза күйінде пайдаланады.
Сөндіру үшін сонымен қатар судан және 3...10% бромэтилден түзілетін су
эмульсиясын, көбік түзуші ... ... ... ... және ... мен ... ... ерітінді әрекеттесуі кезінде өрт
сөндіргіштерден түзілетін химиялық көбіктер де пайдаланылады.
Қойма шаруашылығы құрылуы ... ... ... ... ... ... ... жану мүмкіндігін ауа ықпалынан немесе
материалдар арасындағы өзара әрекеттестік нәтижесінде жану ... ... ... қабілеттілігін білу қажет.
Көптеген өрттер жоғары ылғалдылықта сақталатын органикалық ... ... ... ... Жер ... кезінде жұмысшы персоналы іс-әрекет ережелері
Жер сілкінісі- бұл жер қыртысының белгілі ... ... ... Олар құрлықта да су астында да жүруі мүмкін. Жер сілкінісі барлық
уақытта ... ... ... салдарларымен вулканикалық белсенділікті
жандандырумен, су тасқынын түзумен адамдарды зақымдайды.
Адам үшін жер сілкінісі қашан және қай ... ... білу ... ... ... ... белгілі бір күшке ие стихиялы апат қай жерде
болатындығы жөніндегі мәліметтерге ие, ... оның ... күні ... ... ешкім болжай алмайды.
Жер сілкінісі барлық уақтта адамдарда дұрыс емес іс-әрекетттен көрінетін
психика бұзылысының әралуан деңгейін ... ... ... ... ... ... ... кезінде ғимартты
тастап шығудан алдын қыздырғыш приборлар мен газдарды істен ажырату, ... пеш ... ... ... оны сөндіріп көшеге шығу қажет [51]. Көшеде
ғимараттар мен құрылыстардан мүмкіндігінше аулақ кетіп ... ... ... ... алаңдар бағытына кету қажет.
Кәсіпорындар мен мекемелерде жер ... ... ... ... ... және технологиялық құрал-жабдықтар істен
шығарылады, токты істен ... ... ауа ... ... бу
оттегісін, су, газ және т.б. төмендету шаралары қабылданады, жұмыскерлер
мен ... ... ... ... Жалпы қорытындылай келгенде топырақтағы тіршілік қауіпсіздігі
және қоршаған ортаны қорғау қарастырылды.
Дипломдық жұмыстың тіршілік ... ... ... тіршілік
қауіпсіздігіне байланысты сұрақтар барлық жағынан қарастырылып шешілді.
Тіршілік қауіпсіздігі бойынша өрт қауіпсіздігі, өндірістік санитария,
жылу, шу мен ... өрт ... ... және жүйе ... ... ... ... Республикасында қоршаған ортаны қорғау мәселелері Қазақстан
Республикасы Президентінің 3.12.2003 ж. №1241 ... ... ... ... ... ... Республикасын экологиялық қорғау
концепциясымен жүргізілді. Бұл ... ... ... ... ... ... дүниежүзілік экололгиялық мәселелерді шешумен
экологиялық апаттарды болдырмау арқылы әрбір ... ... ... ... ... Осы тұрғыда концепция “Қазақстан 2030”
стратегиялық жоспар негізінде, ... ... 2010 ... ... ... ... ХХІ ... күнтізбегінің принциптері келтірілген Рио-
де-Жанейро Қоршаған ортаны ... ... және ... ... даму бүкіләлемдік саммиті негізінде жасалған. Концепция Қазақстан
Республикасында тиімді экологиялық қауіпсіздік ... ... ... ... ортаны қорғау жағдайларының көрсеткіштерінің нормативті
жағдайларға келтіру шараларын қамтамасыздандырады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... мен жақсарту мақсатына қаланың
микроклиматын жақсарту ... ... ... және ... ... ... қорғау, қала шуының деңгейін төмендету, жасыл
желектердің санитарлы-гигиеналық тиімділігін арттыру, құрылыс ... ... ... аумақтарын игеру.
Жобалау стадиясы кезінде (аудандық жоспарлау, қаланың бас жоспары,
құрылыс салудың бөлшекті жобасы) қоршаған ортаның ... ... ... қоршаған ортаның бөлек факторлары талдау;
– осы факторлардың әсерлерін кешенді талдау;
Бөлек факторлардың жағдайын сипаттайтын бастапқы ... ... мен ... ... (санитарлық-эпидемиологиялық станциялар,
метеорологиялық қызмет және т.б.) материалдарды жинау жолымен ... ... ... ... құрылыс орнына тікелей ... ... ... ... (фактор бойынша) бағалау негізіне
санитарлық-гигиеналық критерийлер мен нормалар жатады.
Қоршаған ... ... ... және әлеуметтік негізін
анықтау үшін 1997 жылы 15 шілдеде ... ... ... ... туралы» заңы қабылданған.
Экологиялық қауіпсіздіктің мақсаты. Экологиялық қауіпсіздік облысында
мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... қажетті қожалықтарымен қоршаған ортаға табиғи және ... ... жеке ... ... ... ... қамтамасыз ету
болып табылады.
Қоршаған ... ... ... ... ... және ... мақсаттрға жету істерінде мекемелерге көмек
көрсету үшін басқа әкімшілік басқару элементтерімен біріктірілетін ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету
үшін арналған.
Осы стандартта әр- түрлі географиялық, мәдениеттілік және ... ... ... ... ... мен ... ... Осындай баптың үлгісі 1-суретте көрсетілген.
Сурет 4. Исо 14001-2000 ... ... ... ... ... ... ... фитосанитарлық жағдайын дәл анықтамай тұрып өсімдіктерді
қорғау мәселесін ... шешу ... ... ... да ... әртүрлі
табиғи-климаттық аймақтарда орналасқан ауылшаруашылығындағы егістіктерді
тексеріп маршрутты зерттеу жүргізілді.
Зерттеу нәтижесінде арамшөптердің келесі ... ... ... егістігінде арамшөптермен едәуірластанатындығы белгілі болды;
біржылдықтардан- сары шырмауық, мысыққұйрық, ақ ... ... ... ... ... Шаруашылықта жүргізілетін іс-шаралар
Дүниежүзілік су қорларының ластануы бүкіл ... ... ... Бұл ... ... да тән. ... ... көптүрлі әрі ең соңыңда
суэкожүйесін бүлдірумен аяқталады.
Су айдындарының ластануын былайша топтайды:
- биологиялық ластану: өсімдік, жануар, микроорганизмдер және ... ... уыты және су ... ... ... ластану: жылу-қызу, электромагнитгі өріс, радио-активті
заттар.
Судың сапасы, ластану деңгейі үнемі бақылауға алынып ... ... ... қоспалар, тұздық құрамы, еріген
бөлшектер, температура әр түрлі ... ... ... ... ... ауыз ... ... астам сапалық
көрсеткішін ұсынған. Ал, Қазақстанда ауыз су сапасы МемСТ. 287482 ... ... ... ... бассейінінің ластануының негізгі себептері - тазарталмаған ағын
суларды ... ... ... жол беретіндері: тұрғын-үй коммуналдық
шаруашылықтар;
- өнеркәсіп орындары;
- ауыл шаруашылығын химияландыру;
- халық шаруашылығыньң басқа да салалары.
Ағын ... ... лас ... да ... топқа бөлінеді. Оларды
қоспалар (ерімейтін, ... ... лас ... ... ... ... - деп жіктейді.
Жалпы су шаруашылық ... ... ... ... ... жақындау және мелиоративті жүйелерді тиімді табиғатты
пайдалану болып келеді. Өйткені бұл ... ... ... ... ... ету ... мен ... ластануына
жібермейтін және экожүйе ресурстарын тиімді пайдалануға мүмкіншілік ... ... ...... ... ... пайдаланудың ерекше
түрі ретінде, экожүйелерді орынды табиғи қолдану және табиғи анторпогенді
бір қалыптылығының ... ... егер оның ... ... ... ... судың сапасы, нормативті талаптар деңгейінде болу керек;
- Табиғи ландшафтардың ... ... ... ... ... ... болу ... Қолданатын суғару технологиясы топырақтың эрозиясының, микро ... ... ... ... жол ... ... Су ... пестицидтермен және басқа улы заттармен ластануы ... ... ... ... ... ... мен негізделген топырақ
қажетті судың деңгейін дренаж қамтамасыз ету керек;
Су шаруашылық жүйені қалыптастыру нормативті ... ... ... ... ... ... алып келеді. Табиғи эко жүйе күрделі өзара
байланыс тізбегімен сипатталады, бұл ... әр ... ... жүктелу
болады және оның жалпы тізбектен ойламаған қауіпті ... алып ... ... ... ... әсердің бұл әрекетке экономикалық
бағалаумен сипатталады.
Лас сулардың ішінде тұрмыстық сарқынды суларда органикалық ... 58 ... ... ... ... ... өте ... Бұл заттар -
химиялық ластану көздері [50]. Соның ішінде сулы экожүйелердің пестиций,
гербицийжәне басқа да ... улы ... ... ... ... ... Мәселен, мақта мен күріш, жеміс-жидек бау-бақша, теплица (жылы
жай) зиянкестеріне қарсы бұрынғы Кеңес ... ... өте көп ... ... ... су ... ... мен микрофлорасы
және микрохимиялық заттардың зиянды қосылыстары азық — түлікпен ... кері ... ... ... ... ... атмосфералық ауаның ластануының экономикалық бағалау
шығынын есептеу. Дипломдық жұмыстағы жобалау объектіні жобалауда көптеген
техникалар ... Ол ... ... міндетті түрде улы
зиянды газдар шығады. Ол ... ... ... ... ... бекітілген төлемақы соммасы бекітіледі.
Объектіні жобалауда келесідей техникалық машиналар қолдынылады:
Осы түрдегі техникалар пайдаланылады, ол ... ... ... және ... ... ... Осы ... техникалардың ластаушы
шығыны мен салықтық төлем ақысы шығарылады. Оны есептеуде келесідегі
формула ... ... = ... ... ... ... 1-түрдегі 1т автомоторлы жанармай
жаққан ... ... ... ... ... үшін төлем ақы
27.03.2008ж бастап жергілікті оргондардың бекітуімен дизельді ... ... ... ... ішінде 1-ші автомобильді жанармай шығыны т/жыл.
Объектіні жобалауда құрылыс жұмыстарын жүргізу 19 айға яғни 570 ... Әр ... ... ... ... ... ... дизельді
жанармай жағады. Құрылыс кезінде 16 техникалық машина жұмыс ... ... бір ... 59.85т ... ... Ал 16техника 957.6 т жанармай
жағады.
(2)
24 ай жұмыс кезінде осынша мөлшерде қаражат ... ... ... ... ... ... ... жасайтыны ескерілген.
Қорытынды. Қоршаған ортаны қорғау жөніндегі шаралар барлық: халықаралық,
мемлекеттік, ведомствалық, қоғамдық және жеке деңгейлерде жүргізілуі ... ... ... ... ... кеткен шығындарды ағымдағы шығындар және
капиталды шығындар деп ... ... ... кез ... ... ... ... туындайды.
Олардың құрамына зерттеу жұмысында тәжірибелік ... ... ... ... ... ... ... түрі, зерттеушінің,
жетекшінің еңбекақысы жатады.
Ағымдағы шығындарды есептеу. Ағымдағы шығындардың жалпы сомасын анықтау
үшін смета құрылады.
Смета ... ... ... ... ... ... табатын жекелеген баптар бойынша есептеледі. ... ... ... шикізатқа, материалға және тыңайтқыштарға кеткен шығындар
ресурстың әр түрі үшін ... ... ... = ∑ Рi ... - ... ресурстардың i–ші түріне кеткен шығын;
Бi-материалдық ресурстардың i–ші түрінің жоспарлы - дайын
бағасы, теңге;
i-1,2,3,....n –материалдық ресурс түрлері
Кесте 12
Материалдар мен ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... |
| ... |бағасы |теңге ... ... ... | | | | ... | | | | ... ... пен ... ... | | | |
| Ұрық ... |кг |20000 |50 |1000000 ... 25 % к.э. ... |0,16 |7000 |1120 ... 34.5 % т.пс. ... |5 |1500 |7500 ... 80 % с.п. ... ФГУП ... |2,1 |2500 |5250 ... | | | | ... ... 125 ... |2 |6500 |13000 ... 25 F, 250 г/л ... |3 | 2500 |7500 ... ... |2 |5000 |10000 |
| Көң ... |3 |15000 |45000 ... құны | | | |45000 ... кестенің жалғасы ... ... ... | | | |15000 ... ... | | | |31500 ... | | | | ... |м3 |3500 |9 |31500 ... | | | |1135870 ... ... шығындар. Зерттеу жүргізушінің еңбекақысына кеткен
шығындар айлық стипендия мөлшерін дипломдық ... ... ... ай
санына көбейтіп анықтайды:
15000х3= 45000теңге
Дипломдық жұмысты жетекшінің жалақысы бір дипломдық жұмысқа кеткен жұмыс
уақытысы мен сағаттық жалақы көлемі ... (400-600 ... 22 х 500 = 11 000 ... ... қопсыту, жинау үшін тракторшының еңбекақысы
(30000 х 3) х 0,2 % = 18000теңге
Еңбекақы бойынша шығындардың барлығы:
45000+11000+18000 = 74000теңге
Әлеуметтік аударымдар 11% ... 74000 х 11% = ... ... ... ... ... кеткен шығындар сметасы
|Шығындардың атауы ... ... ... ... Шикізат, тыңайтқыштарға кеткен шығындар |1104370 ... ... ... |31500 ... ... ақы шығындары: |74000 ... |45000 ... |11000 ... |18000 ... ... аударымдар |8140 ... ... ... ... |1218010 ... ... ... тау маңы ... картопты үздіксіз
өсіруде танаптың фитосанитарлық жағдайына кеткен ... ... ... кеткен барлық шығындар 1218010 теңгені құрады.
6 Бизнес жоспар бөлімі
Бизнес жоспар тақырыбы: Оңтүстік Қазақстанның тау маңы ... ... ... ... ... ... зерттеу
Кәсіпорын аты: Ордабасы ауданы ... ... ... ... ... ... ... ауданы.
Кіммен жасалған: Турсынбеков. Н.Х. АП-09-1к3
Бизнес сферасы: жоғары сапалы өнім алу тәсілін жасау.
Басталу мерзімі: 11.06.2013 жыл.
Бизнес жоспар қандай мерзімге ... ... ... ... ... ... 2 ... Халық шаруашылығының басты міндеті ...... ... және ... ... ... ... анағұрлым тиімдірек пайдаланудың, ресустардың барлық ... ... мен ... сапасын жақсартудың қарқынды жолына көшіру
негізінде халықтың әл-ауқатын одан әрі ... ... ету ... ... ... және ... ... асыру, азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін ... ... ... егіс ... ... ... қабілетті
экспортқа бағдарланған өнімдердің өндірісін ұлғайту және ... ... ... ... ... қажер болуда.Бұл бизнес жоспардың мақсаты
Оңтүстік Қазақстанның тау маңы ... ... ... ... ... жағдайын зерттеу болып табылады.
Зерттеу жұмыстарын жүзеге асыру үшін 1218010 тенге көлемінде ... ... ... ауданы «Март» жауапкершілігі шектеулі
серіктестігі көп жылдардан бері картоп дақылдарын егімен айналысады. Бұл
кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... ... түрін көбейту. Ос ы мақсатта, кәсіпорын сұранысы бойынша, ... тау маңы ... ... ... өсірілетін танабының
фитосанитарлық жағдайына зерттеулер жүргізіліп, оның ... ... ... ... ... ... ... сорттары түйнектерінің ең қарқынды
өсуі тамыз айына сәйкес ... де ... ... ... 60-80 ... ... жылдары 93-95 пайызға дейін жетеді. Ортадан кештеу пісетін ... ... ... да, егер ерте ... үсік өсіп-өнуді тоқтатып
тастамаса, өнімге айтарлықтай салмақ қосылады [25].
Қазақстанда асханалық картоптың 40-тан аса ... ... кең ... ... ... ... Кокчетавский ранний,
Гатчинский, Лорх, Весна, ... ... ... ... ... - ... ... Ақжар, Жанайсан, Нэрли, Тамаша, Тамыр,
Теңіз, Тоқтар, Ұлан, Орбита және Гранола.
Техникалық(зауыттық) картопқа- көбіне кеш пісетін, ... ... ... көп сорттар жатады. Көп қолданылатындары - Лощицкий
және Вера сорттары.
Малазықтық картоп сорттары жоғары өнімімен, түйнектеріндегі ақуызы ... мен ... ... (25 % кем емес) көптігімен ерекшеленеді. Оларға ... ... ... ... ... жатады.
Картоптың әмбебап сорттардың өнімі жоғары, дәмі жақсы, түйнегінің еті
қараймайды, ақуыз бен ... көп және ... ... ... Эмбебап
сорттар - көбіне орташа және орташа кеш пісетіндер; тағамдық, техникалық
жоне ... ... ... ... аты ... ... Нұртас Хамитович, жасы: 22
жаста.
Мекен-жайы: Шымкент қаласы
Қызметі: Зерттеуші
Жалақысы: 45 000 теңге, болашақта 55 000 теңге.
Жұмыс істеу тәжірибесі: 1 жыл
Қосымша, ... ... ... ... ... ... ... Басқарудағы әлсіз топтарға жұмысшылардың өз жұмыстарына
салғырт қарауы ... ... ... ... мен ... ... жұмыс
жасаймыз. Қызметкерлердің саны ауысым бойынша өзгеріп отырады.
Өнімнің сиппаттамасы. Аталған ... шешу үшін ... ... ... Оңтүстік Қазақстанның суармалы сұр топырағында дәрілік
өсімдіктерді өсіру технологиясын ... ... ... ... ... ... ... іске асыру үшін төмендегідей міндеттерді
шешу ... алқа ... ... және ... ... түрі ... Табиғи тегі бойынша картоп сабағы жыл ... өліп ... ... өсімдік, бірақ жер шарының көптеген елдерінде бір жылдық
өсімдік ... ... Оны ... ... ... ... ... және тұқымымен көбейтуге болады. Өндіріс жағдайында картоп
негізінен түйнегімен-қысқарған жер асты ... ... ... ... ... ... ... тамыр мен жалғыз
сабақ, ал түйнегімен көбейтілгенде ... ... ... мен бұта пайда
болады. Қартоп бұтасы бірнеше сабақтардан құралады.
Картоп өте ... ... ... ... түйнегі, ең
алдымен кеңінен әр түрлі тағамдарға ... Бір ... ... ... дейін береді және адамның бір күндік рационында айтарлықтай
орын алады. Картоп түйнегінде 22-25 % ... зат, оның ... 80-85 ... және 3 %-ға ... ... заттар болады. Картоп ақуызы ... ... ... ... ... ақуызынан анағұрлым жоғары
бағаланады, өйткені оның құрамында және ... ... амин ... ... ... ... ... т. б.)
көп.
Маркетинг жоспар. Оңтүстік Қазақстан облысының топырақ-климаттық
жағдайы және ауа-райының ... ... ауыл ... ... ... ... ауыл шаруашылығы дақылдарының егіс көлемі 696,246 мың гектарды
құрайды. Дәнді және бұршақты дәнді дақылдар 208,775 га ... оның ... ... дақылдар - 101,958 га., мақта -137,195 мың. га., ... ... ... көкөніс-29,793 мың. га., бақша - 36,115 мың. га. егіледі.
Ауыл шаруашылығы дақылдарын егудің ... ... - ... және ... ... - 29,2%, ... ... – 22,7 % және мақтаға 28,7 % ... 208,775 мың ... ... ... ... ... ... Жалпы
жиналған өнім 474,1 мың тоннаны құрады. Облыс бойынша ... ... ... 21-25 ... да , бизнестің осы түрі ... азық ... ... етіп қана ... ауыл ... ... нарығының өсуіне
әкеледі.
Қазақстан жері, химиялық қоспалармен әлі уланып кетпеген, мұндағы
өнімдер экологиялық таза ... ... ... да, осы өнім ... ... ... ... экономикалық, экологиялық және әлеуметтік
пайдасы зор. Жалпы өнімді сатудан түскен пайдамен сипатталады. Бұл ... ... ... өнімдерді шет ел нарықтарына шығару қарастырылған.
Нарық секторы –жеке меншік, бірақ мемлекет тарапынан көп ... ... - ... ... байланысты. Егер сұраныс көп болса баға жоғары
болады. Ал керісінше ұсыныс көбейіп кетсе баға төмендейді. Осы ... ... ... ... ... өнім әр ... яғни
мемлекеттік және жеке секторлардың талаптарына сай. Жаңалықты пайдаланушы
клиенттер ... ... ... ауыл ... ... ... ауыл шаруашылық ... ... ... біз ... ... елестетудің өзі қиын. Ас адамның
арқауы. Бұл ... ... ... ... ... ... Бұл
өнімімнің сапасы жоғары, ондағы бағада тұтынушыларға өте тиімді.
Қазақстанның, басқа да ... ... ... даму ... бірі,
бұл әлеметтік даму болғандықтан, әрі бұл тауарды өз ... ... шет ... ... болатындықтан. дәрілік өсімдіктер өнімін көбейтудің
экономикалық ... ... ... ... Қазақстанның нарығында шет ел
өнімдері тола, себебі ... ... өнім ... мен ... бірден
арттыратын өндіру тәсілдерін қолдану аз.
Энергосыйымдылық пен ... ... ... ... ... бизнесімде
болмайды, яғни баға өзгермейді.
STEP-талдау: Сыртқы ортаны ... ... ... ... ... сферама саясаттың оң әсері
көп, себебі ауыл ... ... ... ие ... ... ... үкімет жыл сайын ауқымды қаржы бөледі. Ол қаржылардың белгілі
бір бөлігі өндірушілерге субсидия ретінде жаратылады.
Менің ұсынып ... ... ... ... ... ... ережелеріне ешқандай қайшы келмейді.
Экономикалық үрдістер: Менің бизнес секторым ауыл шаруашылығымен бірге
дамиды, себебі менің өнімімді ... ... осы ауыл ... ... айырбастау курсының өзгеру тенденциялары менің бизнесіме ... жоқ, ... ... ... ... көп ... талап етпейді.
Ауыл шаруашылығына жоғары білікті жұмыс күші көп қажет, себебі, мұнда,
біліктіліктің төмендігіне байланысты ... ... ... ... ... ... өнім ... артып, жұмыссыздық мәселесі
шешілмек.
Әлеуметтік үрдістер: Менің бизнесімнің әлеуметтік тиімділігі ... ... ... ... ... қанағаттандыра отырып, өнім
көлемінің артуы, қосымша жұмыс орнының ... ... ... ... ... қалаға көшуі, ауылдарда тұрақты жұмыс
орнының болуына ... ... ... ... ... жаңа ... технологиялар
қатарын толтырады.
Табиғи үрдістер: Менің ұсынып отырған жобам, ... ... ... ... ... ... тиімді еге отырып, топырақтың
тұздалып ... ... және ... ... және т.б. ... ... көмектеседі.
Кесте 14
SWOT-талдау.
|Күшті жақтары ... ... ... түлік қауіпсіздігін қамтамасыз |Мемелекеттің қолдауына мұқтаждығы; |
|ету. Жоғары өнім беретін тәсілдерді|Елдің ауыл шаруашылық техникасының ... оны ... ... |басым бөлігінің тозғандығы; ... және ... ... ... ... жоқтығы; |
|түсетін үлкен ... қол ... ... ... ... ... | ... тиімділікке қол | ... | ... ... қол ... | ... ... қол ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... |
|арттыру; ... жою ... ... ... ... ... ... салдарынан |
|пайдалануды жақсарту; ... ... |
| ... ... қуаңшылық, жел, |
| ... ... ... ... ... ... ... сатылады. Жарнама келесі бағыттар
бойынша іске асырылады.
Өндірістік жоспар. Мұндағы құрал-жабдықтар саны ... ... ... ... зерттеу жүргізуімізге қажетті құрал жабдықтар,
негізінен, жер мен трактор, т.б. Ал шикізат, материалдарға: ... ... % ... 34.5 % т.пс к.э. ... 80 % с.п. ... фгуп ... ... 125, харвейд 25 f, 250 г/л, экстрасол, көң, ... ... ... ... су ... ... құрал-жабдықтарды келісімде көрсетілген уақыт бойынша
өндіруші кәсіпорындар өзі жеткізіп береді.
Жобаға ... ... ... ... ... ... жалақысы, қазір – 11 000 теңге,
2.Зерттеуші – 45 000 теңге.
3 Тракторшы жалақысы, қазір – 18000 тенге
Қаржылық жоспар. Зерттеуді жүргізу ету үшін 3 ... ... ... ... ... үшін 1218010 ... ... 15
Тұрақты шығындар, мың теңге
|Шығындар түрлері ... |
| |2012 |2013 |2014 ... ақы |74000 |79180 |84723 ... ақыдан түскен салық |8140 |8710 |9120 ... |12000 |14000 |16000 ... және ... |15000 |18000 |20000 ... ... және ... |- |- |- ... |- |- |- ... ... ... |109140 |119890 |129843 ... 16
Ауыспалы шығындар, мың теңге
|  Көрсеткіштер ... |
| |2012 |2013 |2014 ... |1104370 ... |1264393,2 |
|Көлік шығындары |12000 |12840 |13739 ... ... |31500 |33705 |36064,4 ... ... ... |1147870 |1228221 ... ... бөлім жобаның қаржылық мүмкіншілігі мен тиімділігін анықтауға
арналған. Ол ... - ... ... ... ... ... ... мәліметтері негізінде жобаның коммерциялық тартымдылығы сарапталады.
Бизнес - жоспардың ... ... ... ... баға ... және сыртқы қарызды жаба алатын қаржылық түсімдердің қалыпты
түсуін қамтамассыз ... ... ... ... ... ... ... ... |
| |2012 |2013 |2014 ... ... млн. тг. |1218010 |- |- ... ... млн. ... |1147870 |1228221 ... ... ... млн. теңге |109140 |119890 |129843 ... және ... ... млн. |- |- |- ... | | | ... ... |1257010 |1348111 ... ... (+), зиян (-), млн. тг |1257010 |1348111 ... ... ... ... ... мен тиімділігін анықтауға арналған. Ол
бизнес - жоспардың ... ... ... саналады. Қаржылық жоспар
мәліметтері негізінде жобаның коммерциялық тартымдылығы ... ... ... ... ... жобаның өміршеңдігіне баға беруге міндетті және
сыртқы қарызды жаба алатын қаржылық түсімдердің қалыпты ... ... ... ... іске асыру кезеңі
|№ |Кезеңдер ... ... |
| | | ... |
|1 |Трактор жалдау ... ... |
|2 |Жер ... оны ... егу ... ... |
|3 ... ... алу ... |03.07.2013 |
|4 |Минералды тыңайтқыштар алу ... ... |
|5 ... арналған іс шараларды жүзеге |06.08.2013 |20.09.2013 |
| |асыру | | |
|6 ... ... алу ... ... ... ... (сезімталдылығын) талдау. Кең байтақ Қазақстанда
орын алған ... ... кең ... мен шешілуге тиісті
мәселелері қоғам алдында тұрған маңызды міндеттердің бірі. Жалпы ... ... ... мен ластаудан келетін экономикалық зиян ... 20-30 ... ... ... антропогенттік ауыртпалықтан
Қазақстанның барлық аумағында табиғи тепе-теңдік бұзылған. ... ... ... оның ... күрт ... ... негізде
дәлелдеген. Тың және тыңайған ... ... ... ... ... 20-25 ... ... алынса, қазір сол жердің әр гектарынан 10-
11 центнерден өнім алынады. Көріп отырғанымыздай, бір гектар жердің беретін
өнімі ... ... екі есе ... ... ... байланысты
мәселелер, менің жүргізген зерттеуімнің арқасында, шешімін ... бұл ... ... ... өзін ... деп болжанады.
Қорытынды
Дипломдық жұмысты орындау барысында алынған нәтижелерді саралай отырып,
төмендегідей қорытынды жасауға ... ... ... ... ... арамшөптердің 13
ботаникалық тұқымдастарына жататын 25 түрі анықталды. Оның ішінде 7 түрі
қоңырбас тұқымдастарға, 4 түрі ... ... ... ... 11 ... 1-2 түрімен белгілі болды. Арамшөптердің 25 түрінің
68%-н (17 данасы) бір жылдықтар және 32%-н (8 ... көп ... ... ... арамшөптердің биологиялық тобы 9 дара жарнақты және 16 қос
жарнақты түрлерден тұрды.
2. Картоп егістіктерінде ... ... (L), ... (Y), ... крапчатты мозаика (S), және ... ... (М) ... ... ... жылы картоп егісінде вирустық ... ... ... орта ... 6,2-22,7 дейін анықталды, яғни барлық сорттар
бірдей вирустық аурулармен ауырған.
Саңырауқұлақтар мен ... ... кең ... ... ... Бұл ... ... зақымдалу «Сарем» өндірістік
кооперативі мен «Ынталы» шаруа қожалығында ... ... ... ... мозаикамен ауруы аз байқалды, бұл вирустық
ауру Қазақстанның Оңтүстігіндегі таулы аймақтарда Ақсор мен Тоқтар ... ... ... ... ... егісінде қанатты шіркейлердің бес түрі кездесетіні
анықталды. Олардың қатарында қара бұршақ шіркейі, ... ... ... ... және үлкен картоп шіркейі.
Оңтүстік Қазақстанда 450-550 метрге дейін шіркейдің негізгі түрлері, ал
теңіз деңгейінен 550-700м биіктікте тек қар ... және ... ... ... ... анағұрлым тұрақты қара бұршақ
шіркейі таралған, ол УВК тасымалдаушысы ... ... ... ... ... ... бұл түр таралудың тұрақты сипатына
ие ... ... ... ... ... 14-ке ... түсті.
4. Оңтүстік Қазақстан жағдайында картопты мекендейтін шіркей
популяциясын бақылағанда ... ... ұшуы ... бірінші онкүндігінде
басталып, қыркүйектің екінші жартысында аяқталады. Шіркейлердің ұшу
максимумы 2011 ... ... ... ... ... ... ... мен шыңы ылғалдылығы төмен өте ыстық ауа-райында ... ... ... ... ... ... және Сайрам ауданының
ақ түйнек алқаптарында сәуір айының аяғында ... ... ... ... ... бастағаны тіркелген.
Колорадо қоңызының дернәсілдер саны көп болған танаптар ... ... ... ... Т. ... ... Қарабұлақ ауыл округіндегі
Ә.Навои атындағы өндірістік кооперативі мен Қаратөбе ауыл округіндегі Сарем
өндірістік ... ... ... ... ... ... ... 1 шаршы метрдегі колорадо қоңызының дернәсілдер
саны 20 ... ... ... ... ... ... Т. шаруа
қожалығында және Ә.Навои атындағы өндірістік ... 1 га, ... ... ... өндірістік кооперативінде 1 га құрады. Аталған
танаптардағы колорадо қоңызының экономикалық зияндылық шегінен (ЭЗШ) ... ... шегі ... тыс асып ... ... ... ... ауыл округіндегі Ынталы шаруа
қожалығының 2га ... ... 1 ... ... колорадо қоңызының
дернәсілдер саны 30 асып кетті. Бұл танапты химиялық ... ... ... ... ... қорғаудың жекелеген, тіпті өте тиімді ... ... ... ... ұзақ уақытқа қысқарта алмайды. Бұған тек ... ... және жою ... ... және ... түрде
пайдаланғанда ғана қол жеткізуге болады. Ең ... және ... ... ... ... ең ... ... интегралды қорғау болып
табылады.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Жаңабаев Қ, Арыстанғұлов С.Агрономия негіздері: Оқулық. ... ... ... ... Әрінов Қ, Нағымтаев А, Ысқақов М, ... Н, ... ... ... Оқулық – Астан: Фолиант, 2007.
3. Қойшыбаев М. (Өсімдік қорғау ғылыми-зерттеу иниституты) ... ... ... Д.А ... А.Ж ... Қазақстан аймағында топырақты
өңдеу технологияларына байланысты дәнді дақылдарды өсірудің ғылыми негізі»
Шымкент 2001 ж.
5. Ешебаев А., Жетпісбай Ж.Ж, ... А.И. Ж. ... № 7, ... ... С., ... И. аға ... ... ( Cолтүстік-батыс
ауыл шаруашылық ғылыми-өндірістік орталығы)
7. Есімов Ұ.О ... ... және ... ... ... Жаршы
№ 7,2008.
8. Биғараев О, Абдиғапбаров Н. (“Мақта ... ... ... №8, 2008 15-16 ... Қойшыбаев М. Болезни зерновых культур. –Алматы: Қайнар-1974-245 б.
10. Үнбетаев. И, Қостақов А. ... ... ... ... АҚ ... Иманғазиев К. Егіншілікке тыңайтқыш қолдану жүйесі.- Алматы, 1970
12. Гукасьян В.Г. и др. Товароведение сельскохозяйственных товаров ... ... -М.: ... 1967. – 346 ... ... и товароведение. Вып.8. Под. ред. Н.Н.Борисова. - ... 1977. –36 ... ... Н., ... Қ.К., ... Н.А., Өсімдік шаруашылығы
практикумы.- Акмола, 1996
15. Христенко А.Ф. Сельское хозяйство в ... зоне ... ... 2002 ... Джанпеисов Р. Эрозия и дефляция почв Казахстана.Алма-Ата, 1977.
17. Родомакин А.Ф. Эрозия почв и меры борьбы с нею. Алма-Ата, ... ... Р.Е., ... Т.С., ... Б.С. Тыңайтқыш қолдану жүйесі.
Алматы, 1997
19. Берлянд С.С., Крючев Б. Д. Растениеводство. . Изд.4-е, перераб. и
доп. М., ... ... ... ... ... ... сельскохозяйственных
культур. Под ред. И.С. Шатилова, М.К. ... М., ... ... ... Н.А. ... ( ... занятия) .
Изд.4-е, перераб. и доп. М., Колос, 1996.
22. Живников Н.И., Моргунов А.Т. Технология ... ... ... ... для ... ... училищ. М., Высш. школа,
1991. 304 с.
23. Елешев Р., Бекмағанбетов А. ... ... ... ... Қ.Ш. және т.б. ... негіздері. Астана, 2003ж.
25. Нарциссов В. П. Научные основы систем земледелия. М., Колос, 1997.
26. ... С.Ғ. ... ... ... ... ... арналған) . Алматы: Қайнар, 1989.-304 бет.
27. Крючев Б. Д. Практикум по растениеводству.- М.: Агропромиздат, 1988.-
287с.: ил.- ( ... и ... ... для ... ... Бадина Г.В. и др. Основы агрономии /Г.В. Бадина, А.В. Королев,
Р.О.Королева;Под ред. Г.В. Бадина.- Л.: ... ... ... ... ... К.Ш., Саудабаев Т. т.б. ... ... ... ... ... ... П.И. Растениевоство 2-е изд.перераб.- М. ... ... ... и ... 1963, -268 ... ... Н.Г., Разумов М.В., Гладков В.Н. Пути повышения всхожести
семян.-М.; Сельхозиздат, 1985. – 225 ... ... Н.А., ... В.Н. и др. ... . ... и доп. М., Колос, 1986.
33. Можаев Н., Әрінов Қ.К.,тб. Өсімдік шаруашылығы,- Ақмола, 1996
34. Косинский В.С., Никляев В.С., Ткачева В.В., ... А.А. ... и ... /Под ред. ... –3-е ... и
доп.- М.: Агропромизат, 1990. – 479с. – ил.
35. Атрошенко М.Д. Основы агрономии. /Под ред. М.Д. ... ... и доп. М., ... ... ... Ю.Б. и др. ... по ... и семеноводству полевых
культур/ Ю.Б.Коновалов, А.Н.Березкин, Л.И. Долгодворова и др.; Под ... М.: ... ... ... ... А.К., және тб. ... шаруашылығы өнімдерін
өндіру, өңдеу, сақтау және стандарттау. - Астана, 2001ж.
38. Корлякова Н.А. Агрономия с основами ботаники. -2-е изд., ... ... М.: ... ... ... К.Н. ... ... растениеводства: Учеб. пособие для
ун-тов и пед. ин-тов.-2-е изд., перераб. и доп.- М.: Высш. Школа, ... ... ... ... ... ... ... Шымкент
облысы. Алматы: Қайнар, 1987.-414 бет.
41. Қазақстан Республикасы ... ... ... ... Алматы, 1978-1981 ж.ж.
42. Сағадиев К.А., және т.б. Фермерлік іс.-Алматы, 1999ж.
43. ... ... М. ... қызылша тұқымын өндірудің
технологиясы.- Алматы, 1992.
44. Әубәкіров Т., Жұмағұлов Ж. Өсімдік шаруашылығы және ... ... ... Қ.К., Ысқақов М.Ә. Тұқымтану.- Ақмола, 1991.
46. Саудабаев Т., Кадырғалиев А. Жармалық дақылдар.- Алматы. 1985
47. Егемен Қазақстан №132-135(247/10) 22 ... 2007 жыл ... ... Шертаев Е.Т. «Тіршілік қауіпсіздігі» оқу құралы Шымкент:
49. В.И.Кузьмин «Охрана труда и противопожарная ... ... ... Гусев А.Р.«Проектирование шерстопрядильных фабрик» 1981- 310 бет.
51. Маханов Б.Б,.Сатаев М.И., Сатаева Л.М. «Тіршілік Қауіпсіздігі» ... – 205 ... - 1. ... ... ... ... таралуы
Қос жарнақты көп жылдықтар
Қос жарнақты аз жылдықтар
Тұрақтыжақсарту
Экологиялықсаясат
Басшылықжағынанталдау
Жоспарлау
Тексеружүргізужәнетүзетуісқимылы
Енгізужәнеқызметістеу

Пән: Ауыл шаруашылығы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 67 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ауыспалы егісте өсірілген мақта қозасының өнімділігіне тыңайтқыштар қолдану жүйесінің әсері48 бет
Мал азығын өндіру18 бет
«дәрілік өсімдіктер»7 бет
Ауыспалы егістерде топырақтағы органикалық заттардың баланысын есептеу13 бет
Бүкіл әлімдік сауда ұйымындағы қазақстан7 бет
Карантиндік шаралар8 бет
Каспий аймағындағы мұнайқұбыр коммуникациялар геосаясатының экономикалық астары16 бет
Сыртқы және iшкi карантин6 бет
Қазақстан Республикасының сауда ұйымына кірудегі маңызы20 бет
ҚР Арал аймағындағы қоршаған ортаны қорғау мен табиғи ресурстарды пайдалануды құқықтық реттеу22 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь