Жергілікті өзін өзі басқарудың теориялық негіздері

КІРІСПЕ

І ТАРАУ. ЖЕРГІЛІКТІ ӨЗІН.ӨЗІ БАСҚАРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Мемлекеттік басқаруды орталықсыздандыру жергілікті өзін.өзі басқаруды дамыту негізі ретінде
1.2 Қазақстан Республикасындағы жергілікті өзін.өзі басқару жүйесінің қалыптасуының теориялық аспектілері

ІІ ТАРАУ. ЖЕРГІЛІКТІ ӨЗІН . ӨЗІ БАСҚАРУДЫҢ НЕГІЗГІ МОДЕЛЬДЕРІ
2.1.Шетел мемлекеттерінің жергілікті өзін өзі басқару тәжірибесі
2.2 Қазақстан Республикасындағы жергілікті өзін.өзі басқарудың даму ерекшелігін талдау

ІІІ ТАРАУ. ЖЕРГІЛІКТІ ӨЗІН.ӨЗІ БАСҚАРУ ОРГАНДАРЫНЫҢ ҚЫЗМЕТІН ЖЕТІЛДІРУДІҢ БАҒЫТТАРЫ
3.1 Маслихаттардың рөлін көтеру жергілікті өзін.өзі басқару функцияларын тиімді орындау негізі ретінде
3.2 Жергілікті өзін.өзі басқару органдарының қызметін жетілдірудің бағыттары

Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Қазақстан Республикасындағы әкімшілік реформалардың басымдылықты бағыттары мемлекеттік басқаруды орталықсыздандыру және жергілікті өзін-өзі басқару жүйесін қалыптастыру болып табылады. Мемлекеттік басқаруды орталықсыздандыру мен жергілікті өзін-өзі басқаруды дамытумен барлық экономикалық жүйенің толық қызмет етуі, елдің тұрақты әлеуметтік – экономикалық жағдайына байланысты.
Кез-келген қазіргі заманғы демократиялық мемлекет тым болмаса жергілікті өзін-өзі басқару әдісіне кепілдік бермесе немесе оның бар екенін мойындамаса, экономикалық және әлеуметтік үдерістердің тиімді басқарылуын қамтамасыз ете алмайды. Себебі, басқару саласы аса күрделі және көпқырлы, сондықтан қоғамдық дамудың барлық мәселелерін тек орталықтан шешу қиындық туғызады. Сондықтан, басқару қызметінің тиімділігін арттыру үшін өкілеттіліктің бір бөлігін тұрғындардың ортақ мүддесі тұрғысынан алып қарағанда оңтайлы нәтижеге қол жеткізеді деуге болатын басқару деңгейіне берген ұтымды және бұл нағыз демократияға жеткізер жолдың бірі.
Қазіргі уақытта белсенді түрде бірінші мәселе ретінде мемлекеттік басқаруды орталықсыздандыру және жергілікті өзін-өзі басқаруды дамыту мәселелері алға қойылып отыр. Жергілікті мәселелерді шешудің бір қадамы 2001 жылы экспериментті түрде ауыл әкімдерін және 2006 жылы аудан және облыстық мәндегі қала әкімдерін сайлау болып табылды.
Бүгінгі таңда бұл жағдай Елбасының елдің негізгі Заңына жаңартулар енгізуімен түбірінен қайта өзгерді. Қазақстан кең көлемді территорияны иеленеді, осыған байланысты еліміздің аймақтары табиғи байлықтарының қалыптасуына, климаттық жағдайларына және т.б. негізделген әртүрлі экономикалық әлеуетке ие. Сонымен қатар аймақтар демографиялық, этникалық және тарихи ерекшеліктері бойынша бөлінеді. Әсер ету механизмдерінің орталықтандырылған стандартты жинағымен басқара, жоғарыда аталған факторларды ескере, мемлекет еліміздің барлық аймақтарының қажеттіліктерін бірдей деңгейде оптималды қанағаттандыра алмайды. Осыған байланысты мемлекеттік басқару деңгейлері арасында өкілеттіліктерді бөлу қажеттігі туындайды.
Бүгінгі таңда әрекет ететін жергілікті мемлекеттік басқару – ауыл, ауылдық округтер, аудандық мәндегі қалалар деңгейіндегі әкімдер институты – жеткілікті тиімді емес, өйткені жоғарыда тұрған әкімдер мен үкіметке күшті тәуелділікте тұр. Берілген деңгейдің басқару органдары жеке бюджетке ие емес, нәтижесінде экономикалық дара қызмет етуге мүмкіндігі жоқ. Олардың басшыларын тағайындау жүйесі әкімдерде «уақытылы» психологиясын тудырады. Соған байланысты олардың қызметі негізінен халықтың мүддесін қанағаттандыру мен экономикалық жинақтылыққа емес, ал жоғары тұрған органдардың бұйрығын орындауға бағытталған. Қалыптасқан жағдайдан шығу жолы жергілікті өзін-өзі басқару жүйесін енгізу болып табылады.
1. Қарақов М.Б. Қазақстандағы жергілікті өзін-өзі басқару дамуының мәселелері мен болашағы // ҒТК материалдары. – Ақтөбе, 2008. – 28-31 б.
2. Альжани А. Децентрализация государственного управления – перспективы Республики Казахстан // Саясат. – 2003, №11. – с. 15-18.
3. Адасбаев Е, Кантарбаева А. Децентрализация государственного управления в Казахстане: проблемы и пути решения //Аль Пари. – 2000. - №3-4. – 27 с.
4. Курманбаев С.К., Гамарник Г.Н., Султанов О.С., Муниципальный менеджмент: учебное пособие. – Алматы: Экономика, 2000. – 134 с.
5. Қазақстан Республикасының Конституциясы. (1998 ж. 7 қазанда №284, 2007 ж. 21 мамырда № 254-ІІІ енгізілген өзгерістер мен толықтырулармен). Алматы, 2009. – 44 б
6. Танкиева А.Қ. Жергiлiктi басқару және оның өзектi мәселелерi: оқу құралы - Алматы:Экономика, 2007.
7. Исаева А.Ж. Шетелдердегі жергілікті өзін-өзі басқару органдары қызметінің тәжірибесі және оның Қазақстанда енгізу мәселелері//Д.А. Қонаев атындағы Университет хабаршысы., 2008, №2- 39 б
8. Горный М.Б. Местное самоуправление: проблемы и перспективы. СПб., 1997. – 132 с.
9. Реформирование ситемы государственного управления: Зарубежный опыт и Казахстан / КИСИ при Президенте РК. – Алматы, 2005. – 276 с.
10. Децентрализация: эксперименты и реформы. Под редакцией Тамаша М.Хорвата. Органы местного самоуправления в Центральной и Восточной Европы. Том 1. Отпечатано в Будапеште, Венгрия, май, 2000г
11. Автономов А.С., Захаров А.А., Основы местного самоуправления и муниципального управления: Учебное пособие. В 2-х частях. – М.:РИЦ «Мун.власть», 1999. - 210, 159 с.
12. www.stat.kz ҚР-сы статистика Агеттігі
13. «Қазақстан-2030» бағдарламасы
14. Жанузакова Л.Т. Некоторые проблемы статуса маслихатов в условиях конституционной реформы // Вестник Института законодательства Республики Казахстан. – 2007. - №3
15. . Нүкенов А. Жергілікті басқаруды жетілдіру мәселелері // Саясат. -2003
        
        ҚАЗАҚСТАН  РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
ЭКОНОМИКА ЖӘНЕ БИЗНЕС ... ... ЖӘНЕ ... ... ... өзін өзі басқарудың теориялық негіздері
Тексерген: Аширбекова Л.Ж.
э.ғ.к., доцент
Орындаған: Домалакова А.А.
Тобы: ГиМУ09 К2
Алматы, 2012ж
ЖОСПАР
КІРІСПЕ
І ТАРАУ. ЖЕРГІЛІКТІ ӨЗІН-ӨЗІ БАСҚАРУДЫҢ ... ... ... ... ... ... ... басқаруды
дамыту негізі ретінде
1.2 Қазақстан Республикасындағы жергілікті өзін-өзі басқару ... ... ... ТАРАУ. ЖЕРГІЛІКТІ ӨЗІН – ӨЗІ БАСҚАРУДЫҢ НЕГІЗГІ МОДЕЛЬДЕРІ
2.1.Шетел мемлекеттерінің жергілікті өзін өзі басқару тәжірибесі
2.2 Қазақстан Республикасындағы ... ... ... даму
ерекшелігін талдау
ІІІ ТАРАУ. ЖЕРГІЛІКТІ ӨЗІН-ӨЗІ БАСҚАРУ ОРГАНДАРЫНЫҢ ҚЫЗМЕТІН ЖЕТІЛДІРУДІҢ
БАҒЫТТАРЫ
3.1 Маслихаттардың ... ... ... өзін-өзі басқару функцияларын
тиімді орындау негізі ретінде
3.2 Жергілікті ... ... ... ... ... ... ... тақырыбының өзектілігі. Қазақстан Республикасындағы әкімшілік
реформалардың ... ... ... ... және ... ... ... жүйесін қалыптастыру
болып табылады. Мемлекеттік басқаруды орталықсыздандыру мен жергілікті өзін-
өзі басқаруды дамытумен ... ... ... толық қызмет етуі,
елдің тұрақты әлеуметтік – экономикалық жағдайына байланысты.
Кез-келген ... ... ... ... тым ... ... басқару әдісіне кепілдік бермесе немесе оның бар екенін
мойындамаса, экономикалық және ... ... ... ... ете ... ... ... саласы аса күрделі және көпқырлы,
сондықтан ... ... ... ... тек ... шешу қиындық
туғызады. Сондықтан, басқару қызметінің тиімділігін арттыру ... бір ... ... ... мүддесі тұрғысынан алып
қарағанда оңтайлы нәтижеге қол жеткізеді деуге болатын ... ... ... және бұл ... демократияға жеткізер жолдың бірі.
Қазіргі уақытта белсенді түрде ... ... ... мемлекеттік
басқаруды орталықсыздандыру және жергілікті өзін-өзі басқаруды дамыту
мәселелері алға ... ... ... ... ... бір қадамы
2001 жылы экспериментті түрде ауыл әкімдерін және 2006 жылы ... ... ... қала ... ... ... табылды.
Бүгінгі таңда бұл жағдай Елбасының елдің негізгі ... ... ... ... өзгерді. Қазақстан кең көлемді территорияны
иеленеді, осыған байланысты ... ... ... ... климаттық жағдайларына және т.б. ... ... ... ие. Сонымен қатар аймақтар демографиялық, этникалық
және тарихи ерекшеліктері ... ... Әсер ету ... ... ... ... жоғарыда аталған
факторларды ... ... ... ... ... ... деңгейде оптималды қанағаттандыра ... ... ... басқару деңгейлері арасында өкілеттіліктерді бөлу қажеттігі
туындайды.
Бүгінгі таңда әрекет ... ... ... ...... ... аудандық мәндегі қалалар деңгейіндегі әкімдер институты –
жеткілікті тиімді емес, өйткені жоғарыда тұрған әкімдер мен үкіметке ... тұр. ... ... басқару органдары жеке бюджетке ие
емес, нәтижесінде экономикалық дара қызмет етуге мүмкіндігі жоқ. ... ... ... ... ... психологиясын тудырады.
Соған байланысты олардың қызметі негізінен ... ... ... ... ... ... ал жоғары тұрған органдардың бұйрығын
орындауға бағытталған. ... ... шығу жолы ... ... жүйесін енгізу болып табылады.
Мемлекеттік басқарудың тиімді жүйесіне жаңа талаптар ... ... ... ... қатар мемлекеттік басқару жүйесі ретінде
ғана емес, сонымен ... ... ... ... ... ... ... негізделген үлгіні жасау қажеттігін негіздейді. Бұған байланысты
мемлекеттік басқаруды реформалау және жергілікті өзін-өзі ... ... ... ... ... - ... және ... ролі өседі.
Курстық жұмысының мақсаты – Қазақстан Республикасындағы жергілікті
өзін-өзі басқарудың қалыптасуының теориялық аспектілерін ... ... ... ... мен даму ... ... болып табылады.
Осы мақсатқа сай жұмыста келесі негізгі міндеттер ... ... ... ... ... және ... өзін-
өзі басқару жүйесін енгізуді негіздеу;
- жергілікті өзін-өзі басқаруды дамыту мәселелері ... ... ... ... ... ... ... органдарының қызмет ету ерекшеліктерін
қарастыру;
- ҚР-дағы жергілікті өзін-өзі басқару жүйесін шет ... ... ... ... және жергілікті өзін-өзі басқару органдарының
өзара әрекет етуін ... ... ... ... ... басқару органдарының қызметін жетілдіру бағыттарын
ұсыну.
Курстық жұмысы кіріспеден, үш тараудан және ... ... ... ... ... ... ... БАСҚАРУ МӘСЕЛЕЛЕРІНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Мемлекеттік басқаруды орталықсыздандыру жергілікті өзін-өзі басқаруды
дамыту негізі ... ... ... ... 20 жыл ... ... және ... демократиялауды нарықтық жолға қою бойынша реформалар
жүргізілді. Тәуелсіз мемлекет ретінде Қазақстанның ... ... ... ... ... ... халықаралық аренада
орын алуға, әлеуметтік-экономикалық сферда реформалар жүргізуге аударылды.
Дамудың қазіргі кезеңінде, яғни ... ... ... ... кезде басымдылықты тапсырмалардың бірі жергілікті мемлекеттік
басқару және жергілікті ... ... ... реформалау, яғни
мемлекетік басқаруды орталықсыздандыру болып табылады.
Соңғы оңдаған жылдар ... ... ... ... ... ... ... мен құрылымдары іздестірілуде. Көптеген
елдерде жүргізілген эксперименттердің ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік басқару ... ... ... жергілікті мемлекеттік басқару (әкімшілік-аумақтық құрылымның
жоғары буындары деңгейінде);
- аумақтық өзін-өзі басқару (төменгі әкімшілік-аумақтық бөлініс
деңгейінде) [1].
Азаматтардың ... ... ... 18 ... ... ... кезде жергілікті өзін-өзі басқару, біріншіден, төте және ... ... жеке бір ... ... ... құқықтармен
бостандықтарды іске асыру пошымы деп қарастырылады. Жергілікті өзін-өзі
басқару ... ... ... ... ... ... шығармайтынын атап өту дұрыс. Екіншіден, жергілікті өзін-өзі басқару
мемлекеттік басқаруды толықтыру құралы ретінде қажет, ол ... ... ... ... ... ... ... мен мүддесінің барынша
ескерілуін қамтамасыз етуге тиіс. ТМД Парламентаралық ... ... 29 ... ... ... Декларациясында «жергілікті өзін-өзі
басқару Достастық ... ... және ... ... ... ... қажетті элементі болып табылады» деп
көрсетілген.
Орталықсыздандыру түсінігінің әртүрлі анықтамасымен ... ... ... бар. ... ... ... екі жақты
сипатқа ие. Осыған байланысты ... ... ... ... ... ... қызметті орталықсыздандыру
концепциясының жобасында мемлекеттік басқаруды орталықсыздандырудың екі
нысанының - ... және ... бар ... атап ... деп ... ... жүйесінің күшін сақтай отырып,
мемлекеттік ... ... ... осы ... бойынша төменгі билік
органдарына берумен байланысты процесті айтады. Оны ... деп те ... ... басқарудың әкімшілік
астарына да қатысты және оның ... және ... емес ... ... ... ... бөлуді қайта ... ... бар. ... ... ... ... орталықсыздандыру)
келсе, ол шешім қабылдау құқығын жергілікті басқару органдарына беруді
білдіреді. Бұл ... ... асуы ... ... ... ... ... табыстау) жергілікті өзін-өзі басқару
органдарына шешім қабылдауға және дербес ... ... ... ... беруді білдіреді. Осылайша, орталықсыздандыру үрдісінің үш
сатысын былай да ... ... 1 - ... ... үш ... [2, 87 ... ... үкімет іс-әрекетінің дербестігін қамтамасыз
ететін шарттар қатарын былай ... ... ... ... яғни мемлекеттің құрылымына тәуелсіз, ... ... ... ... ... ... арқылы
сайлау. Атқарушы органды өздерінің сайлауы арқылы қалыптастырады, ол
өзінің функциясын орындауда орталықтың ... ... ие ... ... автономия – заңмен бекітілген және биліктің ... ... өз ... ... ... асыру құқығы.
3. Әкімшілік автономия, билік ... ... ... ... ... ... ... бас
тарту - төменгінің жоғары тұрған органға бағыныштылығы).
4. Қаржылық ...... ... ... ... қаржы
ресурстарының қолма-қолдығын және оларды пайдалану мүмкіндіктері мен
олардың қозғалысын басқаруды (орналастыруды, бөлуді) білдіреді.
Қазіргі ... мен ... ... мен пікір алмасу үрдісі
қарқынды дамып келе ... ... ... ... ... арта түсуде. 2007 жылдың 28 ... ... ... ... ... етілген Президенттің
Қазақстан халқына дәстүрлі Жолдауында демократия, ... ... ... ... ... ... Онда ... және тиімді басқару мәселелері қозғалды. Соның ... ... ... ... ... күшейтіп, өкілеттігін
кеңейту және уақыт өте келе мәслихаттардың жергілікті өзін-өзі ... ... ... атап ... Жергілікті өкілетті органдары
– мәслихат. "Жергілікті ... ... ... Заң ... ... төмендегілер жатқызылады:
• аумақтың жоспарын, экономикалық және әлеуметтік даму бағдарламаларын,
жергілікті бюджетті, оның ... ... ... бекіту;
• қоршаған ортаны қорғау бойынша бағдарламаларды бекіту;
• әкім ұсынған әкімшілік-аумақтық бірлікті басқару сызбасын ... ... ... ... ... жеке ... маслихат сиссиясының
шешімімен келісу;
• атқарушы органдар жетекшілерінің есептерін қарау, ... ... ... мемлекеттік басқару органдарының лауазымды
тұлғаларын жауапкершілікке тарту бойынша сәйкес органдарға ... ... ҚР ... ... ... ... мен заңды мүдделерін
қамтамасыз ету ... іске ... ҚР ... ... ... ... сәйкес тәртіпті бекіту;
• жергілікті бюджеттің, жоспарларының, экономикалық және әлеуметтік даму
бағдарламаларының ... ... ... ... ... ... жылына 4 рет өткізіледі),
өзінің ... ... ... ... ... ... ... арқылы жүзеге асырады.
Президенттік бақылауды тікелей президент өзі немесе оның әкімшілігі
жүзеге асырады. Президент облыс, Астана мен ... ... ... мәслихаттың ұсынысы бойынша тағайындайды.
Қазақстанда жергілікті билікті ұйымдастырудың Конституциялық ... ... ... ... ... Бүгінгі таңда
биліктің жергілікті органдардың функциялдық құрылымы аймақтарда әртүрлі
және әкімшілік-территориялық ... ... ... ... ... обылыстық орталық денгейіндегі жеке қалалық звенолар қалалықпен
біріктірілген, аудандық органдар обылыстық атқарушы органға ... ... ... ... ... ... ... звено
құзіретіне қалса, ал қаржыландыру сәйкесінше атқаруды бақылау мен басшылық
обылыс орталығында жүзеге асырады, екеулік бағынушылық жүйесі туындайды.
1.2 ... ... ... ... ... ... теориялық аспектілері
Жергілікті өзін-өзі басқару жүйесі демократиялық мемлекеттің қызмет
етіуінің қажетті шарты болып ... ... ... ... ... ... ... басқаруға, оның өміріндегі
маңызды мәселелерді ... ... ... ... ету ... ... ... ешкім оның мүдесін нақты көрсете алмайды. Сондықтан ... ... ... ... билік денгейіне жақын болған сайын, оның
қызметі тиімді болады. ... бұл ... ... ... таралғанын, адамдардың күнделікті өмірлеріне ... ... ... оның ... беруді білдіреді. 1949 ж 10 желтоқсанда
адам құқығының жалпы демократиясы әрбір адам өз ... ... ... ... ... өкілдер арқылы құқығы бар деп бекітті. Мұнда
жергілікті ... ... ... орын ... Европалық кеңестің
мүшелерінің 1985ж 15 қыркүйекте ... ... ... ... болып табылады.
Хартияның негізгі қағидасы тікелей қоғамдық істерге қатысуға
азамтаттардың тікелей ... тек ... ... ... ... ал ... ... құрылымдар кез-келген мемлекеттің
демократиялық нысанының негізінің бірі. ... ... ... заң ... ... ... ... құқықары мен
міндеттерін – өз жауапкершілігімен ... ... ... ... ... ... басқару мен реттеуді жүзеге асыруды ... ... ... дауыс беру жолымен сайланған мүшелерден тұратын ... ... ... асырылады. Олардың алдында жауапты ... ие ... ... басқару – жергілікті ... ... ... ... ... ... ... және оны өз жауапкершілігі
мен жергілікті халық мүддесінде заң ... ... ... ... ... басқару – бұл қандай да бір ұйымның өмір ... ... ... ... мен әлеуметтік жаңалықтар беруге, оларға
қатысты істерде осы ... ... ... ... ... мен ... ... байланыстың жоқтығына қатысты осы
ұйымның ... мен ... ... ... қоғамдық ұйымның
салыстырмалы автономды қызмет етуі .
Жоғарыдағы аталғандарды ескере отырып, «жергілікті ... ... ... ... ... ... басқару – бұл жергілікті
мәндегі мәселелерді шешу үшін ... ... ... Ол жергілікті өзін-өзі басқару ... ... ... мен ... ... пікірлердің жариялылығы мен есебі,
жергілікті және мемлекеттік мүдделердің заң ... ... ... мемлекетте жергілікті өзін-өзі басқару негізгі үш мақсатты
жүзеге асыру құралы ... ... ... ... ... қамтамасыз ету; жергілікті мәндегі мәселелерді шешуде
демократиялық бастауларды ... және ... ... ... ... [7].
«Жергілікті өзін-өзі басқару» түсінігі қоғам мен мемлекеттің ... ... ... ... және ... ... қамтиды.
Жергілікті өзін-өзі басқару деп ... ... ... мәселелерді
халықтың дербес шешуін көрсететін ... ... ... ... ... түсіндіріледі. Сәйкесінше,
жергілікті өзін-өзі басқару:
➢ елдің конституциялық тәртібінің ... ... ... ... ... ... шешу құқығы;
➢ халықтың билік ету нысаны;
Қазақстан мемлекеті демократиялық ... ... ... Қазақстан
Республикасының Конституциясы халықтың билік етуінен, билікті заң шығарушы,
атқарушы, ... ... ... және ... әр ... ... басқарудан көрініс табатын мемлекеттік демократизімінің
маңызды тәртібін ... ... ... ... ... ... және ... Қазақстан Республикасының Конституциясының
89-бабында жергілікті ... ... ... ... мәселелерді заң
негізінде шешуді;тікелей сайлау жолымен сонда тұратын ... және ... ... ... ... ... ... өкілеттілік шегінде оның
қызметін жүзеге асыруды білдіреді [7].
Конституциялық тәртіптің бір ... ... ... ... тану басқарудың орталықсыздандырылған жүйесін ... ... ... органдары, мемлекеттік биліктің жергілікті
органдары және жергілікті өзін-өзі басқару органдарының өзара байланысының
басқа да ... ... ... ... ... ... билік ету нысаны ретінде келесі
негізгі белгілерге ие болуы тиіс:
1. ... ... ... ... ... ие – жергілікті
қоғамдастықтың халқы;
2. жергілікті өзін-өзі басқару – қоғам мен мемлекетті ... ... ... ... ... ... ... ерекше объектіге ие – жергілікі мәндегі
мәселелер;
4. жергілікті өзін-өзі басқару билікті ұйымдастыру мен жүзеге асырудың
ерекше нысанына – ... ... ... ... ... өзінің жауапкершілігі негізінде өз
қызметін жүзеге асырады.
Жергілікті өзін-өзі басқару жүйесі органдар мен ... ... ... шеңберінен және жергілікті өзін-өзі басқарудың
қызмет негізінен ... ... ... ... мен ... ... ... мен өзгерістер жасаудың мақсаты - ұтымды ұйымдастырылған
жергілікті өзін-өзі басқару жүйесі ... ... ... ... ... мәселелерді шешу мен халықтың билікке деген сенімін
арттыру болып табылады. Жергілікті өзін-өзі басқару ... ... ... ... ... қоғамдағы өзін-өзі басқару мен
бастамашылдыққа деген ішкі стимулдар құрып қана емес, ... ... және ... ... алып келуі тиіс.
Cурет 2 - Жергілікті өзін-өзі басқару құрылымы [1, 102 ... ... ... ... ... ... ... келесі негізгі қағидаларды бөлуге болады:
1. Жергілікті мәселелерді халықпен ... ... Ол ... жергілікті қоғамдастықтарды сайлау пікірін ... ... ... ... қатар жергілікті өзін-өзі басқарудың сайланушы
немесе басқа органы арқылы жүзеге асырылады. Жергілікті өзін-өзі басқаруды
ұйымдастыру мен жүзеге ... осы және ... да ... ... дербес жасалынатын және халықпен тікелей немесе ... ... ... ... қабылданатын ... ... ... Жергілікті өзін-өзі басқару
органдары өз бетінше жергілікті меншікті басқарады, жергілікті бюджетті
қалыптастырады, ... және ... ... ... мен ... ... ... тікелей көрсету жолымен қабылданған
шешімдер, сонымен ... ... ... ... ... ... тұлғаларының шешімдерін жергілікті құрылым территориясындағы
кәсіпорын, мекемелер және ... ... ... ... орындауға міндетті.
2. Жергілікті өзін-өзі басқару органдарының мемлекетті ... ... ... және ... тапсырмалар мен қызметтерді жүзеге
асырудағы олардың мемлекеттік билік органдарымен өзара байланысы. ... ... ... пен маслихаттың өзара байланысты іс-қимылын
білдіреді. Мемлекеттік органдар жергілікті ... ... ... сақталуын қамтамасыз етеді.
3. Жергілікті өзін-өзі басқарудың материалдық және қаржылық ресурсының
оның ... ... ... ... ... басқару
құылымның бөлінбейтін атрибуты жергілікті өзін-өзі басқару ... ... ... болып табылады.
4. Халық алдындағы жергілікті өзін-өзі басқару органдарының және лауазымды
тұлғалардың жауапкершілігі. Жергілікті ... ... ... жергілікті қоғамдастық халқының претензиялары жергілікті
өзін-өзі басқару органдары мен ... ... ... ... ... ... ... алдындағы жергілікті өзін-өзі басқару ... ... ... ... ... ... болатын және
жергілікті өзін-өзі басқару ... ... және ... ... ... ... орнынан босатуға құқы арқылы
көрінеді.
Жергілікті өзін-өзі ... ... мен ... тұлғалардың
жауапкершілігі, тәртібі мен шарттары ... ... ... ... қоғамдастықтың жарғысымен анықталады.
сумен қамтамасыз ету мекемелерінің қаржымен қамтамасыз етілуін ұйымдастыру
мәселелерімен айналысуы ... ... ... ... ... ... үй және әлеуметтік-мәдени құрылыс үшін; халықты сауда
тауарларымен, қоғамдық тамақ және ... ... ... ... үшін ... ... ... ақпарат ұйымдарының және т.б.
қызметін ұйымдастыру үшін ... ... ... Осымен бірге,
жергілікті өзін-өзі басқару органдары халықтың санитарлық ... ... мен ... ... ... ... ықпал етуі керек.
ІІ ТАРАУ. ЖЕРГІЛІКТІ ӨЗІН – ӨЗІ БАСҚАРУДЫҢ НЕГІЗГІ МОДЕЛЬДЕРІ
2.1.Шетел мемлекеттерінің жергілікті өзін өзі ... ... ... ... ... ... дамытудың
тиімді жүйесін қалыптастыру және қызмет етуі бойынша шаралар жүргізу ... ... ... ... үшін ... ... ... өзін-өзі
басқару тәжерибесін зерттеу қажет болып табылады.
Әр түрлі ... ... ... ... ... ... әрекет етуші саяси тәртіптің демократияланған денгейін көрсетеді.
Бұл ... ... ... ... ... ... ретінде
туындаған және дамып жатыр. Осыған байланысты олар жиі ... ... ... ... ... олардың өзара қатынастарды өкілеттілікті
бөлу қаржылық, экономикалық және тағы да басқа бойынша анық қайшылықтармен
сипатталады. Алғашында бұл ... ... ... ... ... ... ... кейбір кедергілердің бар болуына
байланысты қалыптасқан. Негізінде жергілікті өзін-өзі ... ... ... ... бұл ... ... айналып халыққа
жақындатылады.
Қазіргі уақытта шетелдерде жергілікті ... ... ... ... ... ... ... мен жергілікті мәселелерді
шешудегі дербестігі болып табылады. Бұл дербестік ... ... ... ... ... алу және ... құқығына,
жергілікті басқару мәселелері бойынша нормативті ... ... ... ... ... және т.б сүйенеді.
Жергілікті өзін-өзі басқару кез-келген қазіргі демократиялық қоғамның
атрибуы болып табылады. Шетел муниципализмі жергілікті ... ... ... ... мен үлгілеріне ие. Жергілікті өзін-өзі
басқару жүйесін құрудағы әр ... ... ... ... ... жергілікті жерлерде билік пен басқаруды ұйымдастыру идеялары,
мемлекеттің ... мен ... ... ... ... және тағы сол ... уақытта ғылыми әдебиеттерде жергілікті өзін-өзі ... үш ... ... ... ... англосаксондық,
континенталдық, аралас.
Англосаксондық (классикалық) үлгі құқықтық жүйесі ұқсас мемлекеттерде
кеңінен таралған: Ұлыбритания, АҚШ, Канада, Индия, Австралия және т.б.
Бұл ... ... ... а) ресми автономия және жергілікті өзін-өзі басқарудың дербестігі;
▪ ә) ... ... ... ... ... орталық биліктің жоқтығы;
Осы бағытқа сүйенетін мемлекеттерде орталық билік пен жергілікті өзін-өзі
басқару арасындағы байланыстар «берілген өклеттілігі ... ... ... ... яғни ... ... басқару органдары заңда
көрсетілген ... ғана ... ... ... Ал ... әрекеттер
өкілеттілігін асыра жүзеге асырылған деп саналып заңсыз деп танылуы мүмкін.
Берілген үлгі жергілікті жерлерде ... ... ... бақылау үшін орталықтан тағайындалған қандайда бір шенеуніктің
болуын қарастырады. Заң ... ... ... ... өз ... ... жауапкершілігіне ала отырып орталық органдардың өкілеттілігіне кірмейтін
мәселелерді шешеді. Жергілікті өзін-өзі басқару органын бақылау ... ... ... Олардың қызметтерін қаржыландыру арқылы салалық
министрліктер инспекциялық тексеру жүргізу жолымен; ... заң ... ... ... заң қабылдайды, жергілікті органдар жергілікті
ерекшеліктерге негізделген өзгерістер енгізеді) ... ... үлгі ... ... және ... құрылымды
жүйедегі мемлекеттерге арналғандықтан, біздің мемлекет үшін қолданылмайды.
Континенталдық (француз) үлгісі тек континенталды Европада (Франция,
Италия, ... ғана ... ... ... ... ... Таяу ... тілді Африка мемлекеттерінің көбінде тараған.
Бұл үлгінің ерекше белгілері: а) жергілікті өзін-өзі басқару мен жергілікті
мемлекеттік ... ... ә) ... ... ... ... бір ... б) жергілікті ... ... ... ... ... өкілетті түрде жүзеге асыратын
мемлекеттік арнайы органның жергілікті деңгейде болуы болып табылады.
Қазақстан үшін қолдануға ыңғайлы үлгі – ... ... ... ... ... ... ... сияқты унитарлы болып
табылады, сонымен қатар келесідей факторларды ескерген дұрыс: халықтың
менталитеті, халықтың саясатқа ... ... ... ... ... ... өзін-өзі басқару тарихы
жергілікті ... ... ... ... ... ... ... Бұл үлгі «социализмнің әлемдік жүйесі» мемлекеттері ... ... ... ... ... ... Ал қазір бұл белгілер социалистік бағытты сақтап қалған аздаған
елддерде ғана көрінеді ... ... ... ... ... ұйымдастырудың аталған ... ... ... ... ... жиі ... қарастырдық. Сонымен қатар басқа да ерекше нұсқалар кездеседі.
Мысалы, көшпелі тап немесе ру сияқты әкімшілік – ... ... ... ... өзі ... ... кеңесі құрамында басшылар кеңесі
басқарушылық қызметтерді орындайды. Мұндай ... ... ... ... ... басшылардың әкімшілік өкілеттіліктерінің жергілікті мәндегі
мәселерді шешу ... ... зор ... ... Жергілікті өзін-өзі басқару
органдарының құрамына басшы ... ...... Сингапур, Жаңа
Гвиннея және тағы басқалар жатады.
Жергілікті органдардың ... ... ... ... ... осы бюджет негізінде ақшаны бөлу болып табылады. Сонымен қатар әр
түрлі ... ... шешу ... ... ... Бұл ... ... атқарушы органдардың қызметі болып ... Ол ... ... ал ... елдерде мэрлер жергілікті жердегі
үкіметтің ... ... ... ... ... ... Мэр ... бургамистр қызметі әр түрлі болады. Кейбір елдерде
ол өкілділік ... ... ал ... ... ... ... қызметін атқарады. Бұл жағдайда мэр немесе бургамистр делегацияны
қабылдайды, әр ... ... ... мэр – ... ... ... мэр дербес және ... ... ... ... құрылымды да өзі бекітеді. Бұл үлгіде мэр
халықпен сайланады, кеңес шешіміне ықпал ете ... ... ... оның ... ... ... қол ... Тепе-
теңдікті сақтау үшін кеңес депутаттарының көпшілік ... ... ... ... ... өкілеттілігін уақытынан бұрын босату
механизмі сайлаушылар тарпынан жергілікті референдум болып табылады.
«Әлсіз мэр – кеңес» үлгісі ... ... ... ... лауазымды қызметткерлерін тағайындау немесе жұмыстан босатуға
міндетті ... ... алу және ... ... ... ... ... үлгісінде мэр қызметі қарастырылмайды. Кеңестің
қызметін ұйымдастыруды кеңес депутаттары ішінен сайланатын төраға ... - ... ... ... ... ... көбісін сайлауға және өкілді және ... ... ... ... ... органдардың депутаттары емес,
жергілікті әкімшілік органдарды мен құрылымдық бөлімшелердің ... ... ... ... ... ... мемлекеттік
құрылымды басқару нысанына, саяси тәртібіне, құқықтық жүйесіне және басқа
да факторларға ... ... ... ... ... ... ... бар екенін көрсетеді. Тікелей бір үлгіні
еліміз үшін ... ... ... ... ... ерекшеліктерін ескере отырып ... бай ... ... тән ... ... басқару үлгісін қарастырған
жөн.
Шетелдік тәжірибелерді талдай отырып, Қазақстан үшін ... ... ... ... ... ... тән ... ескерілуі
керектігін ұмытпаған жөн.
2.2 Қазақстан Республикасындағы жергілікті өзін-өзі басқарудың ... ... ... ... өзін-өзі басқару модельдері
мемлекеттің басқарылу нысаны, қалыптасқан саяси режимі, ... ... тағы ... ... байланысты дамыған. Зерттелген модельдердің
қайсы ... ... ... ... ... ... ... тарихи дамуы, демографиялық және географиялық ерекшеліктері
шетелдік өзін-өзі ... ... ... ... жергілікті өзін-өзі
басқарудың Қазақстандық үлгісін қалыптастыруды қажет етеді.
Жергілікті өзін-өзі басқаруды енгізу мәселесі ... және ... ... ... Өйткені, бұл институтты енгізудің саяси,
экономикалық, құқықтық және ... ... зор. ... ... ... ... ... немесе әкімшілік
сипаттан гөрі саяси сипатқа ие. Осы уақытқа дейін ... ... ... шеңберінде тиімді қызмет ететін жергілікті өзін-өзі
басқару жүйесіне орын болмады. Алайда, Қазақстан жағдайында жергілікті өзін-
өзі басқаруды ... ... ... беттеу мен жігер-ерік болды. Ол ... ... ... Ата ... көрініс тапты[12].
Мемлекеттік басқарудың тиімді жүйесін құру мақсатында біртұтастық пен
басқарушылық талаптарының бұлжымай ... ... ... түрлі деңгейлері арасындағы қызметтер аясын, функциялары мен
жауапкершіліктерін нақты ажыратуды қамтамасыз ... ... одан ... ... бірге жергілікті мемлекеттік басқарудың тиімді жұмыс
істеуі үшін жағдайлар тұрғызу басты мақсат болып ... ... ... ... ... кезең-кезеңімен қалыптастыру азаматтық қоғам
институттарын нығайтуға ықпал етпек.
Елімізде нарықтық қатынастардың қалыптасуы экономиканы ... ... әсер ... ... ... ... орталықтандырылған
жүйесінен біртіндеп орталықтандырмай басқару жүйесіне ауысу процесінің
басталуы уақыт талабына сай ... ... ... ... да ... басқаруды тиімді ету жолдарын қарастыруда еліміздің аймақтарына
біртіндеп өкілеттіктерді беру арқылы жергілікті ... ... ... ... ... ... мүддесінің толығымен сақталуының негізгі
жолдары анықталды. Жергілікті өзін-өзі басқаруды қалыптастыру, дамыту ... ... ... қарама-қайшылықтармен бірге, оны әрі қарай
дамытпайынша, тұтастай экономиканың тиімді дамуына қол ... ... де ... ... басқару мен жергілікті өзін-өзі басқару дамуының
Қазақстанға тән ... оның ... ... ... ... ... ... аумақ көлемі, халықтың
орналасу тығыздығы, елді мекендер және территориалдық бірлік саны және тағы
басқа ... ... ... ... факторлар аумақтарды
дамыту саясатының жүргізілуін қиындатады, өйткені бұл ... ... ... етеді.
Аталған факторлардан басқа өңірлердің ... ... ... ... ... ... басқарылуына мүмкіндік
беретін түрлі ресурстармен қамтамасыз етілуі сияқты ерекшеліктер ... ... ... ... Қазақстан республикасында 14
облыс, 173 әкімшілік аудандар және 2346 ауылдық округтар мен 7194 ауыл, 157
кент түріндегі елді ... ... ... ... ... ... негізгі сипаттамаларын көруге болады.
|Облыс атауы |Аудан |Қала ... ... ... |
| ... | ... |
| ... | |ның ... |
| | | ... мың |
| | | ... |
| | ... ... ... | |
| | | ... | |
| | | ... | |
|1 |2 |3 |4 |5 ... |17 |10 |2 |27,8 ... |12 |8 |1 |37,8 ... |16 |10 |3 |62,1 ... |7 |2 |1 |57,3 ... Қазақстан |15 |10 |6 |67,2 ... |10 |4 |1 |71,4 ... ... |12 |2 |1 |45,8 ... |9 |11 |9 |75,4 ... жалғасы
|Қостанай |16 |5 |4 |51,6 ... |7 |3 |1 |62,1 ... |4 |3 |2 |50,0 ... |10 |3 |3 |65,7 ... Қазақстан |13 |5 |1 |45,1 ... ... |12 |8 |4 |100,0 ... қаласы |7 |1 |1 |1080,5 ... ... |6 |1 |1 |280,5 ... |173 |86 |41 |63,8 ... 1 - ... ... негізгі сипаттамалары [13]
Ақпарат көзі: ҚР-сы статистика Агенттігі
Мемлекеттік басқарудың тиімді болуы үшін оның ... ... ... ... ... бөлу тек қана уақытты талап етіп ... ... ел ... ... ... ... ... алмау
үшін шетелдердің тәжірибелеріне талдау жүргізу, кейбір елдерде болған
кемшіліктерді болдырмау, бюджет жүйесіне өзгерістер ... ... ... ... ... ... қатынастарды дұрыс шешу, ең
маңыздысы мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... ететін мәселе.
Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес жергілікті ... ... ... ... ... ... ... Осы
тұста жергілікті мемлекеттік және өзін-өзі басқару ұғымдарының айырмашылығы
мен ұқсастықтарын қарастыру керек.
Кесте 2 - Жергілікті өзін-өзі ... мен ... ... ... [7,62 ... ... ... түсінігі |Жергілікті мемлекеттік басқару |
| ... ... ... ... асыратын, |Қазақстан Республикасының заңдық |
|сондай-ақ мәслихаттар және ... да ... ... ... ... ... ... органдары|шегінде тиісті аумақта мемлекеттік |
|арқылы жүзеге асырылатын, айқындалған|сасатты жүргізу, оны дамыту ... ... ... бар ... ... өкілетті және |
|мәселелерді өзінің жауапкершілігімен |атқарушы органдар жүзеге асыратын, |
|дербес шешуге бағытталған қызмет. |сондай-ақ олардың ... ... |
| ... жай-күйіне жауапты болып |
| ... ... ... ... бар мәселелерге Қазақстан ... ... ... әкiмшiлiк-аумақтық бөлiнiс тұрғындарының басым
бөлiгiнiң құқықтары мен ... ... ... етуге байланысты облыс,
аудан, қала, қаладағы аудан, ауылдық (селолық) округ, ... ... ... кiрмейтiн кент пен ауыл (село) қызметiнiң мәселелерi
жатқызылады. Қазіргі кездегі жергілікті өзін-өзі басқару ... - ... ... ... ... мен ... ... етуі
тиіс, бірақ әлеуметтік, экономикалық және мәдени ... ... ... ... ... ... Бұл саладағы қабылданған заң
жергілікті өзін-өзі басқару органдарының құзіретіне жатқызылатын ... ... ... ... басқарудың азаматтық институтының
дамуы бағытында қадамдар ... деп ... ... ... ... уақытқа дейін аталған салада атқарылып жатқан реформаларға
жергілікті тұрғындар тарапынан қанағаттанбаушылықтардың орын алуы ... ... ... ескермеуге алып келді.
Қазақстан Республикасында жергілікті өзін-өзі басқаруды қалыптастыру келесі
стратегиялық мақсаттарды көздеуі тиіс:
1. Мемлекеттік басқарудың тиімділігін ... ... ... ... ... ... қоғамды қалыптастырып, дамыту.
3.1 Маслихаттардың рөлін көтеру ... ... ... функцияларын
тиімді орындау негізі ретінде
Мемлекеттік басқару жүйесінде жаңа тұрпатты басқарушылардың кәсіби
ұйытқысын қалыптастыруға бағытталған қазіргі ... ... ... ... 2008 ... ... атап өтті. Сонымен қатар Жолдауда
тұрғындардың әл-ауқатын жақсарту ... ... ... ... ... ... ... тиіс екендігі, тұрғындардың әлеуметтік әл-
ауқатын арттыруға арналмаған барлық шығындарды қысқарту қажеттігі айтылған.
Бұл Жолдаудың өзінен ... ... ... одан әрі ... таба ... ... ... Соның ішінде еліміздің Президенті
Н.Ә. Назарбаевтың жергілікті өкілетті органдардың рөлін күшейту жөніндегі
тұжырымдары бойынша ... ... ... ... Оның ... ... келе аудандық мәслихаттар ... ... ... ... ... ... ... алғашқы қадамдары
қазірдің өзінде қалыптасып ... десе де ... ... өткен жылы
республикадағы аудан, қала әкімдерінің 30% ... ... ... ... мысал ретінде айта кетуге болады.
Қазір республикадағы барлық аудандық мәслихаттарда босатылған тексеру
комиссияларының төрағалары жұмыс істейді. Жолдауда ... ... әрі ... ... ... Мұны да ... ... тағы бір
баспалдағы деп қарастырғанымыз орынды. Олар бюджеттің ... ... Ал ... ел ... ... ... ... анық. Сондықтан болашақта әр ауданда бюджет орынды пайдаланатынына
сеніммол. Бұл істің екі ... бар: ... ... ... ... біріншіден, мәслихаттардың салмағы рөлі мен беделін көтереді.
Екіншіден, мұндай жағдайда мәслихаттар ... ел, ... ... тереңірек ұғына түседі.
Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев Қазақстан халқына ... ... ... ... ... ... де еліміздегі
демократияның кең қанат жаюына талпыныс етті. Уақыт өте келе ... ... ... басқаруды қалыптастырудың негізіне айнала
алады. Осы Жолдауда Елбасы мәслихаттар өкілеттілігін ... ... ... ... ... мен ... ... органдарының
түпкі табиғи бастауы ұқсас – олардың екеуін де жергілікті жердегі ... ... және ... ... ... мәселелерін өздері
шешуге шақырады. Осы кезге дейінгі «жергілікті өзін-өзі басқару туралы» заң
жобаларының төртеуінде де бұл ... сөз ... ... ... ... да ... ... еді. Демек, Президент
Жолдауында оларға қосымша өкілеттіктер беру туралы бекер айтып отырған ... ... 21 ... ... ... Конституциясына
өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы” Заңы қабылданды. Конституцияға
енгізілген өзгерістерде жергілікті ... ... ... ... ... ... шегі 1 ... ұзартылып, қосымша
өкілеттіліктер берілді. Сонымен қатар, Парламент өкілеттілігін елеулі түрде
кеңейтетін өзгерістер енгізіліп, депутаттар санын арттырды.
2007 жылдың 21 ... ... ... «Қазақстан
Республикасы Конституциясына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы»
Конституциялық заңы және 2009 ... 9 ... ... ... заңнамалық актілеріне жергілікті мемлекеттік басқару
және өзін-өзі басқару мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу
туралы» заңнамаларға ... ... ... ... мәртебесіне
қатысты бірқатар баптар қарастырылып, нәтижесінде мәслихаттар жергілікті
өзін-өзі басқару қызметін жүргізу мүмкіндігіне ие ... . Бұл ... ... ... ... ... аумақ тұрғындарының
әлуметтік мәселелерімен кеңірек айналысуларына мүмкіндік берді. Атап
айтсақ, ... ... ... ... ... қатар әкімге сенімсіздік білдіру институты енгізілгендіктен
мұндай жағдай туындағанда мәслихат депутаттарының көпшілігінің дауысымен
Президент ... ... ... ... ... ... сенімсіздік
білдірілген әкімді қызметінен босату мәселесі ... ... ... ... ... ... ... төрт жылдан
бес жылға ұзартылды. 2007 жылы Қазақстан Республикасының «Сайлау ... ... ... және оның ... ... ... ... өзгертулер мен толықтырулар енгізілгеннен
кейін Жоғарғы Палата аймақтардың мүддесін ... ... бір ... ... ... ... басқару әкімшілік-аумақтық
бірліктің төменгі буынынан, яғни ауылдық буыннан басталған. ... ... ... ... басқару органдары сияқты биліктің
өздерінен жоғары тармағына тікелей байланбаған. Аудандық мәслихаттар мен
жергілікті өзін-өзі ... ... ... ... ... ... көрініс табуы керек. Өзін-өзі басқару туралы заң жобаларын талқылау
кезінде ... ... ... ... ... атау талқыланды. Біздің
ойымызша ең төменгі буынға дейін бәрін «мәслихат» деп атау ... ... ... өзінің бюджетінің болуында. Бүгін жергілікті
бюджеттерді мәслихаттар бекітеді. Онда ... ... ... ... енгізу дұрыс еді.
Егер бәрі мәслихат деп аталса, аудандық мәслихаттардың шешімі ... үшін ... ... еді. Бюджетаралық қатынастар мәселесінің
үлкен бір бөлігі – бюджет қаржысын ... ... ... ... ... ... табар еді.
Мәслихаттарда жергілікті өзін-өзі басқарудың ... ... бар: ... ... ... ... бар мәселелерді
шешеді, өз бюджеті, өзінің жеке ... бар. ... ... ... ... басқару органдарына қосылған, ал
әкімшілік-территориалдық құрылымның төменгі деңгейі ... ... ... ... мәслихаттарға депутаттарды сайлау бүкіл аудан тұрғындарының
қатысуымен өтеді [8,64-71б.б].
Мәслихаттардың қызметін талдай ... ... осы ... жүйесінде өзара қызмет етудің бірегей ортақ ... айта кету ... ... ... жүйесінің бір бөлігі болып,
аймақтағы мәслихаттар бір-бірінен бөлектеніп қызмет ... олар ... ... ... ... ... ... қадағалайды.
Республиканың өкілетті және атқарушы органдарынан тұратын жергілікті
мемлекеттік басқару органдары Мемлекеттің құраушы бөлімдерінің бірі ... ... ... ... ... ... нормативті
құжаттар бойынша, бірақ белгілі бір еркіндікпен қызмет ету керек.
Мәслихаттардың жергілікті бюджеттің және ... ... даму ... ... ... ... Бұл жергілікті мемлекеттік ... ... ... қызметтерінің ең басты бағытының бірі. Жергілікті бюджеттің
атқарылуын қадағалайтын мемлекеттік қаржылық ... ... ... ... ... жүктелген.
Біріншіден, комисия қызметі тек бір ғана босатылған депутат – ... ... Заң ... ... қаржылық бақылау функциясын
жүзеге асыратын маманданған аппарат ... Ал ... ... ... ... миллиардтаған сомаларды құрайды. Бұл ойландыратын
жағдай.
Екіншіден, заң ... ... ... ... үшін
республиканың барлық деңгейлеріне ортақ комисияның өкілеті мен жұмыс ретін
анықтайтын нормативті ... ... ... мемлекеттік
басқару туралы» ҚР ... ... реті мен ... ... анықталады» деп айтылған. Бірақ мемлекеттік бюджет пен даму
бағдарламалары бір болғандықтан өкілетті органдар ... ... ... ... де ... ... ... бақылаушы функцияларының кеңеюі бүгінгі күннің қажеттілігі
болып отыр .
«Жергілікті өзін-өзі басқару жүйесінің ... ... ... ... ... ... жолындағы маңызды қадам
болады».
Мәслихаттардың функцияларын күшейтудің бір бағыты ревизиялық ... ... ... ... ... ... болады. 2006
жылдың шілдесінде ҚР Бюджеттік Кодексіне ревизиялық ... ... ... ... ... танылатын өзгертулер енгізілді, бірақ
маманданған кадрлармен қамтамасыз ету ... ... әлі ... таппады.
Мемлекеттік орган болып табылған комисия, кадрлары болмай, заңды тұлға
ретінде танылмай, бюджет ... ... ... ... мен ... ... ... деңгейде тексере алмайды.
Бұл бүгінгі күнгі маңызды мәселелердің бірі болып табылады және ... ... ... ... ... қызметтері үшін жауапты екендігін
білдіреді. ... ... пен ... ... ... ... етеді, өйткені өкілеттіліктердің кеңеюі жауапкершіліктің күшеюімен
қатар жүруі керек. Бақылау – ... ... ... ... ... мемлекеттің қамтамасыз ететін функцияларының
бірі.
Билікті ұйымдастырудың «жоғары» деңгейі әр түрдегі ... ... ... және ... ... ететін көмекші немесе
реттеуші деңгей деп қарастырып, «төмен» деңгейді ... ... деп ... қағидамен жұмыс істейтін орган деп ... ... ... ... ету ... өз территориясында басқарудың оңайлығы ... ... ... ... және билік ету ... ... ... жағдайда жергілікті өзін-өзі басқарудың
негізгі деңгейін келесідей анықтауды ... ... ... ... ... қала деңгейінде;
- қаладағы аудан деңгейінде;
- ауылдық (селолық) округ деңгейінде;
- ауылдық (селолық) округ құрамына кірмейтін поселке және ауыл ... ... ... ... ... ... ... органдар
– облыс (республикалық мәндегі қала, астана), аудан (облыстық мәндегі қала)
маслихаттары және ... ...... (республикалық мәндегі қала,
астана), аудан (облыстық мәндегі қала), ... ... ... ... ауылдық (селолық) округ, поселке және ауыл (село) әкімдері. Ауылдық
әкімдер ... ... ... ... ... өзін-өзі
басқару мәселелерін де шешуге мүмкндік алады.
Республикалық мәндегі қалаларда жергілікті өзін-өзі басқарудың негізгі
деңгейі ... ... ... алу ... ... жергілікті өзін-өзі басқару мен ұйымдастырудың қолайлығы
үшін, себебі бұл қалалар халық саны бойынша да, ... ... ... ... ... бұл ... ... мәртебеге ие және облысқа ... ... ... ... үлгісі мемлекеттік басқару
обьектілері болуы керек.
Республикалық деңгейде жергілікті өзін-өзі басқаруына ... ... ... ... ... басқаруды кепілдікпен қамтамасыз
ету және жергілікті өзін-өзі басқару ... ... ... жасау.
Берілген тапсырмалар бірнеше тәсілдермен шешілді.
Біріншіден, республикалық деңгейде заң ... ... ... ұйымдастырудың жалпы қағидаларын бекіту.
Екіншіден, мемлекеттік биліктің орталық ... ... ... ... ... ... қабылдайды.
Барлық аталған шаралар жергілікті өзін-өзі басқару ... ... ... ... басқару мәселелері бойынша
заң шығару жұмыстары ... ... ... және ... ... ... ... мәнді түрде азаяды, ол ... ... және ... ... ғана ... ... биліктің орталық органының жергілікті өзін-өзі басқару
органынан ... ... ... ... басқаруды әдістемелік, ақпараттық және ... ету ... ... ... ... үшін ақпараттық жүйе,
білім беру ... ... ... ... ... ... бөлімшілер қалыптастыру керек.
Сонымен, маслихаттардың рөлін көтеру ... ... ... ... ... ... мәселелерін қорытындылайтын болсақ, негізгі
заңға ... ... ... ... ... келесі
өзгерістерге қол жеткізілді:
- біріншіден, мемлекеттік қызметтерді ... ... ... ... ... беретін қоғамдық және мемлекеттік
институттардың жақындасуына жол бермейтін ереже алынып тасталды;
- екіншіден, жергілікті өзін-өзі басқару органдары ретінде ... ... ... мен рөлі ... үшіншіден, олардың өкілеттік мерзімі бес жылға дейін ұзартылды.
Маслихаттардың келісуімен жергілікті ... ... ... және ... ... білдіру жолы жеңілдетіліп, маслихат
мүшелерінің үштен екі бөлігінің дауыстарының ... ... ... ... ... ... ... қайта
қарауға негіз бола алады.
Осы өзгерістер негізінде жергілікті мемлекеттік басқару мен ... ... ... ... ... Алайда, заң бойынша, ... ... ... дербестігі олардың жергілікті мемлекеттік
басқару органдарына жатқызылмауымен дәлелденген. Бірақ, бұл ... ... ... ... ... ... Осындай алғышарттардың қалыптасуы аудандық деңгейден төменгі
деңгейлерде ... ... ... ... ... ... Жергілікті өзін-өзі басқару ... ... ... ... ... ... тиімді
құрылымын қалыптастыру шешуші міндеттердің бірі ретінде ... ... ... ... ... үшін ... міндеттер мен
функциялар, қаржыландыру көздері нақты айқындалуы тиіс екендігін білдіреді.
Мемлекеттiк ... ... одан әрi ... бағытын
негiзге ала отырып елде жергiлiктi өзiн-өзi басқару негiздерiн қалыптастыру
үшін  бүгiнгi таңда ауылдық, кенттiк, ... ... ... ... ... басқарудың нақты тетiктерiн, жеке кiрiс көздерiн
қалыптастыру, ... ... шешу ... ... ... ... өзiн-
өзi басқару туралы сөз ету ертерек. Осыған байланысты, бiрнеше жыл iшiнде
ауылдық, кенттiк, қалалық (аудандық ... бар) ... ... ... ... ...... пысықтау кейiннен елiмiзде
жергiлiктi өзiн-өзi басқару институттарын ... үшiн ... ... ... ... тиімді моделі ретінде жергілікті
билікті ұйымдастырудың келесі базалық қағидаларын қамтамасыз ... ... ... ... ... ... қызметін бақылаудың демократиялық нысандарын қамтамасыз ету;
- азаматтар еркін білдіруінің демократиялық нысандарын қамтамасыз ету;
- жергілікті қоғамдастықтың өмір сүруінің түрлі ... ... ... ... қажеттілігін қанағаттандыру бойынша жүйені қалыптастыру;
- қоғамдағы әлеуметтік-саяси компромисске қол ... ... ... саяси, әлеуметтік тұрақтылығы.
Қазіргі кезеңде Қазақстан Республикасы демократиялық республика ретінде
мемлекеттік басқару жүйесін ... ... оның ... ... ... ... ... таңдауы тиіс. Қорытындылай
келсек, Қазақстандағы жергілікті өзін-өзі басқарудың қазіргі кездегі дамуы
оның алғашқы ... әрі ... ... ... ... ... ... Қазақстанда шынайы жергілікті өзін-өзі басқару институты
қалыптаса қойған жоқ. Оның басты себептері ... ... ... ... ... деген немқұрайлы
қатынасы;
2) жергілікті өзін-өзі басқару институтының ... ... ... құралынан гөрі билікке «демократиялық бейне» жасаудың
құралына айналуы;
3)тұрғындардың өзіндік ... ... ... өмір ... ... ... ... өзін-өзі басқаруда жүйелік пен
кешенділіктің жоқтығы саяси өмір шындығына айналып отыр. Ал жергілікті өзін-
өзі басқарудың ... ... екі ... пайымдауларға жол
берілуде. Дегенмен, «Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік
басқару және өзін-өзі басқару ... ... ... ... осы ... ... мәселелердің шешімін табуына жол ашты.
Мәслихаттар мен әкімдердің жергілікті өзін-өзі ... ... ... тек мәртебе тұрғысынан ... ... ... ... әсер ... ... қос қызметтілік
жағдайында халық еркінен дербес болып қалуда. Сонымен қатар мәслихаттар мен
әкімдер қызметтері жаңа ... жіті ... ... Мәслихаттардың
сайлануы мен әкімдердің тағайындалуында айтарлықтай өзгерістер ... ... ... органдары міндеттерінің нақтыланбауы да ахуалды
күрделендіріп отыр.
Алдыңғы ... ... ... өзін-өзі басқаруды дамыту
бағытындағы мәселелер алдағы уақытта мемлекеттік басқару жүйесін жетілдіру
шаралары ретінде мемлекеттік ... ... ... ... ... ... басқару деңгейлері арасындағы тиімді бөлінуін
қамтамасыз ету мен ... ... ... ... ... ... және ... өзін-өзі басқару дамуының негізгі мәселелері
ретінде мемлекеттік билік ... мен ... ... басқару
органдарының өзара іс-қимылы мен ынтымақтастығын қарастыру қажет.
Сондай-ақ мемлекеттік билік жергілікті ... ... ... ... ... ... ... сияқты қағидаларды
ұстану арқылы әсер ете алады.
Бүкіл республика территориясындағы жергілікті өзін-өзі басқару органдарына
жүктелетін өкілеттіктер ... ... етіп ... да ... ... ел территориясындағы барлық жергілікті ... ... ... ... да жергілікті өзін-өзі басқару
өкілеттіктерін жергілікті ... ... ... ... құрауы тиіс[15].
Жоғарыда аталған маңызды мәселе өкілеттікті орындауға қажетті ... ... ... және ... ... қалыптасуы мәселесі
де бар.
Тек заң қабылдау жергілікті өзін-өзі басқаруды енгізу мен дамытудың ... ... ... жаңа ... ... ... шешілуі мен талқылау жұмыстарының жүргізілуін қажет етеді.
Келесі ... ... ... өзін-өзі басқару жүйесін ... ... ... ... Сонымен қатар, көптеген сұрақтар
мәслихаттардың тексеру комиссияларының аппаратын ... ... ... Көптеген аймақтарда тұрғындар жиналысын өткізу ... ... ... және ... есеп беру тәртібі сияқты
шешілмеген сұрақтар туындап ... Өте ... ... бірі ... ... ... ... қаржы-экономикалық жағдайлармен
қамтамасыз етілуі және ... ... ... ... және ... ... жүзеге асыру үшін жергілікті
өзін-өзі басқаруға әкімшілік территорияның бюджетін қалыптастыруға ... ... ... ... мен ... ... құқығын беру керек.
Қорытындылай келсек, мемлекеттік биліктің ... өзін өзі ... ...... ... ... ету мақсатында
келесілер қажет:
- мемлекеттік меншік бьектісін жергілікті өзін-өзі басқару меншікке беру
тәртібін заңмен реттеу;
- берілген ... ... ... жеке ... ... ... үшін ... қажетті материалдық және
қаржылық құралдарды жергілікті өзін өзі басқару органдарына беру;
- мемлекеттік ... ... ... ... және ... ... ... пен жергілікті қоғамдастық бюджеттері арасындағы
қатынастарды реттеу;
- минималды қамтамассыз етілу ... ... ... бюджеттің тепе – теңдігін қамтамассыз ету;
- жергілікті өзін өзі ... ... ... ... ... ... ... органдарымен қабылданған шешімдер нәтижесінде
туындайтын қосымша шығындарды жергілікті өзін өзі ... ... ... ... ... тұжырымдар мен ұсыныстар
жасалынды:
1. Мемлекеттік басқаруды орталықсыздандыру мемлекеттік ... ... ... ... байланысты мемлекеттік басқару ... ... ғана ... ... ... ... өзін-өзі басқару
жүйесін енгізу мен дамытуды ... 2. ... ... а ... ... басқарудың шетел
тәжірибесін зерттеу жергілікті өзін-өзі ... ... ... бөледі: англосаксонды, континентальды және аралас.
Жергілікті өзін-өзі басқару басқаруды ұйымдастырудың шетелдік ... ... ... ... көптеген үлгілері, түрлері,
құрылымдары бар екенін ... ... ... ... үлгісін
тікелей көшіру міндет емес. Біздің мемлекетіміздің тарихи, демографиялық,
географиялық ерекшеліктерін ескере отырып ... ... ... өз ... тән үлгісін қалыптастыруға тиіспіз.
1. Жергілікті өзін-өзі басқару халықтың билік ету ... ... ... ... ие ... керек деп есептейміз:
- жергілікті өзін-өзі басқару ерекше субьектіге ие – ... ... ... ... ...... мен ... басқарудың
демократиялық механизмінің ерекше нысаны;
- жергілікті өзін-өзі басқару басқарудың ... ... ие ... ... ... Жергілікті өзін-өзі басқару жүйесінің Қазақстан Республикасының
мемлекеттік құрылымындағы орнын ... ... ... байланысты, біздің жағдайда жергілікті өзін-өзі басқарудың негізгі
деңгейін келесідей анықтауды ұсынамыз:
- облыс деңгейінде;
- аудан деңгейінде;
- қала ... ... ... ... ауылдық (селолық) округ деңгейінде;
- ауылдық (селолық) округ құрамына кірмейтін поселке және ауыл (село)
деңгейінде.
5.Жергілікті өзін-өзі басқару ... ... ... өкілетті
органдар – облыс (республикалық мәндегі қала, астана), ... ... ... маслихаттары және атқарушы орган – облыс (республикалық
мәндегі қала, астана), аудан ... ... ... ... аудан,
аудандық мәндегі қала, ауылдық (селолық) округ, поселке және ауыл (село)
әкімдері. Ауылдық әкімдер ... ... ... ... ... басқару мәселелерін де шешуге мүмкіндік алады.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:
1. Қарақов М.Б. Қазақстандағы жергілікті өзін-өзі ... ... мен ... // ҒТК ... – Ақтөбе, 2008. – 28-
31 б.
2. ... А. ... ... ... ... Республики Казахстан // Саясат. – 2003, №11. – с. ... ... Е, ... А. ... ... в Казахстане: проблемы и пути решения //Аль ... ... - №3-4. – 27 ... ... С.К., Гамарник Г.Н., Султанов О.С., Муниципальный
менеджмент: учебное пособие. – Алматы: Экономика, 2000. – 134 ... ... ... ... (1998 ж. 7 ... №284,
2007 ж. 21 мамырда № ... ... ... ... ... 2009. – 44 б
6. Танкиева А.Қ. Жергiлiктi басқару және оның өзектi мәселелерi: оқу
құралы - ... ... ... А.Ж. ... ... ... басқару органдары
қызметінің тәжірибесі және оның Қазақстанда енгізу мәселелері//Д.А.
Қонаев атындағы Университет хабаршысы., 2008, №2- 39 б
8. Горный М.Б. ... ... ... и ... ... – 132 с.
9. Реформирование ситемы государственного управления: Зарубежный опыт
и Казахстан / КИСИ при Президенте РК. – ... 2005. – 276 ... ... ... и ... Под ... ... Органы местного самоуправления в ... ... ... Том 1. ... в ... Венгрия, май,
2000г
11. Автономов А.С., Захаров А.А., Основы ... ... ... ... ... ... В 2-х частях. – М.:РИЦ
«Мун.власть», 1999. - 210, 159 с.
12. www.stat.kz ҚР-сы статистика Агеттігі
13. «Қазақстан-2030» бағдарламасы
14. Жанузакова Л.Т. ... ... ... ... в ... ... // Вестник Института законодательства
Республики Казахстан. – 2007. - №3
15. . Нүкенов А. Жергілікті ... ... ... // ... (міндеттерді табыстау)
• Жеке салықтық табыстары бар және өз шешімімен шығындарды жұмсауда дербес
әрі сайланбалы жергілікті билік органдарының жүйесіне көшуді ұсынады.
Табыстау (делегирлеу)
... бір ... ... жергілікті органдарға беру
Деконцентрация
• Орталықтандырылған басқару функцияларын ... ... ... ... ... ... ... шешуге халықтың қатысуын қамт-з ету
Муниципалдық меншікті басқару
Халықтың түрлі ... ... ... ... ... ... ... ету
Тиісті террит-дағы қоғамдық тәртіпті қамт-з ету
ЖӨӨБ мүддесі мен құқықтарын қорғау
Жергілікті маңыздысұрақтарды шешудегі ... ... ... ... сәйкестігі
Қоғам және мемлекет басқарудағы ЖӨӨБ ұйымдастырушылық жекеленуі
ЖӨӨБ іске асырудың ұйымдық құрылым нысандарының ... ... ... ... ... басшысы
ЖӨӨБ атқарушы органы
өзіндік жеке
Мемлекетпен берілген
Қызмет негізі
территориалы
Ұйымдастырушылық
Экономикалық және қаржылық

Пән: Менеджмент
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 31 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жергілікті өзін - өзі басқарудың аумақты кешені31 бет
Жергілікті өзін өзі басқарудың шетелдік тәжірибесі. Кедейшілік туралы17 бет
Жергілікті өзін-өзі басқарудың шетелдік тәжірибесі24 бет
Жергілікті өзін-өзі басқарудың экономикалық моделі83 бет
Мемлекеттік жергілікті басқару мен өзін - өзі басқарудың әлемдік тәжрибесі31 бет
Оңтүстік Қазақстан облысындағы жергілікті өзін-өзі басқарудың құрылымдық жүйесін талдау22 бет
Шетелдегі жергілікті өзін-өзі басқарудың қалыптасу тарихы және өкілеттілігі18 бет
Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару және өзін-өзі басқарудың конституциялык-құқықтық негіздері5 бет
Дамыған елдердегі жергілікті өзін өзі басқаруды тәжірібиесі30 бет
Жергілікті өзін - өзі басқару жүйесіндегі халықты тікелей басқаруының жолдары27 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь