Қазақстан ауыл шаруашылығы

Кіріспе
І. Қазақстан ауыл шаруашылығында меншік түрлерінің дамуы
1.1.Ауыл шаруашылығының жекешеліндіру проблемалары
1.2. Ауыл шаруашылығын жекешеліндіру кезіндегі қателіктер
1.3. Жер .негізгі ауыл шаруашылығының өндірісі

ІІ. Ауыл экономикасы және шаруашылықтың нарықтық үлгісінің қалыптасуы
2.1. Ауыл экономикасының көпукладтылығы
2.2. Қазақстанда ауыл шаруашылығын жекешелендіру

Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер
Экономика - өмір қажеттілігі. Адам өмір сүріп жатқан қоғамда бірде-бір саланың, бірде-бір мамандықтың, бірде-бір елдің экономикалық заңдарды мойынсынбай әрекет етуі, экономикадан тыс өмір сүруі мүмкін емес. Барлығы да экономика әлемінің талаптарын ескеріп отырады.
Қазіргі кездегі ауыл шаруашылыгындағы әлеуметтік-экономикалық жағдайдың нашарлауы көбінесе субьективтік себептермен түсіңдірілетіні аса дау туғызып отырған жоқ. Еліміздің көрнекті экономистері (академиктер Сагадиев К.Ә., Қалиев Ғ.Ә., Куватов Р.Ю. және басқалар) бұдан он шақты жыл бұрын, яғни ауыл шарушылығында экономикалық реформаларды іске асыру басталған шақта, осы саладағы өзгерістерде революциялық емес, эволюциялық жолды ұстану керектігін сан рет қайталаған болатын. Бірақ, Үкіметіміздің тарапынан мұндай көзқарастарға мойын бұрған ешкім болған жоқ және оған қоса кеңшарларды жедел түрде мемлекет иелігінен алғаннан кейін "еңді ауыл шаруашылығына мемлекеттің араласуы кажет емес" деген кағида ресми түрде саясат деңгейіне дейін көтерілді. Осының салдарынан мемлекеттік орталықтандырылған күрделі қаржы құрамыңда ауыл шаруашылығынын үлес салмағы оңшақты есе "жеңілдеп", 22 - 24 пайыздан (1990 ж.) 1,5 - 2 пайызға дейін (1998 ж.) төмеңдеді.
Бұл жағдайдын одан әрі күрделенуіне басқа да субьективтік себептер әсер етті. Айталық, негізгі экономика салық механизмдердің барлығы дерлік ауыл еңбеккерлерінің мүдделеріне "қарсы" тұрды.
Банктердің несие пайызы мөлшерімң жоғарылығы мен қысқа мерзімділігі, бюджеттік қаржылық қаралмауы, ауыл шаруашылығы тауарларын мемлекетгік сатып алу көлемінің жоспарланбауы, осы тауарлар мен өнер кәсіптің ауыл шаруашылығына арналған тауарларының (әсіресе, техникалық жабдықтау) бағаларының өзара сәйкессіздігі, аграрлық сектордың мүдделерін ескеретін ғылыми ізденістердің үкімет тарапынан қолдау таппауы және т.б. осылардың бәрі айтылмыш саланың төз кұлдырауына әкеліп соқтырды. Сөйтіп, мұнын аяғы жеңіл және тамақ өнеркәсібін дағдарысқа ұшыратып қана қоймай, еліміздің басқа елдерден азық-түліктік тәуелсіздігін нашарлатты. Осы айтылғандардың себептік-салдарлық астарлары жұмыстың кейінгі бөлімдерінде тереңірек талданады. Қазіргі баса көрсеткіміз келіп отырғаны - ауыл шаруашылығында кең етек алған осы дағдарыстан шығу жолындағы инвестиция мен инвестициялық белсенділіктің маңызын көрсетіп, солардың ғылыми-теориялық негіздерін ашып тұжырымдау.
Оның негізгі себебі мынада: қалай десек те асығыс жүргізілген жекешелендіру мен мемлекет меншігінен жаппай алу салдарынан ауыл экономикасыңда көпукладтылық пайда болып, әсіресе, жеке меншікке негізделген шаруашалық жүйесі қалыптаса бастады. Дегенменен бұл жүйенін қауқарсыздығы да, ұйымдастыру-құқықтық негіздері мен әлеуметтік орнының нашарлығы да көзге көрініп тұрған фактіге айналды. Осыңдай жағдайда бұрынғы біртүтас ірі шаруашылықтардың материалдық-техникалық базасы күйреуте ұшырап, жеке шаруа қожалықтары (фермерлер) "өз күнінді өзің көр" принципіне жүгіндірілді. Олардың қолында ақшалай каржының жоқтығынан ауылдық жердің тауар айналымында натуралдық ауыс-түйіс (бартер) пайда болып, ол кең етек жая бастады. Осыдан барып бюджетке түсетін салықтың ауқымы тарылды да, ауыл еңбеккерлерінің өндірістік қимылға деген ынтасы күрт төмеңдеді. Сөйтіп адамдарды баяғыдан бері ауылдық жерде ұстап түрған мүдделі шаруашылық жүргізудің күретамырларына балта шабылып, ауыл тұрғыңдарының көбі (әсіресе жастары) туып-өскен елін тастап, қалалық жерлерге қоныс аударуға мәжбүр болып отыр.
1. Асанов К.А. ҚР, жайлымдылық шарушылықтарындағы шұғыл шаралар туралы// Вестник с/х науки Казахстана. 1991. №4.
2. Абалкин Л. Нарықтық экономиканың құрылуы мен реттеуіндегі мемлекеттің рөлі// Вопросы экономики. 1997.
3. Әубәкіров Я.Ә. 2030 жылға дейінгі стратегияняң экономикалық мәселелері // 1997 жылғы 13-14 қарашада өткен конференция материалдары. Алматы.1997.
4. Статисгикалық пресс-бюллетень. 1999. №1. 125-126-66.
5. Қалиев Ғ. Қазақстандағы аграрлық реформа: тарихы, қазіргі кезеқ болашағы Алматы, 1998. 231-6.
6. Кейнс Дж. М. Жұмыспен қамту, пайыз. және ақша туралы жалпы теория. М., 1993.
7. Бочаров В. Инвестиция нарығының реттеудегі қаржы-несиелік әдістері М, 1993. 7-б.
8. Сатыбалдин А.А. Еліміздің агрокәсіптік кешені: жағдайы, мәселелері және одан әрі даму жолдары// Қазақстанның 2030 жылға дейінгі даму стратегиясы: мәселелер және оларды іске асыру жолдары. Алматы. 1998.
9. Сүлейменов Ж., Оспанов М. Қазақстан ауыл шаруашылығын реформалауды басқарудың мәселелері//Транзитная экономика. 1998. №3
10. Қалиев Ғ.А., Сатыбалдин А.А. Шаруа қожалықтарының аймақтық үлгілері және оларды дамытуды мемлекеттік қолдау. Алматы.1997.
        
        Жоспар:
Кіріспе
І. Қазақстан ауыл шаруашылығында меншік түрлерінің дамуы
1.1.Ауыл шаруашылығының жекешеліндіру проблемалары
1.2. Ауыл шаруашылығын жекешеліндіру кезіндегі ... Жер ... ауыл ... ... Ауыл ... және ... ... үлгісінің қалыптасуы
2.1. Ауыл экономикасының көпукладтылығы
2.2. Қазақстанда ауыл шаруашылығын жекешелендіру
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер
Кіріспе
Экономика - өмір ... Адам өмір ... ... ... ... бірде-бір мамандықтың, бірде-бір елдің ... ... ... ... экономикадан тыс өмір сүруі мүмкін емес. Барлығы
да экономика әлемінің талаптарын ... ... ... ауыл ... ... жағдайдың
нашарлауы көбінесе субьективтік себептермен түсіңдірілетіні аса дау туғызып
отырған жоқ. Еліміздің көрнекті экономистері (академиктер Сагадиев К.Ә.,
Қалиев Ғ.Ә., ... Р.Ю. және ... ... он ... жыл бұрын, яғни
ауыл шарушылығында экономикалық реформаларды іске асыру ... ... ... ... ... емес, эволюциялық жолды ұстану
керектігін сан рет қайталаған болатын. ... ... ... ... ... ... ешкім болған жоқ және оған ... ... ... ... иелігінен алғаннан кейін "еңді ауыл
шаруашылығына мемлекеттің араласуы ... ... ... ... ... ... деңгейіне дейін ... ... ... мемлекеттік
орталықтандырылған күрделі қаржы құрамыңда ауыл шаруашылығынын үлес салмағы
оңшақты есе "жеңілдеп", 22 - 24 ... (1990 ж.) 1,5 - 2 ... ... ж.) ... ... одан әрі ... ... да субьективтік себептер әсер
етті. Айталық, негізгі экономика салық ... ... ауыл ... ... ... ... ... пайызы мөлшерімң жоғарылығы мен қысқа мерзімділігі,
бюджеттік қаржылық қаралмауы, ауыл шаруашылығы ... ... ... көлемінің жоспарланбауы, осы тауарлар мен өнер ... ... ... ... (әсіресе, техникалық жабдықтау)
бағаларының өзара сәйкессіздігі, аграрлық сектордың мүдделерін ... ... ... ... ... ... және т.б. ... айтылмыш саланың төз кұлдырауына әкеліп соқтырды. Сөйтіп, мұнын ... және ... ... ... ұшыратып қана қоймай, еліміздің
басқа елдерден азық-түліктік тәуелсіздігін нашарлатты. Осы ... ... ... ... ... ... Қазіргі баса көрсеткіміз келіп отырғаны - ауыл шаруашылығында
кең етек алған осы дағдарыстан шығу ... ... мен ... ... ... солардың ғылыми-теориялық негіздерін ашып
тұжырымдау.
Оның негізгі себебі мынада: ... ... те ... ... мен ... ... жаппай алу салдарынан ауыл
экономикасыңда ... ... ... ... жеке ... шаруашалық жүйесі қалыптаса бастады. Дегенменен бұл жүйенін
қауқарсыздығы да, ұйымдастыру-құқықтық негіздері мен әлеуметтік ... да ... ... тұрған фактіге айналды. Осыңдай жағдайда бұрынғы
біртүтас ірі шаруашылықтардың ... ... ... жеке ... ... ... "өз ... өзің көр" принципіне
жүгіндірілді. Олардың қолында ақшалай каржының жоқтығынан ауылдық ... ... ... ... ... пайда болып, ол кең етек
жая бастады. Осыдан барып бюджетке түсетін ... ... ... да, ... ... ... деген ынтасы күрт төмеңдеді. ... ... бері ... жерде ұстап түрған мүдделі ... ... ... ... ауыл ... көбі ... туып-өскен елін тастап, қалалық жерлерге қоныс аударуға мәжбүр
болып ... ... ауыл ... ... ... ... шаруашылығының жекешеліндіру проблемалары
Меншікті мемлекет иелігінен алу мен жекешелендіру нәтижесінде, аграрлық
салада әр түрлі меншік ... ... ... қалыптасуда.
Қазақстаңда 1999 жылдың аяғында 96 198 әр түрлі ауыл шаруашылығы құрылымы:
оның ішіңде 91 471 шаруа қожалығы, 1 781 ... ... 2 ... серіктестігі және 60 жеке меншік кәсіпорындары жұмыс істеді. Бұл
- Астана қаласыңда 8 ақпан күні 2000 ... ... ... ... ... келтірілген мәліметтер.
Бірақ меншікті мемлекет иелігінен алу мен жекешелендірудің ... ... ... әр ... ... ... ... жалпы
саны төңірегінде баспа беттерінде сәйкессіз мәліметтер келтіріледі.
Меншікті мемлекет иелігінен алу мен ... ... ... ... еліміздің аграрлық саласындағы әр түрлі меншікке
негізделген ... ... мен ... негіз болатын
факторларды қарастыруды мақсат тұтып отырмыз.
Нарық экономикасының қалыптасу кезенінде аграрлық саладағы ... ... ... түрі тиімді деген сұрақ ауыл шаруашылығының
теориялық мәселесімен айналысып жүрген экономистерді және басқа да ... ... ... мәселе төңрегіңде олар әр түрлі
пікір айтып, тұжырымдар жасайтынын ескеріп, оларды үш үлкен ... ... еді. ... ... ... ... колхоздар мен совхоздар
объективті экономика зандарына сүйене отырып даму мүмкіндігіне ие ... ... мен ... (ірі шаруашылықтарды) шынайы экономика
зандарына сүйене отырып, дамыту қажет деген пікірді алға тартады. Екінші
топтағылар: мемлекеттік меншікке ... ірі ... ... ... салада жеке меншікке негізделген орта және ұсақ
шаруашылықтар қалыптасгыру қажет деп ... ... ... ... ... ... әр түрлі меншікке негізделген ірі, орта және
ұсақ ... ... ... ... экономикасына өтпелі кезеңде шаруашылық түрлерінің ... ... ... ... осы ... ... да кең етек ... Әсіресе, В.И. Ленин мен А.В. Чаяновтың ... ... ... ... ... мен ... ... бүгінгі таңда
көптеген экономистердің ой желісінін, негізі болып отыр.
XX ғасырдың алғашқы ... ұсақ және ірі ... ... ... ... ... бірі - А.В. ... белгілі. Дегенмен біз оның шаруашыльщтардың тиімділігі төңірегіңде
келешек ұрпаққа қалдырған құнды еңбектерін ескере ... ... ... қысқаша курсы", "Ірілендірілген егіншіліктің бүгіні
мен ертеңі", "Аграрлық мәселе дегеңіміз не?" және басқа ... ... ... В.Данилоқ А.Емельянов сияқты ... ... ... ірі ... даму ... ... көңіл бөлсе, оның ұсақ шаруа қожалықтарының ... ... ... де ... ... ... ... еңбектердің саны аз
емес.
А.ВЧаянов аграрлық ... ... ... ... ... мән-мағынасына, ерекшелігіне және оны ұйымдастыру факторларына
көп көңіл бөлген. Ол егіншілік пен мал шаруашылығында ... ... ... болып табылатындығың яғни ауыл шаруашылық өндірісі ... жер және ... ... ... факторларға бағынышты екенін
көрсетеді. Соңдықтан, оның пікірі бойынша, ... ... ... ... ірі ... айналысатын шаруашылықтардың ұсақ шаруа
қожалықтарынан артықшылығы айтарлықтай болмағандықтан, соңғылары қарапайым
техникамен қамтамасыз етілген жағдайда ірі ... ... ... ... ол ... ... шаруашылықтардын, еңбек процесінің
төмендегідей төрт ерекшелігін бөліп ... ... жер ... ... техникалық процестер (топырақ
өңдеу, егін егу, енімді жинау және тасымалдау, мал ... ... ... пен мал ... ... биологиялық процестер;
3) алынған өнімді қайта өндеуге байланысты механикалық процестер;
4) шаруашылықтардың сырткы экономикалық байланыстары (сатып алу мен сату,
инвестициялық ... ... және тағы ... жер мен ... ... ... ... ұсақ
немесе ірі шаруашылықтар ұйымдастыру қажет екенің айта ... ол ... ... "Ең бастысы шаруашылықтардың ұсақ немесе ірі болуында
емес, мәселе егіншіліктің артықшылығы мен кемшілігін тенесгіріп ... орта ... ... ғасырдың басында Батыс мемлекеттердің экономика әдебиеттеріне және
сол кезендегі дамыған капиталистік мемлекеттердің экономикалық ... ... ... бес ... ... ... жер кәсібінен табыс таппайтың жұмысшылар мен қолөнершілердің
кішкене қосалқы ... ... ... ... ... ауыл ... өнімдерін
өндіретің ұсақ шаруа қожалықтары;
-жер иеленуші өзінің ... ... ... ... ... ... фермерлік шаруашылықтар;
-жер иеленуші шаруашылықты ұйымдастырумен ғана айналысып, еңбек
процесінде ... ... ... ... ... өнім ... ... шаруашылықтар;
-өте ірі шаруашылықтар.
Өте ірі шаруашылықтар тиімді қызмет етуі үшін, ол жерді ұсақ учаскелерге
бөлу кажет деп есептеген. Рас, Чаянов ... ... ... аграрлық
секторда ірі шаруашылықтар маңызды рөл атқаратынына назар аударды. ... ... ... еңбек процесін ұйымдастыру мен басқаруды
қиындатпауы ... деп ... ... ... ... ... жер көлемі 100 мың гектардан аспауы керек болса, орта
шаруашылықтар 60 шақты жанұядан тұратын 150 ... ... ... ... ... XX ... 20-шы ... жазылған еңбектері
мен 30-шы жылдары ... ... ... ... ... ... 20-шы ... жазылған еңбектеріңде ұсақ шаруа
қожалықтары аграрлық саладағы еңбек процесінің негізі деп есептеген болса,
өмірінің ... ... ірі ... ... ... ... ... болып табылады деп есептейді. Ал ұсақ жанүя ... ... ... ... "Бірнеше ұрпақтарды біртіндеп өлтіретін от аптабына
ұстап түрғанмен тең болар еді!"6.
Шаруашылықты жүргізу формаларының тиімділігі төңірегіңде айтылған ... ... ... ... ... 1921 жылға дейін жазылған
еңбектерінде аграрлық салада ... ... ... ... тиімді деп есептеген болса, өмірінің сонғы ... ... құру ... ұсақ ... ... пайдалану керек
деген тұжырымда келеді. Екіншіден, олардың аграрлық ... ... ... ... ... да көреміз.
Айталық, В.И.Лениннің өмірінің сонғы жылдарында ... ... ... ... ... ... өкінішке орай, олардың сонғы жылдарда жазылған еңбектеріне жете мән
бермей, оның теориялық ... бір ... ... ... ... осы ... ... меншікке негізделген ірі шаруашылықтардың
қалыптасуына алып келді.
Аграрлық саладағы реформаларды зерттеу, әр түрлі революцияға дейінгі,
кеңестік тарихтың ... ... ... және ... ... ... ... қамтамасыз етеді. Бүгінгі ... мен ... ... даму болашағы жөніндегі
пікірталастары толастаған жоқ.
Әкімшілік басшыларының алдында ... ... ... Қазақстан
Республикасының Президенті Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев адамдардың нақтылы
саяси, экономикалық және ... ... ... ету ... ... Бұл әркімнің қандай да бір қоғамдық саяси ұйымдардың құрамында болу
немесе болмауға өз ... бар ... ... кез ... түрі ... жүргізудің әр түрлі формасын таңдауға, атеист болуға не дінге
сенуге, өзінің жеке өмірін өзгелердің қол ... ... ... білдіреді.
Алға қойылған мақсатқа жету – кейде бір ұрпақ өкілдеріне де мүмкін
болмайтын, зор ... Ауыл ... ... ... қателіктер
Жаппай коллективтендірудің салдарынан бұрынғы Одақ көлемінде, оның
ішінде Қазақстанда жеке ... ... бәрі ... ірі шаруашылықтарға (совхоз бен колхоздарға) айналды.
Бұрынғы Кеңес ... ... ... жіберген
қателіктерін түзетудің бүгінгі ... ... жолы ... ... ... жекешелендіру болып отыр.
Осы процесс нәтижесіңде аграрлық салада әр ... ... ... орта және ірі ... ... ... Оны ... саладағы бүгінгі нақты тәжірибесі де дәлелдейді.
Мерзімді және басқа әдебиеттерде ұсак, орта және ірі ... ... ... ... пікірталастар біршама баршылық.
Негізгі мәселе пайда болып жатқан әр түрлі ... ... даму ... ... ... ... ... обьективті
экономика заңы мен заңдылықтарына сүйенсек, өңдіргіш күштер мен өңдірістік
қатынастардың даму денгейі, ... ... ... заңы аграрлық
саладағы шаруашылықтардың көбінің ірі шаруашылық болып қалыптасуына алып
келеді. Айталық, АКШ мемлекетінің аграрлық ... екі ... ... ... ұсақ фермерлер шаруашылықтарының саны 26 пайызга ... ... ... ... 55 ... құраған, ал бұл
көрсеткіш 1970 жылы жалпы 81 пайыз болатын. Осы мерзім аралығында ... ... 2 есе ... ... ірі және өте ірі ... 54 ... 198 ... жетіп, жалпы шаруашылықтардың 11 пайызын құраған.
Қорыта айтқаңда, шаруашалықтардық тиімді түрі мен даму мүмкіндігін ... ... ... ... ... ... иелігінен алу мен
жекешелендіру нәтижесіңде пайда болып жатқан жаңа шаруашылық түрлерінің
дамуына көптеген ... ... да ... ... ... ... бола алады.
Ол факторларды есепке алмайынша ауыл тауар өндірушілерінің ... мен ... ... ... ... шешу өте
қиынға түсер еді. Өйткені бұл мәселелер ... күні ауыл ... алып ... ... ... ... ... жағдайлар ішінде әсіресе шаруашылықтардың ... ... ... ... ... және ... ... даму деңгейі, ақша-тауар айналымын тездетуді іске ... ... ... әрекеттері және тағы басқаларын атап өту ... ... ... ... ... ... ... жерлердегі меншік және
шаруашылық түрлерінің дамуы, демек шаруа қожалықтарының инвестициялық
белсеңділігінің ... ... ... ... гөрі ... ... жасалуын және олардың
тұрақтылығына, экономикалық ынталаңдыру механизмдерінің нақты ... ... ... ... ... ... және ... мемлекет тарапынан ресми қорғалуына және т.б. тәуелді болып
отыр. Біздің республикамызда бұл тәуелділік тереңдей ... ... ... ... көбі ... сай келмейді. Сол маманның қорытынды
пікірлері мынадай:
-ауыл шаруашылығындағы реформа, жұмсарта ... ... ... ... ... ... қуаты ірі шаруашылықтарды пай жүйесімен міндетті
түрде уақ шаруашылықтарға бөлу деп түсіндіріліп, бұл ... ... ... де, ауыл ... ... экономикалық көрсеткіштері
мен инвестициялық белсенділігі күрт төмендеді;
-еңдігі жерде басқарушы орындар ... ... ... ... ... ... ... сферасын кенейтумен
көмектесіп, оның табиғи жолмен (эволюция) дамуына араласпай, сырттай
жағдай жасаулары керек.
Республикамызда жүргізілген экономикалық ... ... ... ... мен жеке меншікке негізделген шаруашылықтар саны жағынан
сипаттайтын болсақ, онда барлық шаруашылықтар ішінде олардың жеке меншікке
негізделгеңдерінің, оның ішіңде - ... ... үлес ... ... ... 80-90 ... жетті (1-кестені караңыз). Осы шағын
шаруашылықтардың көбісі (80%-дайы) ауылдық жерде тіркелген заңды ... ... ... ... ... ... ... болады: дамыған елдер
тәжірибесі мен өз еліміздің аграрлық секторыңдағы соңғы он ... ... ... ... ... ауыл ... өңдіргіш
күштерінің сан және сапа жағынан өсуі себептігі шаруашылықтардың ірілерінің
кез келгенін шағын шаруашылықтарға күштеп бөлу, сол ... жеке ... ... жолы деп ... ауыл ... өндірушілерінің де,
мемлекеттің де мүддесінен шығып тұрған жоқ.
Сонғы кезде "шағын, ұсақ ... өз ... ... ... ... ... онда олар түрлі ұжымдық ұйымдарға бірігіп қызмет етсін" -
дейтін ұсыныстар көбейе бастады. Бұл, бір жағынан, ... ... ... ... таратканымыздың қате саясатта болғанын ... ... ... ... ... ... ... күн
тәртібіне қойғызады: бұрынғы совхоздар мен колхоздар ұжымдық шаруашылықтар
болмаса, оңда не болғаны? Ірі ... ... ... ... ... мен ... базасын
қиратып барып, енді ұсақ шаруашылықтардың қайтадан ұжымдасуына ... ... ірі ... жыл ... ... де, мемлекетке де үлкен пайда
түсіріп отырған болса, онда оларға, бөлшектемей-ақ, жеке меншіктік ... ... па еді? ... ... ... ... шаруашылықтарды жеделдетіп ұсақтап, сосын ұсақ шаруашылықтардын,
қайтадан ұжымдасуына кеңес ... ... ... жыл ... ... Бұл жәй ... ... олар өз жауабын күтеді.
Зерттеу нәтижесі көрсеткендей, ... ... ... саладағы
шаруашылықтардын даму мүмкіндіктерін төмендегідей негізгі факторлардың
көмегімен анықтауға болады:
1. ... ... ... шаруашылықтардың орналаскан жер жағдайлары мен ерекшеліктері (өндіріс
инфраструктурасы);
3. мемлекеттің аграрлық саясаты;
4. еңбекшілердің әлеуметгік ... және жер ... мен ... ... ... мен ... байланысты
білімдер, т.б.
Аграрлық саладағы орта және ірі шаруашылықтар жағдайыңдағы ... ... беру үшін ... өзін ... сапалы техникалармен
қамтамасыз етулері тиіс. Мысалы, бұрынғы Кеңес мемлекетінің ... ... ... ... ... күші индустриясы
дамыған мемлекеттердегімен салыстырғанда 1,4 есе төмен, ал комбайнның дән
құйылатын қорабының ... 1,3-1,5 аз ... ... ... ... ... техникалармен қамтамасыз ету жылдан-
жылға нашарлауда. Соның нәтижесінде жыл ... ... ... өнім ... кем ... ... иелігіндегі техникалар сапалы және тиімді қызмет етулері
үшін, олардың көмегімен ... ... ... сататын
орыңдарға тасымалдау үшін инфраструктурасының барлық құрамдас бөліктерінің,
әсіресе жолдың аткаратың қызметінің ... зор. ... ... даму мүмкіндіктері жол жағдайымен тікелей байланысты.
Казақстанның жер көлемінің үлкеңдігін және ... ... ... алыс ... ... көлік жолының маңызы айқындала
түседі. Нашар көлік жолы - ... тез ... ... ауыл ... ... ... ... себебі. Мысалы, көлік жолы нашар
шаруашылықтар жолдары бүгінгі өлшем ... ... сай деп ... ... ... ... ... 1,2—1,5 есе
және көліктің орта жылдамдығы төмен болуына байланысты көлікті 1,5-2 есе
көп қажет қылады. Жолы нашар ... ... ет ... ... ... жолы ... ... сай шаруашылықтарға қарағанда он есе көп
шығын шығарса, шөпті тасымалдау кезінде оның 15%-ын жоғалтады. ... ... ... ... нашарлығына байланысты жыл сайын
162 мың тонна астық, 141,3 мың тонна сүт, Ш мың ... ... тағы ... шаруашылық өнімдерін жолда жоғалтып отырған. Жоғарыдағы фактілер, яғни
көлік жолының нашарлығы ... ... ... ... жатқан өр түрлі
шаруашылықтардың тиімді қызмет етуін тежейтшін көрсетеді.
Бүгінгі таңда ... ... ... өз ... ... шеше ... Демек, ауылды жердің жол жағдайын жақсарту -
мемлекет ... ... ... Экономистердің мәліметтеріне
жүгінсек, Қазақстанның асфальтталған автокөлік жолының ұзыңдығы 80 ... ... ... кезінде жоғалатын көкөністі 2,4 есе, жемісті 13
есе, асгық шығьшын 4,2 есе, малдың тірі ... ... 3,2 есе ... ... Жер –негізгі ауыл шаруашылығының өндірісі
Ауыл шаруашылығының негізгі өндіріс құрал-жабдығы -жер. Казақстанның ауыл
шаруашылығыңдағы жер қорының барлығы дерлік колхоздар мен ... ... ... ... ... ... шаруа қожалықтарына мемлекеттен жерді
жалға алуга бірдей құқықтық және ... ... ... деп
тұжырымдайды. Бірақ мұндай тұжырымдар жер бөлуде ... ... ... ... ескермей, шаруашылықтардың экономикалық даму
мүмкіндіктерін сыңаржақ сипаттау болып табылады. Мысалы, ... ... ... ... шаруақожалықтарының әрбір жүзінің
жиырма бесі жер үлесін алмаған (немесе 0,5 гектар ғана жері бар). Тіркелген
әрбір жетінші қожалық, жердің ... ... жер ... жоқтығын атап
өтеді. Жер алған шаруалардың басым көпшілігі үлесіне тиген жердің таулы
немесе суы жоқ, ... ... ... ... ... айтады. Шаруа
қожалықтарына берілген жерлердің бестен үші ғана шаруаларға мерзімсіз
пайдалануға берілген болса, ... үзақ ... ... ... жерді
жалға алған.
Аграрлық саладағы меншік пен ... ... ... ... ... ... ... келесі бір фактор ретіңде
шаруашылық ... ... ... айту ... ... ... ... бүгін туып отырған жоқ. Онын мәнің, ... ... ... ... ... ... мен қоғам
кайраткерлері жоғары бағалаған. Дегенмен ... ... ... талқыланып,
маңызы жоғары бағаланған әлеуметтік мәселе тәжірибеде кенже қалып, екінші
орынға қойылып ... Ауыл ... ... ... және ... ... жаңа ... пен меншік түрлерінің пайда
болуы әлеуметтік ... ... ... ... жерде балаларға
тәрбие және білім беру, оларды мәдени ошақтарға ... ... ... Шаруалардың түрмыс жағдайыш септігін тигізетін осындай және басқа
факторлар меншік катышастарының дамуын және ... ... Ауыл ... және ... ... үлгісінің қалыптасуы
2.1. Ауыл экономикасының көпукладтылығы
Әрине, жалпы ... және ... ... ... ... ... ... және олардың өзгеру қарқынына байланысты
екені белгілі. Осы қарқын ... ... ... де, ... ... ... өзгертті деуге болады. Бірақ назардан тыс
қалғаны — осы түрлі ... ... ... ... ... инфрақұрылым салаларымен және ... ауыл ... ... ... ... ... және т.б. ... салдарынан көпукладтылықтың меншіктік және
экономикалық базасын жойып, жедел жекешелендіру арқасыңда бірукладтылыққа
(жеке ... ... қол ... ... ... жайыңда
жоғарыда азды-кемі айтқанбыз. Еңді макроэкономикалық көрсеткіштерге
сүйенгенде де ауыл ... ... ... ... көз ... қиын
емес. Ол үшін осы саланың жалпы ішкі ... (ВВП) үлес ... ... та ... ... ... ішкі өнімнің салалық құрылым
| ... |
| ... ... ... ... тұрғанындай, сонғы он шақты
жылда өндіріс салаларының рөлі төмеңдеп, ... ... ... ... ... Ауыл ... жалпы ішкі өнімдегі үлес салмағы сонғы ... 3 ... ... 1998 жылы ... 12,3 ... құрады. Бұған тамақ
өнеркәсібі мен ауыл шаруашылығының ... ... ... ... ... азық-түліктік қауіпсіздігінің
нашарлауы түсінікті нәрсе болып ... ... ... ... ... ... ... және ұжымдық кәсіпорындар, агрофирмалар мен агрокомбинаттар,
кооперативтер мен олардың ассоциациялары, акционерлік ... ... ... ... жеке қосалқы шаруашылықтар, шаруашылық
серіктестіктері және басқалар құқықтық негізде ... ... тиіс ... ... ... ... ... мәселеге айналды.
Біріншіден шаруашылықты жүргізудің нақты ... ... ... ... және ... негізде жүзеге асырылуы тиіс. Белгілі ... ... ... ... ұйымдастырудың жаңа әдістерінің
шынайы тиімділігіне болжам ... оған ... баға ... ... ... ... керек.
Біздің кең-байтақ республикамыздың жер аумағыңца ғана емес, тіпті бір
облыстың немесе ... ... бұл ... ... ... ... ... көзкарас қажет. Екіншіден, ұлттық ерекшеліктерді, ... ... ... ... ... шеберліктерін, олардың
қызметтің белгілі бір ... ... мал бағу және т.б.) ... ... жүргізу тәжірибесін есепке алу шарт. Ғылыми зерттеулер
мен тәжірибе әр тәсілдің өміршендігі мен тиімділігін ... ... ... ... ...... тудыру, барлық шаруашылықтарға
бірдей әлеуметгік-экономикалық және құқықтық жағдай жасау. Тек соңда ғана
нарықтық ... ... ... ... ... ... тәсілі жөнді шығады.
Экономикалық реформаларды іс жүзіне асыру процесіңде ... ... ... ... едәуір өзгерістер болуда. Ең алдымен
мемлекеттік меншікке негізделген шаруашылық жүргізудің бұрынғы жүйесіне
қарағанда ... ... ... ... ... ... үлгісін ұсынады. Олар өзара құқықтық ережесі, ұйымдық құрылымы,
өңдіріс, қызметгік міндеттері, мамандану ... және ... ... ерекшеленеді.
2.2. Қазақстанда ауыл шаруашылығын жекешелендіру
Әміршіл-әкімшіл экономика мен нарықтық ... ... ... ... ... қызметтің, максаттың, міндеттердің, ұйымдық
құрылымның, тактика мен ... ... ... ... осы ... қатысты кәсіпорыңдардың баска да ерекшеліктерінен
білінеді. Нарықтық үлгідегі кәсіпорындар ... ... ... ... ... және ... ... бағдар ұстап, соның арқасында
міңдетгі түрде сатып ... ... ... Олардың жоспарлары сыртқы
факторларды, ... ... ... ... ... ... ала отырып жасалынады.
1999 жылдың басындағы мәлімет бойынша ауыл ... ... ... деп есептеледі. Казақстан аумағаңдағы бұрындағы совхоздар
мен колхоздардың жерлері мен мүліктері олардың мүшелері, зейнеткерлері және
әлеуметтік-мәдени саладағы ... ... ... ... ... түрлерін жер қожалары өздері тандап алды.
Сөйтіп ауыл ... ... ... оның ... ... болды. Басқаша айтканда, оның ... ... ... ... құрал-жабдығы ретінде дұрыс, тиімді пайдалануына
байланысты.
Кейбір жағдайларда ... ... ... ... ... ірі
корпоративтік түрдегі шаруашылықтар құрды. Себебі, біріншіден, өкінішке
орай, шаруа өзірге өз бетімен ... ... ... ... ... әлеуметтік-мәдени инфрақұрылымы өте әлсіреген, оны
мемлекетттік немесе жергілікті бюджет жеткілікті дәрежеде ... ... ... ... ... ... әлі жок;
төртіншіден, жеке адамдарға бөліп ... ауыл ... ... ... ... ол ... бірігіп пайдаланған қолайлы; бесіншіден,
Казақстанның қатал ... ... ... ... ... жүргізу
өте қиын.
Қазақстан Республикасында "Жер туралы", ... ... ... ... ... "Жеке кәсіпкерлік туралы" және т.б. қабылданған
күші бар ... ... ... ... жол ... ... қоғамдық қатынастың субъектісі болып ... ... ... Қазақстан Республикасының "Фермерлік шаруашылық туралы"
қабылданған (31 мамыр, 1998 жылдан) жаңа ... ... Бұл ... шаруашылық ұйымдардың және олардың экономикалық құрылу негізі мен
функцияларын анықтайды. Фермерлік шаруашылықкд көшу процесІ 1990 ... Сол ... 20 ... ауыл ... ... ... ... жыртылған жер және 12 млн. жайылым жер ... ... ... ... фермерлік шаруашылыққа 452 га. пайдаланылатың жер
тиесілі ... 1991 ... 1 ... 3333 шаруашылық тіркелсе, 1997 жылы
олардың саны 44689, ал 1999 жылдың аяғында 91471 болды. Бірақ мұңдай өсу
санына қарамастан ... ... ... ... ... төмен деңгейде кала берді.
3-кестеде келтірілген мәліметтерді талдай келе, ... ... ... ... ... ... ... республика бойынша бестен бірі
(20,9%), ал ... ... ... ... 13,3 ... қызмет жасамайды.
-Батыс Қазақстан аймағына кіретін облыстарда шаруашылық құрылымдары мен
шаруа қожалыктары саны жағынан көптетен айырмашылықтар бар, ал бұл - ... ауыл ... ... ерекшеліктердің басым екенігін
дәлелдейді;
Күнделікті тәжірибе көрсетіп отырғанындай, сол шаруа қожалықтары (олар
барлық шаруашылык құрылымдарының 90 ... ... айта ... жетіп жаткан жоқ. Жасалған зерггеулер барысында елімізде
шаруа қожалықтарының дамуына кедергі келтіретін ... ... ... ... жетті:
бөлшектің алымында тіркелген шаруашылықтар саны, ал бөлімінде - ... ... ... ... ... ... және әлеуметтік инфрақұрылымның жоқ болуы;
-тауарды сату, өткізу жүйесінің ... және ... ... ... ... ... ... қоса баға диспаритеті шешілмеген мәселелердің бірі ... ... ... 1997-1998 жылдары бұл процесс одан әрі жалғасты. 1996 ... ауыл ... ... сатып алуда және
пайдаланылған электрданергиясының бағасы 30%-ға дейін, ... ... ... ... ... ... май ... минералды
тыңайтқыштар және химиялық құрал-жабдықтар - 9%-ға, ... ... ... ақы - 22%-ға ... алу кабілеті күрт түсіп кеткен кейбір шаруашылықтар өздеріне
керекті материалдық-техникалық құрал-жабдықтарды ... ала ... ... ... мен құрал-жабдықтар тозып, жарамсыз болып қалды.
Соңғы бес жылдықта агроөнеркәсіп кешені саласындағы ... ... оған ... қолдаудын болмағаңдығынан да туыңдап отыр.
Республикада ауыл ... ... ... үлесі 1996 жылы бұл
қаржының 44% ... ал 1990 ... бұл ... 22% ... еді. ... комбайн және де ... ауыл ... ... ... ... ... саны 3-5 мәрте төмендеді. Өте ескі ... ... сай ... 30-40% өнім егіс ... ... жерлердегі нарықтық қатынастар жүйесінің әлі де болса әлсіздігі,
көпгеген экономикалық механизмдер мен ... ауыл ... ... ... осы саладағы тездетілген жекешелендіру
процесінің өндірістік-әлеуметтік инфрақүрылым ... тыс ... ... жағдайлар жеке меншікке негізделген шаруашылық түрлерінің
нарықтық бәсекеге ... ... ... тауар өндірушілер мен
тұтынушылар арасын тиімсіз ... ... ... пайда
болуына әкеліп соқтырды. Ал бұның өзі, түптеп ... ... ... ... ... мен инвестициялық
белсенділігін арттыруға жағдай жасап отырған жоқ.
Қорытынды
Нарық экономикасының қалыптасу кезенінде аграрлық ... ... ... қандай түрі тиімді деген сұрақ ауыл шаруашылығының
теориялық мәселесімен айналысып жүрген ... және ... да ... толғандыруда. Жоғарыдағы мәселе төңрегіңде олар әр түрлі
пікір айтып, тұжырымдар жасайтынын ескеріп, оларды үш ... ... ... еді. ... ... ... бұрынғы колхоздар мен совхоздар
объективті экономика зандарына сүйене отырып даму мүмкіндігіне ие болмады,
сондықтан колхоздар мен ... (ірі ... ... ... ... ... дамыту қажет деген пікірді алға тартады. Екінші
топтағылар: мемлекеттік меншікке негізделген ірі ... ... ... ... жеке ... ... орта және ... қалыптасгыру қажет деп тұжырым жасаса, үшінші топтағы
экономистер: аграрлық салада әр түрлі ... ... ірі, орта ... ... ... ... қолдайды.
Жаппай коллективтендірудің салдарынан бұрынғы Одақ көлемінде, ... ... жеке ... ... бәрі ... ірі шаруашылықтарға (совхоз бен колхоздарға) айналды.
Бұрынғы Кеңес мемлекетінің аграрлық саясатында жіберген қателіктерін
түзетудің ... ... ... жолы ... ... ... жекешелендіру болып отыр.
Осы процесс нәтижесіңде аграрлық салада әр түрлі ... ... орта және ірі ... калыптасуы керек. Оны респубдикамыздың
аграрлық саладағы бүгінгі нақты тәжірибесі де дәлелдейді.
Мерзімді және басқа әдебиеттерде ұсак, орта және ірі ... ... ... ... пікірталастар біршама баршылық.
Негізгі мәселе пайда болып жатқан әр түрлі шаруашьглықтардың әлеуметтік-
экономикалық даму ... ... ... ... Әрине, обьективті
экономика заңы мен заңдылықтарына сүйенсек, өңдіргіш күштер мен ... даму ... ... ... ... заңы ... ... көбінің ірі шаруашылық болып қалыптасуына ... ... ... ... ... ... ... саяси, экономикалық және рухани бостандығын қамтамасыз
ету оп-оңай нәрсе емес. Бұл ... ... да бір ... ... құрамында болу немесе болмауға өз хақысы бар ... кез ... түрі мен ... ... әр ... ... ... болуға не дінге сенуге, өзінің жеке өмірін ... ... ... ... ... ... ... мақсатқа жету – кейде бір ұрпақ өкілдеріне де ... зор ... ... ... К.А. ҚР, ... шарушылықтарындағы шұғыл шаралар туралы//
Вестник с/х ... ... 1991. ... Абалкин Л. Нарықтық экономиканың құрылуы мен реттеуіндегі мемлекеттің
рөлі// Вопросы экономики. ... ... Я.Ә. 2030 ... ... ... ... ... 1997 жылғы 13-14 қарашада ... ... ... ... ... 1999. №1. ... Қалиев Ғ. Қазақстандағы аграрлық реформа: тарихы, ... ... ... 1998. ... ... Дж. М. ... қамту, пайыз. және ақша туралы жалпы теория. М.,
1993.
7. ... В. ... ... реттеудегі қаржы-несиелік әдістері М,
1993. 7-б.
8. Сатыбалдин А.А. Еліміздің агрокәсіптік кешені: ... ... ... әрі даму ... ... 2030 жылға дейінгі даму стратегиясы:
мәселелер және ... іске ... ... ... ... ... Ж., ... М. Қазақстан ауыл шаруашылығын реформалауды
басқарудың мәселелері//Транзитная экономика. 1998. №3
10. Қалиев Ғ.А., Сатыбалдин А.А. ... ... ... ... ... ... ... қолдау. Алматы.1997.

Пән: Ауыл шаруашылығы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 18 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"ауыл шаруашылығы саласында қолданылатын токсиндік заттардың жануарлар организіміне түсу жолдары"14 бет
"Ауыл шаруашылығы саласында қолданылатын токсиндік заттардың жануарлар организіміне түсу жолдары."4 бет
«ауыл шаруашылығында қолданатын бактериалды препараттар»17 бет
«Федоров ауданының ауыл шаруашылығы бөлімі» мемлекеттік мекемесінің 2010-2014 жылдарға арналған стратегиялық жоспары9 бет
Аграрлык реформа және ауыл шаруашылығындағы экономикалық тұрақтылық28 бет
Ауыл шаруашылығы9 бет
Ауыл шаруашылығы бөлімі36 бет
Ауыл шаруашылығы дақылдарының аурулары мен зиянкестерімен күрес14 бет
Ауыл шаруашылығы дақылдарының сапа көрсеткіштері8 бет
Ауыл шаруашылығы жануарлары денесінің микрофлорасы35 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь