Жапон тіліндегі кірме сөздер және олардың қолданылу ерекшеліктері

Кіріспе.

I. Гайрайгоның қалыптасуының алғышарттары
I.I Гайрайгоның жапон тіліне ену тарихы
I.II Гайрайгоның жапон тіліне енуіне әсер еткен ішкі және сыртқы факторлар.

II. Гайрайгоның семантикалық . фонетикалық тұрғыдан жіктелуі.
II.I. Гайрайгоның құрылымы бойынша классификациясы.
II.II. Гайрайгоның фонетикалық ерекшеліктері.

III. Жапониядағы қазіргі таңдағы тілдік жағдай.
III.I. Мемлекеттің тілге қатысты жүргізіп отырған тілдік саясаты.
III.II. Гайрайгоның қоғамда туғызып отырған қиындықтары мен артықшылықтары.

Қорытынды.
Әлем тілдерінің ішінде лексикасы тек өзіндік сөздермен шектелген тілдер болуы мүмкін емес. Тіл де тірі ағза сияқты тоқтаусыз даму барысында болып, сөздік қорын басқа тілдерден сөздер алу есебінен толықтырып отырады. Бұл құбылыс әртүрлі халықтардың бір-бірімен саяси, cауда- экономикалық байланысқа түсулерінің нәтижесінде жүріп отырады.
Жалпы алғанда, кірме сөздер әрбір тілдің лексикасының белгілі бір үлесін алады. Олардың кейбіреулері өзінің ұлттық бояуын жоғалтып,жаңа тілге жат болып сезілмей, сол тілге сіңіп кетеді де, қалғандары фонетикалық, грамматикалық немесе семантикалық ерекшеліктерін жоғалтып, оқшауланып, бөтендігі сезіліп тұрады.
Әдетте, көп тілдердің лексикасы екі қабаттан тұрады: өз сөздері және басқа тілден енген сөздер.Бірақ жапон тілінде лексиканың осындай үш қабаты қалыптасқан: жапон тілінің төл сөздері, қытай тілінен енген сөздер және соңғы ғасырларда әртүрлі тілдерден, басым бөлігі еуропа тілдерінен енген сөздер. Әр қабаттың шекарасы басқа тілдерге қарағанда айқын сезіліп тұрады: қатардағы жапондық көпшілік сөздердің қай топқа жататынын еш қиындықсыз атап бере алады.
Кангоның негізгі бөлігі жапон тіліне VII-XIIIғғ. келген еді, бірақ осы топқа жататын лексикалық бірліктердің көбі қытайлық түбірлерден Жапонияның өзінде біршама кейінгі уақытта қалыптасты. Ал ең алғашқы гайрайго жапон тілінен XVI-XVIIғғ. португалдық және испандық миссионерлермен, сондай-ақ XVII-XIXғғ. голландтық саудагерлермен қарым-қатынасқа түсу нәтижесінде пайда болды, бірақ бұл топтағы сөздердің көпшілігі басқа батыс тілдерінен, ең алдымен ағылшын тілінен соңғы 150 жыл ішінде енді. Дегенмен де жапон тілі қазір де белсенді түрде жаңа гайрайго сөздерді бірінен соң бірі қабылдауда.
Ваго – бұл жапондық лексиканың ең негізгі компоненті, жалпы алғанда осы сөздер жиі қолданылуымен ерекшеленеді де барлық стиль және жанр үлгілерінде кездеседі, бірақ ауызекі тілде олардың алатын үлесі ең жоғары. Бұл топқа «hi» (күн), «tsuki» (ай), «ookii» (үлкен), «manabu» (үйрену) сөздері мысал бола алады.
Канго болса, ең алдымен жазбаша стильге тән: дәл осы сөздер Жапониядағы өткен ғасырдың екінші жартысында қарқынды түрде жүрген қазіргі жаратылыстану және гуманитарлы ғылымдардың терминологиялық жүйесінің қалыптасуына негізгі қор болды. Канго мысалдары ретінде «taiyo:» (күн, астрономиялық атау ретінде),«ichigatsu» (қаңтар), «nigatsu» (ақпан), «sangatsu» (наурыз), «daigaku» (университет) лексемаларын атап өтуге болады. Егер жапон тілінің негізгі сөздік қорында сандық жағынан ваго басым болса, жалпы сөздік қорда (сирек қолданылатын сөздер мен арнайы сөздерді қоса алғанда) алғашқы орынды канго алады: үлкен сөздіктерде олардың алатын үлесі 50%-дан кем емес. Гайрайгоға келетін болсақ бұл топтың лексикасы ең алдымен модернизация құбылысымен байланысты; гайрайго арасында ғылыми-техникалық терминдар көп (kompyu:ta - компьютер, purinta - принтер, sofuto – программалық жабдықтау), бірақ бұл сөздердің ең көп қамтитын салалары - спорт, ойын-сауық (ge:mu - ойын, әсіресе компьютерлік ойындарға көп қолданылады; tare:nto – атақты телебағдарлама жүргізушісі), сонымен қатар гайрайго экспрессивті ауызекі лексикада да қолданылады (okke, жазылуы OK; bi:efu, дос жігіт мағынасында, жазылуы BF)
        
        Жапон тіліндегі кірме  сөздер және олардың қолданылу ерекшеліктері
Кіріспе.
I. Гайрайгоның қалыптасуының алғышарттары
I.I Гайрайгоның жапон тіліне ену тарихы
I.II Гайрайгоның ... ... ... әсер ... ішкі және ... ... ... – фонетикалық тұрғыдан жіктелуі.
II.I. Гайрайгоның құрылымы бойынша классификациясы.
II.II. Гайрайгоның ... ... ... ... ... ... жағдай.
III.I. Мемлекеттің тілге қатысты жүргізіп отырған тілдік саясаты.
III.II. Гайрайгоның қоғамда туғызып отырған қиындықтары мен
артықшылықтары.
Қорытынды.
Кіріспе
Әлем тілдерінің ішінде лексикасы тек ... ... ... ... мүмкін емес. Тіл де тірі ағза сияқты тоқтаусыз даму барысында ... ... ... ... ... алу есебінен толықтырып отырады. Бұл
құбылыс әртүрлі ... ... ... ... ... ... нәтижесінде жүріп отырады.
Жалпы алғанда, кірме сөздер әрбір тілдің лексикасының белгілі бір үлесін
алады. Олардың кейбіреулері өзінің ұлттық ... ... ... ... ... сол ... сіңіп кетеді де, қалғандары фонетикалық,
грамматикалық немесе семантикалық ерекшеліктерін жоғалтып, ... ... ... көп ... ... екі ... тұрады: өз сөздері және басқа
тілден енген сөздер.Бірақ жапон тілінде лексиканың осындай үш ... ... ... төл ... ... ... ... сөздер және
соңғы ғасырларда әртүрлі тілдерден, басым бөлігі ... ... ... Әр қабаттың шекарасы басқа тілдерге қарағанда айқын сезіліп тұрады:
қатардағы жапондық көпшілік сөздердің қай ... ... еш ... бере ... ... ... ... тіліне VII-XIIIғғ. келген еді, бірақ осы
топқа жататын лексикалық бірліктердің көбі ... ... ... біршама кейінгі уақытта қалыптасты. Ал ең алғашқы ... ... ... португалдық және испандық миссионерлермен, сондай-ақ
XVII-XIXғғ. голландтық саудагерлермен қарым-қатынасқа түсу ... ... ... бұл ... ... көпшілігі басқа батыс тілдерінен,
ең алдымен ағылшын тілінен ... 150 жыл ... ... ... де ... қазір де белсенді түрде жаңа гайрайго сөздерді бірінен соң бірі
қабылдауда.
Ваго – бұл ... ... ең ... ... жалпы алғанда осы
сөздер жиі қолданылуымен ... де ... ... және ... кездеседі, бірақ ауызекі тілде олардың алатын үлесі ең жоғары.
Бұл топқа «hi» (күн), ... (ай), ... ... ... (үйрену)
сөздері мысал бола алады.
Канго болса, ең алдымен жазбаша стильге тән: дәл осы сөздер ... ... ... ... ... түрде жүрген қазіргі
жаратылыстану және гуманитарлы ғылымдардың терминологиялық ... ... қор ... ... ... ... ... (күн,
астрономиялық атау ретінде),«ichigatsu» (қаңтар), «nigatsu» (ақпан),
«sangatsu» (наурыз), «daigaku» (университет) ... атап ... Егер ... ... ... ... қорында сандық жағынан ваго
басым болса, жалпы сөздік қорда (сирек қолданылатын ... мен ... қоса ... ... ... ... алады: үлкен сөздіктерде
олардың алатын үлесі 50%-дан кем емес. Гайрайгоға келетін болсақ ... ... ең ... модернизация құбылысымен байланысты; гайрайго
арасында ғылыми-техникалық терминдар көп (kompyu:ta - компьютер, purinta -
принтер, sofuto – ... ... ... бұл ... ең көп
қамтитын салалары - спорт, ойын-сауық (ge:mu - ойын, әсіресе ... көп ... tare:nto – ... ... ... ... ... экспрессивті ауызекі лексикада да қолданылады
(okke, жазылуы OK; bi:efu, дос жігіт мағынасында, жазылуы ... ... ... XXI- ... табалдырығын аттағалы жеті жылдай уақыт өтті.Өткен
ғасыр технологиялар мен ғылымның жоғары қарқынмен дамып, ғылыми- техникалық
төңкерістің орын ... ... ... ... ... ... мемлекеттері өздерінің позизицияларын айқындап, халықаралық ... ... ... жетістіктерге жетті.
Осындай мемлекеттердің бірі- Азия құрлығының көшбасшы елі ... ... ... ... кейін экономикасы құлдырап шықса
да, одан кейінгі 40-50 жыл ішінде өз ... ... ... ... ... қосылып, өзінің күштілігін дәлелдеп берді. Бұл
мемлекеттің даму ерекшелігі даму барысында батыстық технология мен ... ... ... ... әрі ... дамытып, соған қарамастан
өз мәдениетін қазіргі ұрпаққа сол күйі жеткізгендігінде.Оның ғасырлар бойы
жинаған мәдениеті, әдебиеті, өнері, тілі ... ... да ... Жапон тілі БҰҰ ресми алты тілінің қатарына ... де, ... ... ... ... ... саны күн ... өсуде, бұл
жағдай осы елмен арадағы байланыстарды нығайту, оның халқының ... ... ... ... білуге деген құштарлықтан туындап
отыр. Мен өз ... 4 жыл ... ... оқысам да, оның қыр-сырына толық қанып
біттім деп айта ... ... ... ... ... мен өзім үшін
көптеген жаңалықтар аштым.Бұл тілдің ... ... үшін ... ... танысқан абзал деп ойлаймын. Жалпы, жапон ... ... ... ... әлі ... болған жоқ.Көпке дейін ол
тілдердің генеалогиялық ... ... күйі ... ... ... топтардың ешқайсысына да жатқызылған жоқ. ... ... ... ... жапон тілі корей тілінің туысы
екендігі және олардың құрамына түркі, моңғол және тұңғыс-маньчжур ... ... ... ... ... ... түскендей. Яғни, жапон
тілі Жапон аралдарына біздің заманымызға дейін көп жылдар ... ... ... ... ... тілі ... қалыптасты деп айтуға
толық негіз бар. Бірақ, кейбір белгілерімен жапон тілі Жапонияның ... ... ... да бұрын мекен еткен ... ... ... ... ) ... ... ... болып келеді.
Көп ғасырлар бойы жапон тілі қытай тілінің ықпалымен дамып отырды. Бірақ,
осыған қарамастан бұл екі тіл туыс ... ... ... тұрғысынан жапон тілінің лексикасы үш үлкен топқа
бөлінеді: wago, яғни жапон тілінің төл сөздері, kango- қытай тілінен енген
сөздер және ... топ ... ... ... ... ... сөздер,
әсіресе олардың ішіндегі американизмдер жапондық лексиканың едәуір бөлігін
қамтып отыр. Олар көп жағдайда басқаша аталуы мүмкін емес реалияларды атау
үшін қолданылады. ... ... ... ... ... журналдар
және лингвистикалық басылымдарда жапон тілінде гайрайгоның алатын үлесінің
өсіп келе жатқандығы, әсіресе ... ... емес ... тыс ... ... байланысты арыздар көбейе түсуде. Яғни,
басқаша айтқанда осы жұмыстың тақырыбына арқау болып отырған гайрайго
айналасында ... ... ... ... ... дау-дамайлар өрбіп
отыр. Олардың негізі бар ма? ... ... ... ... осылай
ойлауға не итермелеп отыр?
Міне, осындай тәрізді мәселелерге байланысты бұл тақырыпты ... арта ... ... ... ... ... ... дәрежеде қажет екенін анықтау, оның
тудырып отырған алаңдатушылықтарының негізінде жатқан себептерді анықтаумен
қатар осы топтағы сөздердің артықшылықтарын ... ... ... ... ... жасап, оған баға беру
Жұмысты зерттеудің міндеттері
Жоғарыда аталған мақсаттарға жету үшін мынандай міндеттерді шешу көзделіп
отыр:
Жапон тілінің ... ... ... мен оның ... ... ... өткені мен болашағына талдау жасау
Зерттеу жұмысының нысаны
Жапон тіліндегі сөздік қордың шамамен 10% құрап ... ... ... ... және ... қолданылу ерекшеліктері
Зерттеу әдісі мен дереккөздері
Бітіру жұмысының теориялық негіздерін орыс, жапон және ... ... ... Атап ... жазу ... ... ... и общество » деген еңбегінің тигізген септігі зор болды.Одан
алынған мәліметтер осы ... ... ... кездеседі десек те
болады.Сонымен қатар ... ... ... тағы да бір ... Оосима
Кимие деген ғалымның «Gairaigo usage in Japan: From Cultural ... a New ... ... атты ағылшын тіліндегі еңбегі. Бұл кітап
жеңіл, ұғымды тілмен жазылғандықтан,ондағы мәліметтерді ... ... ... I-тараушасын және III-тараудың II-тараушасын жазуда
пайдаландым. Статистикалық мәліметтер алуда Мемлекеттік ана тілін зерттеу
институтының айтулы ... ... ... ... ... Митиура
Тосихико мен Сугито Сэйдзю бастаған топтынжүргізіп отырған ... ... ... тіліндегі «Gairaigo to gendai ... ... ... ... ... ретінде интернеттегі www.wikipedia.org,
www.kokken.go.jp сайттарын пйдаландым.
Ғылыми жаңалықтары мен практикалық маңыздылығы.
Жапон тілін үйрену, ... ... ... ... ... арналған
жапон алфавиті – ... ... ... оқу ... ... кездесіп отырады. Ол жайлы мәліметтер қазақ тілінде жоқтың қасы
десе де ... Осы ... бұл ... ... маңыздылығын арттыра
түседі.
Зерттеу жұмысының құрылымы
Зерттеудің мақсаттары мен міндеттері берілген жұмыстың құрылымын анықтады.
Бітіру жұмысы кіріспеден, әрқайсысы екі ... ... үш ... ... ... және ... ... ... Өз ... ... ... жапон тіліне
негізінен алғанда батыс тілдерінен енген ... тобы – ... ... жеке ... топ ... ... алғышарттары қарастырылса,
екінші бөлімге арқау болған мәселе – ... ... ... және фонетикалық жағынан жіктелуі. Соңғы, үшінші бөлімде
Жапониядағы қазіргі тілдік ... мен ... ... ... ... тілдік саясаттың негізгі бағыттары қарастырылған.
Негізгі бөлім
Гайрайгоны басқа жапон сөздерінен ең ... ... ... ... ... жазылуы. Ауызекі тілде гайрайго қатарындағы сөздердің
көпшілігі әдеттегі жапон сөздеріне тән емес ... ... ... ... аудартады. Жапонияда бұл сөздерді басқа сөздерден
ажырата білуге балабақша кезінен ... ... ... катаканамен
жазылатын сөздер ретінде ғана түсіндірме беріліп, орта мектепте ... ... болу ... ... ... осы ... яғни гайрайгоның тарихына көз жүгіртсек, бұл топтағы
сөздер пайда болу уақыты және жапон тіліндегі ... ... үш ... ... топ – жапондықтардың еуропалықтармен қарым-қатынасы
орнаған кезеңі XVI-XVIII ғғ. енген лексемалар. Бұл ... үш ... ... ... ең ... ... олар - ... және португал
тілінен енген сөздер. Жапония тарихынан білетініміздей XVI ғ. соңы –
XVII ғ.басында португалдық миссионерлермен және саудагерлермен тығыз ... ... ... ... ... ... ... кейін
еуропалық елдердің ішінен тек Голландиямен ғана кішігірім байланыстары
болған. Бұл ... ... ... ... ... ... ол – Жапонияда
бұрын-соңды белгісіз болған материалдық мәдениет заттарының атаулары:
португалдық «пан» ... ... ... ... және т.б; голландтық
«би:ру» (сыра), «ко:хи» (кофе), «гарасу» (әйнек) ... жіне т.б. ... шет ... сөздер екені катаканамен жазылатындығы болмаса
минималды дәрежеде сезіледі. Тіпті кейбір ... ... ... емес: “табако” (темекі) сөзінің иероглифтермен берілуі үйреншікті
жайт (мағынасы бойынша сәйкестендіріліп таңдалынған ... ... ... да ... ... ... ... жағынан
сәйкестендіріліп атңдалынған иероглифтармен берілуі де – кең ... ... бұл ... ... ... ... Дегенмен де кейбір
кафелердің меню (мәзір) және жарнамаларында екі екі ... та ... де, кофе ... кандзимен берілуі кең таралған. ... ... ... ... ажырамас бөлігіне айналғалы біраз уақыт өтті.
Оларды жазба тілде ------------------- басқа ... жоқ, ... ... ... де бұл ... тілдік қордан алып тастау деген мәселені
көтермеген болатын. Кейбір ... ... ... ... реалияларды білдіреді: «тэмпура» - жапондық тағам атауы (әдетте
иероглифтармен беріледі), бірақ түп ... ... ... tempero ... ... ... гайрайго ішіндегі лексиканың екі ... ғана ... ... ... ... христиандыққа тыйым салынған XVII ғ.
кейін жойылып кеткен христиандық лексика мен XVIII ғ.-XIX ғ. ... ... ... ... ... ... ... (медицина
батыс кітаптарының оқылуына рұқсат берілген аздаған саланың бірі ... ... және ... ... ... көпшілігі жапон тіліне тән аударылып отырды.
Гайрайгоның екінші ... ... жж. ... ... ... ... құрайды (көпшілігі XIX ғ. соңы – XX ғ. I ж). Бұл ... саны күрт ... ... ... ... ғалымның келтірген
мәліметі бойынша 1931 жылға қарай тек ... ... ғана ... жж. милитаристік Жапонияның басқарушы топтарыкірме сөздердің енуін
шектеу саясатын ұстанады да, ал соғыс жылдары ... және ... ... ... кірме сөздердің енуіне тыйым салады.
XIX ғ. II ж - XX ғ. I ж. ...... ... ... ... Басты орында ағылшын тілінің американдық үлгісі болса, жапон ... ... ... ... ... ... және ағылшын тілінің
британдық үлгісінде ... орын ... ... ... ... бір ... ... байқалып отыратын еді. Мысалы, неміс тілі медицина саласында
үстем болды: осы күнге дейін немістің Typhus сөзінен шыққан «тифусу» ... ... Puls ... ... болған «пурусу» (пульс) сөздері
қолданылып келеді, неміс ... ... ... да ... ... ікестеден көруге болады:
|Жапонша (рāмадзу) |Немісше ... ... ... ... ... ... ... ... |Aspirin ... |
|Bīrusu |Virus ... ... |Gips ... ... |Herpes ... ... ... |Hormon ... ... ... ... ... |Kapsel ... ... |Karies ... ... |Nikotin ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... |Iod |Йод ... да неміс сөздерін мысалға келтіретін болсақ, идэороги «идеология»
және мағынасы ауытқыған «орубайто» (уақытша ... ... ... ... ... ... адам) сөзін, enerugī (энергия), tēma ... ... ... жиі ... ... көп сөз ... тілдердің бірі – француз тілі. Бұл тілден
енген сөздер көп жағадйда сән саласын және ... ... ... ... ... кестеге қарап көзіміз жетеді:
|Жапонша дыбысталуы |Французша ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... |Gilet ... ... |
|Kuchurie ... ... ... |Jupon ... ... |Rope ... ... |potage ... ... ... британдық үлгісінен енген сөздер қатарында «posuto» - почиа
жәшігі (post) , borē ... volley) ... ... ... (бір ... үлгідегі воллейбол сөзі “bore” емес, “bare” деп басталады:
barēboru). Бұл терминдердің жапон ... ... ... ... ... ағылшын тілінен келуінің себебі – теннис пен почта ... ... ... ... ... келуінде.
Жалпы, соғысқа дейін енген гайрайго лексикалық тұрғыдан ... ... ... ... ... ... үлкен орын алады (нақтылы да,
абстрактылы да). Бірақ сол кездегі сөздік қордың гайрайгомен ... жаңа ... ... дәл ... ... ... ... қатар
жүріп отырды. Алғашқы кездері соңғы аталған әдіс көп пайдаланылып ... ... ... ... ... кейін алғашында оларды «газэтто»
деп атаса, кейінірек бұл сөздің ... ... ... ... сөзі ... әлі күнге дейін жапон лексикасында нық орнығып , ... ... және ... ... көбінесе жапон тіліне дәл
аудару әдісі арқылы жасалып отырды. Бірақ жапон ... ... ... бұл ... ... ... дей ... бейорганикалық химия
терминологиясы негізінен кангоға ... ... ... ... ... тығыз байланыста болатын ... ... ... ... ... гайрайго болды.
Соғыстан кейін гайрайгоның енуіне жасалған жасанды тосқауылдар бұзылып,
американ оккупациясы жапон тілінде жаңа ... ... ... ... Міне, осы кезден бастап жапон тіліне енген сөздер гайрайгоның
үшінші тобын ... ... ... енген бұл сөздердің үлесі жалпы
гайрайго ... өте ... Бұл ... ... көбеюде. Дегенмен, 70 –
жылдардан бастап гайрагоның қарқынды көбею процесі ... бір ... ... ... ... ... жж. ... тіліне қосылған
гайрайго саны алдыңғы онжылдыққа қарағанда аз ... ... ... ... ... анықтау қиынға соғады.
Соғыстан кейінгі кезеңде енген кірме сөздердің ...... ... ... ... американдық үлгісінен келуі. Оларды ағылшын
тілінің британдық үлгісін ғана білетін адамдарға түсініксіз ... осы ... ... ... үшінші әлем елдерінің
реалиялары мен американдық емес жалқы ... көп ... ... ... ... ... американизмдер «шығу тегі» бөлек гайрайгоны
жеткілікті ... ... ... ... шығуына себеп болды.
Мысалы «кровать ?» мағынасында соғысқа дейін bed сөзінен шыққан beddo сөзі
мен неміс тіліндегі bett ... ... betto ... ... ... ... қазір тіпті «сичдай» деген канго сөзін де ығыстырып ... (бұл сөз ... ... орын және ... ... ... ғана қолданылып жүр) beddo сөзі ғана қалды. ... ... ... ... ... ... ... ауыстырылды.
Бірақ, дегенмен де неміс терминдері медицина қызметкерлерінің ... ... ... нық ... алды; қазіргі Жапонияда онша танымал емес неміс
тілі Еуропада латын тілі қандай рөл атқарса, сондай дәрежеге жетті: кейде
рецепттердің? ... ... ... ... ... ... тілінің гайрайго ішінде алатын ... ... ... ... ... ... ... енген гайрайго
жоқ деуге негіз жоқ. Тұтыну саласында ағылшын тілін ... ... ... бір дәрежеде француз тілі де сұранысқа ие. Мысалы, Токиодағы бір
әмбебап дүкенінің аты – ... ... ... ... ... ... ... жапон тіліне батыс тілдерінен, яғни Батыс Еуропа
және ... ... сол ... ... ... келген сөздер деген
ассоциациялар туғызады. Дегенмен де, аздаған мөлшерде болса да жапон тілі
азиялық мемлекеттер – Корея, Қытай, ... ... ... енген
реалиялардың атауларымен де толығып отыр. Қытай тілі демекші, бұл ... ... бір ... бұл тілден енген жаңа сөздер иероглифтерге
қатыссыз, яғни ... ... ... ... ... ... ... -
Пекин (бұл сөз иероглифтермен жазылса да, бойынша оқылмайды).
Жапон тіліндегі гайрайго қатарында орыс ... ... ... де ... атап ... жөн ... арасында соғысқа дейінгі кезеңде тілге
еніп, қолданыла бастағандары бар). Бұлар - ... ... ... ... ... ... ... - кеңес, «koruno:dzu» -
колхоз; орыс халқының тұрмыс ... ... ... «kuwa:su» -
квас, «piroshiki» - пирожки (бұлар екеуі де Жапонияда ... ... ... пеші ... сахнаға қойылған «Печка и колеса» пьесасы жапон тіліне
«Pechika-monogatori» (пеш жөніндегі хикая) деп ... ... ... ... қолданыла бастағаннан кейін кейде сөз жапон тіліне сәл
өзгеше мағынамен енуі байқалады: ... ... ... ... ол ... жж. ... үш жер ... біоеуін білдіреді (ал жалпы мағынадағы
жер серігі кангамен беріледі – ... ... ... орыс әдебиеті жапон прозасының қалыптасуына үлкен әсерін
тигізеді. Сол себептен жапон ... орыс ... ... ... ... ... ... мен мақсаттарға, ұғымдарға тікелей қатысты.
Төменде келтірілген мысалдар осы күнге дейін жеткен орыс тілінен ... ... ... ... табылады:
|Жапонша (ромадзи) |Орысша ... ... ... ... ... ... ... ... ... |Уылдырық ... ... ... |
| | ... |
| | ... ... |
| | ... ... ... ... ... ... ... |Пеш ... ... ... ... түрі ... ... ... ... біз ... Жапонияның Еуропа елдерімен және сәйкесінше сол елдердің
тілдерімен қарым-қатынасқа түскен үш тарихи кезеңінде ... ... ... ... ... ... II дүниежүзілік соғыстан
жеңіліс тапқаннан кейін, Жапон ... тегі ... ... ... тіл
қатарына енуіне қарсылық білдірмей, қайта ... бұл ... ... Сырттан келген сөздер жалпы, гайрайго ішінде әжептәуір үлкен
орын алып отыр. Сол себептен біз бұл ... ... ... 3 ... ... ... Ал енді осы III ... гайрайгоның көпшілігі
американизмдер екенін ескерсек, «оның себебі неді жатыр?» деген заңды сұрақ
туады.
Тарихқа үңілетін болсақ, II Дүниежүзілік ... ... ... ... Жапонияда 100-ден астам база ... әр ... ... ... қызмет етуге жұмысқа алынды. Осындай ... ... ... ... ағылшын тілінің ықпалына түсіп
отырды. Тіпті, американдықтар ... тыс ... де ... ... ... ... өз ... тигізіп отырды. Сонымен қатар, сол
кезеңдегі халықаралыө келісімдерде жапон тіліне аударылмаған күйіндегі
ағылшын сөздері ... ... ... ... ... көбеюіне, жалпы дамуына, жапон тілінің ажырағысыз
бөлшегі ретінде қалыптасуына әсер еткен себептердің бір-екеуі ... ... ... ... ... салмағы бар өзекті мәселеге айналып отырған
құбылысты жете түсіну үшін онымен басқа адамдарды таныс қылу үшін ... ғана ... ... ... Бұл ... яғни ... сөздердің жапон тіліне көптеп келіп, қабылданып, жапондануын
түсіну үшін, терең ... ... ... ... екінші жартысында орын алған
Жапонияға қатысты сыртқы және ішкі саяси, мәдени, ... ... ... ... Осы ... бөлек емес, кешенді
түрде құрастыру арқылы ғана біз гайрайгоның қалыптасуына ... ... ... толық меңгеріп, түсіне аламыз. Енді ... ... көз ... ... өзгеріс
1950 ж. Айырбастау бағамы 360 йен (АҚШ ... ж. ... ... ... ... және ... ... келісім)
1958 ж. жапония сыртқы сауда ұйымы құрылады
1960 ж. Айырбастау бағамы 360 йен (АҚШ ... ж. ... ... ... ж. ... ОЕСД ... ... ж. Айырбастау бағамы 360 йен (АҚШ доллары)
1980 ж. ... ... 204 йен (АҚШ ... ж. ... ... 161 йен (АҚШ ... ж. қол ... сауда келісімінен кейін бизнесмендер (іскери адамдар)
шетелдіктермен жұмыс бабы ... ... ... өнімдер импорты
өсуімен бірге, шет тілдік сөздер импорты да өспей қоймайды.
1955 ж. жалпы экспорт 723.8 ... йен, ал ... 889.7 ... ... ... ж. бұл көрсеткіштер сәйкесінше 44731.3 млрд. йен және 37993.4 млрд.
йенді құрады. Осы көрсеткіштен Жапонияның ... ... ... 40
жыл ішінде қалай өскенін көреміз. Сауданың дамуы, жаңа технологияның дамуы
жапон ... жаңа ... ... ... ... ... ие болған жапондықтардан құралған
жапон мемлекеті II Дүниежүзілік соғыстан кейінгі 50 жыл ... ... ... ... ... біріне айналды. Орташа кіріс
1951 ж. 16.332 ... 579.461 ... ... Бұл ... жапондықтар
енді шетелдік тауарларды сатып алуға қабілетті болып, шетелге саяхатқа
шығуға қаржылық жағынан мол ... ие ... ... ... жапон тіліне әсерін тигізбей ... ... ... ... ... ... орын ... оқиғаларға қысқаша шолу жасайық.
1946 ж. АҚШ білім жүйесінде реформалар өткізді (жаңашылдық саясат).
1960 ж. Орта және ... ... ... тілі ... міндетт іпәнге
айналды.
1986 ж. Жапондық алмасу және оқыту бағдарламасы енгізілді.
Соғыстан кейін Жапонияда ағылшын тілінің ... ... ... ... оны Жапонияның ресми тілі дәрежесіне көтеру ұсыныстары
талқыланды. Бірақ бұған жол берілмей, ... де ... тілі орта ... ... ... ... ... біріне айналды.
Білім министрлігі ағылшын тілін оқытуды жетілдіру үшін Жапондық алмасу және
оқыту ассоциациясын құрады (JET-Japan Exchange and ... ... ... ... етіп ... ... ... АҚШ-тан еді.
Жапонияның Білім Министрлігі және Бастауыш және Орта Білім Агенттігінің
ұсынған мәліметтері бойынша, 1997 жылы ... ... ... ... ... ... ұстаз жұмылдырылған болатын. Халықаралық сауда-экономикалық,
саяси қатынастардың дамуымен бірге шетелге ... ... ... ... ... сол ... ... жылға қалып қалған жапон
жанұялары көбейді. Олардың балаларын «kikoku-shijo» деп атайтын еді. ... ... ... екәі ... ... ... болып қайтатын еді.Шет
жерде 1 жылдан 3 жылға дейін болған жапондық 7-18 жас аралығындағы оқушылар
мен студенттер саны 1980 ж. 7731 ... Бұл ... 1989 ж. 10177 ... ж.-12737 және 1992 ж. 13219 адамға жетті (Білім Министрлігі,
Білімді Қолдау Агенттігі, 1998).
1980 жылдан кейін Жапония экономикасының ... ... шет ... ... ... оқу мақсатында кеткен студенттер саны өсті.
1983 жылы тіл үйреті, іскерлік қабілеттерін шыңдау, техноллогия саласындағы
білімін жетілдіру мақсаттарымен шетелдерде 17320 студент білім алып ... ... ... ... 1991 жылы 121035 ... жетті. Олардың 63%
Солтүстік Америкада, 19% Еуропада, 13% Азияда, 5% Океания елдерінде ... ... ... ... алып ... (Білім Министрлігі, Халықаралық
оқу агенттігі, 1994).
Ендігі кезекте жапон қоғамына әртүрлі өзгерістер алып келген, соның ішінде
ұлттың жаңа ... ... ... ... тілі – ... ... ... келген, яғни гайрайгоның өсуіне алып келген ... ... ... жылы NHK ... қызмет көрсетуді бастады
1960 жылы түрлі-түсті теледидар дүниеге ... жылы ODA ... ... ... ... жылы телевизиялық кабель арқылы АҚШ-тың телебағдарламаларын көруге
мүмкіндік туды
1972 жылы Саппоро олимпиадасы
1972 жылы нарита Халықаралық әуежайы ... ... ... ... ... факторлардың әсерінен
Жапония әлемде жүріп жатқан ... ... ... ... халықаралық
сахнада үстем болып тұрған ағылшын тілінің ықпалына ұшырап отырды. Ағылшын
тілінің ... оның ... ... әсері жапондықтар тұрмысының
кез-келген саласынан сезіліп отырды.
1947 жылы «Асахи» газеті ... рет ... ... ... ... назарына ұсынды. 1963 жылдан ... ... және ... фильмдері, сериалдары қалың көпшілікке
ұсынылып отырды. 1964 жылы Токио Олимпиада ... ... ... ... ... өз ... тигізді. Әлемнің ең мықты спортшылары жапондық
медиа арқылы көпшілікке белгілі болды. Осы уақыттан жапон тілінің ... ... ... ... толыға бастайды. Адамдар жаңа сөздерді
жаңалықтардын естіп, құлақтары үйреніп, өздері де ... ... ... пайдалана бастады. Мысалы, «Americano senshyuga janpu
(jump) ga sugoi» (Американдық спортшылар секіруге ... ... ... ... де ... ... ... бастады.
Міне, осындай сияқты жаңа кірме сөздер жапондықтардың өмірінің әртүрлі
саласын қамтып, қалың ... ... ... ... ... ... ... да гайрайго қатарына жаңа сөздер ... еш ... жоқ. Олар ... ... ену ... көп ... ... да, дыбысталуы жағынан да жапонданып отырады.
Ендігі кезекте осы мәселелер мен ... ... ... ... ... саны ... ... келеді. Бұған дәлел ретінде жапон
сөздіктерінің ішіндегі ең ... ... бірі ... 1955 жылғы
және 1991 жылғы басылымдарын салыстырып көрейік. Бұл ... ... саны ... ... олардағы А әрпінен басталатын сөздердің санын анықтаған.
Оның А әрпін таңдауының себебі – бұл әріптен басталатын ... ... ... ... ... 4 дауысты (i, u, e, o) дыбыстан басталатын
сөздердің көлемінен ... ... ... 1955 ... А ... басталатын 737 гайрайго бар екені анықталып, олар А-дан
басталатын барлық ... 12.7% ... 1991 жылы бұл ... 979 сөз болып, А-дан бастап барлық сөздердің 16.7% ... ... Kojien ... ... ... ... 5824 сөз ... 737 сөз 12.7%
Енді профессор Оошима осы 737 сөз 100%
213 сөз 28.9%
475 сөз ... сөз ... сөз ... 1991 ... ... ... ... зер салайық:
Kojien, 1991 жылғы басылым
А-дан басталатын сөздер 5914 100%
гайрайго 979 ... ... 979 ... ... 266 27.2%
Жалпы есімдер 671 ... 17 ... 25 ... ... ... ... ... ағылшын, француз, неміс,
грек, итальян және корей тілінен енген сөздер.
Санақ ... ... айн, ... ... ... ... ... бірақ
хираганамен немесе иероглифтармен берілетін сқздер есепке алынған жоқ.
Себебі олар әлдеқашан ассимиляцияға ұшырап, ... ... біз ... төл
сөздерінен еш ажырата алмаймыз.
Kojien сөздігінің 1991 жылғы ... ... ... ... ... есімдер: Irving / Washington / Einshtein Albert /America / Ireland /
ILO (International Labor ... / IBM ... ... / Athene / Alaska / Abroham / ... ... есімдер: art / iron / ameba / idea / academy / account / after-care /
avec / amateur / aebeit / ... / album / ammonic / ensemple / ... idol / ... / animal / avenue / alarm / alcochol ... appcal / ... / attack / accelerate / achieve / announce /
arrange / act / assist /
Басқалары: about / abnormal / up / under / ... / unfair / unlucky /
at home / after / ahead / a mode ? / allegro / uncut / encove / ... ... / aventure ... ішінде тарихи тұлғалар, жерлер, компаниялар, ұйымдар және ... ... ... ... 27.2% ... ... ... жататын жалқы
есімдер мен жалпы есімдер жапондықтарға жаңа ... ... ... ат беру үшін қажет. Олар бұл сөздердің жапонның өз сөздерін
алмастыру үшін ... ... ... қорын толықтыру қабылдайды. Етістіктер
мен сын есімдердің гайрайго ішінде ... ... ... Енді ... ... ... ... жасап көрсек, А-дан басталатын
сөздердің жалпы саны 190 сөзге ... (1955 жылы – 5924 сөз, 1991 жылы ... сөз), ал ... ... ... гайрайго саны 242 сөзге көбейген (1955
жылы – 737 сөз, 1991 жылы – 979 сөз). Бұл 36 жыл ... ... ... ... мен ... ... ... шығып, олардың орнына жаңа кірме
сөздер – гайрайгоның келіп отыратынын көрсетеді.
Кейбір ... ... ... ... ... ... жаңа ... – тіл джамуындағы табиғи процесс. Мысалы, 1955 жылғы сөздікте
кездесетін гайрайго ... 62 сөз 1991 ... ... жоқ. ... ... істеуін тоқтатқан халықаралық ұйым, институт аттары
2) 1955 жылғы басылымда катаканамен ... ... 1991 жылы ... ... берілген қытай тілі және португал ... ... ... ... ... техникалық химиялық тероминдер
4) Тарихи тұлғалар мен тарихи аймақтардың ... ... ... ... ... ... 1) 1905 жылы ... негізі қаланып, I
Дүниежүзілік соғыс жылдары өмір сүруін отқтатқан IWW ... ... of the Work), II ... ... ... Жапонияда қызмет етке
RTO (Railway Transportation office – Теміржол тасымалы офисі) , 1909 ... INS ... news Service – ... ... ... Кейбір Aboki (907-926 жж. Қытайда бүлік басында ... ... ... ... тарихи мемлекет атауы), Amakawa (Қытайдағы ... ... ... гайрайго ретінде катаканамен ... 1991 ... ... ... alfedoa (шекер) сөзі де ... ... ... ... (зарарсыздандырғыш) құрал arbos бертін келе
көп ... ... жаңа ... енбеген.
4) Asoka (Индия патшасы), Adrianapole (Түркиядағы қала) және т.б. ... ... ... ... ... енген сөздер түсініксіз жағдайлармен жаңа сздікке
енбей қалған: ... ... – ауыл ... asainmento
(assignment- _________________ ), apurishiēto (appreciate - __________),
ātitisharu (artificial - жасанды), arengimento (arrangement - _____) ... (Mowanse - ) ... ... ... ... ... да, ... тілі үшін тым ұзын болғандықтан сөздіктен шығып қалған.
Осы сараптамадан гайрайго санының да, жапондық сөздердің де ... ... ... ... 1956 жылы 90 ... ... ... нәтижесінде мынандай қорытындыға келді: ваго – ... - 47.5%, ... - 9.8%, ... - ... ... ... 5 ... бөлінген: әдеби журнал, әлеуметтік
журнал, технология (ғылым саласын қамтитын журнал, әйелдерге арналған және
ххобби) саяхаты туралы ... ... ... жөніндегі әйелдерге
арналған журналдар алғашқы орын лалған. ... ... ... және саяхатқа
арналған журналдар болған. Бұның себебі жапондық әйелдердің өмір сүру стилі
батыстың ... сән, ... ... ... өз ... ... және
саяхатқа арналған журналдардың спорт, жер аттары, шетел мәдениеті,
тағамынак қатысты ... көп ... ... ... зер ... жылы жапон журналдарындағы гайрайго үлесі (Мемлекеттік тілді зерттеу
институты, 1990)
1) Әдеби – 5%
2) Әлеуметтік – 5,7%
3) Технология, ғылым – ... ... ...... ... ... – 8,3%
1966 жылы газеттердігі гайрайго үлесі (Мемлекеттік тілді зерттеу институты,
1990)
Жапон төл сөздері (wago) – 38.8%
Қытайлық кірме сөздер (kango) - 44.3%
Гайрайго - ... - ... ... біз гайрайгоның баспасөздегі үлесінің өскенін көреміз.
Бірақ бұл көрсеткіш гайрайго мағынасы ... ... төл ... ... ... білдірмейді. Мағынасы жақын немесе бірдей сөздердің
контекстке байланысты қатар ... ... біз ... ... 1949, 1951, 1960, 1970, 1980 дәне 1990 ... ... ... төмендегі мысалдардан көреміз:
|Жапондық сөз ... ... ... ... ... ... ... ... |Pēji (page) ... |Ōbā (over coat), jaketto ... |
| |kōto (coat) ... |Hoteru (hotel) ... soidai |Depāto ... store) ... |Toppu (top) ... |Gurafu (graph) ... ryuko |Būmu (boom) ... жылдары тіпті соғыс терминологиясына қатысы бар гайрайгоның өзі ... көп ... жоқ. ... бұрын сөздік қорға енген гайрайго ғана
қолданылып жүрді. ... ... ... ... тыйым салынғандықтан, жаңа
кірме сөздердің тілге ену процесіне тосқауыл қойылып, жаңа ... ... сөз ... ... ал ... тіліне аударылып, иероглифпен берілетін
болды.
1950 ... ... ... ... ... ... қатар жаңа
гайрайго да пайдаланыла бастады. Бұл сөздердің кейбіреулерінің жапонша
баламасы болды. Дегенмен, жаңа ... ... ... ... ... түгел басқан жоқ, себебі олар жапондық сөз қамтитындай
мағынаны толық қамти алған жоқ.Осыған орай жапондықтар
сөйлеу кезінде жағдайға байланысты сөздің ... ... ... ... ... ... ғалымдар гайрайго жапон тіліндегі төл сөздер- вагоның қолданылу
аясын ... ... ... ... тіл ... бұзады деп
алаңдатушылық танытып отыр.Не болса да, ... ... ... саны ... ... ... ... жоқ болып кетсе де, кінәнің бәрін
гайрайгоға жаба салу дұрыс емес шығар. ... ... мен ... ... ... ... ескі ... де әртүрлі себептермен
қолданыстан шығып қалады. Сонымен қатар, бір уақытта бұған ... ... ... ... мейлі гайрайго болсын, жаңа
сөздердің қосылуы жүріп жатады. Бұл құбылыс тек жапон тіліне ғана ... ... тән ... сөз ... бір ... ... ... орнына қолданылса, бұл
жапондық сөздің қоғамнан жойылып кетуін білдірмейді.Ол әртүрлі ... ... ... ... ... ... ... орнына гайрайго сөз- sarari:man( salary-man) ... ... ... еді, ... kaishain сөзі әлі де ... ... мақсаттарда бейтарап позицияда статистикада, ұлттық сауалнама
жүргізу кезінде қолданылады.
Sarari:man- негативті ... бар сөз. Ол ... ... ... суреттейді. Bijinesuman сөзі sarari:man сөзінде негативті реңк пайда
болғаннан кейін қолданыла бастады. Ол қоғамда ... ... ... Беделді адамдарға қолданылады. Бірақ бұл сөз тек жалақы ... ... ... ... ... ... жеке ... бар адамдарға қатаысты
қолданылады.
Тағы бір мысал, uwagi сөзі- күртеше, пальтоға арналған жалпы ... ... ... ... бөлмелер, барлық қонақтарға арналған ортақ
ванна болады. “Hoteru” сөзі болса, ... өз ... жері ... ... бөлмелерден тұратын, әркім аяқ киімін шешпей-ақ ... ... үшін ... ... көргеніміздей, гайрайго таза жапондық сөздерді қолданыстан
шығараған жоқ. Қалай дегенмен де кейбір тіл ... ... ... алаңдатушылығын туғызып отырған мәселе жалғыз бұл ғана емес.Осындай
қатардағы тағы бір пікірді алға тартқан адам- Син Оно. Оның ойы ... ... ... жапондық мәнерге бейімдеп,оны катаканамен жазу
арқылы сол сөздің семантикасын толық қамти алмайды. Катакананың әрбір ... ... ... ... ... ... мағынаны бере
алмайды.Егер кірме сөздер бірден ... ... ... ... олардың
мағынасын иероглифтерге қарап тұспалдап түсінуге болады. Ононың ... ... жаңа ... ... емес, катаканамен жазылатын,
мағынасы ас терең деп айтуға келмейтін жаңа сөздерді ... табу ... ... ... ... ... ... маманның айтуы бойынша, ағылшын сөзін ... ... ... арқылы буындардың саны көбейіп кетеді. Оның
берген мысалдары:
Ab-stract(2) a-bu-su-to-ra-ku-to(7)
Dress(1) ... ... ... ... to-ra-n-pu(4)
Va-ri-e-ty(4) ba-ra-e-ti-i(5)
Cондай-ақ, Онисидің айтуы бойынша, кейбір ... ... ... ... ... gap(ga-p-pu), mob(mo-b-bu),
racket(ra-ke-t-to) немесе lodge(ro-j-ji).
Бірақ шындығында да гайрайго сөздердің жапон фонетикалық жүйесіне бейімделу
барысында буын саны ... бұл ... ... де жол ... Оның аты-
қысқарту.
Оно гайрайгоны қысқарту жолымен жасау ... ... ... ... жағынан бұзылуына алып келеді деген пікіпр білдіреді. Себебі,
оның ... ... ... ... ... ... ... қажетті
мәліметпен қамтамасыз ете алмайды. Канго қысқартуға ... ... ... саны ... де, ... иероглифтар белгілі бір мағынаны
қамтамасыз етіп отырады. Ал ... ... ... ... ... ... сөздер сөз деуден гөрі символға жақын келеді, ... ... ... ... ... ... келтірген мысалы- television сөзі. Ол жапон ... terebi ... ... Оно ... ... ойына дәлел ретінде terebi
сөзіне сүйеніп, оған бастапқыда ... ... ... tele және ... қосындысы екенін елестету қиын, тіпті мүмкін емес дейді.
Қалай дегенмен де, ол бір жағдайды ескермей кеткен: гайрайго жапон сөздері
реиінде тапқырлықтың, ... ... бола ... ... (TV child), terekomu (tele ... hai bijon (high quality
vision TV) сөздері ағылшын тілінде жоқ, бірақ лоар ... ... ... табудағы жасампаздық қабілетін жоғалтпағандығын көрсетеді.
Сондай-ақ жапондықтар жаңа жапон сөздерін ойлап таппайды деген пікір дұрыс
емес.Неологизмдер үлкен көлемді гайрайгоның ... ... ... ... ... ... де олар ... әр салада пайда болуда.
Жапон тіліне кірме сөздердің енуі, олардың ... ... ... ұзақ ... ... қытай тілінен енген сөздер жапон
тілінде үлкен орын алады.гайрайго да дәл ... ... ... ... немесе гайрайгоға айналды ма, енді ... ... ... ... ... ... ... дұрысырақ шығар.
Тағы бір жапондық іалым Такао Сузукидың гайрайго кемшілігі ретінде алға
тартып отырған мәселесі- ... ... ... ... ... ... ... болатын қиындықтар. Мысалы,
bowling және boring сияқты ағылшын тіліндегі екі түрлі сөз жапон ... ... ... ... ... ... бұл ... мынандай пікір ұсынады: катакана жазуы бұл мәселені шеше алады.
Сузуки келтірген тағы бір мәселе- кәсіби және техникалық ... ... ... ... кей кезде түсініп қабылдауға ... ... ... ... екі ... ... ... және
сауатсыз, білімсіз; себебі тек оқыған, білімі мол адамдар ғана гайрайгоны
түсіне алады.Оның пікірі ... бір ... тобы ... ... сол ... яғни өздері қызмет етіп жүрген салаға
қатысты ақпаратты тек өзара ғана бөлісе алады. Бұл жағдайда ... ... ... ... ... қатысты әділетсіздікке айналады деген
тұжырымға ... ... ойын ... келе ... ... онша ... ... адамдар
өздерін төменгі классқа жатқызып,таныс емес гайрайго қолданылған кезде олар
өздерін бейне бір ... ... ... ... ... ... ... топтардың арасына, кейде тыңдаушылар мен сөйлеушілер
арасына жік қояды дейді.
Бұған қарсы профессор Осима мынандай аргумент ... бұл ... ... ... ... жалғыз ғана гайрайго емес. Кәсіби және ... ... ... де бар, ... да ... жіне ... да салаларға
қатысы жоқ адамдардың бәрі түсіне бермейді.
Гайрайго кемшіліктеріне жатқызылған тағы бір ... ... ... шектелуіне, терең ойлау қабілетінің дамуына гайрайгоның кедергі
болуы. Бірақ, ондай ... ... ... толы ... ... ... тілін ана тілім деп білетін жер бетіндегі
миллиондаған ... ... ... неге ... гайрайго терең
ойлауға кедергі деген айыптың негізсіз екендігін көреміз.
Тағы бір мәселе, БАҚ-та жиі көтеріліп жүрген мәселе- егер ... ... ... ... ол жапон сөздері- вагоны басып озуы мүмкін бе ... ... атап ... Kojien ... ... ... болсақ,1955
жылы гайрайго үлесі 12.7℅, ал 1991 жылы 16.6℅ құраған. Яғни 36 жыл ішінде
гайрайгоның пайыздық ... ... ... Егер осы 3.9℅ ... ... деп алсақ, гайрайгоның таза жапон тілін басып озып, оны тілдік
аренадан кетіруі үшін 923 жыл керек ... ... ... да шамамен осындай қорытындыға келді.Ол өзінің есептеу
нәтижелерін 1891-жылғы және 1982-жылғы әдебиетті зерттеу арқылы алған.Оның
ойы бойынша, гайрайгоның жапон ... ... ... ... үшін 853 ... болады.Жоғарыда келтірілген бұл есептеулер гайрайго әрқашан да өсіп
отырады деген негізге сүйеніп жасалған.Бірақ, бұл- ақылға сыймайтын жаңсақ
пікір деп ... ... ... бар, ... ... 900 жыл ... ... гайрайго қатары өткен ғасырдағыдай екпінмен өсуі ... біз ... ... жоғалуы, омофондар, әлеуиеттік топтарға
бөліну,терең ойлау қабілетінің дамуына шек қойылуы және ... ... ... ... тілін алмастыру қаупі сияқты зиялы қауым,
тіл жанашырлары ортасында көтеріліп жүрген 5 ... ... ... әрқайсысына профессор Осиманың контраргументтері табылып, ол өз
ойын ұтымды ... ... деп айта ... ... қарамастан оны да
алаңдатып отырған мәселелер бар, енді соларға кезек ... ... ... ... ... қызметін атқарудан қалып, тілден гөрі жаңа
мағынаны, жаңа хабарды, ақпаратты ... ... ... ... ... ... естігенде, оны бірден түсінбей, музыка
сияқты ... ... ... ... ... Яғни, бірте-бірте
гайрайго өзінің ... ... ... ... ... да,
семиотикалық имиджге айналады. Мысалы, torendi (trendy) сөзін есту арқылы
көп адамдар соңғы сән ... ... ... ... ... ... ... атақты деген ұғымдарды елестетеді.Басқаша айтқанда,
torendi- жоғарыда келтірілген ұғымдар мен атаулардың символы.
2) Жапон тілінде гайрайгоның ... ... ... үйреніп жүргендер үшін
қиындықтар туғызады. Мысалы, ағылшын тілінен енген гайрайго ... ... тілі боып ... ... ... және құрылымы жағынан
жапонданып кеткендіктен, ... ... ... ... ... ... ... үйрену барысында олар гайрайгоны ... ... ... тілінің бір бөлігі ретінде қабылдаулары қажет.
3. Ағылшындық гайрайго ... ... ... ... саласына үлкен
дәрежеде ықпалын тигізіп отыр. ... ... ... ... үстінде
күнделікті тұрмыста пайдаланып жүрген гайрайгоны қолданып, оның тіптпі
ағылшын тілінен ... ... ... кездері көптеп кездеседі.
Осы мәселелерді шешуге негіз болатын бірден-бір жол − халықтың гайрайгоға
қатысты пікірін білу, гайрайгоның жапон ... ... ... ... дәрежеде қажет емес екенін әртүрлі тәсілдерді қолданып анықтау,
сауалнама жүргізу. 1963 жылы ... ... ... ... халық
арасында жазбаша түрде сауалнама өткізіп, гайрайгоның ... ... 1973 жылы ... Houso Kyoukai) ... ... ... ... жүргізіп, содан алынған нәтижелерді Сиивата деген ғалым былай
топтастырды:
1) Кейбір гайрайго кең ... және ... ... ... көп адамдар мүлдем білиейді және түсінбейді. Күнделікті тыныс-
тіршілікке тығыз қатысы бар ... ... ... ... ... сөздер көп адамдарға жақсы
таныс. Ал dite:ru(detail), kategori(category), konshu:ma(consumer) ... ... ... терминдерді көпшілік түсіне бермейді. Жалпы
алғанда жоғары білімі бар сауатты адамдар ғана көп ... ... әрі ... әрі ... ... ... таралу жылдамдығы сөзге байланысты әртүрлі болып келеді.
Кейбір сөздер жастардың арасында тез таралып, ... ... ... ... ... тез ... ... қоғамға жайылып, аздаған уақыттан
соң қолданыстан шығып қалады.Тағы бір сөздер баяу таралып, ұзақ ... ... ... ... ... ... және ... қарай қолданылу
аясы болады. Мысалы, әйелдер сән әлеміне, күнделікті ... ... ... ... ... ... ер адамдар спорт, бизнес,
экономика саласындағы сөздерді еш қиындықсыз түсінеді.
Бұл ... ... ... тағы да бір мәселе - гайрайгоның жасы келген
қарт адамдар қоғамында тудырып отырған қиындықтары. Жапониядағы ... ... ... ... тілге қатысты халықтың пікірін
анықтау мақсатында өткізген сауалнама нәтижесінде «сөзді түсінбей қиналған
кезіңіз болды ма немесе қазіргі ... ... ... ... ... мәселе бар ма?» деген сұраққа ... ... ... сөздер.кірме сөздердің мағынасын түсінбейтін
кездерім көп болады» деген жауап құраған. Сауал ... ... 54.8 ... 60 ... ... ер ... әйелдердің 57.1 пайызын
60 жастан ... әйел ... жас ... ... бұл көрсеткіш ер адамдар мен әйел адамдар үшін сәйкесінше ... бен 26.6 ... ... Осы ... ... ... «koureishya» деп аталып кеткен қарт адамдар күнделікті өмірде
гайрайгоның мағынасын түсінбей, көбірек қиналады ... ... ... ... ... ... жүрген күтім қызметінің саласында «dei
sa:bisu»(day service), «sho:to sutei»(short stay), «kea mane:ja:»(care
manager) ... ... ... қолданылып жүр. Осыларды қариялар қаншалықты
дәрежеде ұғып, дұрыс қабылдап жүр екен?
Жалпы ... ... |77.2 |82.8 |87.9 |Dei sa:bisu ... |59.5 |59.8 |72.0 |Shoto sutei ... |47.2 |57.8 |72.9 |Kea mane:ja ... ... ... ... ... асқандар(%) |Жалпы халық(%) |
| 62.2 | 60.6 |
| 32.9 | 38.9 |
| 20.0 | 26.6 ... ... ... бұл ... ... ... үш сөз ... бірдей белгілі деп айтуға болады. Бірақ бұл ... ... жасы ... жоғары категориясындағы респонденттердің берген
жауаптарының қорытындысы бойынша «dei ... ... ... ғана ... ... шаққандағы коэффициенттен асып, қалғаны бұл
көрсеткіштен төмен болып тұрғанын байқаймыз.
Осы кестелерге қарап, қаншалықты кең таралған гайрайго болса да, қарияларға
қатысты қолданған ... ... ... ... жете ... айтқымыз келген ой тыңдаушыға жетпей қалуы мүмкін ... жөн ... ... келеміз.
Қоғамдағы әрбір құбылыстың сол қоғамға әкелген ... ... ... ... ... ... ... тіліндегі
көкейтесті мәселеге айналып отырған ... ... ... ... ... ... ... кірме сөздео мәселесімен жан-жақты айналысып
жүрген Мемлекеттік тілді ... ... ... ... ... ... жақсы жағы ретінде респонденттердің 20-30%-
ының таңдаған жауаптары «гайрайгоны қолдана отырып ... оңай ... ... ... ... ... ... сездіртуге
септігін тигізеді», «бұған дейін болмаған құбылыстарды, кездеспеген ... ... ... ... ... «гайрайгоны қолданудың артықшылығы –
эстетикалық сезімдерді жеткізу оңайға түседі» ... ... ... да жаңа ... ... ғылымның әртүрлі салаларында
гайрайгоның кәсіби сөздер ретінде қолданылатын жағдайлары көптеп ... ... ... сос ... мамандары өз ойын 100%-ға ... ... ... ... ... kegawa ... ... ойына қымбат әрі сәнді пальто немесе кашне(шарф)ойға келеді де,
fa:(fur) сөзін қолдансақ, жастар киетін пальто немесе олар ... ... ... ... ... эстетикалық сезім тудырады.
Жалпы қандай кезде болмасын, гайрайгоны жапон тілінің ... ... ... оған ... ... ... ... да өзгеріп,
алаңдатушылығымызды туғызып отырған мәселелер де азаяды.
Олардың барлығы болмаса да, көбі жапон тіліне ену барысында ... ... ... ... ... ... ... үлкен
бөлігі ағылшын тілінен(оның американдық және британдық үлгісінен) енген
сөздер болғандықтан, ... ... ... осы ... ... ... ... орай 7 категорияға бөлген:
1) Семантикалық жағынан тарылған гайрайго
2) Ағылшындық жапон сөздері
3) Сөздің ... ... ... ... ... гайрайго
4) Акронимдер(қысқарған сөздер)
5) Біріккен сөздердің қысқаруынан жасалған ... ... ... мен ... тілінен енген сөздер комбинациясы
7) Сөз ойыны
Бірінші категорияға ru:zu(loose), imeji(image), ... ... бола ... ... ru:zu сөзі ... жағдайда қолданылады:
Karewa jikan ni ru:zuna hitodesu. Itsumo kimeta jikan o mamoranai.
Енді бұл сөйлемнің ағылшынша аудармасына ... ... is not ... He can never make it by the appointed time.
Ағылшын ... ... ... ... ... ... ... ru:zu(na) сөзіне негіз болған loose сөзі ... бұл ... ... ... ... аясы ... ... қатар мағынасының да
азды-көпті өзгеріске түскенінің дәлелі бола алады.
Соңғы кездері кейбір семантикалық ... ... ... ... бірнеше мағынаға ие болу тенденциясы байқалады. ... (claim) cөзі ... ... өкпе мағынасында қолданылып,
оған кейінірек «пікір» мағынасы ... осы ... ... «бар ... сал» ... ... «faito»(fight) сөзі сияқты
мүлдем басқа мағынаға ие болмасына кім кепілдік бере алады?
Осы топ сөздеріне тағы да ... ... ... ағылшын тілінде «season»
сөзі жалпы жыл мезгілі немесе кезең ... ... бұл ... ... ... ... деп ... тек «жақсы жыл
мезгілі немесе кезең» деген мағына береді. Ағылшын тіліндегі ... ... жол» ... «highway» сөзі жапон тілінде тек «басқа көлік
түрлерінен бөлінген, автомобильдер жоғары ... жүре ... ... ... береді. Бұл тілдік құбылысқа қарама-қарсы ... ... ... ... ... ... ... «яхта» дегенді
білдіретін «yacht» cөзінің ... ... ... ... ... кішігірім кеме сөзіне айналғанын атап өтуге болады.
Ағылшын тілінде мағынасы көп сөздер гайрайго ... ... сол ... ... ғана ... және ... ... тіліндегі осы
сөздің негізгі мағыналарын ғана білдіруі міндетті емес. Әрине, бұл ... ... бір ... ... ... ... жапон тілінде
баламасының болуымен түсіндіріледі. Ойымызды нақтырақ жеткізу үшін ... жөн ... ... ... ... «wa», ал некелік жүзік ... ... ... «kane» ... ол ... ... атауға «beru»(«
bell» сөзінен шыққан) сөзі ... ... ... да ... өзектілігінен айрылған жағдайлар кездеседі: «tip» сөзі ағылшын
тілінде ең алдымен ресторанда немесе ... ... ... ... өз ... сол ... адамдарға олардың көрсеткен қызметі үшін
төлейтін қосымша ақшасы деген мағынада ... Ал ... ... көрсету саласында осындай мәдениет қалыптаспағандықтан, жапон
тілінде « tippu» сөзі тек ... ... ... ғана қолданылады. Кейде
ағылшындық сөздің бірнеше мағынасы Жапонияға АҚШ немесе ... ... ... ... бірақ олардың кейбіреуінің орнына кангоны
қоса алғандағы жапондық сөздердің қолданылуы ... ... ... « film» ... ... ... ... және «фильм» деген
мағыналары болса, жапон тілінде «firumu» сөзі ... ... ... ... мағынасында канго сөзі «eiga» пайдаланылады.Салыстыру
үшін: бұл ағылшындық сөздің қазақ және орыс ... ... ... ... ... енуі ... Жапон тілінде әлдеқашан бар
сөздердің баламаларын басқа тілден алудың ... ... ... ... ... » белгісі бойынша ерекшеленумен түсіндіріледі.
Мысалы, «tsukue»(үстел) көбінесе жапондық үлгідегі ... ... ... жазу және ... үстелі мағыналарында «table» сөзінен
шыққан «te:buru», кейде «desk» ... ... ... ... ... ... «mana:» ( manner) сөзіне қарағанда мағынасы ауқымдырақ, себебі
«mana:» ... пен ... ... білу ... ... ... ... білдіреді; тіпті «waifu» (wife) сөзінің де жапон тілінде
онымен мағыналас сөздердің көптігіне қарамастан, ... ... ... ... ... ... ... дәл осы сөзді қолданады.
Мағыналарының тарылуы мен кеңеюімен қатар, гайрайго ... ... ... ... ... ... ... жағдайлар да кездеседі.
Мысалы, ағылшын тіліндегі «transistor» ... ... ... ... ... оның ... қатар «кішкентай ширақ
адам» мағынасында қолданылуы, «pi:natsu»(әдеттегі мағынасы- жер жаңғағы)
«Локхид» компаниясына байланысты саяси ... ... ... ... ақша» мағынасында да қолданылатын болды.
Екінші топтағы гайрайгоның аты- ағылшындық жапон сөздері. Мұндай ... ... ... ... ... ... тек ... қоғамында
ғана түсінікті болатын жаңа сөздерді жасап шығаруы нәтижесінде ... Бұл ... ... ... ... сөздері екенін айқындап,
олардың өздеріне негіз болған ... ... ... ... ... дәлелдей түседі.
Мысалы ағылшынның night сөзіннен сол тілдің er зат есім ... ... ... тілінде жоқ «nighter» сөзі ойлап табылды. Ол түнгі
бейсбол ойынына қолданылады. Осы топтағы сөздерге sukinshippu ... ... үшін ... дене ... be:su – appu/
daun (base-up/down) – төмендетілген немесе жоғарылатылған төлемақы. Олар
«friendship» және «hurry up» ... ... ... ... ... бірдей жолмен жасалған.
Гайрайготіркестерін де атап өтпей кетуге болмайды. (тапқырлықпен
қарастырылған) : pe:pa doraiba: (paper driver) ... ... ... ... Ол ... жүргізуші куәлігі бар, бірақ жолда айдауға ... яғни тек ... ... ... алатын адамға қатысты қолданылады. Жапон
қоғамында, әсіресе үлкен қалаларда көп адамдар машина алуға мүмкіндігі жоқ.
Бұл тіркес осындай ... атау ... ... Тағы бір мысал
go:ruden wiku: (golden week) сөзі. Ол мамыр айында басталатын ... ... ... ... ... қолданылады. Мысалы, Coca-Cola
жарнамасында «I feel Coke» ... ... ... ... ... Matsushita
Electronics Corporation ойлап тапқан «Human ... ... ... ... ... де, семантикалық тұрғыдан олар – таза
жапондық.
3) Үшінші топқа ... ...... ... Көп жапондық
сөздер 2-4 буыннан құралады, сол себептен гайрайго кей жағдайда қысқартуға
ұшырап ... ... ... ... ... «heri» және «konbi»
сөздері «restructing», «building», «illustration», «helicopter» және
«combination» ... ... ... ... ... ... бұл сөздер ағылшын тіліндегі мағынасында емес, жаңа ... ... ... Risutora сөзі ... ... шығару,
Konbi екі адамнан тұратын топқа қолданылады.
Сонымен қатар осы топтағы ... ... platform ... ... ho:mu ... strike (ереуіл) сөзінен қысқарған suto сөзі, overcoat
(пальто) сөзінен шыққан o:ba сөзі және sewing machine ... ... сөзі ... Нәтижесінде ағылшын сөздеріне мүлде ұқсамайтын немесе
жаңа мағынаға ие болған сөздер пайда болады. morning ... ...... ... ... ... ... жасалынған
сөздер. Олар ағылшын тілінде кездеспей, жапон тілінде пайда болып, ағылшын
әріптерінің атауларымен жапондық фонетикалық ... ... де, ... ... ... Олардың арасында кең таралғандары – OL (office-
lady), 3LDK (3 bedrooms, living room, dining room and kitchen), OB ... TPO (time, place, ... және т.б. OL ... ... ... жүрген
әйелдерге қатысты қолданылса, 3LDK сөзі ... ... ... ... OB ... ал TPO ... бір жағдайға сәйкес сөз,
киім және өзән-өзі ұста ... ... Бұл ... біріккен сөздердің қысқаруынан пайда болған гайрайго құрайды.
Жапон тіліндегі сөздерге қолданылатын ... ... ... ... ------, бір сөз ... ... Мысалы, Aoyama Gakuin Daigaru сөзі,
Tokyo Daigaku сөздері қысқарып, Ao-gaka және Tov-dai ретінде қолданылады.
Осындай тенденция ... ... ... да ... «Remote ... ,
«word processor», «mass communication» сөздері, «general ... ... ... ... rene-kon ... ... қолданылатын
болды.
6)Бұл топқа жататын сөздердің ерекшелігі – ... ... ... ... мен ... тілінен енген сөздерден құралуы. Ең көп кездесетін
комбинация ағылшын сөзіне жапонның суру (suru) ... ... ... ... memo-suru (жазып алу), ekusasaizu-suru (жаттығу) және torai-
suru (жасап көру) осы топқа жататын сөздерге мысал бола ... ... бұл ... ... тағы бір түрі ... тіліндегі сын
есімдерге na жұрнағын қосып, оны жапондық сын есімге айналдыру жолымен
жасалады. Biggu-na ... hebi:-na ... ... (бай) және ... осындай сын есімдердің нақты үлгілері.
Тек жаңа сөздер ғана емес, күнделікті өмірде жай қолданылып жүрген сөздер
де «ha-burashi» (тіс ... ... (бос ... ... ... сияқты күрделі зат есімдерге негіз болып жүр.
7) Сөз ойыны: гайрайгоның бұл түрі ... жиі ... ... ... ----- ... ------- ... ... яғни дыбысталуы
жағынан бірдей болған кезде, екі сөздің бір уақытта қатар қолданылуы -------
- фразалар құруға мүмкіндік береді. Мысалы, JP (Japan Railway – ... ... ... ... ... JR skiski. Бұл фразада
«шаңғы тебуге JR-мен барайық» және «Мен JR-ді ұнатамын» ... екі ... бір ... ... ... ski ... сөзі жапонның suki
(ұнату) сөзімен омоним болып келеді.
Сонымен, біз негізгі бөлігін американизмдер ... ... ... ... – гайрайгоның құрылымы жағынан жіктелуіне тоқталып өттік. Ендігі
кезекте гайрайгоны фонетикалық аспект тұрғысынан қарастыруға ... ... ... ... қалыптасып отырған тілдік жағдай көп жағдайда
белгілі бір дәрежеде саяси маңызы бар әрі ... ... ... ... ... тудырып отыр. Бұл мәселелерді шешпейінше
толыққанды білім алу да, ... ... ... ... ... ... түсу де ... емес. Сол себептен тілді
саясат мемлекет саясатының құрамдас бөлігі ... ... ... сірә
әлемнің бір де бір дамыған капиталистік мемлекетінің үкіметі лингвистикалық
мәселелерге Жапония сияқты қатты көңіл бөлмейтін ... ... ... бір дәрежеде соғысқа дейін де мектептегі ... ... ... ... ... ... Дегенмен де, қазіргі жүйенің негізі
соғыстан кейінгі алғашқы жылдары қаланды. Тілдік норма мәселелерін шешу
үшін ана тілі және шет ... ... ... жүйеге келтіру үшін теле,
радио және пресса тексттерін ... үшін күні ... ... ... мекемелер құрылды. Олардың алдыңғы қатарлыларары – Мемлекеттік
жапон тілі ... және ... мен ... мәдениетінің
Институты (екеуі де Токио қаласында орналасқан). ... ... ... ... ... мемлекеттік университеттер де барынша ат
салысып, өздерінің үлестерін ... ... ... тілі ... ... kokugo kenkyu: jo) ... қарауында болса, радио мен телебағдарламалар мәдениетінің
Институты (Ho: so: bunka kenkyu: jo) ... NHK ... ... ... ... ... өз сферасы шеңбңрінде,
яғни сәйкесінше оқу құралдары және NHK ... ... ... заң ... ... ие, яғни олар осы нормаларды құрастыратын
орталықтар қызметін атқарады. Аталған сфералардан тыс ... ... ... жеке ... әдебиетінде, жеке компаниялар
бағдарламаларында осы нормалардан белгілі бір ... ... ... те, ресми түрде бекітілген үлгілердің ... ... ... мысалы NHK нормаларындағы ең айшықты өзгерістер әдетте
басқа компанияларға да әсер ... 1984 ... ... NHK ... корейлік есімдердің жазылуын өзгерту жөнінде шешім қабылдаған
кезде бұл жүйені жеке телекомпаниялар да қабылдады.

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 30 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазіргі таңдағы валюталық нарық дамуының негізгі тенденциялары15 бет
«Тілдің аумақтық өзгешеліктері (диалектілер, шет тілдің нұсқалары)»4 бет
Биполярлы транзистор4 бет
Биполярлы транзисторлар туралы ақпарат5 бет
Логикалық элементтер жайлы мәлімет5 бет
Орыс және қазақ тілінің қалыптасуындағы ерекшеліктер13 бет
Станцияның техникалық-жарлық актiсi12 бет
Тiлдегi кiрме элементтер және оның қалыптасу жолдары18 бет
Тілдегі кірме сөздерді зерттеу мәселелері68 бет
Қазіргі түрік тіліндегі ағылшын тілінен енген кірме сөздер46 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь