Қазақ әдебиетің газетінде тарихи тақырыптың жазылуы

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

БІРІНШІ ТАРАУ.
«Мәдени мұра бағдарламасы және тарихи таным ... ... ... ... ... ..7

ЕКІНШІ ТАРАУ.
Айтары мол айдарлар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 22

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...45

СІЛТЕМЕЛЕР КӨРСЕТКІШІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...49

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ЖӘНЕ ОҚЫЛҒАН

ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 53
Диплом жұмысымның тақырыбы «Қазақ әдебиетің газетінде тарихи тақырыптың жазылуың деп аталады. «Қазақ әдебиетің басылымының тамыры тереңде, тарихы тұңғиықта жатыр. Аталмыш үнқағазды оқымайтын қазақ жоқ. Алаштың біртуар азаматтары, ғұмырын өз халқының әдебиеті мен мәдениетін, тарихын өркендетуге сарп еткен Ғабит Мүсірепов, Бейімбет Майлин, Сәбит Мұқанов, Асқар Тоқмағамбетов, Әлжаппар Әбішев, Сырбай Мәуленов, Ісләм Жарылғапов, Әбділдә Тәжібаев, Зейнолла Қабдолов, Жұмағали Сайын, Жұмағали Ысмағұлов, Әбден Сатыбалдиев, Әзілхан Нұршайықов, Қапан Сатыбалдин, Нығмет Ғабдуллин, Сәкен Жүнісов, Әнуар Әлімжанов, Сырбай Мәуленов, Сайын Мұратбеков, Шерхан Мұртаза, Төлен Әбдіков, Оралхан Бөкей, Ахат Жақсыбаев, Жұмабек Кенжалин сынды қайраткерлердің қол таңбасы қалған, халқымыздың рухани өсуіне, Тәуелсіз мемлекетіміздің іргесі бекемдене түсуіне өлшеусіз еңбек сіңіріп келе жатқан бірден-бір басылым өз үні, өз ұстанымы арқылы қалыптасқан үрдісті жалғастырып келеді.
Қазақ атамыз: «Артыңа қара адаспауыңа жақсы, алдыңа қара шалынбауыңа жақсың деген екен. Сол сияқты, адам баласын адастырмайтын, шатастырмайтын, болашағына жол сілтейтін бір ғана тарих жолы. Тарих – мирас, ата бабамыздың жүріп өткен жолы. «Қазақ әдебиетің газетіндегі тарихи тақырыптың жазылуың дегенде 2002 жылдың мамыр айы мен 2008 жылдың наурыз айларының аралығын қарастыруды мақсат еттім. Себебі, дәл осы жылдардың аралығында Ұлықбек Есдәулетов «Қазақ әдебиетің газетінде бас редакторлық қызметін атқарды. Бір редактордың тұсындағы газеттің тыныс-тіршілігін танып-білу, ондағы тарихи тақырыпты талдап таразылаудың өзі оңай шару емес деп білемін.
«Қазақ әдебиетің газетінің 2002 жылы 3 мамырдағы санында былай делініпті: «Қазақстан Республикасы Мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім министрі Мұхтар Құл-Мұхамедтің бұйрығымен талантты ақын, танымал публицист, Жастар одағы сыйлығының және Халықаралық «Алашң әдеби сыйлығының лауреаты Ұлықбек Есдәулет «Қазақ әдебиетің газетінің бас редакторы болып тағайындалды. «Қазақстан пионерің, «Қазақ әдебиетің газеттерінде, «Жас қазақң газетінде (бас редактор), Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінде, Қазақстан Республикасы Мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім министрлігінде, Қазақстан Республикасы Үкіметі аппаратында жауапты қызметкер атқарған тәжірибелі қаламгердің «Қазақ әдебиетінең де соны жаңалық әкеліп, тың серпін беретініне сенімдімізң [1].
Республикамызға кеңінен танымал қазақ қаламгерлерінің шыңдалу мектебі болған ұлттық әдеби газетіміздің шежіре беттеріне де бір сәт көңіл бөлсек.
1. // Қазақ әдебиеті. – 2002.- 3 мамыр.
2. Қазақстан Ұлттық Энциклопедиясы. Алматы.- 2003 ж. 5- том.- 210 б.
3. // Қазақ әдебиеті.- 2004.- 24-30 желтоқсан (№ 51).- 1 б.
4. // Қазақ әдебиеті.- 2006.- 1 желтоқсан (№48).- 6 б.
5.Ер мұхамбет Ертісбаев. «Енді қазақ батырларының тарихы
Қобыландыдан басталадың. // Қазақ әдебиеті.- 2007.- 14-20 қыркүйек
(№ 37). - 1 б.
6.// Қазақ әдебиеті. «Мәдени мұраң- мемлекеттің соны стратегиялық
ұстанымың. 2007.- 16 ақпан (№7).- 3 б
8. Меруерт Әбусейітова. Б. Сүлейменов атындағы Шығыстану институтының директоры, Гүлнәр Жұмасейітова. М. Әуезов атындағы Әдебиет пен өнер институты директорының орынбасары. «Мәдениет - мәңгілік мәселе. «Мәдени мұраң жалғасын табуы тиісң. // Қазақ әдебиеті.- 2007.- 2 ақпан (№ 5).- 5 б.
9. Т. С. Амандосов, Ш. Елеукенов, Т. Ыдырысов, Т. Қожекеев.
«Газет жанрларың. «Қазақ мемлекетң баспасы. Алматы, 1964 ж. 42б.
10. Болат Шарахымбай. «Болашағымыздың баянды болуы
мәдениетімізге байланыстың. Карл Байпаковпен (Ә. Марғұлан
атындағы Археология және зтнография институтының директоры,
академик) сұхбат. // Қазақ әдебиеті.- 2007.- 9 ақпан (№ 6). – 1-5 б.
11. Құлтөлеу Мұқашұлы. «Тарихи қайнарларға тартқан жолң. Мәдени
мұра айдарымен. // Қазақ әдебиеті.- 2004.- 27 ақпан (№ 8). - 4-5 б.
12. Орысбай Әбділдәұлы. «өнерімен дүйім жұртты тәнті еткен ұлы
сазгер Нұрғиса Тілендиевтің мұражайы неге жоқ?ң Мәдени мұра
айдарымен. Мәдениет министрі Дүйсен Қасейіновтың назарына. // Қазақ
әдебиеті.- 2004.- 21 мамыр (№ 20).- 14 б.
13. Әмірхан Балқыбек. «Жазу тарихынан бірнеше көрінісң. Мұра айдарымен. // Қазақ әдебиеті.- 2004.- 11 маусым (№ 23).- 7 б.
14. Сайлау Пернебаев. Фотожурналист. Қазақстан журналистер одағы сыйлығының екі мәрте лауреаты. «Тарихи суреттер тағдыры толғантадың (Қазақстан жазушылар одағының мүшелеріне ашық хат) Мәдени мұра айдарымен. // Қазақ әдебиеті.- 2004.- 15 қазан (№ 79).- 7 б.
15. Қанат Тұяқбаев. «Қазреставрацияң Республикалық, мемлекеттік кәсіпорынның директоры. «Тарихымыздың тірегі еді ғойң. Мәдени мұра айдарымен. // Қазақ әдебиеті.- 2005.- 10 қазан (№ 40).- 6 б.
16. Төрехан Майбас. ҚР Мәдениет қайраткері. М. Қабанбай атындағы сылықтың лауреаты. «Абадан, яки бір кескіндеменің сырың. // Қазақ әдебиеті.- 2007.- 27 шілде (№ 30). - 12 б.
17. Берік Жүсіпов. Фольклортанушы. «Тұрмағамбет шайыр жырлаған «шањнамаң мәдени мұра айдарымен. // Қазақ әдебиеті.- 2007.- 25 қазан (№ 43). –1- 4-5 б.
18. Мұратхан Оразбай. Тарих ғылымдарының докторы, профессор. «Кетбұға күйшінің тарихи суреті табылдың. Мәдени мұра айдарымен. // Қазақ әдебиеті.- 2007.- 9 қараша (№ 45).- 6-7 б.
19. Бақтияр Әбілдәұлы. А. Иассауи атындағы ҚКТУ Тараз институты ғылыми орталығының директоры, Мақұлбек Рысдәулет. Жамбыл облыстық «Ақ жолң газетінің бас редакторы. «Болған – ана, Талмас - ата және жеті кеңгір...ң мәдени мұра айдарымен. // Қазақ әдебиеті.- 2006.- 22 желтоқсан (№ 51).- 4 б.
20. Т. С. Амандосов. «Қазақ совет баспасөзінің жанрларың. Мектеп
баспасы. 1968 ж. 122 б.
21. Мақсат ТӘЖ МҰРАТ. «Дулығасыз Махамбетң. // Қазақ әдебиеті.- 2003.- 28 ақпан (№ 9).- 11 б.
22. Мақсат ТӘЖ МҰРАТ. «Дулығасыз Махамбетң Махамбеттің екі жүз жылдығына орай. // Қазақ әдебиеті.- 2003.- 14 наурыз (№ 11).- 8-9 б.
23. Темірбек Қожекеев. «Талдамалы шығармалары VІІ томң Жас тілшілер серігіне көмек. Қаз ақпарат баспсы Алматы 2007 65-23-75-48-54
24. Талас Омарбеков. Тарих ғылымдарының докторы. «Тарихы бұрмаланған Тоқтамыс ханң. Тарих айдарымен. // Қазақ әдебиеті.- 2005.- 8 сәуір (№ 14).- 11-13 б.
25. Талас Омарбеков. Тарих ғылымдарының докторы. «Тарихы бұрмаланған Тоқтамыс ханң. Тарих айдарымен. // Қазақ әдебиеті.- 2005.- 4- 29 сәуір (№ 16-17). - 4- 11 б.
26. Жанат Ахмади. «Хусаммеддин бабаң тарих тұңғиығындағы тұлға айдарымен. // Қазақ әдебиеті.- 2002. - 12 шілде (№ 28). – 5 б.
27. Қамбар Атабаев. Тарих ғылымдарының докторы «Тарих пен дерек көзі фольклорң «танымң айдарымен. // Қазақ әдебиеті.- 2002.- 2 тамыз (№ 31).- 6 б.
28. Рахманқұл Бердібай. «Түркістан руханият ордасы оған ерекше мәртебе беру қажетң. Көне шањар: өткені мен бүгіні айдарымен. // Қазақ әдебиеті.- 2002.- 2 тамыз (№ 31).- 4 б.
29. Шәріпбек Әмірбек. Тарихшы. «Ұлт санасын оятқан ұлы тұлғаң. Кенесары Қасымұлының екі жүз жылдығына орай ұйымдастырылған бәйге. // Қазақ әдебиеті.-2002.- 2 тамыз (№ 31).- 14 б.
30. Сейілбек Қышқашұлы. «Кенесары қолын қаруландырған кім? Немесе Тәттімбеттің қару жарақ зауыты туралы деректерң тарих айдарымен. // Қазақ әдебиеті.- 2003.- 21 ақпан (№ 8).- 5 б.
31. Қажығали Мұхамбетқалиұлы. «Семсерін Сертке сермеген Сырым батырң тарих айдарымен. // Қазақ әдебиеті.- 2002.- 27 қыркүйек (№ 39).- 14 б.
32. «Қазақ әдебиетің Кітап әлемің қосымшасы. 2003.- ақпан (№ 2).- 1 б.
33. Қуаныш Ахметов. «Қазір дос іздейтін, жақсы көрші іздейтін заманң. Тарихи дерек айдарымен. // Қазақ әдебиеті.- 2004.- 16 қаңтар (№ 2).- 3 б.
34. Ақжігіт Әлібекұлы. М. О. Әуезов атындағы әдебиет және өнер институтының кіші ғылыми қызметкері, шығыстанушы. «Мысыр жерінде жазылған қыпшақ мұрасың. Тарих айдарымен. // Қазақ әдебиеті.- 2004.- 23 қаңтар (№ 3).- 5 б.
35. Ләйла Қабылова, Индира Сәтенбаева. Ш. Есенов атындағы Ақтау мемдекеттік университетінің студенттері. «Ұлы тарихтан ұрпаққа өнегең. // Қазақ әдебиеті.- 2006.- 12 желтоқсан (N51).- 5 б.
36. А. Иманғалиев, А. Шамғонов. «Исатай, Махамбет батырлардың ержүрек сарбаздарың. Тарих тағлымы айдарымен. // Қазақ әдебиеті.- 2002.- 27 қазан (№ 50).- 15 б.
37. Қарабек Әкімбеков. «Біз қырғыз-қайсақ емеспіз, қазақтармызң. Сұлтанбек Қожановтың -110 жылдығына орай. // Қазақ әдебиеті.- 2004.- 29 қазан (№ 43-44). - 7 б.
38. Мұртаза Бұлұтай. Философия ғылымдарының кандидаты, дінтанушы. «Тараз - ежелгі ислам мәдениеті орталығың руханият адарымен. // Қазақ әдебиеті.- 2003.- 31 қаңтар (№ 5).- 12-13 б.
39. Хасен Қожа- Ахмет. XX ғасырдың 70-80 жылдарның саяси тұтқыны. «Ішкі түрмең қаралы тарихымыздың айғағың. Жаңғырық айдарымен. // Қазақ әдебиеті.- 2004.- 30 қаңтар (№ 4).- б.
40. Қамбар Атабаев. Профессор. «Тарихшылар тағы да сынға алындың. Мәселе айдарымен, ҚР Білім және Ғылым Министрлігінің назарына. // Қазақ әдебиеті.- 2004.- 3 желтоқсан (№ 49). - 3 б.
41. Тыныштықбек Әбдікәкімұлы. «Ескерткіштеріміз нені ескертеді?ң Мәселе айдарымен. // Қазақ әдебиеті.- 2005.- 25 қараша (№ 47).- 14 б.
42. «Ақтамбердінің тарихын бұрмалаудың қажеті қанша?ң филология ғылымдарының докторы, профессор Мырзатай Жолдасбекұлына ашық хат. Жаңғырық айдарымен. // Қазақ әдебиеті.- 2005.- 2 желтоқсан (№ 48).- 4 б.
43. Ибрањим Шәмшәтұлы. Тарих ғылымдарының докторы, Қазақстан Жоғарғы мектебі ғылым академиясының академигі, професссор. «Қазақтың батыр қызы- БОПАЙң. Дәйек айдарымен. // Қазақ әдебиеті.- 2005.- 23 желтоқсан (№ 51).- 3 б.
44. Қуаныш Ахметов. Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі. «Жаныс Би - тарихи тұлға.ң Жаңғырық айдарымен. // Қазақ әдебиеті.- 2005.- 30 желтоқсан (№ 52).- 6 б.
45. Арман Жұмаділ. әл - Фараби атындағы ҚазҰУ тарих факультетінің аға оқытушысы. «Тарихи санамыздың тамырына балта сілтендің. ҚР Білім және Ғылым министрі Б. Әйтімованың назарына. // Қазақ әдебиеті.- 2006.- 13 қазан (№ 19). - 5 б.
46. Әбдімәлік Белгібай. Штаттан тыс тілші. «Сақтардан қалған садақ еді...ң. // Қазақ әдебиеті.- 2006.- 10 қазан (№ 23).- 22 б.
47. Ғ. Қалибекұлы. «Тарихи тұлғалар тасада қалып барады. Неге?ң // Қазақ әдебиеті.- 2004.- 3 желтоқсан (N49).- 2 б.
48. Қуанышбек Қари. «Сақ тілінен сан сөзң. Таным айдарымен. // Қазақ әдебиеті.- 2006.- 17 қараша (№ 46).- 5 б.
49. Мәмбет Қойгелдиев. С. Демирел атындағы университеттің профессоры. «Азаттық және тарих тағылымың. // Қазақ әдебиеті.- 2007.- 14 желтоқсан (№ 51-52).- 3 б.
50. Ә. Жаужүрек. «Тигрохаудң ЖСШ бас директоры, Ә. Байбатша. Профессор, дулатитанушы, О. Қоңыратбаев. Тарих ғылымдарының кандидаты, Аян Нысаналин.ақын, сыншы. М. Қалдыбай. Филология ғылымдарының кандидаты, О. өмірзақов. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, профессор. С. Шілдебай. Тарих ғылымдарының кандидаты. «Тарт қолыңды тарихтан немесе «Тарихи-и Рашидиді ңтәркі етуң. Күлдібадам айдарымен. // Қазақ әдебиеті.- 2008.- 8 ақпан (№ 6).- 6-7 б.
51. Түсіпхан Түсіпбеков пен «Шығыс Қазақстан облыстық мәдениетбасқармасының бастығың, Серік Байхоновтың «Қазақстан Жазушылар одағы Шығыс Қазақстан облыстықфилиалының директорың сұхбаты. «Алтайдың тарихи қазынасы- әлем игілігің. // Қазақ әдебиеті.- 2004.- 7 мамыр (№ 18).- 4 б.
52. «Қазақстан туралы жаңа әдебиеттер. Ағымдағы библиографиялық көрсеткішң. Алматы.- 2004.
53. «Мәдени мұра - ұлттық құндылықң. Қазақстан Республикасының Мәдениет және ақпарат министрі Е. Қ. Ертісбаевтің тарихи - мәдени мұраны сақтау мәселелері бойынша Үкімет отырысында сөйлеген сөзі. // Қазақ әдебиеті.- 2007.- 25 қазан (№ 43).- 3 б.

• 2004.-1. саны. - 75, 156 бет.
• 2004.-2. саны. - 64, 135 бет.
• 2005.-1. саны. - 83, 142 бет.
• 2005.-2. саны. - 76, 133 бет.
• 2006.-1. саны. - 74, 134 бет.
2. «Газет мақалаларының шежірелерің. Алматы.- 2002 - 2003.
• 2002. - тамыз.- 81 б.
• 2002. - желтоқсан.- 69- 72 б.
• 2003. - қаңтар-ақпан- 75-95 б.
2003. - наурыз.- 81 б.

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ЖӘНЕ ОҚЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:

1. Сақ Қайрат. «Қазақң газетіндегі қоғамдық саяси мәселелердің жазылуың Кандидаттық диссертацияның авторефераты. Алматы.- 1998.- 14б.
2. Бекжан Әшірбаев. «Тарихи сабақтастықң. // ҚазҰУ хабаршысы журналистика сериясы. 1999 .- (№7).- 54-55б.
3. // Қазақ әдебиеті. – 2002.- 3 мамыр.
4. Болат Шарахымбай. «Қазақ әдебиетің шежіре беттеріненң «Қазақ әдебиеті 3000ң айдарымен. // Қазақ әдебиеті.- 2006 - 1 желтоқсан (№48).- 7 б.
5. Қазақстан Ұлттық Энциклопедиясы. Алматы.- 2003 ж. 5- том.- 210 б.
6. // Қазақ әдебиеті.- 2004.- 24-30 желтоқсан (№ 51).- 1 б.
7. // Қазақ әдебиеті.- 2006.- 1 желтоқсан (№48).- 6 б.
8. Ермұхамбет Ертісбаев. «Енді қазақ батырларының тарихы Қобыландыдан басталадың. // Қазақ әдебиеті.- 2007.- 14-20 қыркүйек (№ 37). - 1 б.
9. // Қазақ әдебиеті. «Мәдени мұраң- мемлекеттің соны стратегиялық ұстанымың. 2007.- 16 ақпан (№7).- 3 б
10. «Мәдени мұра - ұлттық құндылықң. Қазақстан Республикасының Мәдениет және ақпарат министрі Е. Қ. Ертісбаевтің тарихи - мәдени мұраны сақтау мәселелері бойынша Үкімет отырысында сөйлеген сөзі. // Қазақ әдебиеті.- 2007.- 25 қазан (№ 43).- 3 б.
11. Меруерт Әбусейітова. Б. Сүлейменов атындағы Шығыстану институтының директоры, Гүлнәр Жұмасейітова. М. Әуезов атындағы Әдебиет пен өнер институтыдиректорының орынбасары. «Мәдениет - мәңгілік мәселе. «Мәдени мұраң жалғасын табуы тиісң. // Қазақ әдебиеті.- 2007.- 2 ақпан (№ 5).- 5 б.
12. Т. С. Амандосов, Ш. Елеукенов, Т. Ыдырысов, Т. Қожекеев. «Газет жанрларың. «Қазақ мемлекетң баспасы. Алматы, 1964 ж. 42б.
13. Болат Шарахымбай. «Болашағымыздың баянды болуы мәдениетімізге байланыстың. Карл Байпаковпен (Ә. Марғұлан атындағы Археология және зтнография институтының директоры, академик). сұхбат. // Қазақ әдебиеті.- 2007.- 9 ақпан (№ 6). – 1-5 б.
14. Құлтөлеу Мұқашұлы. «Тарихи қайнарларға тартқан жолң. Мәдени мұра айдарымен. // Қазақ әдебиеті.- 2004.- 27 ақпан (№ 8). - 4-5 б.
15. Орысбай Әбділдәұлы. «өнерімен дүйім жұртты тәнті еткен ұлы сазгер Нұрғиса Тілендиевтің мұражайы неге жоқ?ң Мәдени мұра айдарымен. Мәдениет министрі Дүйсен Қасейіновтың назарына. // Қазақ әдебиеті.- 2004.- 21 мамыр (№ 20).- 14 б.
16. Әмірхан Балқыбек. «Жазу тарихынан бірнеше көрінісң. Мұра айдарымен. // Қазақ әдебиеті.- 2004.- 11 маусым (№ 23).- 7 б.
17. Сайлау Пернебаев. Фотожурналист. Қазақстан журналистер одағы сыйлығының екі мәрте лауреаты. «Тарихи суреттер тағдыры толғантадың (Қазақстан жазушылар одағының мүшелеріне ашық хат) Мәдени мұра айдарымен. // Қазақ әдебиеті.- 2004.- 15 қазан (№ 79).- 7 б.
18. Қанат Тұяқбаев. «Қазреставрацияң Республикалық, мемлекеттік кәсіпорынның директоры. «Тарихымыздың тірегі еді ғойң. Мәдени мұра айдарымен. // Қазақ әдебиеті.- 2005.- 10 қазан (№ 40).- 6 б.
19. Төрехан Майбас. ҚР Мәдениет қайраткері. М. Қабанбай атындағы сылықтың лауреаты. «Абадан, яки бір кескіндеменің сырың. // Қазақ әдебиеті.- 2007.- 27 шілде (№ 30). - 12 б.
20. Берік Жүсіпов. Фольклортанушы. «Тұрмағамбет шайыр жырлаған «шањнамаң мәдени мұра айдарымен. // Қазақ әдебиеті.- 2007.- 25 қазан (№ 43). –1- 4-5 б.
21. Мұратхан Оразбай. Тарих ғылымдарының докторы, профессор. «Кетбұға күйшінің тарихи суреті табылдың. Мәдени мұра айдарымен. // Қазақ әдебиеті.- 2007.- 9 қараша (№ 45).- 6-7 б.
22. Бақтияр Әбілдәұлы. А. Иассауи атындағы ҚКТУ Тараз институты ғылыми орталығының директоры, Мақұлбек Рысдәулет. Жамбыл облыстық «Ақ жолң газетінің бас редакторы. «Болған – ана, Талмас - ата және жеті кеңгір...ң мәдени мұра айдарымен. // Қазақ әдебиеті.- 2006.- 22 желтоқсан (№ 51).- 4 б.
23. Т. С. Амандосов. «Қазақ совет баспасөзінің жанрларың. Мектеп баспасы. 1968 ж. 122 б.
24. Мақсат ТӘЖ МҰРАТ. «Дулығасыз Махамбетң. // Қазақ әдебиеті.- 2003.- 28 ақпан (№ 9).- 11 б.
25. Мақсат ТӘЖ МҰРАТ. «Дулығасыз Махамбетң Махамбеттің екі жүз жылдығына орай. // Қазақ әдебиеті.- 2003.- 14 наурыз (№ 11).- 8-9 б.
26. Темірбек Қожекеев. «Талдамалы шығармалары VІІ томң Жас тілшілер серігіне көмек. Қаз ақпарат баспсы Алматы 2007 65-23-75-48-54
27. Талас Омарбеков. Тарих ғылымдарының докторы. «Тарихы бұрмаланған Тоқтамыс ханң. Тарих айдарымен. // Қазақ әдебиеті.- 2005.- 8 сәуір (№ 14).- 11-13 б.
28. Талас Омарбеков. Тарих ғылымдарының докторы. «Тарихы бұрмаланған Тоқтамыс ханң. Тарих айдарымен. // Қазақ әдебиеті.- 2005.- 4- 29 сәуір (№ 16-17). - 4- 11 б.
29. Жанат Ахмади. «Хусаммеддин бабаң тарих тұңғиығындағы тұлға айдарымен. // Қазақ әдебиеті.- 2002. - 12 шілде (№ 28). – 5 б.
30. Қамбар Атабаев. Тарих ғылымдарының докторы «Тарих пен дерек көзі фольклорң «танымң айдарымен. // Қазақ әдебиеті.- 2002.- 2 тамыз (№ 31).- 6 б.
31. Рахманқұл Бердібай. «Түркістан руханият ордасы оған ерекше мәртебе беру қажетң. Көне шањар: өткені мен бүгіні айдарымен. // Қазақ әдебиеті.- 2002.- 2 тамыз (№ 31).- 4 б.
32. Шәріпбек Әмірбек. Тарихшы. «Ұлт санасын оятқан ұлы тұлғаң. Кенесары Қасымұлының екі жүз жылдығына орай ұйымдастырылған бәйге. // Қазақ әдебиеті.-2002.- 2 тамыз (№ 31).- 14 б.
33. Сейілбек Қышқашұлы. «Кенесары қолын қаруландырған кім? Немесе Тәттімбеттің қару жарақ зауыты туралы деректерң тарих айдарымен. // Қазақ әдебиеті.- 2003.- 21 ақпан (№ 8).- 5 б.
34. Қажығали Мұхамбетқалиұлы. «Семсерін Сертке сермеген Сырым батырң тарих айдарымен. // Қазақ әдебиеті.- 2002.- 27 қыркүйек (№ 39).- 14 б.
35. «Қазақ әдебиетің Кітап әлемің қосымшасы. 2003.- ақпан (№ 2).- 1 б.
36. Қуаныш Ахметов. «Қазір дос іздейтін, жақсы көрші іздейтін заманң. Тарихи дерек айдарымен. // Қазақ әдебиеті.- 2004.- 16 қаңтар (№ 2).- 3 б.
37. Ақжігіт Әлібекұлы. М. О. Әуезов атындағы әдебиет және өнер институтының кіші ғылыми қызметкері, шығыстанушы. «Мысыр жерінде жазылған қыпшақ мұрасың. Тарих айдарымен. // Қазақ әдебиеті.- 2004.- 23 қаңтар (№ 3).- 5 б.
38. Ләйла Қабылова, Индира Сәтнебаева. Ш. Есенов атындағы Ақтау мемдекеттік университетінің студенттері. «Ұлы тарихтан ұрпаққа өнегең. // Қазақ әдебиеті.- 2006.- 12 желтоқсан (N51).- 5 б.
39. А. Иманғалиев, А. Шамғонов. «Исатай, Махамбет батырлардың ержүрек сарбаздарың. Тарих тағлымы айдарымен. // Қазақ әдебиеті.- 2002.- 27 қазан (№ 50).- 15 б.
40. Қарабек Әкімбеков. «Біз қырғыз-қайсақ емеспіз, қазақтармызң. Сұлтанбек Қожановтың -110 жылдығына орай. // Қазақ әдебиеті.- 2004.- 29 қазан (№ 43-44). - 7 б.
41. Мұртаза Бұлұтай. Философия ғылымдарының кандидаты, дінтанушы. «Тараз - ежелгі ислам мәдениеті орталығың руханият адарымен. // Қазақ әдебиеті.- 2003.- 31 қаңтар (№ 5).- 12-13 б.
42. Хасен Қожа- Ахмет. xx ғасырдың 70-80 жылдарның саяси тұтқыны. «Ішкі түрмең қаралы тарихымыздың айғағың. Жаңғырық айдарымен. // Қазақ әдебиеті.- 2004.- 30 қаңтар (№ 4).- б.
43. Қамбар Атабаев. Профессор. «Тарихшылар тағы да сынға алындың. Мәселе айдарымен, ҚР Білім және Ғылым Министрлігінің назарына. // Қазақ әдебиеті.- 2004.- 3 желтоқсан (№ 49). - 3 б.
44. Тыныштықбек Әбдікәкімұлы. «Ескерткіштеріміз нені ескертеді?ң Мәселе айдарымен. // Қазақ әдебиеті.- 2005.- 25 қараша (№ 47).- 14 б.
45. «Ақтамбердінің тарихын бұрмалаудың қажеті қанша?ң филология ғылымдарының докторы, профессор Мырзатай Жолдасбекұлына ашық хат. Жаңғырық айдарымен. // Қазақ әдебиеті.- 2005.- 2 желтоқсан (№ 48).- 4 б.
46. Ибрањим Шәмшәтұлы. Тарих ғылымдарының докторы, Қазақстан Жоғарғы мектебі ғылым академиясының академигі, професссор. «Қазақтың батыр қызы- БОПАЙң. Дәйек айдарымен. // Қазақ әдебиеті.- 2005.- 23 желтоқсан (№ 51).- 3 б.
47. Қуаныш Ахметов. Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі. «Жаныс Би - тарихи тұлға.ң жаңғырық айдарымен. // Қазақ әдебиеті.- 2005.- 30 желтоқсан (№ 52).- 6 б.
48. Арман Жұмаділ. әл - Фараби атындағы ҚазҰУ тарих факультетінің аға оқытушысы. «Тарихи санамыздың тамырына балта сілтендің. ҚР Білім және Ғылым министрі Б. Әйтімованың назарына. // Қазақ әдебиеті.- 2006.- 13 қазан (№ 19). - 5 б.
49. Әбдімәлік Белгібай. Штаттан тыс тілші. «Сақтардан қалған садақ еді...ң. // Қазақ әдебиеті.- 2006.- 10 қазан (№ 23).- 22 б.
50. Ғ. Қалибекұлы. «Тарихи тұлғалар тасада қалып барады. Неге?ң // Қазақ әдебиеті.- 2004.- 3 желтоқсан (N49).- 2 б.
51. Қуанышбек Қари. «Сақ тілінен сан сөзң. Таным айдарымен. // Қазақ әдебиеті.- 2006.- 17 қараша (№ 46).- 5 б.
52. Мәмбет Қойгелдиев. С. Демирел атындағы университеттің профессоры. «Азаттық және тарих тағылымың. // Қазақ әдебиеті.- 2007.- 14 желтоқсан (№ 51-52).- 3 б.
53. Ә. Жаужүрек. «Тигрохаудң ЖСШ бас директоры, Ә. Байбатша. Профессор, дулатитанушы, О. Қоңыратбаев. Тарих ғылымдарының кандидаты, Аян Нысаналин.ақын, сыншы. М. Қалдыбай. Филология ғылымдарының кандидаты, О. өмірзақов. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, профессор. С. Шілдебай. Тарих ғылымдарының кандидаты. «Тарт қолыңды тарихтан немесе «Тарихи-и Рашидиді ңтәркі етуң. Күлдібадам айдарымен. // Қазақ әдебиеті.- 2008.- 8 ақпан (№ 6).- 6-7 б.
54. Түсіпхан Түсіпбеков пен «Шығыс Қазақстан облыстық мәдениетбасқармасының бастығың, Серік Байхоновтың «Қазақстан Жазушылар одағы Шығыс Қазақстан облыстықфилиалының директорың сұхбаты. «Алтайдың тарихи қазынасы- әлем игілігің. // Қазақ әдебиеті.- 2004.- 7 мамыр (№ 18).- 4 б.
55. Тұрсынхан Зәкенұлы. Тарих ғылымдарының кандидаты. «Ежелгі үйсін ордасы- Елдіктің бастауың мәдени мұра айдарымен. // Қазақ әдебиеті.- 2005.- 4 қараша (№ 44). – 11-13 б.
56. Қалиәкпар Әміржанов. «Баласы Әлсейіттің Құдайбергенң Исаның үшінші желдірмесі кімнен алынған?ң Мәдени мұра айдарымен. // Қазақ әдебиеті.- 2007.- 30 қараша (№ 48).- 5 б
57. Аманғазы Кәріпжанәулеті. «Кинодағы Шыңғысханң. // Қазақ әдебиеті.- 2008.- 18 қаңтар (№ 2).- 12 б.
58. «Қазақстан туралы жаңа әдебиеттер. Ағымдағы библиографиялық көрсеткішң. Алматы.- 2004.
• 2004.-1. саны. - 75, 156 бет.
• 2004.-2. саны. - 64, 135 бет.
• 2005.-1. саны. - 83, 142 бет.
• 2005.-2. саны. - 76, 133 бет.
• 2006.-1. саны. - 74, 134 бет.
59. «Газет мақалаларының шежірелерің. Алматы.- 2002 - 2003.
• 2002. - тамыз.- 81 б.
• 2002. - желтоқсан.- 69- 72 б.
• 2003. - қаңтар-ақпан- 75-95 б.
• 2003. - наурыз.- 81 б.
3. Сейдолла Садықұлы. Филология ғылымының кандидаты, доцент. «Құрсауды бұзғпн «Қазақ әдебиетің ұлт публицистикасының ұлағатты ойына айналдың. ҚӘ 70 Шежіре сыр сандықты ашып қара айдарымен. Айдарды жүргізген Болат Шарахымбай. // Қазақ әдебиеті.- 2004.- 29 қазан (№ 43-44 ).- 17 б.
4. Төрехан Майбас. ҚР Мәдениет қайраткері. «Арқада Тоқтағұлдың ізі қалғанң. Тарих айдарымен. // Қазақ әдебиеті.- 2004.- 15 қазан (№ 41).- 5 б.
5. Мәмбет Қойгелдиев. Ш. Уалиханов атындағы Тарих және этнология институның директоры, профессор. «Алтын киімді Бекзада елі «Ежелгі Үйсін елің атты кітаптың жарық көруіне орайң. Тарих айдарымен. // Қазақ әдебиеті.- 2005.- 16 желтоқсан (№ 50).- 6 б.
6. Темірбек Қожекеев. «Ұлы дала төсіндегі көне шањарң. Тараз 2000 айдарымен. // Қазақ әдебиеті.- 2002.- 27 қыркүйек (№ 39).- 4 б.
7. Сәрсенбі Дәуітұлы. Д. А. Қонаев атындағы Қазақ гуманитарлық университетінің профессоры. «Жазба әдебиетіміз кімнен басталады?ң Мәдени мұра айдарымен // Қазақ әдебиеті.- 2005.- 29 сәуір (№ 17).- 10 б.
8. Еренғайып Омаров. «Қайнарң университетінің ректоры, Жаратылыстану Ғылымдары академиясының президенті. «Қазақ өркениетің Тарих айдарымен. // Қазақ әдебиеті.- 2004.- 30 қаңтар (№ 4).- 12 б.
        
        МҰҚАБА
МАЗМҰНЫ
Кіріспе.............................................................
.................. 3
БІРІНШІ ТАРАУ.
«Мәдени мұра бағдарламасы және тарихи таным......................7
ЕКІНШІ ТАРАУ.
Айтары ... ЖӘНЕ ... ... ... ... ... газетінде тарихи
тақырыптың жазылуың деп аталады. «Қазақ әдебиетің басылымының ... ... ... ... ... ... оқымайтын қазақ жоқ.
Алаштың біртуар азаматтары, ғұмырын өз халқының ... ... ... ... сарп ... Ғабит Мүсірепов, Бейімбет
Майлин, Сәбит Мұқанов, Асқар Тоқмағамбетов, Әлжаппар Әбішев, ... ... ... ... ... ... Қабдолов,
Жұмағали Сайын, Жұмағали Ысмағұлов, ... ... ... ... ... ... ... Сәкен Жүнісов, Әнуар
Әлімжанов, Сырбай Мәуленов, Сайын Мұратбеков, ... ... ... Оралхан Бөкей, Ахат Жақсыбаев, Жұмабек ... ... қол ... ... ... ... өсуіне, Тәуелсіз
мемлекетіміздің іргесі бекемдене түсуіне өлшеусіз еңбек сіңіріп келе
жатқан бірден-бір ... өз үні, өз ... ... ... ... келеді.
Қазақ атамыз: «Артыңа қара адаспауыңа ... ... ... ... ... ... Сол сияқты, адам баласын адастырмайтын,
шатастырмайтын, болашағына жол сілтейтін бір ғана тарих жолы. Тарих –
мирас, ата ... ... ... ... «Қазақ әдебиетің газетіндегі
тарихи тақырыптың жазылуың дегенде 2002 ... ... айы мен ... ... ... ... ... мақсат еттім. Себебі, дәл
осы жылдардың аралығында Ұлықбек Есдәулетов «Қазақ әдебиетің газетінде
бас редакторлық қызметін атқарды. Бір ... ... ... ... ондағы тарихи ... ... өзі оңай шару емес деп ... ... газетінің 2002 жылы 3 мамырдағы санында былай
делініпті: «Қазақстан ... ... ... және қоғамдық
келісім министрі Мұхтар Құл-Мұхамедтің бұйрығымен талантты ... ... ... ... ... және ... «Алашң
әдеби сыйлығының лауреаты Ұлықбек Есдәулет «Қазақ әдебиетің газетінің
бас ... ... ... ... пионерің, «Қазақ әдебиетің
газеттерінде, «Жас қазақң газетінде (бас ... ... ... ... министрлігінде, Қазақстан Республикасы
Мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім министрлігінде, ... ... ... ... ... ... ... «Қазақ әдебиетінең де соны жаңалық әкеліп, тың серпін
беретініне ... ... ... ... ... ... ... болған ұлттық әдеби газетіміздің шежіре беттеріне де бір сәт
көңіл бөлсек. Арнаулы әдебиет газеті қашанда, қай елде ... да ... ... ... өр ... сарқырай құлап, әр саламен
ағылып келіп үлкен бір арнада ... ... ... ... ... ... бір ... туды. Яғни, Қазақстан шұғыл дәуірлей жөнелген
индустриялы елге ... ... ... ... бастағанда туды.
Қазақстан Ұлттық Энциклопедиясының ... ... ... ... әдеби мәдени газет. Қазақстан ... ... ... ... саны 1934 ... ... жарық көрген.
Алғашқы редакторы Бейімбет Майлин дей ... ... ... ... ... өлең, жыр, дастандары, ... ... ... ... ... ... ... ел аузында
жүрген асыл үлгілері, көне тарихымызды тануға ... ... ... мен ... этнографиялық мұралар, қазақ әдебиетінің
өткені мен бүгіні және ... ... ... ... сын мақалалар, елге
елеулі мәселелер, дүние жүзі классиктерінің үздік туындыларынан
аудармалар жарияланады.[2]
Жалпы, тарихты ... да ... ... ... ... да
халық. «Біздің жазушылар, тарихшылар, ғылыми қызметкерлер шындықты
жазып, жас ... ... ... еді, ... бұл іс ... жоқң, –
деп Бауыржан Момышұлы кезінде кейіген ... ... ... ол ... емес,
шындық айтылуын айтылса да, қателіктер кетеді. Мысалы, «Қазақ әдебиетің
газетінің ағашқы ... ... ... деп ... Ұлттық
Энцикло-педиясың мәлімдесе, Қазақ әдебиетінің шежіре беттеріндегі мәлім-
демеде алғашқы ... ... ... ... ... қызметін
атқарған Мұхаметжан Қаратаев, ал Бейімбет Майлин ... ... ... Алайда, екі ақпаратты да берген «Қазақ әдебиетің
газетінің қызметкері (сол ...... ... ... ... бірінші саны 1934 жылы 10 қаңтарда жарық көрді.
• Алғашқы жылдары Совет ... ... ... тілі ... ... тұрған.
• Газет редакциясының алғашқы мекен-жайы: Алматы қаласы, Красин көшесі,
41- үй. Қазіргі мекен-жайы: Алматы қаласы, Абылай хан ... ... 3- ... ... ... Ғабит Мүсірепов, жауапты хатшысы Мұхамеджан Қаратаев
болды.
... ... ... ... ... Ілияс Жансүгіров, Ілияс
Қабылов, Әйтеке Мусин, Ғабит Мүсірепов және Мұхаметжан Қаратаев ... ... ... ... ... бір ... ... жүйесі
қалыптаспады. Әр жылдардағы саны әр түрлі шығып тұрды. Мысалы: 1934
жылы 31 саны ... 1935 жылы 35 ... 1936 жылы 50 ... 1937 жылы ... 1938 жылы 17 ... 1939 жылы 2 ... 1940 жылы 6 саны жарық
көрді.
• Газеттің таралымы алғашқы жылдары – 1934 жылы 1 мыңнан 3 мың ... 1935 жылы 3500- ге ... 1940 жылы ... 6 ... ... қаңтар айында жарық көрген. Ал одан
кейін мүлдем тоқтап, 1954 жылдың ... ... ... ... ... ... он бес ... үзілістен кейін 1955 жылы 14 қаңтарда
қайтадан жарық ... ... ... ... басылымның бас редакторы болып Сырбай Мәуленов
тағайындалды. [4]
«Қазақ ... ... ... ... бас ... ... (2002- 2008 ж. ж.) ... тарихында екі айтулы оқиға
болды. Оның бірі: 2004 жылы 1 желтоқсанда «Қазақ әдебиетің газетінің ... ... ... 2004 ... тігіндісі құттықтаулар мен ыстық
лебіздерге толы: «Әдебтет пен өнердің, мәдениет пен ... ... ... ... отырған, туған халқының бірлігі мен
ынтымағының ... ... ... ... газетін төл
мерекесімен құттықтай отырып, оның ұжымына жаңа шығармашылық табыстар
тілеймін!ң [3] ... ... ... ... ... Нұрғалиұлының
тілегіне тілектес болған ҚР Мемлекеттік хатшысы Оралбай ... ақ, ... ... республикалық «Абайң журналының ұжымы,
«Түркістанң газетінің ұжымы «Қазақ әдебиетің газеті қазақ сөз өнерінің
қара шаңырағы екендігін ... ... ... ... Ал ... ... ол – 2006 жылдың 1 желтоқсанында газеттің 3000 саны жарық
көрді. «Қазақ әдебиеті – 3000ң айдарымен берілген ... ... ... ... ... ... жиі көтерілетін тіл, діл, тарих, ұлттық
мәдениет турасындағы мәселелер қоғамға қозғау салып, «Қазақ әдебиетің
газеті Алаштың үні, ұлттық ... ... ұзақ ... ... ... ... ... Жұмаділов, Тұрсынбек Кәкішев сынды
қайраткерлер тілек білдіреді [4]. Міне, «Қазақ әдебиетің газетінің ... ... ... ... ... артық, тіл, дін десе
ішкен асын жерге қоятын рухы биік ... ... ... ... ... ... және келешекте бола беретінін аңғардық.
Мерзімді баспасөз – жаңалық ... ... ... ғана ... ... ... ... танымдық көкжиегін кеңейтетін
құрал. Баспасөз бетінде ... ... ... ... ... ... ... руханият, мәдениет, тарих, ұлттық
таным төңірегіндегі материалдар да жиі көрініс табады. Ұлттық сананы
қалыптастырып, жастарды тәрбиелеудегі бұл ... ... ... шығара алмайды. Тарих тақырыбына терең үңіліп, «Қазақ
әдебиетің ... ... ... ... ... ... тағы бір себебі осы.
БІРІНШІ ТАРАУ
«МӘДЕНИ МҰРАң БАҒДАРЛАМАСЫ
ЖӘНЕ ТАРИХИ ТАНЫМ
Әдеби басылымымыздың шығарылымында орны бөлек мақа-лалардың саны
көп. Соның бірі – ... ... ... атты ... ... ... табуы тиісң, «€ткенді білмей болашақты болжау мүмкін
емесң деген ... ... ... ... ... ... мен ... атындағы Әдебиет және
өнер институты директорының орынбасары Г.Жұмасейітованың мақалалары
беріліпті. «Елбасының бастамасымен дүниеге ... ... ... ... ... ... өтетін нәрсе, ауқымы кең
шараның аясында шет мемлекеттерге мәдени археологиялық ... төл ... бен ... ... ... ... тарихи мұралар анықталып, зерттеліп, ... ... ... елге ... Тек ол ғана емес, ... ... ... ... тағы ... жазба жәдігерлер мен
көне көмбелер түгенделіп, қыруар ғылыми еңбектер жазылды. Ең алдымен
«Мәдени мұраң мемлекеттік бағдарламасы дер кезінде ... ... ... ... бері ... ... мекемелер мен арнайы құрылған
қоғамдық кеңес жұмыс істеді. Сөз жоқ, ... ... ... мәдениетіне байланысты қыруар шаруа тындырылды. Біздің
институттың қызметкерлері де бірнеше рет шет елдерге ... ... ... және ... ... белгісіз қалып келген
тарихи жазба деректемелер, тарихи этнографиялық материалдар мен
эпиграфиялық ... ... ... ... ... ... жүйелеп, оларға ғылыми зерттеу жұмыстарын жүргізді.
Мысалы, ... ... ... ... ... ... екі ... ұйымдастырдық. Соның нәтижесінде халқымыздың ... ... ... дүниелер анықталды. Айтып өтейік: жалғыз Пекин
қаласындағы №1 ... ... ... XVІІІ – XІX ғасырдағы қазақ
хандығына тікелей қатысы бар ... ... ... ... бар ... Оның ... көне манжур тілінде манжур жазуымен
хатталған құжаттар саны 3000 дана ... көне ... ... ... монғолң жазуында хатталған 40-тан астам құжат, қытай тіліндегі
құжаттар саны 350-ден астам, ал «шағатай тіл жазуындағы тарихи ... ... ... ... ... ... осы бағдарлама аясында
Монғолияда жүргізілген экспедиция барысында да талай ... ... ... ... көне түрік дәуірінің бітіктастары мен
ескерткіштері ең көп ... ... ... ... ... Төв аймақтары. Жалпы осы аймақтарда шоғырланған көне түрік
дәуірінің бітіктастары мен ескерткіштерінің көпшілігі ... ... ... сол ... тұр. ... ... ... түріктердің
ата қонысы саналатын Монғол Алтай тау жоталарындағы көне түрік
дәуірінің ескерткіштері ... ... ... ... ... ... ... Ресей, АҚШ, Жапония, тағы басқа елдердің ғалымдары
жартас петроглифтерді зерттеу барысында көне түрік ... ... ғана ... ... ... ... ... тауының
археологиялық, тарихи-этнографиялық, тағы басқа зерттеу-лерін одан әрі
жандандыру қажет.
Монғолияда жүргізілген археологиялық экспедиция барысында Күлтегін,
Білге қаған, Тұңықұқ, ... ... ... ... Ел ... ... Тамған Тархан, Онгин ескерткіш кешендері мен Таспар қаған, Чойр,
Тэс, Тариат, Долоодой, Тэвш сияқты бітіктастары, көптеген тасмүсіндері
мен ... ... ... ... ... ... ... жүргізілді. Ерекше
атап өтетін жайт, көне түрік мәтіндерінің эстампаждық ... ... ... ... ... ... тиянақты түрде
зерделенді.
Археогрвфиялық экспедиция Ұлан Батыр қаласы Монғолия ұлттық тарих
мұражайында сақтаулы тұрған түрік елінің ... ... ... ... ... ... ... асыл тастар барлығы 2800 дана ... ... ... ... ... Осындай экспедициялық
іссапармен шығыстанушы ғалымдрымыз Қырғызстанға, Ресейге, Түркияға,
тағы басқа елдерге барып, олардың ... ... ... ... көптеген бұрын-соңды ғылыми ортаға мәлім емес тың
дүниелерді тауып, зерттеп, қолдан ... ... ... ... ... ... жатыр. Кейбіреулерін атап өтейік. «Қазақстан
тарихы туралы түркі ... ... ... ... қытай
деректемелерің, «Қазақстан тарихы туралы монғол деректемелерің,
«История ... в ... ... тағы ... айтпағымыз, «Мәдени мұраң бағдарламасының аясында атқарылған
бұдан басқа да жұмыстар аз ... Бұл ... іске ... ... ... басқа айтарымыз жоқ. Алайда, осы іс-шараларды
жүзеге ... ... ... көз ... бұл ... іс-шара
әлі шаш етектен. Ендігі жерде бұл істі осымен шектеп ... ары ... ... ... беру ... ... сын дер ... Ата-
бабаларымыздан мұра болып қалған ... ... ... ... құндылықтарына бірден-бір бас көз болуы Қазақстан
Республикасы-ның Орталық Азия мемлекеттерінің ... болу ... ... ... бірі. Демек, атамұралардың ғылыми,
біліми әрі танымдық өрісін пәрменді түрде ... ... ... ... ... сақтай отырып, байырғы
болмыс тарихы ... ... ... ... ... туындап
отыр дегіміз келеді. Мәдениет тек бүгінмен бітетін нәрсе емес. €ткен үш
жылмен де, ... ... он, ... жүз ... де ... ... ұзақ ... кең ауқымды шараның басы ғана. Сондықтан ол
міндетті түрде ... ... ... ... ... ... ... отырған бұл бастама, сөз жоқ, арғы-бергі тарихта болып
көрмеген оқиға. ... өзі ... ... мемлекетіміз бен халқымыз
қаншалықты зор маңызы бар екендігін айғақтаса керек. «Қазақ әдебиетінің
тарихың он томдығында ұлттық әдебиет тарихы қазіргі ... ... ... ... ... ... ... заман мен
көнетүркілік ортағасырлық мұраларын, Алтын Орда ... мен ... ... ... XІX ғасыр мен XX ғасырдың Қазақстан
тәуелсіздігіне дейінгі кезеңін қамтитын ... ... ... қамтыған
бұл еңбекте қазақ әдебиетінің тарихы, алғаш рет ... ... ... ... ... ... сарапталған. Аталмыш
басылымда, XІX ғасырдағы ... ... ... ... ... ... ... Алаш әдебиеті тарихи жаңа деректер мен ... ... ... ... ... ... сай көркем сөздің
даму эволюциясына қарап қазақ әдебиеті ... даму ... ... ... (ежелгі және орта ғасыр кезеңі), Абай дәуіріндегі әдебиет
(жаңа заман), Абайдан кейінгі әдебиет ... ... деп үш ... ... жіктелген. Айтып өтетін нәрсе, «Қазақстан әдебиетінің
тарихың өткен ғасырдың алпысыншы жылдары алты том болып жарық көрген
болатын. ... ... ... он ... ... ғылыми еңбек. Бұл
еңбектегі отандық ... ... ... ... мен оқу
құралдарындағы пайымдарды жаңалауға септігін тигізіп, ... ... ... ... хақ. Он ... ... ... әлемдік әдебиет пен ішкі ұлттық көркем ... да мол ... ... анық [8].
«Мәдени мұраң атты айдармен берілген бұл мақала өте сауатты,
мазмұнды және ... ... ... ... ... тек ... сүйенген. Жанры жағынан ғылыми мақалаға
жататын бұл материалда көптеген пайдалы кеңестер мен ... ... ... ... «Мәдени мұраң бағдарламасы жайлы кеңінен,
толыққанды жазылған. Келешекте 2007-2009 ... ... ... игі ... атап ... болсақ: үш томдық «Қазақ
өнерінің тарихың атты басылымның жобасы әзірленіп жатқандығынан, ... ... ... X-XІІ ғасырлардағы түркі әдеби жазба
ескерткіштері мен XІІІ-XІV ғасырларда өмір сүрген ... ... ... ... «Әдеби жәдігерлерң атты көптомдық
басылым дайындалатындығы жайлы ақпараттар алуға болады.
Баспасөз зерттеушісі, ... Т. ... ... атты ... ... ... ... анықтама берілген
екен: «Басылымдардың идеялық-саяси деңгейін аңғартатын жүйелі пікір
қозғау, күн ... ... ... ... ... қарастыру, талдау,
аргументтер келіре отырып факті деректермен дәлелдеу баспасөз жанрының
мақала түрі боладың [9].
Соңғы уақыттарда ... ... ... ... ... ... көбірек орын беріліпті. Т. С. Амандосов, Ш.
Елеукенов, Т. Ыдырысов, Т. Қожекеев сияқты зерттеушілердің ... ... ... ... ... атты ... ... көбіне
елеулі оқиға, құбылысқа айрықша мән беріліп, сол фактіні, құбылысты
ішінде болған не ... ... ... арқылы қалың бұқараға
білдіру, ... ... бір ... не қоғам қайраткерімен
әлеуметтік мәні зор баспасөзге жариялауға тұрарлық мәселлерден әңгіме
шертуің,– делінген [10].
«Болашағымыздың ... ... ... ... ... ... ... Шарахымбай «Мәдени мұраң мемлекеттік
бағдарламасы бойынша құрылған Қоғамдық Кеңес төрағасының орынбасары, Ә.
Марғұлан атындағы ... және ... ... ... Карл ... сұхбаттасқан екен. Сұхбат барысында еліміздің
мәдени-рухани өмірінде бұрын-соңды ... ... ... ... ... жүзеге асыру мерзімі ресми түрде аяқталды. Осы ... не ... Нені ... ... ... ... ... тануға деген құлшынысының жарқын айғағындай бұл істің қандай
тағылымдары болды? Келешекте нені ескеруге ... ... ... ... әңгіме өріс алған
– Карл Молдахметұлы, сіздің есіміңіз Қазақстан мен Орта Азияның
ортағасырлық ... ... ең ірі ... ... ... ... ғалымсыз. Ендеше айтыңызшы, ең ... ... ... ... ... ... сұраққа ғалым былай деп
жауап ... ... ... ... туралы көп айтуға болады. Мә-дениеттің
саласы сан тарау: ол – тарих, ол – ... ол - ... ... ... көне ... ... ақыр аяғы ол – болмыс, тіл, дін, ... ... ... тек ... ... ғана емес, фольклор,
тарих, әдебиет, философия, экономикада да қыруар еңбектер бір ... ... ... ... ... ... Қазақстан жерінде
бірнеше ортағасырлық қалаларды ашты. Мысалы, Жетісу өңіріндегі Қойлық
қаласы, Алматының дәл іргесіндегі ... ... ... ... Талас мәдени ескерткішіне жататын Ақыртас Сарай құрылыысы,
Арқадағы – Бозық қаласы, Орал ... ... екі ... ... ішінде Ақыртас – Сарай құрылысы VІІІ ғасырдың бірінші жартысында
салынғаны дәлелденіп отыр.
Археология – ғылымдардың атасы деп бағаланатыны да сол ... ... ... кім ... ... ... ... өмір
сүргенін кімнің білгісі келмесін. Осы тұрғыдан келгенде, әсіресе,
қазақтардың өзінің өткенін ... ... ... аса ... ... ... Белгілі бір қаланың жас ұзақтығын анықтау осы жердегі
өркениеттің артықшылықтарын анықтауға, зерттеуге ... ... ... мырза әкім болып тұрғанда Алматы қаласының жасы 150-
де деген күлкілі ақпарат таратып, пікір қалыптастырып, ... ... ... бар. Бұл қауіпті ақпаратты кімнің таратқанын білмеймін,
алайда бір топ ... ... ол ... ... ... тарихамызға
көлеңкесін түсіре алмайтындығын дәлелдеп, қорғана бастады. Сөйтіп,
Алматы қаласының ... мың ... ... ... ... ... қаласының дәл қолтығының астынан, анығырағы Талғар бағытына
қараған тұста өте жақсы сақталған ортағасырлық Талхир ... ... ... биік ... ... ... ... түзеген бекініс бір-бірімен төрт үлкен көшемен қиылысады. ... ... ... ... ... ... ... жұмыс істеген.
Бір таң қаларлығы, араб жазуларымен бірге, руника жазбалары да
кездеседі. Руника ... ...... ... жазуы. Міне, дәл
Алматының іргесінде ... ... ... X-XІ ... ... Алматы қаласының іргесі дәл осы кезде қаланған.
Шығысында Қытай, Батысында Еуропа, ... ... ... ... ... ... жер – Ұлы ... Жолы жатты. Ол
уақыттарда бүгінгі Жетісу өңірін қарлұқтар мекендеп, олар қараханидтер
қағанатының құрамына кіретін еді. Алматы сол ... ... ... қалаларының бірі, әрі халықаралық маңызы бар саяси орталық
болған.
Сұхбат беруші: – «Мәдени мұраң бағдарламасы бізге не берді? Енді ... ... ... ... Ең ... бұл ... ... сана-сезімін оятуды
тездетті, жүрегінде мақтаныш сезімін ұялатты дер ... €з ... ... ... ... болады деп ойламаймын. Бағдарламаның басты
мақсаты халқымыздың кім екенін, қайдан шығып, қайда бет ... ... ... ... ... өркениетіне ұлтымыздың қосқан үлесін
анықтау болатын. Ол үшін алдымен өзімізді өзіміз танып, білуіміз қажет
еді. ... ... білу ... өшкенді қайта жандырып, тауып, қолда
барды жұртқа насихаттап, ата-бабамыздың кім болғанын жањанға мойындату
еді. Мақсат орындалған сияқты. ... өте ... ... ... ... басталған игілікіті іс осымен аяқталмауы керек.
Бұған ... ... кең ... ... ... деп ... €йткені, адамзат тарихында жасалған құндылықтарды үлкен мұхитқа
баласақ, сол «мұхиттіңң ішінен бүгінгі дамуымызға ... ... ... сүзіп, қауышып жатқан халқымыздың өзін
танып-білуге деген құштарлығы артпаса, әлі басылған жоқң,– деп ... ... жанр ... ... ... ... бірі – ... тұсы екі-үш сауал қою арқылы барлық ақпаратты алуымызға болады,
сол сияқты ... Б. ... да ... ... ... ... мәліметтерді ала білген. Аталған материал орынды
сұраққа орынды жауап берілуімен ерекшеленеді және журналистің қойған
сұрақтарын жауапсыз қалдырмай әрі ... ... ... тырысқан К.
Молдахметұлы да білімділігімен, тілінің жатықтылығымен танылып түсіп
отыр. ... ... көзі ... көкірегі ояу осындай
азаматтарымыздың еліміздің ертеңі үшін ... ... ... ... кеңейтілген отырысында Елбасы Нұрсұлтан
Назарбаев: «Біз елдіктің бір ісін, бір ... да ірі ... ... ... болатын. Сол сияқты болашаққа жол ашар
«Мәдени мұраң аясының тағы да ... ... ... және еліміздің өткен
тарихын жаңғырту мәселелері қазақ азаматтарының қай-қайсысын болса да
толғандырмай қоймайды. Сондықан да ... ... ... ... ұзақ жасауына тілектеспіз.
«Мәдени мұра ң бағдарламасы қабылданғалы, яғни 2004 жылдан бастап
«Қазақ ... ... ... ... ... атты ... айдар
жүргізіліп отырған. Аталмыш айдардан көптеген қазақ тарихына байланысты
дүниелерді тұрақты түрде кездестіруге болады. ... ... ... ... тербеген тарихшылар екен және жанрлары ... ... көп ... ... ... ... ... жылдың ақпан айында «Тарихи қайнарларға тартқан жолң атты
мақала жарық көрген. Материалдың авторы Құлтөлеу ... ... ... ... ... ... ... мына
тұсынан байқауға болады: «Елімізге қайтарылып келген мұралардың
қаншалықты ... ... айта ... 2001 жылы ... Шоқайдың
құнды еңбектерін елге алып келдік. Оны Елбасының өзі ... ... ... екі жыл ... өткеннен кейін сол мұраларды
зерттеумен айналысып жатқан кім бар деп сұрастырсақ, оған тіпті, бірде-
бір адам жоламапты да. Біз анау елде ... ... ... мемлекеттің қолында керемет туындыларымыз қалып барады деп ... ... ... ... алтынның қадірі жоқң демекші, келген ... ... жоқ. ... асыл жәдігерлердің құны сөйтіп жоғалады да
кетеді. Сол сияқты кей мамандар бүгінге дейін ең ежелгі ... ... ... мен ... ... ... ... ғана
қарастырумен шектеліп қалғанымыздай, археология, тарих, этнография,
фольклористика, өнертану секілді көптеген салалардың ... ... ... ... Зерттеу жұмыстарын тек қазақ руханиятымен шектеуге
болмайды, табылған ... ... ... ... елдер тарихымен салғастыра сараласақ өз өзімізбен тұйықталмай
өзгенің де жетістік-терін ... ... ... білсек игі болар
еді...ң дегенді айтады [12]. Мұнда Қ. Мұқашұлының айтар ойы ... ... ... және тағы да елге жеткізілуге тиісті
құндылықтарды өзіміз де қарап ... ... ... ... ... ... проблемалық сарында жазылған, өйткені баспасөз
зерттеушісі Қоже-кеев «проблемалық мақала – ... ... ... ... ... ... деп өзінің зерттеу еңбектерінің
бірінде айтып өткен [13].
Қожекеевтің осы пікіріне сай келетін тағы материал сол ... ... ... ... ... дүйім жұртты тәнті еткен ұлы сазгер
Нұрғиса ... ... неге ... ... ... ... Орысбай
Әбділдәұлы келелі проблема көтереді.
« – Сен Нұрғисаның мұражайына бардың ба? – деп сұрады ... алыс ... ... ... арнайы келген бір жанкүйер
жанындағы әріптесіне ... ... ... ...... ... бір ... қойды. Бүгін осында қонып, ертең соны барып
армансыз бір ... ... оған ... қарады да.
– Ұят болса да айтайын. Нұрағаңның әлі мұражайы жоқ,– деді басын
шайқап.
– Ой, сұмдық-ай, ұлы ... көз ... да бес ... асты, әлі
күнге көпшілік кіріп-шығатын арнайы орын жасалмағаны несі! Аруағыңнан
айналайын арқалы адамның сыңғырлаған әндерімен, күмбірлеген ... ойлы ... ... ... ғана ... алмай жүр екен ә!..ң
[14]. Мақала Әбділдәұлының өзге екі ... ... ... ... тек ... ... күн тәртібіндегі өзекті мәселе. Қазақ тарихында
орны бөлек, ғибратты ғұмыр ... ... өнер боп ... ... одағының халық әртісі, Халық Қањарманы, дарабоз домбырашы,
теңдессіз тарланбоз композитордың ... ... ... ... ... жұртқа құран сүрелеріндей мәлім емес пе? Осындай азаматты
еңбектеген баладан ... ... ... ... ... артық
айтпағандығымыз шығар. Сондықтан да болашақ-тың еншісіндегі істердің
бірінде Нұрғиса ағамызға ... ... ... онда ... ... бас ... ... еді.
Көне үнді сөзінде, «Жазуды ойлап тапқан адамның жаны жұмақтаң деген
ата сөзі бар екен. Осыған орайлас ... ... ... ... ... көрінісң атты тақырыпта Әмірхан Балқыбектің мақаласы
2004 жылдың ... ... ... ... «Сақ ... ... сыры бар
сыйлықң материалымен де танысып шықтым. Әмірхан оқиғаның жазу ... бар ... ... ... ... ... ... қалдырған
осы оқиғаның қысқаша мазмұнына тоқтала кетеді:
«Парсы патшасы Дарийдің әлемді ... ... ... ... ... қол ... ... айбыны асқан әмірші енді, шығысқа
сақтар еліне бағыт алған. Салмағынан жер қайысар қалың қол күн демей,
түн ... ... төте жол ... ... асау ағысын ауыздықтап
бөгелмей өтіп келеді. Даңққұмар ... ... ... ... сақтар
елінің шетіне де ілікті. Бірақ сақтар көрінер емес. Мидай шыжыған кең
далада көкжиекті ... ... ғана ... Бір күн, екі күн, үш
күн. Тағы аң, ұшқан құс, ... ... ... ... емге бір ... Сақ ... ... бір жер астына сіңіп не көкке ... ... ... қара ... ... қол да, ... ... асқақ арман патша да енді шаршай бастады. Көкке бұларды
мазақ қылғандай күн ғана көрінеді. Кең ... ... ... ... ... ... рұқсат етілген бір тұста ғана ... ... ... ... Бірақ бұларға қарсы шабатын қалың қол
да, немесе оның алдыңғы барлаушы отрядтары да ... бар ... ... ... бейбіт жолаушыға келіңкірейтін жалғыз ғана сақ еді. Ол
Дарийге сақ ... ... ... ... ... Ішінде құсы,
тышқан мен бақасы, бес жебесі бар сыйлықты көргенде бүкіл парсы ... ... ... Дарий болса айран-асыр.
Бұл сыйлық неге меңзейді?
Сақ қарасы көз жетер жерден жоғалғанда парсылар кеңесуге отырды.
Алдымен сөз кезегін ... ... ... ... ... алды:
– Құс ұшқан аспанымыз да, тышқан асты мен үстін мекен еткен жеріміз
де, балығы тулап, бақасы ... ... да, ақыр ... бес ... ерлік айбынымыз да сіздің құзырыңызға бағынулы болады деп тұр-
ау мына сақтар деді ол. Бұл пайыммен басқа ... да ... ... Тек ... тәуелсіз ой пікірімен танылып жүрген кеңесші
Гобрий ғана бұл ... ... ... ... ... рұқсат
етсе айтуға бейілді екендігін аңғартқан. Патша оған сөйлеуге мүмкіндік
беретіндігін аңғартқанда, ол ауыр ойдан теңселген жандай ... ... алды да ... ... ... бізге өз шартарын жеткізіп отыр. Бейбіт ... ... ... құс ... ... да, жер ... тышқан болып жер
сауғалап кірсеңдер де, бақа болып батпаққа қашып суды ... ... ... ... ... ... бұл ... €лігіміз сақ
жерінде көмусіз қалмай тұрған кезде ат басын кері ... ... Бұл ... сырын мен осылай түсіндім.
Бірақ соңғы түйін Дарийдің сөзі болды.
Осынша күн бетпе-бет келіп соғысудан қашқақтап ... ... өз ... ... ... емес пе? ... ... тайсалмай шайқасқа кіруіміз керек!– деді ол. Оқиғаның бұдан
кейінгі даму ... ... ... ... ... аңғартты.
Сақтар өз еліне өңмеңдеп келген парсыларды қынадай қылып турады, қан
жоса етіп қырды. Сақтардан келген хатты дұрыс ... оқи ... ... ... де ... жеттің.
Міне, біздің ата бабаларымыздың өз жазуы ... ма ... ... ... ... ... ... бірі бабала-рымыздың ақындығы
мен батырлығынан хабар беретін осындай оқиғадан сыр шертеді.
Сөз арасында айта кетейік, бүгін біз жақсы білетін ... ... ... ... бола ... жоқ. Алғашқы жазулар сурет түрінде көрініс
тапса, кейін ол бір таңба – бір ... бір ... – бір сөз, бір ... ... ... бір таңба – бір дыбыс секілді жолдарынан өтті. Біздіңше,
жоғарыдағы сақтар ... ... ... ... хат осылардың
алдыңғысына, сурет немесе зат арқылы ойларын жеткізуге тырысатын ... ... ... бұл ... да бұдан көрі жетілдірілген қандайда
бір жазу үлгісі болмады деген сөз ... Ал ... ... мұрагер
іспетті түркілердің өз жазуы болғандығы бүгінде әлем ... деп өз ... ... [15]. ... да, ... ... байланыс дами бастаған кезде ақпарат алмасу өте қажет шаруа
болды. Ал, ол жазу-сызусыз ... аса ... ... де ... ... қашан пайда болғандығы бүгінгі күні де сөз таластырарлық
мәселеге айналып отыр. Сондықтан Әмірханның аталмыш мақаласына толықтай
қосылуға балады.
«Мәдени мұраң айдарымен ... тағы да бір ... ... ... ... ... ... толғантадың. Фотожурналист, Қазақстан
Журналистер одағы сыйлығының екі мәрте лауреаты Сайлау ... ... ... ... ашық хат ... ... қаламгерлер! Менің есімім мен еңбегімді бәріңіз де жақсы
білесіздер. ... ... ... бойы ... ... ... қызмет етіп саналы ғұмыр кешіп келе жатқаным баршаңызға мәлім.
Сондықтан да өздеріңізге ... ... ... ашық хат ... ... сөзін бастай келе, – осыдан он шақты жыл бұрын халқымыздың сүйікті
жазушысы Оралхан Бөкей ... ... ... ... ... ... ... «Сайлау Пернебаевтың фотолабараториясы ... ... ... ... ... ... сол кездегі
Жазушылар одағы басқармасының бірінші хатшысы Қалдар-бек Найманбаевқа
қолқа салып, Жазушылар одағы ғимаратының екінші қабатындағы ... ... ... ... ... ... ... етіп
алуыма көмектескен еді. Бұл кабинетті балаларымның ... ... ... мен ... бір ... жұмсап жүріп, өз
қаржыммен жабдықтап алған болатынмын. Бұл кабинетте менің қырық жылдай
жинаған жүз мыңдай ... мен ... ... ... арасында Сабит пен Ғабит, ... ... ... ... ... Жұмекең мен Мұқағалидан бастап, Төлеген, Жұматай,
Кеңшіліктерге ... ... ... ... ... ... ... Нұрлан, Талаптан, Беріктен бастап, Нұрлан Мәукенұлы мен
Маралтайларға дейін қаншама қызықты, ... ... ... ... ... Сондай-ақ, Серке, Шәкен, Елубай, Қалибектерден, бастап
әйгілі әншілер ... ... өнер ... және ... А.Машани секілді ұлы тұлғалардың әр ... ... де аз ... ... ... Н.Назарбаевтың алғашқы
Президенттік ант қабылдауымен қаламгерлердің ортасында болған сәттері,
өзге де қайраткерлер мен депутаттардың ... ... ... ... өз ... бір ... аса құнды тарихи фототуындылар өзіммен бірге өшіп кетпей,
жаман айпай жақсы жоқ, ... ... ... жоқ, мен олай-бұлай,
бақилық болып кетсем, осынау аса құнды, тарихи суреттер өзіммен бірге ... кете бара ма ... ... ... ... Әттең, Жазушылар
одағы ғимаратының бір бөлмесі жазушылардың мұражайы болса, енді ... ... ... ... сай ... ... ... болса
деп армандайтынмын. Енді бұл арманымнан мүлде күдер ... ... ... ... денсаулықтарыңызды сарп етіп
жазған кітаптарыңызды болашақ ұрпаққа жеткізбей, жойып ... ... ... Сіздер не істер едіңіздер?! Ал халқымызға рухани
азық ... ... мен өзге де ... ... асыл
бейнелері бедерленген суреттер де жойылып кетпей, болашақ ұрпағымыздың
игілгі болатындай ескерткішке ... ... ... ... ... Міне ... өздеріңізден бұл мәселенің
оңды шешім ... ... ... ... ... ... басшыларынан фотосуреттер сақталған және менің
фотолабараториям болған осынау шағын бөлмені немесе ... ... өзге бір ... ... маған алып беруге үн қосуларыңызды
өтінемін. Бұл менің ғана емес, ... ... ... көз алдымыздан
кетсе де, фотобейнелері ескерткіш болып менің архивімде қалған айтулы
тұлғалардың да ... деп ... [16]. ... ұсыныспен ойын
аяқтаған екен. «Бір халық өзінің тарихын білмесе, бір ел ... ... оның ... өзі де ... ыңғайлы болып тұрадың. €з
тарихыңды ... ... ... ... ... ... тұрған
Бауыржан Момышұлының осы бір пікірі Сайлау Пернебаевтің де пікірімен
сай ... ... ... ... ... сақтауға қазақ жерінен
орын табылса, нұр үстіне нұр болар еді. Әрине, ... ... ... ... ... сөз ... алмайды, сондықтан біздей
жастарға және артта өсіп келе жатқан өскеншектерге құнарлы зат болатын
шежірелердің жоқ ... ... ... ... ... өзі ... ... шешу жолы
ретінде қабылданғандықтан ба екен, әйтеуір осы орайлас ... ... ... сарында жазылғандығын байқауға болады.
Сол сияқты Пернебаев мырзаның да ... ойы ... ... ... ... ... «Тари-хымыздың тірегі еді ғойң атты
«Қазреставрацияң республикалық мемлекеттік кәсіпорынның директоры Қанат
Тұяқбаевтың мақаласы да осы ... ... ... сақ ... ... тілін, ділін, дінін зеріттеуде артта ... ... ... ... ... ... жайлы тек шетелдік ... ... ... ... ... ... табыстармен ғана шектелуі-
міз қынжылтады.
«Тарихи-мәдени ескерткіштерді ... және ... ... оны іске ... арнайы ұжымның (Жергілікті
ескерткіштерді қорғау қоғамы) болмуы себепті көптеген тас қорғандар мен
ортағасырлық қала ... ... әкеп ... жатыр. Жер бөліп беру
ісі аса өрескел заң бұзушылықтарға алып баруда, жергілікті әкімдер ... ... ... ... ... ... қорғау
аймақтарын сақтамай, егістікке беріп, тіпті, көне қалалар орнының
үстіне жол ... ... үй ... да ... ... ... Түркістан ауданындағы Әбдіәл, Мәлік, Иқан, Қарнақ, Құшата,
Ақан ... ... ... ... ... және т.б. ... ... осылай бұзылуда.
Сондықтан, біз жасамасақ, бүгін аға ұрпақтың ... ... ... ... де басымызға түсіп, келер ұрпақтың бізді де айт-пайтыны
анық. Жаңа заманның мәдениеті мен ... ... ... ... ... негізінде сабақтаса жалғасуы тиіс. Кеңес дәуірінде де
сол ... ... ... ... ... шығармашылығына
арқау еткен әлемге танымал мәдениет және қоғам ... ... ... ... М. ... С. Сейфулин,С. Мұқанов
қалай қымбат болса, келер ұрпаққа да сол дәреже де олардың ... ... ... ... ... ... елдерінен үлгі алуға болар
еді. ... ... ... бес ... балаға дейін тарихи
ескерткіштердің ел ... ... ... ... байлығы, ертеңгі
өзі жейтін нанды табатын құралы екендігін әбден түсінген. Сондықтан
олар кез келген туристке ... ... ... етуге құмбыл болып
тұрады. Жас ұрпақты осылайша тәрбиелеуді жолға қоймай, қазіргі ұрпақтың
тарихи, мәдени ескерткіштерді ... ... ... жеткізуі тиіс
екендігін санасына ... ... ... ... деп алып ... ... өз атын ... қою, топырағын қазып
алып, егістікке құрылысқа пайдалану, үстіне жол ... үй ... ... мал жаю сияқты келеңсіз оқиғалар тоқтамақ емес.
Соңғы кедерде елімізде Қазақстан мәдени мұраларын сақтап ... ... ... ... ... ... атқарылып жатқаны
белгілі. Дегенмен осы уақытқа дейін қордаланған, ауқымын айтып болмас
істер әлі алдымызда тұрң [17]. Міне, бұл ... да ... ... адамдар қолда барда алтынның қадірі жоқ дегеннің кебін келтіріп,
тарихи ескерткіштерді сыйлап аялаудың ... ... ... ... жазулар жазып тастаумен көрініп жүр. Жүрегіңді қынжылтатын
осындай істердің тиылуын көздеген проблемалық мақала тақырыбына сай өте
мәнді жазылғандығымен ерекшеленеді. ... ... Арқа ... ... елді ... ... ... өткір
сарказмға толы өлеңдерімен елге тізесі батқан атқамінерлерді аяусыз
шенеген, «Нұрлы Ғайымң, «Шањар Бануң, «Әбу ... ... ... ... мен ... ... ... дастаны, таға басқа
еңбектердің авторы Дия қажы ... ... ... яки бір
кескіндеменің сырың деген тақырыптағы ҚР мәдениет қайраткері, ... ... ... ... Төрехан Майбастың мақаласын [18],
фольклортанушы Берік Жүсіповтің «Тұрмағамбет шайыр жырлаған ... ... ... ... ... ... тарихи тақырыптарға
жатқызуға болады [19].
Тарих ғылымдарының докторы, профессор Мұратхан Оразбайдың «Кетбұға
күйшінің тарихи суреті табылдың ... ... ... ... ... 45 нөмірінде жарық көріпті. Онда: «Кетбұға қазақ ұлтының
тарихында болған адам. Ол он үшінші ... ірі ... ... ретінде танылған. Ол тарихи атақты тұлға. Шыңғысхан дәуіріндегі ең
ірі күйші әрі домбырашы, музыкант. Атақты ... ... ... ... ірі ... әрі ... ... ретінде танылған.
Кетбұға шамамен 1195 жылдары қазіргі Ертіс өзені бойында ... Ал осы ... ... суреті Тењран қаласында табылған екен.
Тарихи жазбаларды көне парсы тілдерімен салыстыра зерттеу барысында,
1990 жылдары ойламаған жерден ... ... ... ... ... «ресім Кетбұға найманң деген көне парсы жазуы ... ... ... сол мұражайда сақталған көп суреттері ішінде қазақ
ұлтының тарихи домбырасын ... ... ... қара ... мына ... орны айрықша едің,– делінген [20]. Кетбұға
күйші ... және оның ... ... ... ... ... алуға
болады.
Тарихта есімдері кең тараған Болған Ана, Талмас Ата және ... ... ... ... әдебиетің басылымының «Мәдени мұраң
айдарынан ... ... ... ... ... ... ... оқығанда: «Бұрынғы заманда Талмас ата деген әулие болған.
Бәйбішесінің аты Болған, тоқалының аты Белең. ... ... ... ... ана Сарысудың бас жағында Белең ана Сарысудың аяқ
жағында, Ақбикеш Қаратауда қоныстанғанекен. Көп жұрт ... ... ана ... ... ... ана сол қањарлы Шыңғыс ханның немересі.
Құлан қатын туралы қазіргі жұрт ... ... Ал, ... ... да ... ... парсы, түркі тілдерінде жазған кітаптарында
Болған бике туралы да талай деректер ... ... ... Шыңғыс ханды көп елге қырғын салған жауыз басқыешы ретінде
көрсету салдарынан, күрішпен бірге ... тк ... ... ... ананың ешқандай күнәсі болмаса да, ол туралы кеңінен
жазылмады, айтылмады. Тіпті, сол болған анадан ұрпақтары да ... ... осы асыл ... атын да ... ... ... ... шыға
бастаған еді.
XXІ ғасырда белең алған жањандану дәуірінің негізін қалаған Шыңғыс
хан еді. €йткені ол ... ... бір адам ғана ... ... ғана дін ... көздеген Шыңғыс ханның мемлекеттік мөрінде «Көкте-
Құдай, жерде Құдайдың ... ... ... мөрі ... Ал, ... негізгі заң сияқты, «Жасақтыңң бірінші
бабында: «Жер мен көкті жаратушы, байлық пен ... өмір ... ... ... ғана қалауымен беретін, барлық істе барынша
құдіретті бір құдайға сенуді ... ... де ... ... ... ... басқандай көрініп тұр. Шыңғыс ханның жањанды жаулап
алушылық осы саясатына көнбеген наймандар еді. Сол Найман ... ... да ... тарихтан белгілі. Ал, Қаңлылардың
ежелден өз мемлекеті болғаны Қытай жылнамаларында сайрап жатыр. ... ... ... ... 2600 жылдық тарихы бар Қаңлылар
мемлекеті де қазіргі Қазақстан Республикасының бастацында ... ... ... ... ғалым Кюннер басқа да шетелдік
талай тарихшылар мойындауда. Сиратори мен ... ... ... ... қазақтар деп ашық хат жазды. Амал не, бұл тұжырымды
шетелдіктер әлдеқашан мойындағанмен ... ... ... шыққан
өз тарихшыларымыз әлі күнге дейін сол шекпеннің көлеңкесіне сүрініп
қабынумен ... ... ... ... ежелгі грек ғұламасы Геродот
бірнеше кітаптан тұратын атақты еңбегінде өзінің өмір сүрген заманында
ғұн, қаңлы, үйсін ... ... ... ... көшпелі
жауынгер тұрғындарын парсылардың сақтар деп жазғандықтан сақ ... ... деп ... ... ана және ол ... ... бір ... тайпасының ғана
емес, қазақ халқының тарихына тікелей қатысты ... ... ... ... бикенің әкесі Жошы ханның шешесі қазақ ... ... ... ... өз ... ... ... хана
Жақамбы Тұғрылдың қызы, ал жұбайы тағы да халқымыздың ... ... ... ... ханы ... ... ананы таза монғол деп айта алмаймыз.
Оның үстіне Болған бике мұсылмандық ... ... да ... ел ... ... жақсы сақталған. Оның басына әулие
ана ретінде ұл сұрап, қыз сұрап барған келіншектердің және сырқатына
шипа ... ... ... де ... ... ... еш ... қара кеңгір және Сарысу өзендерінің тоғысқан биік төбедегі
үлкен қорымда Болған ана мен ... ... ... ... ... ... алыстан көз тартады. Сөз жоқ, Болған ана мазары күрделі
жөндеуді, ал оның өмір ... ... одан әрі ... ... ... ... сақталған күмбез Президентіміз Н. Назарбаев жариялаған
«Мәдени мұраң бағдарламасына сәйкес қалпына келтірілсе, құба құп. ... ... тану үшін әлі ... ірі ... ... ... ... мұраң бағдарламасы аясында кез келген көлемі жағынан ірісі
болсын, кішісі болсын тарихи жәдігерлердің, ескерткіштердің, одан қалды
зираттардың ... ... ... ... ... әрі ... әрі проблемалық мақалаға жатқызамыз. €йткені,
Болған ана туралы толып тұрған ақпарат ала аламыз және де ... ... ... ... ... сарыны кездесетіндіктен
аталмыш жанрдағы мақалаға жатқызуға болады.
Тарих – рухтың жаңғыруы. Оның зерттелу аясы да, алар орны да ... ... ... ... ... кең, ... атқарар
игі істері көп екендігіне көзіміз жетіп отыр. «Қазақ әдебиетің сияқты
арнайы айдар тағып, атқарылған, атқарылатын тарихи мәселелерді ... ... ... ... – өте ... ТАРАУ
АЙТАРЫ МОЛ АЙДАРЛАР
«Қазақ әдебиетің газетінде Тоқтамыс хан мен ... ... ... ... ... Шыны ... кезінде мектеп
қабырғасында тарих пәнінен ... ... ... ... ... ... мен ... мен едім...ң, «Ханнан қырық
туғанша, қарадан бірақ-ақ тусайшың, «Махамбеттің мұсылманша сауаты өте
жоғары болғанң, «€теміс ... ... ... ... ... ... хан ол ... деген сияқты тақырыптардан әңгіме өрбіткен
Мақсат Тәж-Мұрат пен тарих ғылымдарының докторы, профессор Талас
Омарбеков тарихи ... ... ... ... зерделеген.
Бұл материалдардың танымдық дерегі өте мол.
«Бұл жүрек ... ... ... ... ... деп ... ... Махамбетң
мазмұны терең зерттелген публицистикалық мақала. Т. С. Амандосовтың
«Қазақ ... ... ... атты ... ... былай деп анықтама берілген екен: «Публицистикалық мақала
заманымыздың және оның ... ... ... керемет істерін баспасөз
бетіне терең түсіреді. Публицистикалық мақала қоғамдық және ... ... мәні бар ... сезімін, заман лебін оның тек бүгінгісін ғана
емес, оның өткенін де жете баяндаумен ... ... де ... [22]. Амандосовтың осы зерттеуіне сай келетін аталмыш
материал публицистикалық мақаланың ... ... ... ... ... алатын болсақ: «Махамбеттің атасы €теміс, €темістің
атасы Құмәлі. Мәлі деген кісі жауда қолға түскен тұтқын ... ... ... ... ... еншілес қылып алған. €зін өзі қызылбастың
Нәдірше деген патшасының тұқымымын дейді екен. Құлмәлі деген бұ ... ... ... ... ... бөлек ел деп, ... ... ... мұны ... ... жазды. Ол ел аузындағы
әңгімеге сүйене отырып, ... шын аты ... ... көрсетті
және оны парсы Нәдір шақтың ұрпағы не соның әскер басыларының бірінің
баласы деп ... Осы ... ... Бектұровтың ордалық жидашы
Ғұмар Зариповке сілтемесімен Махамбетті ашамайлы керейден шығарған
мақаласы да басылды. Ол ... ... ... ... жасаған
шапқыншылы-ғында қолды болып соңыра оларға кездескен Жаубасар батыр
тартып алған ашамайлының екі баласының бірі. Бертін Ақселеу ... ... ... ... ... сүйене отырып, Құмаәлі
тарихының түркімендік төркінін негіздеді. Тақырыпты ... ... Әнес ... ... ... атты ... кітабінің бір
тараушысын тұтастай ақынның түп-тұқиян тарихын ... ... ... осы ... ... фактіге сүйене отырып, тек ... ... ... ... бойынан көптегн ақпарат алуға болады. Мысалы,
Махамбеттің ата-тегі жайлы әңгімелердің ... ... ... ... Бірде Мәлі деген құл, екіншісінде Құлманияз,
үшінші бір әңгімеде ... ... ... бірде қызылбас, екінші
бірінде түркімен сияқты әртүрлі ақпартты берген. Мақаланы оқи ... ... ... өте жоғары болғандығы туралы да мәлімет
алуға болады. Материалда: «Бұл жерде ... ... ... ... ... тақырып шығады. Көп сөздің сұғынан қаймықты ... ... төрт ... Шыбынтай, €теміс, Қобдабай, Айтай деп
қазақы есіммен ... Осы ... ... те ... ... сырт ... де ... екен. Мәселен, Махамбеттің шашы
жирен, сақалы шымқай қара, қой көзді болған. ... ... ... ... деңгейлес, иілмейтін, шарп
жігіт болған. «€зі болған жігіттің түп атасын сұраған итң деп, ... ... ... келгендердің бетін батыл қайтарып тастап отырған.
Шариғат рұқсат ететін мөлшерде төрт әйелді түгел алған ... ... он ... ... ... ... аударып
(арабша) ат берілген Бекмұхамет (Бекмағамбет), Мұхаммед ... ... ... ... (Ыбарайым), Аюб (Айып), Хасан (Хасен),
Исмаил (Ысмайыл), Сүлеймен және Осмайыл. Ішінде дәретсіз жер баспайтын
діндәрі де бар. ... ... ... тіптен қарайда ағасына қылыш
сілтеніп жатқанда намазын ... ... ... ... ... үш ... туған «тоғыз бөрігең түгел мұсылманша ат
қойылуы тұңғыш ұлы Тоқтамыс туылғаннан кейін батырға ислам ... ... ... өлімінің құпиясы жайлы тарихи деректерді ... ... ... ... ... старшын Исатай
Тайманұлының жігіттерін ертіп келіп, €темістің ауылын шауып ... ... ... көп сыр ... ... бұл ... қашып қазақ жерін паналаған татарлар болуы ... ... ... ... бойынша, €теміс әлгі ... ... ... ... осы ... аманат үйінде 1817 жылғы
екінші қарашада о ... ... ... әкесі жайлы патша
әкімшілігінің ... 1819 ... ... Осы жылы ... ... ... ... тағайындалады, соған қарағанда €теміс айтылмыш
жылы қысас қылып ... ... ... салт ... ... ... маңына жеткізілген. Ел аузындағы €теміс
зираты осың ... хан ... ... ... ... халқының тәуелсіз тарихының
өшпес шамшырағы, үлгі ... ... ... ... ... болмауға шақырып тұратын жарық жұлдызы. Осындай жұлдызымыздың
тарихының бұрмалануы ... ... ... ... ... ... бас ... жанрымен бере білген тарих ғылымдарының
докторы, профессор Талас Омарбековтің мақаласы өте ... ... «Жас ... серігіндең бас мақала жанрына мынадай
анықтама беріледі: «Бас мақала үкіметтің күн ... ... ... ... рухани міндеттерін жұртқа түсіндіруді, ресми
документтер мен нұсқау, ... ... ... ... күн ... қоса қою, қозғап отырған тақырыптың көкейкестілігі, алда тұрған
міндеттердің ... ... ... алу, ... ... ... түйіндеменің нақтылығы, тақырыпты әңгімелеудегі ... ... ... [25]. ... бұрмаланған Тоқтамыс ханң
атты материал осы аталған талаптардың барлығына да ... ... бас ... жанрына жатқыздым. Мазмұны тиянақты, көтеріп
отырған ... ... яғни ... ... ... ... ... сондай-ақ, келтірілген факті, жасалған
түйіндеме де нақтылығымен ерекшеленіп тұр. Оны ... ... ... «Л. Н. Гумильев тәрізді орыс тарихшылары Тоқтамысты
тек татар ханы етіп көрсетуден арыға барғылары келмейді. Олардың ойынша
Тоқтамыс ... бір ... ... біреуң. Оны белгілі бір халықтың
өкілі ретінде бағалағысы ... ... ... тарихшылар
Тоқтамыстың мұсылман екендігіне де ... XІV ... ... ... ... ... ... қызметінде ұзақ жыл болған түркі
тілдес ... ... ... ... ... ... ... Мұсылмандықты жоғары бағалаған Әмір Темірдің оған барынша
қамқорлық жасап қана қоймай, оны тәрбиелегені, оның Ақ ... ... ... және ... осы ... ... ... қарағаны белгілі. Ол заманда Әмір Темірдің
жанында жүріп мұсылман болмау ... ... М. ... ... ... кезінде мынадай мәтел тараған: «Біздің ел ... да ... ... бас ұрып ... да ... ... да шындық осындай. Орыстар Тоқтамыс ханға тәуелді ... ... бас ... ... ... ... оған ... берген Дмитрий
Донскойларды ұлттық мақтаныш етіп ... ... ... ... халықтың мерейін үстем қылған ірі қайраткер Тоқтамыс ... біз неге ... ... ... ... ... ... бір
елі қалмай қойған Шәдібек Тобыл өзеннің ... ... ... ... өзі ... ірі тарихи тұлғаға айнала қоймады. Тоқтамыстың
сегіз баласы бар. Олардың есімдері – ... ... ... - ... Крим - ... Исканда Бу - Са ид, Кучик, Кадир - Берди, Джаллал
ад - диннің баласы - Бу - Са ид, Кепенің ... - ... ... ... Ширин-бек, Карим - Бердинің баласы – Са ид- Ахмад. Тоқтамыс ханның
қыздарының ... ... ... ... ... бек, ... ... және ресейлік тарихнамада Тоқтамыстың
мемлекеттік және әскери қайраткерлігіне біржақты, ұнамсыз ... ... Оның ... ... ... ... Орданың бұрынғы
құдіретін қалпына келтіруінен және ... ... ... ... қиын емес. Алтын Орданың орыс жерлеріне үстемдігін
қалпына келтірген Тоқтамыстың әрекетін орыс ... ... ... ... өзінің еңбектерінде орыстар мен түркі
халықтарының қарым-қатынастарынан өзара ... және ... Л. ... ... тарихшыларымыздың өздері де жаппай
айыптап келеді. Осы көзқарастан әлі арылмаған түркі халықтарының, ... ... ... да ... ... қызметіне күні бүгінге
дейін әділетті баға бере алған жоқ.
Екіншіден, тарихнамада ... пен Әмір ... ... ... үстірт ойлы саясаткер ретінде сипаттау орнығып қалған.
Шын мәнінде Тоқтамыстың барлық іс-әрекеті Алтын Орданы Әмір ... ... ... ... ... еді. Сондықтан
да ол Әмір Темірмен шекаралық аймақтарда Алтын Орда ықпалын нағайтуға
бағытталған ... ... ... Сонымен бірге деректер оның Әмір
Темірдің Алтын Ордағы жорықтарын дипломатиялық жолмен ... да ... Жошы ... ... халықтарының тәуелсіздігі мен
еркіндігін қамтамасыз ... және ... ... Орда ... ... ... сахнасына қайтадан алып шыққан тарихи тұлға осы
Тоқтамыс еді. ... ... ... ... ... ... ... басталатындығын мойындар болсақ, тарихымыздағы Тоқтамыс ханның
жағымды рөлін де мойындаған жөн деп ... Ал, бұл ... ... ... ... ... ... қайтадан
қарауды қажет етедің [26].
Сөзіміз дәлелді болсын деп біраз мысадларға тоқтала кеттік. Ол
мысалдарда ... ... ... ... төңірегінде ғылыми
пікірлер айтылған.
«Қазақ әдебиетің газетінің тағы бір ... ... бірі ... деп ... Онда ... тарихи тақырыптар жарық көреді,
өткен ата-бабаларымыздың және де ... ... тән ... ... сыр ... ... дегеніміз – ол өткен өмір туралы
романң демекші, болашақ туралы тарихымыз роман етіліп ... ... ... ... көз жеткізіп мақала жанрын тудырып отырған
көптеген тарихшылар, зерттеушілер, журналистер тарих тақырыбына қалам
тербеп жүр. ... ... ... ... ... аталмыш
айдарынан жарық көрген ... ... ... ... атты
мақаласын атауға болады. «Бір ғажабы ... де ... ... қазақ топырағында туып, мұсылман елінінің біраз
бөлігін шарлап, аты мәшњұр болған ... бірі ... ... біле ... Түркия елшілігінің көз жеткізген мәліметі бойынша
Хұсаммеддин еңбектері Ташкенттің «Шығыстануң ... және Иран ... ... ... ... ... Сол сияқты
Қазақстаның елшілігінен алынған хабар бойынша Мысыр ... төрт ... ... ҚР ... ... ... Президент апаратының «Үкімет жаршысың жұрналында сөз болып отырң,–
дейді автор.
Ғұлама өз ... «әл ... ... ... де ... ... жері Түркістандағы Сығанақ қаласы деп көрсетілген. Ол њижрада
қайтыс болған. Мақала авторы ... ... ... туралы барлық
елдерден жинақталған еңбектерді Қазақстанға жеткізіп ... қол ұшын ... ... ... Әрі көзі ... ... Хусаммеддин өмірі мен еңбектерін зерттесе ол жайлы
еңбектенгісі келетін жазушыларға да ... жол ... ... еді ... ... ... ... Атабаевтің «Тарих пен дерек көзі
– фольклорң деген мақаласы да тарихи әрі танымдық ... ... ... академик Ә. Марғүлан, Р. Бердібаев, С. Қасқабасов, З.
Сейтжанов сияқты ... ... ... ... ... отырып, факті ретінде қолданып жазған. Сондықтан бұл дүниені
танымдық мақалаға жатқызуға ... ... ... ... жағынан,
жүйелі пікір қозғалып, күн тәртібіне мәселе ... ... ... ... аргументтер келтіре отырып факті,
деректермен дәлелденгендігі жағынан мақаланың ... ... ... өмірінің белгілі бір кезеңдерінде пайда ... ... ... да тән табиғи құбылыс. Дегенмен, әрбір
халықтардың өзіндік даму ерекшеліктеріне ... ... ... ерте, бір халықтарда кеш пайда болуы, біреулерінде ерте
жазба тарихқа жол беруі, ... ұзақ ... ... ауызша
баяндаудың негізгі түрі ретінде сақталуы мүмкін. Осындай тарихы
ғасырлар бойы атадан ... ... ... ... ... бірі –
біз. Халқымыздың өмір салтының ерекшелігіне ... оның ... ... ... сол ... ... айту арқылы, яғни ... ... ... ... Академик Ә.Марғұланның айтуынша, фольклор
қазақ халқының кемінде 2.5 мың жылдық ... ... көзі ... ... ... саналы іс-әрекетінің барысында жасалынып,
тарихпен ілесе дамып ... ... ... Демек, фольклор халық
өмірінің айнасы, оның тарихының ажырамас ... ... өз ... төл ... негізінде зерттеу мүмкіндігіне енді ғана қол
жеткізген қазақ тарихшылары үшін фольклорды пайдалана білудің ... ... ... ауыз ... ... ... фольклортанушы
ғалым Рахманқұл Бердібайдың сөзімен айтсақ, «көлемі мен биік ... ... ... өмірінің, тарихи-әлеуметтік істердің,
күрестер мен қайшылықтардың, армандар мен ... ... ... ... ... мен ... ... туралы
білімдердің шоғырланып, ерекше жарасым тапқан энциклопедиясы.
Фольклорлық туындларды халқымыздың бірнеше мың жылдық ... ... ... ... ... ... ... солар арқылы бүгінге
жеткен мәліметтерді, тарих ғылымының ... сай, ... ... ... ... ... ... Халқымыздың ауызша тарих
айту дәстүрінің негізінде пайда болған туындылардың ... ... 1993 жылы ... ... «Қазақ фольклорының
тарихилығың атты монографияның алар орны ... ... ... танымал фольклортанушы ғалымдар Р. Бердібаев, С. Қасқабасов, Т.
Сыдықов, З. Сейтжанов, Б. Әбілқасымов, тағы ... ... ... пен ... ... ... отыратындығы сияқты,
фольклортану мен деректану да бірін-бірі толықтырып отыруы тиіс. Бірақ,
әзірге іс жүзінде олай болмай отыр. Ол ... ҚР ҰҒА ... Р. ... ... ... тану үшін қажет жерінде
тарихтың да, археологияның да, этнографияның да, музыканың да, тілдің
де шарттылықтары ... келе ... ... орай ... құлашы осындай түрлі пән жетістіктерін меңгеру дәрежесіне
көтеріле алған жоқң деп, тек, фольклортану мәселесіне ғана ... ... ... ... ғылымдарындағы ең басты проблема әр түрлі
сала мамандарының ортақ мақсаттан шыға ... бір ... ... ... ... жүргендіктері туралы айтадың [30].
Жаны тарихты сүйетін, еліміздің арғы-бергі ... ... ... ... ... ... ... етіп жүрген асыл жандар
шоғыры қазірде молайып ... ... ... бірі ... ... Ғылым Академиясының корреспон-дент-мүшесі,
Халықаралық Қазақ-түрік университеті қазақ ... ... ... ... елге ... ... ... Рахманқұл
Бердібаймен Түркістанның өткені мен ... ... ... ... «Түркістан – руханият ордасы, оған ерекше мәртебе
беру қажетң деген тақырыпта сұхбат ... ... ... құрылған бұл сұхбат барысында шежіреге толы мекенге үкімет
тарапынан жасалатын ... аз ... ... ... Түркістан қаласына айрықша мәртебе берілу мәселесі. Бұл
жұртшылықтың көптен бері көтеріліп келе жатқан ... ... ... ... ... аймақ құқығын беру қажеттілігі. Қазіргі
кезде Қазақстанның экономикалық қуаты өрлеуге бет алып ... ... ... ... туристік орынға айналдыру үшін,
жаңадан қонақүйлер, бассейндер, фонтандар ... ... ... ... орта және кіші ... дамытуға, тарихи
адамдардың ескерткіштерін тұрғызуға, парктер мен бақтарды кеңейтуге
курделі қаржының бәрін ... ... бере ... ... қала мен
оның аумағының абаттануы үшін жоғарыда аталған ... ... ... [31]. Менің ойымша қасиетті Қожа Ахмет Яссауи, Арыстанбаб, ... ... орын ... ... ... тән ... туристік ордаға айналдырған дұрыс-ақ. Бұл ертең іске аса қоятын
шаруа емес, ... да, ... ... ... ... ... керек
сияқты. Қасиетті ордан мұсылмандар да, кәпірлер де таптап өтетін, шарап
пен сыраға ... ... ... ... ... ... керек. Тек дәреттері үзілмеген, бір Аллаға сиынып, ниеттеріне
бас иіп келген ұлттырдың жиналып, рухани ғұмырларын толықтырып кететін
ордаға айналдыру ... ... ... ... ... ... «Ұлт санасын оятқан ұлы тұлғаң атты
Кенесары Қасымұлының туғанына екі жүз жыл толуына орай ... ... [32] және ... ... ... ... ... сертке сермеген Сырым батырң атты
мақаласы, сондай-ақ, аталмыш айдармен ... ... ... ... қаруландырған кім? Немесе Тәттімбеттің ... ... атты ... [33] да ... мәні зор, ... ... ... дүниелер десе болады.
Әрбір халықтың тарихында оның топтасуына, ортақ мақсат міндеттерді
қалыптастыруына әсер еткен оқиғалар болады емес пе? Ол ... ... азат ... ... енді бірі ұлт ... ... арналуы
мүмкін. Ал қазақтың басынан өткерген, ұлт санасын оятуға тырысқан, 1837-
47 жылдардағы он жыл ... ... Хан ... ... ... ... талқылай келе тарихшы Шәріпбек Әмірбек «Кенесары
көтерілісіне жаңа көзқарас Алаш қозғалысымен тығыз ... ... ... ... ... бір амалы ретінде Кенесары қозғалысы
туралы мәселе қозғап, ұлттық сананы ... ... ... қорытын-
дыға ... ... ... ... батырң атты мақалада тұлғаларымызды
тани алмай тантырап қалмаймыз ба деген мәселе ... ... ... ... ... орын алып отырған
олқылықтар белең алып келеді. Басылым бетінде бір адам екі ... яғни ... ... екі ... суретімен берген.
Тағы бір өзекті мәселе, тарихи тұлғаларымыздың өмірі мен қоғамдық
қызметі жайлы сөз ... ... ... ... ... жөнінде. «Әсілі, қателіктің ең жаманы энциклопедияда кеткен
қателік. Құдай ... ... ... ... Қазақ Совет
Энциклопедиясы да құралақан емес екенін көзіқарақты жұрт жақсы біледі.
Сондай қателіктің бірі осы ... ... ... ... ... еді. Енді сол ... ... тіпті «студенттер мен оқушыларғаң арналған оқулық
іспетті кітаптарға да көшіріле бастапты.
Мен ... ... ... ... кезінде айтқанмын да. «Не
айтсақ та біліп айтайық, ағайынң атты «Қазақ әдебиетің газетінде ... екі ... ... ... да. ... одан ... ... енді кітаптан кітапқа көше бастаған соң, тағы ... ... ... ... Бұл ... ҚСЭ-дегі «С. Д. Патша
өкіметіне ... ... ... ... ... жазған бір хатында: «Сіздер түрлі әдістермен алдап, қолға
түсірген Ноғай, Башқұрттар сияқты бізге де ... ... ... ... деп жазады деген тұжырым. Оқырмандар мұның несі
қате деп ойлауы мүмкін. Бұл жерде, Игельстромның тек қана ... ... ... сол ... да ... ... Уфа ... әкімшілік аймағының наместнигі екенін айтпай-ақ қояйын. Гәп онда
тұрған жоқ. Мұның қате ... ... ... ... ... хаты жоқ, ... да ... болуы мүмкін де емес. €йткені
Сырым мен ... ... ... хат ... ешқашан ушыққан
емес. Екіншіден, ушықпақ ... ... ... ... ... ... генерал поручик Игельстромның дәл өзі. Әрине,
екеуінің түпкілікті ойлары екі бөлек. Бірақ, ойға ... ... ... ... әдістерне уақытша мүдде ортақтығы болғандығы
айқын. Үшіншіден, Игельстром ... ... ... жақсы қараған адам.
Мысалы, оған дейінгі генерал-губернаторлар қазақты тұқыртып ұстап отыру
үшін башқұрттарды шекарадан бері емін-еркін өткізіп, ел ... ... ... ... жол ... ... Игельстаром соны айқын
сезініп, патшайым Екатерина ІІ-ге ... өзі өлке ... ... тиым ... адам. Осы уақытқа дейін қазақтарға тек ... ... ... де ... ашық айтқан ... енді ... ... бұған қоса, өзі Ералының ... ... ... босатуға тікелей жәрдемдескен кісіге Сырым әлгіндей
хат жазуы мүмкін бе? Жоқ! мұндай хатты Сырым ... ... ... ... ... ... генерал-губернатор болып
келген, сөйтіп баяғы И. И. ... ескі ... ... ... алып,
«бұл қазақтарды басқарудың жалғыз-ақ жолы ... ... қыра ... ... ... ... А.А. Пеутлинкке жазған. Сырымды ... ... айта ... тағы бір ... бар. ... ең болмаса
бір көшесінің аты Сырым батырдың атына берілетін жөні бар еді, ... жоқң ... ... ... ... ... ... материалда хан
Кене мен Тәттімбеттің арасында тығыз ... ... ... Кене ... ... ... ... дегенде Тәттімбеттен алған
екен. Тәттімбетте мылтық жасайтын зауыты болыпты. 1839 жылы Тәттімбет
(ол кезде Тәттімбет Арқада ... ... ... ... ... ... ... орыстың көмегімен Түндік өзенінің бойында Бестал
деген жерде зауыт салған екен. Зауыт іске 1844 жылы ... ... ... ... ... 1294 ... ... 44 тонна қара мыс, 28.2
тонна тазартылған мыс, жарты тоннадан астам ( 575 кг ) ... ... ... 1861 жылы мамырдың 16-нан 17-не қараған түні зауытты
Мыңбай деген қазақ өрттеп ... [34]. ... ... ... ... мақала проблема көтеріп отырғандығымен ... ... ... ... проблемалық мақаланы жоққа
шығарады. Яғни, проблемалық деп ... ... ... оның ... ... бермейді, мәселе ... ... ... ... «жай ... деген тоқтамға келеді де оған былай
анықтама береді: «Ең жиі қолданылатын, барлық мәселелер жайында жазады.
Шешімін таппаған саяси ... ... ... ... де ... ... ... мәселе қою, талқыға
салып, пікір алуға шақырады, проблеманы шешудің өзіндік ... ... ... ... ... береді [35].
«Қазақ әдебиетіненң заметка жанрымен берілген ... ... ... ... ... ... ... «Ұлы
тұлғаларң, «Бір шоғырң сияқты тақырыптағы еңбектер бар. Темірбек
Қожекеевтің ... ... ... ... ... «Заметка
газет материалдарының ең қарапайым, ең жеңіл жазылатын түрі. Ол ... ... ... бар ... ... ... ... ғана,
ел жұртқа содан мағлұмат беруді ғана мақсат етеді. Саяси-қоғамдық мәні
бар үгіттік, ... ... бар ... мән, ... факті ғана арқау
болып, оның сонылығы оқушы мағлұматын байытар жаңалығы болуы керекң,–
деп ... ... [36]. Осы ... сай ... ... ... таратып тұрған материалдың бірі – ел тарихының әйгілі
тұлғалары ... ... ... ... М. ... ... А. Сейдімбек, сияқты авторлардан құралған ... ... ... ... ... ... мәлімделген. Еңбекте екі жарым
мың жыл аясы қамтылып, ел тарихының жүз елуге тарта әйгілі тұлғалары
бейнеленеді. Осы ... сол ... ... ... ... мағлұмат
берілген [35].
«Тарихң айдарында атына заты сай, ақпаратқа толы ... ... ... ... ... тақырыптарға қазақ-орыс
қатынасының ең бергі тарихын Русь пен Қыпшақ тайпаларының ... ... ... ... Киев ... Владимир Мономах
(1053-1125 ж. ж.) көршілерімен екі арадағы жаугершілікті жойып,
бейбітшілік орнату үшін үш ... ұлын ... Юрий және ... ... ... үйлендірген және орыстардың да бір кезде
Алаштың құрамында болғанынан мәлімет ... ... дос ... ... ... ... деген тарихи дерегі бар мақаланы жатқызуға болады
[36].
Әдебиет өкілдері (XІІІ- XІV) Саиф Сараи, Хорезми, Құтб ... ... ... ... әр қилы ... ... ... дәм-тұзы таусылғанша сонда тұрып, жат жерде әдеби
шығарамшылықпен ... ... ... ... сол сияқты
Берке Факињ ақынның кім екендігін, өмірі туралы не айтылғандығы жайлы
сұрақтарға өз ... ... ... ... ... ... ... Әлібекұлының «Мысыр жерінде ... ... ... ... ... болады [37].
Тағы да айта кетерлік мәселе, «Ұлы тарихтан ұрпаққа өнегең атты Ш.
Есенов атындағы Ақтау ... ... ... ... мен ... ... мақаласы жастарға тәрбиелік мәні
зор, бүгінгі күннің ... ... ... отырған құнды дүние.
«Жастарды тарихпен тәрбиелеу, яғни халқымыздың өткенінен ... ... ... ... дәстүрін жадымызда ұстап, соған лайық ұрпақ
тәрбиелеу – Елбасымыздың Тәуелсіздік алғаннан бері ... келе ... ... ... ... ... ... деректермен, көркемдік
қуатпен жас ұрпақтың кәдесіне ұсынуда, әсіресе жазушыларымыз көп ... ... ... І. ... бастап, Ә. Кекілбаев, М.
Мағауин, С. ... Д. ... Қ. ... т. б. ... қалам сілтеп, ұлттық ой санаға қозғау салғаны мәлімң. ... ... бірі – ... ... ... ... «Балдағы
алтын ақ болатң, «Бас сардарң атты ... ... ... ... ... ... ... [38]. Студенттердің мақаласында осы
еңбектің тәрбиелік тұсы, мазмұны, ... ... ... ... жазылған әрбір оқиғасын, қазақ батырларының достығы,
ағайын арасында тар кезеңде бір-біріне қол ұшын беріп, көмекке келуін
әсерлі айта ... ... оқи ... ... жанымның садақасы,
жаным арымның садақасың деп бүкіл болмысын екі ауыз ... ... ... ... дәстүріне тәрбиелеуде бұл ... ... зор ... ... ... – «Қазақ әдебиетің газетінің тұрақты әрі
салмақтылығымен ерекшеленетін айдарының бірі. €зінің ... ... ... көбіне тарихи, руханиятқа ... ... ... ... бір ... ... ел ... аты
сақталған, дүниеден озған ғұламалардың жасқа толған мерейтойларының
аталып өтулеріне ... ... ... да ... Мысалға алатын болсақ, Махамбеттің екі жүз жылдығына байланысты
«Қазақ әдебиетініңң 2003 жылғы № 50 ... ... ... ... ... атты ... жарық көріпті. Мақаланың
авторлары А. Иманғалиев пен А. Шамғонов өз мақалаларында қазақ халқының
әлеуметтік теңдігі, ... ... ... ... ... ... батырларды атай келіп, сол көтерілістің басшылары
ретінде Исатай мен Махамбет жайлы көп сыр ... ... ... ... ... 1836-1837 және 1838 жылдардағы Исатай
Тайманұлы мен Махамбет €темісұлы ... ... ... мен кіші ... ... ... ... азаттық көтерілісінің орны ерекше. Еуропа
мен Азия континентін бірдей қамтыған бұл ... ... ... [39] деген дерек айтылады. Бұл мысалдағы мақала ешбір
проблеманы көтеріп, шешімін ... ... ... ... тұрған жоқ.
Онда еліміздің өткені, басынан кешірген көтерілісі және ... ... сөз ... ... ... және оның
адамдарының алуан түрлі керемет істерін баспасөз ... ... ... және ... зор ... мәні бар ... ... заман лебін,
оның тек бүгнігісін ғана емес, оның өткенін де жете баяндаумен бірге
келешегіне де көз ... ... ... ... ... Осы ... ... де, басқа да тұстарымен ұқсас болып
келетін тағы бір мақала – 2004 жылдың №43-44 ... ... ... ... ... 110 ... орай басылған ... «Біз ... ... ... ... атпен
шыққан мақаласы [40]. Шындығына келегнде қазіргі жастарға рух беретін,
отанына деген, еліне деген ... ... ... деп ... ... осы ... тақырыбының өзі толғандырмай
қоймайды. €йткені, ... ... ... ... деп айтуға ауыз
алдыра алмай жүрген заманда «қазақтармызң деп кім айтты екен деген
ниетпен тақырыбы ... ... осы ... ... ... жоқ ... толықтай аша білген ... ... ... ... ... ... ... жайлы айта келіп, сөзшең, батыр, жүректі
екенін дәлелдейді. «Он тоғызыншы ғасырдың соңғы жылдары қазақ халқының
тарихында өшпес із қалдырған ... ... ... ... ... Олар А. ... М. ... Т.Рысқұлов, Н.
Төреқұлов, тағы басқалар. Сұлтанбек Қожанов та осы ... ... ... келген және олармен істес, қызметтес болған.
Сұлтанбек Қожановтың ... ең ... орын ... ... ... 1921 жылы 3 ... Бүкілреселік Кеңестердің ІX съезіне
шешуші дауыспен делегат болып, қатысуы еді. ... сол ... ... ... сөз сөйлеп, орынды тың ойлар ұсынады және
айтқандары В. И. Ленинге қатты ұнайды. Үзіліс кезінде ... ... ... алып ... қызу ... ... дейді. Сонда
Сұлтанбек Қожанав «біз қырғыз қайсақ емеспіз, олай деу ... ... ... қазақпыз. Нағыз қызу қанды ... ... жүр, олар ... ... жоқ. Олар әлі ... ... дейді. Осы
жолы Ленин С. Қожановқа «елге оралған соң халық ағарту мәселесімен
терең айналысыңызң деп ... ... ... ... ... деңгейге
көтеріліп отырғандығымыз Ленин сияқты ұлы адамнан кеңес алып, соны
тиянақты жүзеге ... ... ... Қожанов сияқты тұлғалардың
арқасында шығар.
Фидософия ғылымдарының кадидаты, дінтанушы Мұртыза ... ... ... ... орталығың атты мақаласынан Тараздың ежелгі
мәдениет орталығы болғандығына ... көз ... ... айдарында жарық көрген Хасен Қожа–Ахметтің «Ішкі түрмең
қаралы тарихымыздың айғағың атты мақаласы да көптеген ... ... ... ... ... ... ... үйдегі
телефон шыр етті. Ар жақтағы бейтаныс дауыс ... ... ... ... музейді бұзып тастапты ғойң дегенгі. «Е, неге?! ... ... ... ... ... десем: «Жоқ, сіз қызмет
істейтін музыкалық аспаптар музейін емес, КГБ-нің ішкі ... ... ... тұрмынң,– деп әңгіме бейтаныс біреудің телефон шалысымен
басталады [42]. Кезінде ... ... ... ... Хасен Қожа-
Ахметтің өзі де отырғызылғандығын және 1991 жылдың күзінде ... ... ... ... ... бет ... шын
болса, бұл түрмені саяси репрессияға ... ... ... деген Хасен Қожа-Ахтеттің сөзін еске алып, оның
бұзылып жатқандығына қынжылған біреу ... ... орай ... өз ... айтсам, маңынан жүрсем, ... ... еске ... ... ... сол ... «Бастилиядай талқандап, орнын би
алаңына ... ... ... ... ... ... алмайынша
жөні түзу қоғам жасай алармыз ба? Осы себептен ғой бұрынғы фашистік
Германия ... ... ... ... ... ... Тіпті, соғыс өрті шалмаған АҚШ та фашистердің Еврей қырғынын
қалай ұйымдастырғанын, геттодағы өмірді жан ... ... ... ... ... қоғам туралы тек құжат, суреттерден емес,
музейге Бухенвальт, Освенцимдер арқылы ... ... ... асса да бұл ... тоталитарлық жүйенің қайта орнауына жол
бермей, өркениетті елдер атанып отыр. Ендеше біз де халқымыздың түнекті
кезеңінің ... ішкі ... ... қиратпай саяси репрессия
музейінің комплексіне айналдыруға тиіспіз. Жалпы, ... ... бар ... ... тікелей өкіметтің қарамағында болғаны
жөн. өйтпесек, кез келген қалталы жергілікті әкімшілікпен ... ... ... ... ... КГБ Ішкі ... ... бізге
келешекте сабақ болуға тиісң [43]. Мақала түсінікті, жеңіл тілмен
жазылған, бірақ ... ... ... деген қысқартылған сөзді
таратып айтпаған, ол көзімен көрген автордың ... ... ... ... ... ... мүмкін. Мақаланы
жанр ерекшелігіне қарай бөлетін болсақ, ... ... ... ... ... өзінің «Жас тілшілер серігің атты
еңбегіне мынадай анықтама береді: «Корреспонденция жиі пайдаланатын
жанр. Нақты фактілердің ... Ол ... ... ... оқиғаның,
тіршілікте орын алған фактінің негізінде жазылады. Мазмұны жағынан
жалпыға қарай дамиды. ... ... бір ... ... Алдымен
өмірден орын алған бір болмыс, құбылысты, оқиғаны мысал деректі айтып
алып, жалпы идея, ой пікірді содан ... ... ... ... ... ... әлде біреудің телефон шалып ... ... ... ой тарқатқандығымен жауап береді.
«Қазақ әдебиетіндегің тарихи тақырыптар тек ... ... атты ... ғана емес, жаңағы айтқан «Жаңғырықң айдарында,
кәзіргі айтылатын «Мәселең айдарында да жарық көріп тұрған. «Мәселең
айдарындағы профессор ... ... ҚР ... және ... ... ... ... тағы да сынға алындың
атты материалы корреспонденция жанрымен көрініс тауыпты. Үлкен мәселе
көтеріліп отырғандықтан көп жайды айтуға болады. ... ... ... қызметкерлерінің ІІІ съезінде ... ... ... ... ... тағы да сын ... ... жылдың соңында
«Мәдени мұраң бағдарламасына байланысты жасаған ... ... ... ғылымдағы шектеуліктердің бәрі
алынып, еркін ойлау мен шындықты жазуға мол мүмкіндіктер берілгендігіне
қарамастан, тарихшыларымыз ата тарихының ... ... ... күнге дейін шабандық танытып отырң,– дегені есімізде. (Егемен
Қазақстан. 29. 11. 2003). ... ... ... ... ... оқытуға ерекше көңіл бөліп отырғандығы рас. Ол ... де, ЖОО да ... ... орта ... ... тарихынан бірыңғай ұлттық тестілеу аясында сынақ тапсырса,
ЖОО студеннттері мемлекеттік емтихан ... ... ол өте ... ... өз ... ... керек, бірақ, сол тарих қалай оқытылып жүр?
Қандай оқулықтармен ... жүр? Бар ... ... ... ... ... ... өз сөзінде: «Тарих оқулықтарын оқып
отырғанда ... ... ... тарихи фактіге қалай
айналдырғанына қатты ... ... ... ... ... ... ... елдің патриоттары ете алмайсыңң,– деді. /Егемен
Қазақстан 13. 10. 2004 жыл/. Одан әрі ... өз ... «Осы ... ... ең жаңа тарихының бірде-бір қалыпты оқулығы жоқ.
Біздің ... ... ... және оны ... біздің күресіміз зерттеу тақырыбына айналмағанң,– ... ... 13. 10. 2004 ... ... ... өткенімізді терең білу үшін емес, негізінен
ғылыми атақ дәреже алу үшін және КОКП-нің сандырақ идеясының дұрыстығын
дәлелдеу үшін ... ... Ал, ... қандай атақ, дәреже беру
керектігін Мәскеу шешті. Қазақстан тарихы ғылымының басында Покровский,
Дахшлейгер, Елагиндер отырды. Тарихымыздың қалай жазылып ... және оның ... ... ... білуге тиіс болды.
Сондықтан, Қазақстан ... ... ... сай ... ... орыс тілінде жазылды. Демек, тарихымыз ұлт үшін емес, атақ үшін
және Мәскеу үшін ... ... ... ... осы ... ... осы ... жұмыс істеді. Бүгінгі күні Мәскеуден де, ... ... ... де ... ... тарихымызды жазуда көп
өзгеріс бола қойған жоқ. Тарихымыз бұрынғысынша негізінен ... ... алу ... және ... орыс ... ... Ал, ... болса, ол ең алдымен қазақ халқының тарихы. Олай ... көп ... ... ... бар жоғы ... ... ... Алдымен патша өкіметі, кейіннен большевиктер қазақтарды ... ... рет ... ... отқа асты, жат жұрттыққа қаңғыртты,
шеттен өзге ұлттарды ... ... әкеп ... Осылай Қазақстанды
зорлықпен көпұлтты мемлекетке айналдырды. Демек, сол ... ... ... қана ... ... тарихы. Ал, оның арғы-жағындағы
бірнеше мың жылдық тарих қазақ халқының тарихы. Олай ... ... ... ... ... қазақ халқының тарихы болуы тиіс.
Тарих сол халықтың ... және ... ... ... ... өз өткенін
терең терең білуі үшін жазылуы тиіс.
Егер кәсіпқой тарихшылардың өндіретін ... ... ... ... ... ғылыми еңбектері болса, олардың тұтынушылары сол қазақ
халқы. Олай болса ... ... ... ... сай ... ... яғни бірінші кезекте қазақтардың мүддесі
мен талғамынан шыға отырып өндірілуі керек емес пе? Ал, ... ... ... бар. ... заңы ... Кәсіпқой тарихшылар сапалы, яғни
шынайы тарихты жазып, оқырмандарға ұсына алмағандықтан кім ... ... ... халыққа сапасыз «өнімң ұсынуда. Демек, сапасыз
монографиялар мен оқулықтардың қаптап шығуына, белгілі бір дәрежеде, өз
міндеттерін дұрыс ... ... ... ... тарихшылар да күнәлі.
Дегенмен, бізде шынайы көптомдық тарихымызды жазудың объективті алғы
шарттары пісіп жетілді, деп айта ... ... ... елдері мен
Ресейдегі тарих ғылымының пайда болу қалыптасу және даму тарихына
тарихнамалық талдау ... ... ... ... жазуға көшудің
объективті алғы-шарттары мен өз заңдылықтарын барлығын көрсетеді. Олар:
қоғамның бір ... ... ... ... деңгейге өтуіне алып
келетін түбегейлі өзгерістердің болуы; ұлттың өзін өзі тануға деген
ұмтылысы; ұлттың өз ... ... ... ... артуы, т. б.
Бүгінгі күні бізде мұның бәрі де бар. Шынайы тарихымызды жазатын
объективті алғышарттары толық пісіп жетілген. ... ... ... ... Оған ... іс ... мен факторлар керек. Олардың
ең бастысы шынайы төл тарихымызды жаза алатын, қазіргі ғылыми зерттеу
әдістерімен ... ... ... мүддені жете түсінге, рухы жоғары
мамандар даярлау қажеттігі.
Іргетасы дұрыс ... ... одан әрі ... ... дұрыс
па? Жоқ оны бұзып, қайта көтерген дұрыс па? ... қиын да ... ... Олай ... ... ... ғылымын да қайта құрған
дұрыс. Онсыз біз еш уақытта көптомдық шынайы ... көре ... ... ... ... ... да ... мәселені
көтеріп отыр. Бүгінгі қоғам үшін орны бөлек аға ... ... ... ... сынға алу қисынсыз деп ойлаймын. ... ... өзі ... тұрады. Көкірегіңдегі мәселені қазып
алып, тура айтатын осындай тарихшылар қатары көбейе берсе ... ... ... ойы ... ... ... Ол өзінің ойын
жеткізу үшін «тұтынушың, «өнімң, «нарықң, «сұранысң сияқты ... тән ... ... ... ... қатысты ойын
толық әрі еркін жеткізе білгенін байқадық. Бұл ... ... ... ... аталған жанр белгілі бір оқиға, құбылыстың
орын алуымен басталып, ойды сол ... ... ... ... ... да сондай сарында жазылып отыр.
«Ескерткіштеріміз нені ескертеді?ң деген ... ... ... қонымды проблемалық материал [44].
Мұнда жасалымы жағынан көңілге қаяу ... ... ... Мысалы: Дулат ақын мен Ақтайлақ бидің де ... де ... ... алты Алашқа «Бањадүрң ... ер ... да ... ... ... ... Әуезовтің де
ескерткіші орналасқандығы айтыла келіп, ескерткіштің көңілге ... ... Дана ... өзі ... тапқан сөздерінің бірі
мыртесе, тереңірек мағынасы мықыр, одан шығатын сөз мыртық, мыртықтың
арғы жағында қортық деген ұғым ... ... ... ... көзі қарақты азаматтардың барлығына да жаңағыдай жағымсыз
ассосация ... ... ... ... етіп ... ... ... тік болуына өзіндік үлес қосуы тиіс ескерткіштеріміз
осындай трагедиялық ... ... ... тиіс. «Қазақ әдебиетің
газеті арқылы алыстан келген маңызды ... де ... ... 2005 ... 48 ... ... айдарымен «Ақтамбердінің
тарихын бұрмалаудың қажеті ... атты ... ... ... ... ... Шығыс Қазақстан облысы,
Аягөз ауданының азаматтары Келеуұлы ... ... ... Қайыртай мырза-лардың тарапынан өзекті мәселе көтерілген ашық
хат жолданыпты. Хат 11. 11. 2005 жылы ... ... ... ... ... «Аса қадірлі Мырзеке! Сізге хат ... ... ... 1998 жылы ... ... «Егемен Қазақстанң
газетіне, батыр, жырау атамыз Сарыұлы Ақтамберді жайлы жазған мақалаңыз-
ды және ... ... ... ... ... сырға, терең ой
толғанысына құралған «Шың мен ... атты ... 2003 ... ... ... биыл ғана ... түсіріп, мұқият оқып
шықтық. Ең алғашқы ... бен ... ... ... туралы
жазған дерексіз ойыңызға таңданып қалдық. Біз де ... ... ... ... ... әлде кімдер, мүмкін сіз де Мырзеке, ауыл
интеллегенциясын ... ... ... білмейтін, парасат билігіне
шықпаған, ұсақтанған, «ынжық, әдебиет, ... ... жоқ ... ... не ... ... бе? Әлде ... ұйытқы болып, «Елтұтқаң
кітабына біле тұра, Ақтамберді бабамыздың ата-тегін өзгертіп жазғаныңыз
ертеңгі келешекке, ... жаңа ... оқу ... ... ... мұрындық болсын дегеніңіз бе? Әлде, көзді жұмып жіберіп,
тәуекелге белді буып, кім біліп қояр ... ... ... ... ... докторы, зерттеуші болсаңыз да, бәз біреулерден атақ-
дәрежеңіз не жасыңыз үлкен ... да, ... ... ... ... білгір
бола алмайсыз, Мырзеке!
«€нбейтін даудың ізін өспейтін жігіт қуарң деген ойды ... ... ... ... сізге қарсы айтуға ар ұятымыз да жібермейді.
Ашынғаннан айтып отырмыз [45]. Кейінге қалдыруға келмейтін, айтпасқа ... ... ... ... ... ... ... бірден-бір
мақала екені рас. Кеткен қателікті ізін суытпай, халықтың да, қатені
жіберген адамның да көзін ... ... ... ... ... ... ... азаматтарымыздың арқасында барлық салаларымыз
жақсы дами алады.
Тарихи дәйек көзі ... ... ... ... ... ... ... академиясының академигі, профессор Ибрањим
Шәмшәтұлының «Қазақтың батыр қызы ... атты ... ... ... ... ... жауына қарсы тұрған батыр қыздар аз ... бірі ... ... кенесары батырдың апасы ханшйым болған ... хан Кене ... қол ... ... жауларға тойтарыс беріп
отырған. Халқымыздың ... үшін хан ... ... ... ... ... да екі ... бірінде ескерткіш орнатылып, бір ... ... құба құп ... еді [46]. ... да, ... ... ... білсек те Бопай ханшайымның ... ... ... ... ... Және де ... ... тағы да тереңірек зерттей түсіп, қоғам таныс тарихи ... ... ... тиіс ... орындалып жатса нұр үстіне нұр болар еді.
Тарихи дәйек көзі тағы бір тарихи тұлғаны таныстырып отырғандай. Ол
... би. ... ... ... ... ... ... белгілі
жазушы Үмбетбай Уайдиннің «Қазақ әдебиеті (10. 06. 05 ж.) ... ... де ... аты Жанысң атты мақаласына орай өз
пікірін білдіреді. Жоғарыда айтылған ... ... ... ... тағы бір ... ... танып отырмыз. Мәселенің
орынды көтерілгендігімен қоса мәнділігімен де ерекшеленетін материалда
автор: «Байтақ даламыздағы тарихи ... ие ... ... ... баба ... ... күй ... тұрғаны өтірік емес. Бидің
бейітін қалпына келтіру қажет шаруа, ... ... ... ... ... ... ұрпаққа аман есен жеткізу бүгінгі
буынның әрі ... әрі ... ... ... ҚР Білім және Ғылым министрі қызметін атқарған Бірғаным
Әйтімованың назарына бағытталған «Тарихи санамыздың ... ... атты ... ... ... ... ... аға
оқытушысы Арман Жұмаділдің мақаласында да өзекті мәселе қозғалған.
«Халықты, ... ... ... айқындайтын белгілердің бастысы
тарихи сана мен тарихи тағдыр сабақтастығы. Биылғы оқу жылынан бастап
(2006) ... оқу ... ... ... ... ... ... тасталды. Бұл тарихымызға алдағы уақытта жасалатын
шабуылдың ... оған ... ... ... ... әлеумет бұны
қалай қабылдайтынын байқап көруге бағытталағн алғашқы қадам екен. Ал,
келесі жолы жоғарғы оқу орындарында «Қазақстан ... ... ... емес, студенттердің өз қалауы бойынша оқитын сабақтардың
қатарына енгізіп, бара-бара тіпті ... ... мен ... гуманитарлық мамандықтарға қосып жіберуді ойластырып қоюлары да
мүмкін ғой. Америка Құрама Штаттарында ... өзі ... алу үшін ... ... басқа сол елдің тарихынан емтихан
тапсыратын көрінеді. Ал, бізде «Қазақстан тарихың пәнінен жоғарғы оқу
орындарында мемлекеттік емтиханның ... ... ... ... Тақырыбын да дұрыс қоя білген Арман ... ... ... ... ... Көзіқарақты азаматтардың да
көңіліне қаяу түсіріп отырған осы бір ... ... және ... ... ... өте орынды айла деп ойлаймын.
«Сақтардан қалған садақ еді...ң деген ... ... ... ... ... Белгібайдың қаламынан туындапты. Сақ бабаларымыз
сіңірлі саусақпен шірей тартқан «шыбынды қағып түсіретін, адырнасы ... ... ... садақ тарту өнері спорт түріне жатады.
Сол спорт түрінен әлемде ... ... алда ... Біз сол ... мүлдем ұмытып кеттік. Садаққа мықтап ... ... арты ... еді, ... түп ... бар өнер ... ... толқынына жұтылып кете жаздаған ұлттық өнерімізді жаңғыртайық
деген байлам жасайды [48].
«Күлдібадамң – ... ... ... ... ... дұрыс жазу үрдісін қалыпқа түсіре ... ... ... ... дәріхана деген пайда ... ... ... біртуар ұл қыздарына белгі қойылған ... ... ... ... ... ... ... естіген
құлақ, көрген көз куә. Ақшаның қызығына түскен жандарға ертелі ... ... ... ... құны соқыр жармаққа бағаланбасы
шындық. Олар, тарихты тарихи ... оқып ... ... ... де, ... Алайда, тарихи ескерткіштер мен
мұраларды қорғау жөніндегі заң ... ... ... еді, ... түсінік таным керісінше белең алып отыр.
Мәселен, Алматы қаласы Абылай хан ... № 122 ... ... ... ... аса ... ... халық
жазушысы Хамит Ерғалиевке арналған ескерткіш тақтаны ... ... ... ... ... тұр. Фурмонов
көшесінің № 152 үйдегі белгілі жазушы ... ... ... ... ... ... деген дүкеннің шатырлары ... ... ... ... жасалған қиянатқа тоқтау болу керекң
[49]. Міне, Ғ.Қалибекұлының осы проблемалық мақаласы ... ... етіп ... ... ... ... риза етуге әрі ескерткіш
тақталарды орнату ... ... кім ... өскелең ұрпаққа таныстыру
мақсатында жасалған осынау іс ... ... ... ... ... әрбір қазақ үшін қынжыларлық жағдай.
Жоғарыда аталған «Күлдібадамң ... ... ... ... ... ғана ... бастады. Анығырақ айтсақ, үстіміздегі жылы
жарық көрген және мұнда да тарихи ... ... ... танымдық тұсы басым келген Қуанышбек Қаридің «Сақ тілінен
сан сөзң атты мақаласында тарихилық тұсы ... ... ... ... ... ... сөздің ұқсастықтары бар екендігіне
мысалдар келтіріп, деректер келтіреді. ... ... ... ... Бір ... ... қоныстанған мекен парсы тілінде
тарихтың түрлі кезеңінде осылай ... ... Ал, Иран ... ... ... ... ... аталады. Иранның Систан Бәлжуестан
уәлаятын бүгінде негізінен забули және ... ... ... отыр.
Сақтар Иран тарихында көбінесе, осы елден шыққан жауынгер халық ретінде
танылады. Осы систандықтардың ... ... зер ... ... ... ... өз ана тілімізден де ұштастырамыз. Кей сөздер
дыбысталуы жағынан аз ғана айырмашылыққа ие ... кей ... ... ... тілінде де, қас сақтың тілінде де бірдей дыбысталып,
қолданылаы. Мысалы: Байрақ бейрақ. Мағынасы ... ... ... ... Мол мал. ... орынсыз сөз лаф. Алау лавала. Шуылдақ ... ... Шөл чул. ... көр. Пан пана. Түйме дөгма. Жар жар.
Белгі ... Бата ... ... ... ... ... т.б. [50]. ... айта келіп, қазақ шығыстанушылары мен тіл зерттеушілері
үшін Систан Бәлужестан, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... зерттеу қажеттігі туындайды деген
қорытындығы келеді.
Тарих үшін тарихи шындықтан асқан еш нәрсе жоқ. С. ... ... ... ... ... ... және тарих
тағылымың атты мақаласы осы тұрғыда жазылған. «Азаттық алуға негіз
болған алаш идеясын ... ... бұл ... да ... ... ... ... бір саяси топтың қалауымен өмірге келген
жасанды, сондықтан да өкінішті құбылыс емес. Алаш ... ... ... ... Бөкейханов айтқандай, мемлекеттігі жоқ халық
жетім, жетекшіл халықң [51]. ... ... ... ... ... ... білдіру, таныту мақсатында жазылған. Алаштықтардың
айтқан мемлекеттікті біздің де қолдауымыз керектігін, кез ... ... ұлт үшін ... бұл ... ... ... айта
келіп, Алаш партиясының бағдарламасы қазақ ұлт азаттық қозғалысының ... ... ... ... ... ... сұранысына лайық дәреже
деңгейде болу керек деумен қорытынды жасайды. Авторлары бірнеше адамнан
құралған
«Күлдібадамң айдарының күрделі әрі орынды мақаласының бірі ... ... ... ... и ... тәркі етуң деп аталады.
Шешу, тексеру, зерттеу талаптарына сай ... ... ... ... ... ... «Мырза Хайдар Дулаттың «Тарих и
Рашадиің әдеби жәдігерң атты тақырыпта ... ... ... ... алдымен М. Х. Дулати қоғамдық қорының
ұйымдастыруымен 2003 жылы ғалымның «Тарих и ... (Хақ ... атты ... ... ... еңбегі тұңғыш рет қазақ тілінде
жарияланғаны жайында өрбиді. ... ... ... ... ... ... атындағы Шығыстану институтынан қолжазба нұсқасын
алдырып, парсы ... ... ... ... үшін ... көрнекті
ғалымы, зерделі зерттеушісі, профессор М. Мырзахметов Иран ... ... ... ... ... ... ... тілі мен
әдебиетінің маманы, ... ... ... деп ... ... ұсынады.
Дегенмен, қор мүшелерінің арасында әр түрлі күмәндар туындады. өйткені,
Жеменейдің ... атақ ... ... ... ... ... не ... мен әдебиет маманын алғандығын растайтын дипломы да болмаған еді.
Соған қарамастан, берілген дүниені аударып бастамастан бұрын, қаржылай
көмек ... ... ... бір ... үй ... ... жетерлік
қаражат және алаңсыз жұмыс істеу үшін «Қарғалы ... ... ұзақ ... алап ... ... ... талдым дегенде өзі
тәржімелеген нұсқаны әкеп ... ... ... ... жинақтамаған адамнан нәтижелі іс күту бекер екен. Еңбек баспа
талабына жауап бере алмады.
Белгілі баспагер, аудармашы Мұхтар ... бас ... ... 1999 жылы орыс ... ... ... қазақ тіліне аударып,
басуға мәжбүр болды. Б. ... ... ... хатң, В.
Шаталовтың «Ғарыш жолы қиын жолң т. б. Ондаған ... ... ... ол бұған үш жыл уақытын сарп етті. 1998 жылы
қолға алынған қолжазба жеті рет ... ... 2003 жылы ... ... «Траих и Рашидиң ... ... ... Жеменей деген
ғалымның есімі аян болды. М. Мырзахметовтың жан аямай қолпаштауымен
(парсы тіліндегі қолжазба ... ... ... И. ... ... орталық баспасөз беттерінде, телеарналар,а берген сансыз
сұхбаттарында өзін (Тарихи и Рашидиді) тікелей парсы ... ... ... ... қаға ... М. Х. Дулати қоғамдық қорынан
өзінің сау тамтығы қалмай шимайланған «И.Жеменей нұсқасын қолына алып
тұрып абыройды ... ... деп ... сөздерін де ұмытыпты. И.
Жеменейдің өрескелдігі жыл өткен сайын өрши түсті. Соңғы ... ... ... ... ... ... парсы тілі мен әдебиетінің
маманы, тарихшы, ... ... ... ... деп ... ... ... білмейтін М. Мырзахметовтің басын қалай
айналдырып алғаны белгісіз. Ол жалған ... И. ... ... ... ... етіп шығарды. Келе келе ... ... тар ... И. ... енді ... докторы болғысы келді.
Қазіргі талап бойынша ғылым докторы атағын алу үшін ... ... ... «Ұлы ... ... ... оған ... М.
Мырзахметов кіріспе жазып, 2005 жылы ... ... ... басылып, жарыққа шығады. Іле шала монографияны докторлық
диссертацияға айналдырып, ҚР БҒМ нің М. ... ... ... ... ... жанындағы диссертациялық кеңеске ұсынады. Кеңестен қызыл
судай сырғып өте шыққан ол, оп оңай ... ... ... ... келеді. Сөйтіп жоқ жерден балшықтан бала жасалыды. Енді ... «жас ... ... ... ... үлес ... жаңалық ашқанына келейік. И. Жеменей кіріспені «Тарих и
Рашидигең тікелей қатысты ... ... ... ... ... С. ... «Тарих и Рашидигең ... ... ... ... ... одан әрі ... Дулатидің атақты
еңбегінің мәнін былайша тұжырымдайды: «Тарих и Рашидиң еңбегінің
құндылығы оның ... ... мен ... және мәдениетін өткен
түркілік дәуірмен исламдық тарихи кезеңнің сабақтастыра алуы ... ... ... олқылығын айтпағанда ғылыми тұрғыдан көптеген
қателіктер бар. М. Х. Дулати қазақ тарихы, әдебиеті мәдениеті ... ... ... ... туралы жазған емес, ал оны «Траих ... ... ... ... мүлде жалған тұжырым!
И. Жеменей «Тарих и Рашидидіңң тарихи құндылығы жөнінде былай
сабақтайды: «€мірлік философиялық көзқарасын ... қана ... ... ... мәдени дүниетанымы тарих, әдебиет, поэзия теориясы,
аруд, муамма, шығармашылық ... діні ... ... ... туралы мәлімет бередің. Осы бір сөйлемнің ішіндегі
идеялық, мазмұндық, стильдік қателерден көз ... ... и ... ... араб ... ... діні ... ғылыми
зерттеуге арналмаған. Жеменей тұжы-рымдағандай, «дәуірдің рухани мәдени
дүниетанымың дегені нағыз күлкілі ... ... ... тек ... ... ғой. Сонымен қатар, « ... сол тұстағы ... ... ... мен ... ... бағыттар турасында хабардар едің
деп ойын күшейте түспек болады. М. Х. Дулати ешқандай саяси ... ... ... «Саяси бағыттарң деп жазу саяси сауатсыздық.
Мақалада И. Жеменейдің ... ... ... де,
әкелген жаңалықтарын да жеке-жеке талдап көрсетеді. Жеменейдің алдында
жасаған аудармасына және сол шикі аударманы үлкен ... ... ... көздерінің мүлдем шындыққа сай ... ... ... ... күрмек су ішеді демекшің И. Жеменейдің
тарапынан кеткен үлкен қателіктерді айтып, ... ... бара ... и Рашидиң атты еңбекті құтқарып қалғандай болады десек артық
айтпаймыз. ... ... ... ... ... ... ... көздері тұнып тұрған факті, «Тарих ... ... ... ... ... та осы ... оқи отырып
кең мағлұмат ала білеміз. ... үшін ... ... ... ... ... іске бас сұққан ғалым сымаққа қанша ашынса да
баспасөз мәдениетіне сай, ... ... ... ... ұстап, аса
ұстамдылықпен және жеңіл тілді байламдарымен көкіректеріне тұнған қауды
шығара ... «Бұл ұлы ... ... ... қиянат. Бұл ғылымның
қасиетін кетіру. Бұл әруақты қорлау, тарихи мұраны келеке мазақ ету,
Мұндай диссертацияларға ... баға ... ... деп осыдан
кейінгі ұрпақтың қайталанбауына, алдын алу мақсатта өз ойларын осылай
қорытады. Аталған мақала күрделі проблеманы ... ... ... ... ... ... «Мәдени мұраң
бағдарламасы қабылданғаны бәріміз үшін белгілі жайт. Президентіміздің
қолдауымен қабылданған «Мәдени мұраң бағдар-ламасы үш жылға, яғни 2004-
2006 жылдарға ... ... ... ... ... ... және
мәңгілік мәселе. Оны ешкім жоққа шығара ... ... ... ... ... ... ... бар істер атқарылып, қазақ тарихына
тән дүниелер жарық көрді. Бағдарламаның қамтитын аясы да, ... ... ... да осы ... ... ... «Қазақ әдебиетің басылымының бетінен жарық
көрген бірнеше пікірлер, мысалдар, қорытындыларды келтіре ... ... ... ... ... ... ... басталадың
деген тақырыпта Қобыланды батырға арналған мемориалды кешенінің ашылу
салтанатына байланысты осыған дейін ҚР Мәдениет және ... ... ... ... ... өз ... ... депті:
«Бағдарламаға сәйкес, 2004-2006 жылдары 35 ... ... ... ... ... ... ... Олардың ішінде осы
өлкедегі Абат Байтақ кесенесі де бар. Қазір Елбасының ... ... ... ... ... жүзеге асырылуда. Бұл
шараларға биыл республикалық бюджеттен 2 млд 159 млн теңге бөлінді. ... ... ... Тарихи-мәдени мұралары-мызды жаңғырту
қазіргі егемен елімізде, жаңа буын қалыптасып жатқан заманда ... ... ... ... [5]. ... ... ... мұраң –
мемлекеттің соны стратегиялық ұстанымың атты ... ... ... ... Елбасының сөйлеген сөзі берілген
екен: «Бағдарлама аясын-да еліміздің аса маңызды деген ... ... ... ... ... оларды ғылыми
негізде қайта жаңғырту жұмыстарын қолға алу туралы ... ... ... ... ... арқылы, тарихи сана негізінде патриоттық сезім,
отаншылдық рух қалыптасатыны ... ... ... ... ... ... ... идеологияның темірқазығы болуы
тиіс. Мәдениеті жоғары, тарихы танымы орнықты, ойы сергек елдің рухы да
биік. Рухы биік елдің іргесі де ... ... де ... ... ... ... деп ... Осындай ауқымды бағдарлама не үшін
ойластырылды, бізге не береді? Ол жањандану дәуірінде ... өзін өзі ... ... Оны сақтамасақ біз жањандану
үстіндегі ... тағы да ... ... ... ... ... ... дәстүрлерінен бір жарым ғасырлық қол үзіп қалу
тұр, сондықтан біздің халқымыз өзін өзі тарихта әрекетшіл ... ... ... ... Екі мың жылдық тарих кейде бір-бірінен
ажыратылған оқиғалардың тізбегі ретінде ... ... ... тұтас
тарихи кезеңдер толық зерттелмеген. Осыдан келіп өзінің ... мен ... ... ... ... ... ... өзі тарихи жағдайдың әсерінен елеулі ... ... біз ұзақ ... ... өмір ... мәдени құндылықтар
туындатпайтын тарихи тығырық жолы ... ... ... ... пен ... ... ... болдық. Бақсақ, біз ... ... жете ... де ... ... ғана ... ... түсінуге қажетті әдістемені игере бастадықң. Сондай-
ақ, Қоғамдық Кеңестің ... ... ... Н. ... ... шешуді қадап айтты: «Мәдени мұраң мемлекеттік
бағдараламасының идеясы әуел баста ұзақ мерзімдік үлкен жоба ... ... үш ... ... ... осы ... ... деп қарай отырып, қолға алынған көптеген ... әрі ... ... ... ... оның бәрі ... істің
бастамасы ғана. Осыған байланысты бастаған ісімізді жүйелі жалғастыру
мақсатында 2007-2009 ... ... ... ... жасап, жүзеге
асыру қажет. Мұны мәдени мұраның жалғасы деп біліңіздер. Келесі бағыт,
Қазақстанның тарихи және мәдени мұрасын ... ... ... ... беделіне жақсы ықпал ететін, кең тараған әлемдік практика. Бұл
бағытта бізде әлдебір нәрселер ... ... ... ... әлі жоқ.
Мәселен, Есік қорғанынан табылған «Алтын адамныңң көшірмесі Нью- Иоркте
БҰҰ ғимаратында тұр, ... та ол ... ... ... ... брендке айнала қойған жоқ. Ал енді Қазақстан аумағынан
қазірдің өзінде Шығыс Қазақстан облысындағы ... ... ... ... ... ... олжа жаңа дәуірге дейінгі VІІ ғасырмен
есептеледі және ... ... ... кездесе қоймаған бірегей заттары
бар.
Тарих пен мәдениеттің ескерткіштерін туризмнің инфроқұры-лымындағы
аса маңызды ... ... ... жөн. Олар Қазақстандық және
халықаралық ... ... ... еніп, даму үстіндегі туристік
саланың өсу нүктелеріне айналуы тиісң.
«Ел бүгіншіл, ал менікі ... ... деп ... ... болсақ, елдің қамы бүгінмен таусылмайды, оның ертеңі бар. Ел
ертеңі үшін Елбасымыздың халқына үгіт насихат беріп, ... ... ... ... бірі «Мәдени мұраң мемлекеттік бағдарламасының
қабылдануы және оның ... ... ... Рас, мойындау керек,
алайда тек бүгін үшін ғана емес, ертеңгі күн үшін де ... ... ... ... ... мәресіне жетіп, шешімін тауып
жатқандығы қуантады.
Жоғарыда айтылған Елбасының ... ... ... іс ... ... тек өз еліміздің ішінде ғана атқарылып жатса керек. Ал, қазіргі
заманда, таратып айтар болсақ, еліміз бәсекеге қабілетті дамыған ... ... ... ... ... ... айтылған тарих,
мәдениет мәселелері артта қалып қоймайды ма? Халық осы ... ... Бір ... ... осы ... Екінші жағынан, ұрпақ тәрбиелеу,
ұлтшылдықтың, намыс пен қазақ деген сезімнің исі ... ... ... ... ... жақсы жоқң, жұмыссыздыққа бой алдырып, түк
бітірмесе де шаршап-шалдығып жүрген ауыл ... ... ... қайдан намыс, жігер, патриотизм болсын. Сондай-ақ, жартылай
орысша тәрбиеленіп жатқан балабақшадағы өскіншектер, қырық бес минуттан
басқа ... ... ... өсіп келе ... оқушылар, базарда арба
сүйреп немесе көшенің әр бұрышында шарап ... ... да ... ... ... кедергілердің кесірінен қадамымызға нұр бітпей,
тамыр, тарихымыға балта шабылып, ұмыт қалмай ма? Алайда, ... ... әр елге ... ... ... ел ... ... апарып, танытып, қазақ деген өнерлі халықтың бар екендігін жариялап
жүргендіктерін ойласаң жаңағы ... ... шыға ... ... ... ... шетелмен тереземізді те-ңестіруге ұрпақты
тәрбиелейтін бірден-бір жол – «Мәдени мұраң бағдарламасы.
Е. Қ. Ертісбаевтың тарихи-мәдени мұраны сақтау мәселелері ... ... ... ... ... ... ... маңызы бар мемлекеттік мәселе. Ұлттық дәстүр, әдеби және
мәдени құндылықтар, тарихи тәжірибе ұрпақтан ұрпаққа ауысып ... ... ... ... ... мемлекеттік бағдарламасына
бастамашы болды. Бұл жобаның бірінші кезеңі табысты аяқталды. Мемлекет
басшысы бағдарлама мерзімін ... ... ... екі мың ...... ... жылдарға іс шаралар белгілеуді тапсырды. Жоспарда бірінші
кезекте мына ... ... ... ... ... ... бар бірқатар ескерткіштерді қалпына келтіру;
– Ежелгі және ... ... ... ... зерттеулер жүргізу;
– Қазақ, орыс және ағылшын тілдерінде әдеби, ғылыми жазба ... ... ... және ... Жаңа ... ... ... тарихи орталықтар мен қорық,
мұражай базаларын ұйымдастыруды жүзеге ... ... ... ... үшін белсенді пайдалану қажет.
Тарихи-мәдени ескерткіштер халықаралық туристік маршрут жүйесіне кіріп,
дами бастаған туризм ... ... ... ... ... ... мен ... қатысты көп таралымдық
басылым сериясын шығаруды ... ... ... мұраны қалың
бұқараның күнделікті рухани қажетіне айналдыру керек. Мақсат – тұрақты
ұлттық бейне қалыптастыру. Ал, мақсатқа жету жолы ... ... ... ... ... мен гуманитарлық факультет-
терге дәріс курстарын таспаға басып шығару ... ... // ... ... – 2002.- 3 ... ... ... Энциклопедиясы. Алматы.- 2003 ж. 5- том.- 210 б.
3. // Қазақ әдебиеті.- 2004.- 24-30 ... (№ 51).- 1 ... // ... ... 2006.- 1 ... ... 6 б.
5.Ер мұхамбет Ертісбаев. «Енді ... ... ... ... // ... ... 2007.- 14-20 қыркүйек
(№ 37). - 1 б.
6.// Қазақ әдебиеті. «Мәдени мұраң- мемлекеттің соны ... 2007.- 16 ... (№7).- 3 ... ... ... Б. Сүлейменов атындағы Шығыстану институтының
директоры, Гүлнәр Жұмасейітова. М. Әуезов атындағы Әдебиет пен өнер
институты директорының ... ... - ... ... «Мәдени
мұраң жалғасын табуы тиісң. // Қазақ әдебиеті.- 2007.- 2 ақпан (№ ... ... Т. С. ... Ш. ... Т. Ыдырысов, Т. Қожекеев.
«Газет жанрларың. «Қазақ мемлекетң баспасы. Алматы, 1964 ж. 42б.
10. Болат Шарахымбай. ... ... ... ... Карл ... (Ә. Марғұлан
атындағы Археология және зтнография институтының директоры,
академик) сұхбат. // Қазақ әдебиеті.- 2007.- 9 ақпан (№ 6). – 1-5 ... ... ... ... ... ... жолң. Мәдени
мұра айдарымен. // Қазақ әдебиеті.- 2004.- 27 ақпан (№ 8). - 4-5 ... ... ... ... ... ... тәнті еткен ұлы
сазгер Нұрғиса Тілендиевтің мұражайы неге жоқ?ң Мәдени мұра
айдарымен. Мәдениет министрі Дүйсен ... ... // ... 2004.- 21 ... (№ 20).- 14 ... ... ... «Жазу тарихынан бірнеше көрінісң. Мұра айдарымен.
// Қазақ ... 2004.- 11 ... (№ 23).- 7 ... ... Пернебаев. Фотожурналист. Қазақстан журналистер ... екі ... ... ... суреттер тағдыры толғантадың
(Қазақстан жазушылар одағының мүшелеріне ашық хат) ... ... // ... ... 2004.- 15 ... (№ 79).- 7 ... Қанат Тұяқбаев. «Қазреставрацияң Республикалық, мемлекеттік
кәсіпорынның директоры. «Тарихымыздың ... еді ... ... ... // Қазақ әдебиеті.- 2005.- 10 қазан (№ 40).- 6 ... ... ... ҚР ... қайраткері. М. Қабанбай атындағы
сылықтың лауреаты. ... яки бір ... ... // ... 2007.- 27 ... (№ 30). - 12 ... ... Жүсіпов. Фольклортанушы. «Тұрмағамбет шайыр жырлаған
«шањнамаң ... мұра ... // ... ... 2007.- 25 ... ... –1- 4-5 ... Мұратхан Оразбай. Тарих ғылымдарының докторы, профессор. «Кетбұға
күйшінің тарихи суреті табылдың. Мәдени мұра ... // ... 2007.- 9 ... (№ 45).- 6-7 ... Бақтияр Әбілдәұлы. А. Иассауи атындағы ҚКТУ Тараз институты ғылыми
орталығының директоры, ... ... ... ... «Ақ ... бас редакторы. «Болған – ана, Талмас - ата және ... ... мұра ... // Қазақ әдебиеті.- 2006.- 22
желтоқсан (№ 51).- 4 ... Т. С. ... ... совет баспасөзінің жанрларың. Мектеп
баспасы. 1968 ж. 122 б.
21. Мақсат ТӘЖ МҰРАТ. «Дулығасыз Махамбетң. // Қазақ әдебиеті.- 2003.-
28 ақпан (№ 9).- 11 ... ... ТӘЖ ... ... ... Махамбеттің екі жүз
жылдығына орай. // Қазақ әдебиеті.- 2003.- 14 наурыз (№ 11).- 8-9 ... ... ... ... ... VІІ томң Жас ... ... Қаз ақпарат баспсы Алматы 2007 65-23-75-48-54
24. Талас Омарбеков. Тарих ғылымдарының докторы. «Тарихы бұрмаланған
Тоқтамыс ханң. Тарих айдарымен. // ... ... 2005.- 8 ... (№
14).- 11-13 б.
25. Талас Омарбеков. Тарих ғылымдарының докторы. ... ... ... ... ... // ... әдебиеті.- 2005.- 4- 29 сәуір
(№ 16-17). - 4- 11 б.
26. Жанат ... ... ... ... ... ... // ... әдебиеті.- 2002. - 12 шілде (№ 28). – 5 ... ... ... ... ... ... «Тарих пен дерек көзі
фольклорң «танымң айдарымен. // Қазақ әдебиеті.- 2002.- 2 тамыз (№ ... ... ... ... ... ... ордасы оған ерекше мәртебе
беру қажетң. Көне ... ... мен ... ... // ... 2002.- 2 ... (№ 31).- 4 б.
29. Шәріпбек Әмірбек. Тарихшы. «Ұлт санасын оятқан ұлы тұлғаң. Кенесары
Қасымұлының екі жүз жылдығына орай ... ... // ... 2 ... (№ 31).- 14 ... Сейілбек Қышқашұлы. «Кенесары қолын қаруландырған кім? Немесе
Тәттімбеттің қару жарақ ... ... ... ... айдарымен. //
Қазақ әдебиеті.- 2003.- 21 ақпан (№ 8).- 5 ... ... ... «Семсерін Сертке сермеген Сырым батырң
тарих айдарымен. // Қазақ әдебиеті.- 2002.- 27 ... (№ 39).- 14 ... ... ... ... ... ... 2003.- ақпан (№ 2).- 1 б.
33. Қуаныш Ахметов. ... дос ... ... ... іздейтін заманң.
Тарихи дерек айдарымен. // Қазақ әдебиеті.- 2004.- 16 қаңтар (№ 2).- ... ... ... М. О. ... ... ... және өнер
институтының кіші ғылыми қызметкері, шығыстанушы. «Мысыр жерінде
жазылған қыпшақ мұрасың. Тарих ... // ... ... 2004.- ... (№ 3).- 5 ... ... ... Индира Сәтенбаева. Ш. Есенов ... ... ... ... «Ұлы тарихтан ұрпаққа өнегең.
// Қазақ әдебиеті.- 2006.- 12 желтоқсан (N51).- 5 ... А. ... А. ... «Исатай, Махамбет батырлардың ержүрек
сарбаздарың. Тарих тағлымы айдарымен. // Қазақ ... 2002.- ... (№ 50).- 15 ... ... ... «Біз ... емеспіз, қазақтармызң.
Сұлтанбек Қожановтың -110 жылдығына орай. // Қазақ әдебиеті.- 2004.- ... (№ 43-44). - 7 ... ... Бұлұтай. Философия ғылымдарының кандидаты, дінтанушы.
«Тараз - ... ... ... ... руханият адарымен. // Қазақ
әдебиеті.- 2003.- 31 қаңтар (№ 5).- 12-13 ... ... ... ... XX ... 70-80 ... саяси тұтқыны.
«Ішкі түрмең қаралы тарихымыздың айғағың. Жаңғырық айдарымен. // Қазақ
әдебиеті.- 2004.- 30 ... (№ 4).- ... ... ... ... «Тарихшылар тағы да сынға ... ... ҚР ... және ... Министрлігінің назарына. // Қазақ
әдебиеті.- 2004.- 3 желтоқсан (№ 49). - 3 б.
41. Тыныштықбек Әбдікәкімұлы. «Ескерткіштеріміз нені ... ... // ... ... 2005.- 25 ... (№ 47).- 14 ... «Ақтамбердінің тарихын бұрмалаудың қажеті қанша?ң филология
ғылымдарының докторы, профессор ... ... ашық ... ... // ... ... 2005.- 2 ... (№ 48).- 4
б.
43. Ибрањим Шәмшәтұлы. Тарих ғылымдарының докторы, ... ... ... ... академигі, професссор. «Қазақтың батыр қызы-
БОПАЙң. Дәйек айдарымен. // Қазақ әдебиеті.- 2005.- 23 ... ... 3 ... Қуаныш Ахметов. Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі. «Жаныс Би ... ... ... ... // ... әдебиеті.- 2005.- 30
желтоқсан (№ 52).- 6 б.
45. ... ... әл - ... атындағы ҚазҰУ тарих факультетінің аға
оқытушысы. «Тарихи санамыздың тамырына балта сілтендің. ҚР Білім және
Ғылым министрі Б. ... ... // ... ... 2006.- 13
қазан (№ 19). - 5 б.
46. Әбдімәлік Белгібай. Штаттан тыс тілші. «Сақтардан ... ... // ... ... 2006.- 10 қазан (№ 23).- 22 б.
47. Ғ. Қалибекұлы. «Тарихи тұлғалар тасада қалып барады. ... ... ... 2004.- 3 ... (N49).- 2 ... ... ... «Сақ тілінен сан сөзң. Таным айдарымен. // ... 2006.- 17 ... (№ 46).- 5 ... ... ... С. Демирел атындағы университеттің профессоры.
«Азаттық және тарих тағылымың. // Қазақ әдебиеті.- 2007.- 14 ... 51-52).- 3 ... Ә. ... ... ЖСШ бас ... Ә. ... ... О. Қоңыратбаев. Тарих ғылымдарының ... ... ... М. ... Филология ғылымдарының кандидаты,
О. өмірзақов. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, профессор. ... ... ... ... ... қолыңды тарихтан немесе
«Тарихи-и Рашидиді ңтәркі ... ... ... // ... 2008.- 8 ... (№ 6).- 6-7 ... ... Түсіпбеков пен «Шығыс Қазақстан ... ... ... ... «Қазақстан Жазушылар
одағы Шығыс Қазақстан облыстықфилиалының директорың сұхбаты. «Алтайдың
тарихи қазынасы- әлем игілігің. // ... ... 2004.- 7 ... ... 4 ... «Қазақстан туралы жаңа әдебиеттер. Ағымдағы ... ... ... ... мұра - ұлттық құндылықң. Қазақстан Республикасының
Мәдениет және ақпарат министрі Е. Қ. ... ... - ... сақтау мәселелері бойынша Үкімет отырысында сөйлеген сөзі. //
Қазақ әдебиеті.- 2007.- 25 қазан (№ 43).- 3 б.
• 2004.-1. ... - 75, 156 ... 2004.-2. ... - 64, 135 ... 2005.-1. ... - 83, 142 ... 2005.-2. ... - 76, 133 бет.
• 2006.-1. саны. - 74, 134 бет.
2. «Газет мақалаларының шежірелерің. Алматы.- 2002 - ... 2002. - ... 81 ... 2002. - ... 69- 72 ... 2003. - ... 75-95 ... - наурыз.- 81 б.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ЖӘНЕ ОҚЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:
1. Сақ Қайрат. «Қазақң газетіндегі ... ... ... ... ... авторефераты. Алматы.- 1998.- 14б.
2. Бекжан Әшірбаев. «Тарихи сабақтастықң. // ҚазҰУ хабаршысы журналистика
сериясы. 1999 .- (№7).- 54-55б.
3. // ... ... – 2002.- 3 ... ... Шарахымбай. «Қазақ әдебиетің шежіре беттеріненң «Қазақ әдебиеті
3000ң айдарымен. // Қазақ әдебиеті.- 2006 - 1 ... ... 7 ... ... ... Энциклопедиясы. Алматы.- 2003 ж. 5- том.- 210 ... // ... ... 2004.- 24-30 ... (№ 51).- 1 ... // ... әдебиеті.- 2006.- 1 желтоқсан (№48).- 6 б.
8. Ермұхамбет Ертісбаев. «Енді ... ... ... ... // Қазақ әдебиеті.- 2007.- 14-20 қыркүйек (№ 37). - 1 ... // ... ... «Мәдени мұраң- мемлекеттің соны ... 2007.- 16 ... (№7).- 3 ... ... мұра - ұлттық құндылықң. Қазақстан Республикасының Мәдениет
және ақпарат министрі Е. Қ. ... ... - ... мұраны сақтау
мәселелері бойынша Үкімет отырысында сөйлеген сөзі. // ... ... 25 ... (№ 43).- 3 ... ... ... Б. Сүлейменов атындағы Шығыстану институтының
директоры, Гүлнәр Жұмасейітова. М. Әуезов ... ... пен ... ... ... - мәңгілік мәселе. «Мәдени
мұраң жалғасын табуы тиісң. // Қазақ әдебиеті.- 2007.- 2 ақпан (№ ... ... Т. С. ... Ш. Елеукенов, Т. ... Т. ... ... ... ... баспасы. Алматы, 1964 ж. 42б.
13. Болат Шарахымбай. ... ... ... ... Карл ... (Ә. ... ... Археология және
зтнография институтының директоры, академик). сұхбат. // ... 2007.- 9 ... (№ 6). – 1-5 ... ... ... «Тарихи қайнарларға тартқан жолң. ... ... // ... ... 2004.- 27 ... (№ 8). - 4-5 ... Орысбай Әбділдәұлы. «өнерімен дүйім жұртты тәнті еткен ұлы сазгер
Нұрғиса Тілендиевтің ... неге ... ... мұра ... ... Дүйсен Қасейіновтың назарына. // ... ... 21 ... (№ 20).- 14 ... ... ... ... тарихынан бірнеше көрінісң. Мұра айдарымен. //
Қазақ әдебиеті.- 2004.- 11 маусым (№ 23).- 7 б.
17. Сайлау ... ... ... ... одағы сыйлығының
екі мәрте лауреаты. «Тарихи суреттер ... ... ... одағының мүшелеріне ашық хат) Мәдени мұра айдарымен. // Қазақ
әдебиеті.- 2004.- 15 қазан (№ 79).- 7 б.
18. Қанат ... ... ... мемлекеттік
кәсіпорынның директоры. «Тарихымыздың тірегі еді ... ... ... // ... ... 2005.- 10 ... (№ 40).- 6 б.
19. Төрехан Майбас. ҚР Мәдениет қайраткері. М. Қабанбай атындағы сылықтың
лауреаты. «Абадан, яки бір ... ... // ... ... 27 ... (№ 30). - 12 ... Берік Жүсіпов. Фольклортанушы. «Тұрмағамбет шайыр жырлаған «шањнамаң
мәдени мұра айдарымен. // Қазақ әдебиеті.- 2007.- 25 ... (№ 43). ... ... ... ... Тарих ғылымдарының докторы, профессор. «Кетбұға
күйшінің ... ... ... ... мұра айдарымен. // Қазақ
әдебиеті.- 2007.- 9 қараша (№ 45).- 6-7 ... ... ... А. ... ... ҚКТУ Тараз институты ғылыми
орталығының директоры, Мақұлбек Рысдәулет. Жамбыл облыстық «Ақ жолң
газетінің бас ... ... – ана, ... - ата және жеті
кеңгір...ң мәдени мұра айдарымен. // ... ... 2006.- ... (№ 51).- 4 ... Т. С. ... «Қазақ совет баспасөзінің жанрларың. Мектеп баспасы.
1968 ж. 122 б.
24. Мақсат ТӘЖ МҰРАТ. «Дулығасыз Махамбетң. // Қазақ әдебиеті.- 2003.- ... (№ 9).- 11 ... ... ТӘЖ ... ... ... ... екі жүз жылдығына
орай. // Қазақ әдебиеті.- 2003.- 14 ... (№ 11).- 8-9 ... ... ... ... шығармалары VІІ томң Жас ... ... Қаз ... ... ... 2007 ... ... Омарбеков. Тарих ғылымдарының докторы. «Тарихы ... ... ... ... // ... ... 2005.- 8 сәуір (№
14).- 11-13 б.
28. Талас ... ... ... ... ... ... ханң. Тарих айдарымен. // Қазақ әдебиеті.- 2005.- 4- 29 ... 16-17). - 4- 11 ... ... ... ... ... ... тұңғиығындағы тұлға айдарымен.
// Қазақ әдебиеті.- 2002. - 12 шілде (№ 28). – 5 ... ... ... ... ... ... ... пен дерек көзі
фольклорң «танымң айдарымен. // Қазақ әдебиеті.- 2002.- 2 тамыз (№ ... ... ... ... ... ... ордасы оған ерекше мәртебе беру
қажетң. Көне шањар: өткені мен бүгіні айдарымен. // Қазақ әдебиеті.-
2002.- 2 тамыз (№ 31).- 4 ... ... ... ... «Ұлт ... оятқан ұлы тұлғаң. Кенесары
Қасымұлының екі жүз жылдығына орай ... ... // ... 2 ... (№ 31).- 14 ... Сейілбек Қышқашұлы. «Кенесары қолын қаруландырған кім? ... қару ... ... туралы деректерң тарих айдарымен. //
Қазақ әдебиеті.- 2003.- 21 ақпан (№ 8).- 5 ... ... ... ... Сертке сермеген Сырым батырң тарих
айдарымен. // Қазақ әдебиеті.- 2002.- 27 ... (№ 39).- 14 ... ... ... Кітап әлемің қосымшасы. 2003.- ақпан (№ 2).- 1 б.
36. Қуаныш Ахметов. ... дос ... ... ... ... ... ... айдарымен. // Қазақ әдебиеті.- 2004.- 16 қаңтар (№ 2).- 3
б.
37. Ақжігіт Әлібекұлы. М. О. Әуезов ... ... және өнер ... ... ... шығыстанушы. «Мысыр жерінде жазылған қыпшақ
мұрасың. Тарих ... // ... ... 2004.- 23 ... (№ ... ... Ләйла Қабылова, Индира Сәтнебаева. Ш. Есенов атындағы Ақтау мемдекеттік
университетінің студенттері. «Ұлы тарихтан ұрпаққа ... // ... 2006.- 12 ... (N51).- 5 ... А. ... А. ... ... Махамбет батырлардың ержүрек
сарбаздарың. Тарих тағлымы айдарымен. // Қазақ әдебиеті.- 2002.- ... (№ 50).- 15 ... ... ... «Біз ... ... қазақтармызң. Сұлтанбек
Қожановтың -110 жылдығына орай. // Қазақ ... 2004.- 29 ... ... - 7 ... Мұртаза Бұлұтай. Философия ғылымдарының кандидаты, дінтанушы. «Тараз -
ежелгі ислам ... ... ... ... // ... ... 31 ... (№ 5).- 12-13 б.
42. Хасен Қожа- Ахмет. xx ғасырдың 70-80 ... ... ... ... ... ... айғағың. Жаңғырық айдарымен. // ... 2004.- 30 ... (№ 4).- ... ... ... ... «Тарихшылар тағы да сынға алындың. Мәселе
айдарымен, ҚР Білім және ... ... ... // ... 2004.- 3 ... (№ 49). - 3 ... ... Әбдікәкімұлы. «Ескерткіштеріміз нені ескертеді?ң Мәселе
айдарымен. // Қазақ әдебиеті.- 2005.- 25 қараша (№ 47).- 14 б.
45. ... ... ... қажеті қанша?ң филология
ғылымдарының докторы, профессор Мырзатай Жолдасбекұлына ашық ... ... // ... әдебиеті.- 2005.- 2 желтоқсан (№ 48).- 4
б.
46. Ибрањим Шәмшәтұлы. ... ... ... ... ... ғылым академиясының академигі, професссор. «Қазақтың батыр қызы-
БОПАЙң. Дәйек айдарымен. // Қазақ әдебиеті.- 2005.- 23 желтоқсан ... 3 ... ... ... ... Жазушылар одағының мүшесі. «Жаныс Би - тарихи
тұлға.ң ... ... // ... ... 2005.- 30 ... ... 6 б.
48. Арман Жұмаділ. әл - Фараби атындағы ҚазҰУ тарих факультетінің ... ... ... ... ... ... ҚР Білім және
Ғылым министрі Б. Әйтімованың назарына. // Қазақ ... 2006.- ... (№ 19). - 5 ... Әбдімәлік Белгібай. Штаттан тыс тілші. «Сақтардан қалған садақ еді...ң.
// Қазақ әдебиеті.- 2006.- 10 қазан (№ 23).- 22 ... Ғ. ... ... ... ... ... ... Неге?ң // Қазақ
әдебиеті.- 2004.- 3 желтоқсан (N49).- 2 б.
51. Қуанышбек Қари. «Сақ тілінен сан ... ... ... // ... 2006.- 17 ... (№ 46).- 5 ... Мәмбет Қойгелдиев. С. Демирел атындағы университеттің профессоры.
«Азаттық және тарих тағылымың. // Қазақ әдебиеті.- 2007.- 14 ... 51-52).- 3 ... Ә. ... ... ЖСШ бас ... Ә. Байбатша. Профессор,
дулатитанушы, О. Қоңыратбаев. Тарих ғылымдарының ... ... ... М. ... Филология ғылымдарының кандидаты,
О. өмірзақов. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, профессор. С.
Шілдебай. Тарих ғылымдарының кандидаты. ... ... ... ... ... ... ... Күлдібадам айдарымен. // Қазақ
әдебиеті.- 2008.- 8 ақпан (№ 6).- 6-7 ... ... ... пен ... ... ... мәдениетбасқармасының
бастығың, Серік Байхоновтың «Қазақстан Жазушылар одағы Шығыс ... ... ... «Алтайдың тарихи қазынасы- әлем
игілігің. // Қазақ әдебиеті.- 2004.- 7 мамыр (№ 18).- 4 б.
55. Тұрсынхан Зәкенұлы. Тарих ғылымдарының ... ... ... ... бастауың мәдени мұра айдарымен. // Қазақ әдебиеті.- 2005.- ... (№ 44). – 11-13 ... ... ... ... Әлсейіттің Құдайбергенң Исаның үшінші
желдірмесі кімнен алынған?ң Мәдени мұра айдарымен. // Қазақ әдебиеті.-
2007.- 30 ... (№ 48).- 5 ... ... ... ... Шыңғысханң. // Қазақ әдебиеті.-
2008.- 18 ... (№ 2).- 12 ... ... ... жаңа әдебиеттер. Ағымдағы библиографиялық
көрсеткішң. Алматы.- 2004.
• 2004.-1. ... - 75, 156 ... 2004.-2. ... - 64, 135 ... 2005.-1. ... - 83, 142 бет.
• 2005.-2. саны. - 76, 133 бет.
• 2006.-1. саны. - 74, 134 бет.
59. «Газет ... ... ... 2002 - 2003.
• 2002. - тамыз.- 81 б.
• 2002. - желтоқсан.- 69- 72 б.
• 2003. - қаңтар-ақпан- 75-95 б.
• 2003. - ... 81 ... ... ... ... ... ... доцент. «Құрсауды
бұзғпн «Қазақ әдебиетің ұлт публицистикасының ұлағатты ойына айналдың.
ҚӘ 70 Шежіре сыр ... ашып қара ... ... ... ... // ... әдебиеті.- 2004.- 29 қазан (№ 43-44 ).- 17 б.
4. ... ... ҚР ... ... ... Тоқтағұлдың ізі
қалғанң. Тарих айдарымен. // Қазақ әдебиеті.- 2004.- 15 ... (№ ... ... ... Қойгелдиев. Ш. Уалиханов атындағы Тарих және ... ... ... ... киімді Бекзада елі «Ежелгі
Үйсін елің атты ... ... ... ... ... ... // Қазақ
әдебиеті.- 2005.- 16 желтоқсан (№ 50).- 6 б.
6. Темірбек Қожекеев. «Ұлы дала ... көне ... ... ... // ... ... 2002.- 27 ... (№ 39).- 4 б.
7. Сәрсенбі Дәуітұлы. Д. А. ... ... ... ... ... ... ... кімнен басталады?ң
Мәдени мұра айдарымен // Қазақ әдебиеті.- 2005.- 29 ... (№ 17).- ... ... ... ... ... ректоры, Жаратылыстану
Ғылымдары академиясының президенті. «Қазақ өркениетің Тарих айдарымен.
// Қазақ әдебиеті.- 2004.- 30 қаңтар (№ 4).- 12 б.

Пән: Журналистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 64 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Ана тілі» газетінде термин мәселесінің жазылуы64 бет
«Егемен Қазақстан» газетіндегі білім реформасы мәселесінің насихатталуы53 бет
Қазақстан мен Ұлыбритания бұқаралық ақпарат құралдарындағы ұлттық мүдде мәселелерінің берілу ерекшеліктері56 бет
«Қазақтағы» әдебиетті зерттеу мен әдеби сын мәселелері163 бет
«Қазақ» газетінің шығу тарихы4 бет
Бірінші дүниежүзілік соғыстың нәтижелері мен салдары10 бет
Дулатов Міржақып3 бет
Ж. Аймауытұлы поэзиясы11 бет
Жақсы темперацияланған клавир8 бет
Жоғары мектепте оқытудың сабақтан тыс формалары11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь