Мектеп жасына дейінгі балалардың оқу үрдісінде тәрбие формаларын қолдану

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
І. ОЙЫННЫҢ ПЕДАГОГИКАЛЫҚ МАҢЫЗЫ ЖӘНЕ ОҚУ ҮРДІСІНДЕГІ СИПАТЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6
1.1 Ойын, оның маңызы мен жаңа модульдік технологияда алатын орны ... ...6
1.2 Ойын мақсатын талдау және оның мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...10
1.3 Іскерлік ойындар . оқу.тәрбие үрдісінде ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .11
ІІ. МЕКТЕП ЖАСЫНА ДЕЙІНГІ БАЛАЛАР ТӘРБИЕСІНДЕГІ ОЙЫН ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...22
2.1 Мектеп жасына дейінгі балалардың жеке белсенділіктері мен танымдық қызығушылықтарын дамытуға ойын іс.әрекетінің ықпалы ... ... ... ... ... ... ... 22
2.2 Мектеп жасына дейінгі балалардың ойын іс.әрекеті арќылы жеке белсенділіктерін және танымдық қызығушылықтарын дамыту мєселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .35
IIІ. МЕКТЕП ЖАСЫНА ДЕЙІНГІ БАЛАЛАРДЫҢ ЕҢБЕККЕ БАУЛУ САБАҚТАРЫНДА ОЙЫН АРҚЫЛЫ БЕЛСЕНДІЛІКТЕРІН ЖӘНЕ ТАНЫМДЫҚ ҚЫЗЫҒУШЫЛЫҚТАРЫН ДАМЫТУДЫҢ ӘДІСТЕМЕЛІК НЕГІЗДЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...49
3.1 Еңбекке баулу сабақтарында балалардың танымдық іс.әрекетін ойын арқылы ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...49
3.2 Еңбекке баулу сабақтарында мектеп жасына дейінгі балалардың жеке белсенділіктері мен танымдық қызығушылықтарын ойын іс.әрекетінде дамыту жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..55

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...65
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 67
ҚОСЫМША
Бүгінгі күнін жаңару бағыты бала тәрбиесінің арқауына ұлттық әдет-ғұрып, салт-дәстүрді халықтың рухани игілігін пайдалану басты назарда болуы көзделініп отыр. Әр қазақ халқының азаматы ұлттық өмірге немқұрайлы қарайтын жас ұрпақты қазақтың рухани, материалдық мәдениетін толық меңгерген, тарихын, әдет-ғұрып салт-сана, дәстүр, тәлім-тәрбие, адамгершілік қасиеттерін бойына сіңіріп, елін, жұртын сүйетін азамат болып өсуін қамтамасыз етуі тиіс.
Қазіргі жеделдету, демократияландыру жағдайында қазақстан республикасында басты міндеттердің бірі - ұлттық ерекшеліктерді еске алып, жастарға терең білім мен тәрбие беру ісін одан әрі дамыту әсіресе балалардың отбасындағы тәрбиесін жетілдіру болып табылады. Бұл жөнінде Республикамызда көптеген мемлекеттік құжаттар жарияланды. Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым Миниетрлігінің тәлім-тәрбие тұжырымдамасында (Ақпан, 2003) былай да жазылды:
«Бүгінгі танда деңгейіне сәйкес білім мен тәрбие беру, оның рухани байлығы мен мәдениеттілігін, ойлай білу мүмкіндігін жетілдіру, сонымен қатар әр адамның кәсіби біліктіләігін іскерлігін арттыру әділетті қоғамның міндеті болып табылады.»
Міне осы тұрғыдан алып қарағанда біздің ғылыми жұмысымыздың мақсаты: қоғамға жан-жақты білімді, тәрбиелі, мәдениетті жеке тұлға қажеттілігін іздеп, іске асыру, ғылыми жолмен таадау, дайындау, оқу тарбие жұмысы жақсарту, жаңарту. Тәрбие теориясының қарқынды дамуына қарамастан XII ғасырдың басына дейін педагогика философияның бір бөлігі ретінде қарастырылып келді. Шынында, осьт күннін өзінде де атақты философтардың қай-қайсысын да тәрбие мәселесін айналып өтпейді, осының өзі педагогикалық проблемалардың қоғам мен ғылым үшін аса маңызды екенінің кепілі.
1. Қазақстан Республикасының Білім туралы заңы. Астана, 2000.
2. Жалпы білім беретін мектептің бастауыш сатысының оқу бағдарламалары. (1-4 сыныптар). Алматы, 1998.
3. Бастауыш білім мазмұнының тұжырымдамасы. Алматы, 1990.
4. Қоянбаев Ж.Б., Қоянбаев Р.М. Педагогика. Алматы 2002
5. Сластенин В.А., Баранов С.П., Болотина Л.Р. Педагогика. Москва. Просвещение 1987.
6. Талызина Н.Ф. Формирование познавательной деятельности младших школьников. Москва. Просвещение 1988.
7. Богданова О.Ц., Петрова В.И. Бастауыш кластардағы тәрбие жұмысының методикасы. Алматы. Мектеп. 1981.
8. Әбиев Ж.А., Бабаев С.Б., Құдиярова А. Педагогика. Алматы. Дарын 2004.
9. Жарықбаев Қ.Б. Жантану негіздері. Алматы. Кітап. 2002.
10. Обучение в 1 классе. Пособие для учителей четырехлетней начальной школы в двух книгах. (Под. Рук. О.Н.Сороцской) Москва. Просвещение. 1988.
11. Жұмабаев М. Педагогика. Алматы. Ана тілі. 1992.
12. Я.А.Каменский, Д.Локк, Ж.-Ж.Руссо, И.Г.Песталоцци. Педагогическое наследие. Москва. Педагогика. 1987.
13. Сабыров Т.С. Балалардың оқу белсенділігін арттыру жолдары. Алматы. Мектеп. 1988.
14. Сабыров Т.С. Оқыту теориясының негіздері. Педагогикалық колледжілер мен училищелерге арналған дидактикалық оқу құралы. Алматы. Республикалық баспа кабинеті. 1993.
15. Сатқанов О.Ц. Еңбекке баулу әдістемесі. Алматы. Рауан, 1993.
16. Шмекеев Г.М. Еңбекке баулу оқыту әдістемесі. Алматы. Атамұра, 1999.
17. Машинистов В.Г. Дидактический материал по трудовому обучению. 2 кл. Москва. Просвещение, 1989.
18. Трудовое обучение в начальных классах.(Мұғалімдерге арналған құралдар, құрастырушылар: И.Г.Майорова, В.И.Романина, Д.М.Тарнопольский, А.М.Гусакова). Москва. Просвещение, 1983.
19. Цейтлин Н.Е., Рожнев Я.А. Наблюдение и опыты на уроках труда в начальных классах. Москва. Просвещение, 1980.
20. Төленбаев Н.Е., Рожнев Я.А. Наблюдения и опыты на уроках труда в начальных классах. Москва. Просвещение, 1980.
21. Қазақ оюы (Құрастырған Ж.Ш.Баримбеков). Алматы. Өнер, 1986.
22. Педагогикалық ізденіс. Алматы. Мектеп, 1989.
23. Құғланбаева Ә. Технология пәнін жаңаша оқыту әдістері. (Мектептегі технология журналы. №9. 2003).
24. Қоянбекова С. Танымдық іс-әрекетті белсендіру ерекшеліктері. (Қазақстан мектебі, №7, 2003).
25. Ахметжанова А. Балалардың қызығушылығын арттыру жолдары. (Бастауыш мектеп, №1, 2004).
26. Жұмабекова Ф.Н., Ойшыбаева А.А. Құрастыру және қол еңбегі: Дидактикалық материалдар. 6-7 жастағы балаларға арналған. Алматы Кітап. 2003.
27. Джексон Д. Поделки из бумаги. Книга для учащихся. (Перевод с англ. С.В.Григорьевой). Москва. Просвещение, 1979.
28. Ақпанбек Г. Қазақтардың дүниетанымы. -Алматы, Қазақ университеті, 1989.
29. Айтмамбетова Б, Жаңашыл педагогтар идсялары ментәжірибелері. 1991.
30. Айтмамбетова Б., Бозжатюва Қ. т. б. Балаларды семьяда адамгершілікке тәрбиелеудің кейбір мәселелері. -Алматы, 1985-
31. Айтмамбетова Б., Бейсенбаева. Тәрбиенің жалпы әдістері. -А, 1991,
32. Айғабылова Н. Бала мінезінін қалыптасуы жөие оқы тәрбиелеу жолдары. -Алматы, Өнер. 1972.
33. Ахметов Ж. Балаларды мәлениеттілікке тәрбиелеу жолдары. /Қазақстан мұғалімі, 18 ақпан, 1994,
34. Алмәканова X. Жас өспірімдерге эстетикалық тәрбие беру /Методикалық нұСҚАу. А., 1990.
35. Ақназарова Б. Класс жетекшісі. -А. Мектеп, 1973.
36. Әбенбаев С. Оқуигы жастарға эстетикалық тәрбие беруді жетілдіру. –А. 1992.
        
        жоспар
Кіріспе.....................................................................
...........................................3
І. Ойынның педагогикалық ... және оқу ... ... оның ... мен жаңа ... ... алатын орны.......6
1.2 Ойын ... ... және ... ... ...... ... ... дейінгі балалар ... ... ... ... ... жеке белсенділіктері мен танымдық
қызығушылықтарын ... ойын ... ... ... дейінгі балалардың ойын іс-әрекеті ... ... және ... ... ... жасына дейінгі балалардың еңбекке ... ... ... ... және танымдық ... ... ... ... ... балалардың танымдық ... ... ... баулу сабақтарында мектеп жасына дейінгі ... ... мен ... қызығушылықтарын ойын ... ... ... ... ... бала ... арқауына ұлттық әдет-
ғұрып, салт-дәстүрді халықтың рухани игілігін пайдалану басты назарда болуы
көзделініп ... Әр ... ... азаматы ұлттық өмірге немқұрайлы
қарайтын жас ұрпақты қазақтың рухани, ... ... ... ... ... ... ... тәлім-тәрбие,
адамгершілік қасиеттерін бойына сіңіріп, елін, жұртын сүйетін азамат болып
өсуін қамтамасыз етуі тиіс.
Қазіргі ... ... ... ... ... міндеттердің бірі - ұлттық ерекшеліктерді еске алып,
жастарға терең білім мен тәрбие беру ісін одан әрі ... ... ... тәрбиесін жетілдіру болып табылады. Бұл жөнінде
Республикамызда көптеген ... ... ... ... ... және Ғылым ... ... ... 2003) былай да жазылды:
«Бүгінгі танда деңгейіне сәйкес білім мен ... ... оның ... мен мәдениеттілігін, ойлай білу мүмкіндігін жетілдіру, сонымен
қатар әр ... ... ... ... арттыру әділетті қоғамның
міндеті болып табылады.»
Міне осы тұрғыдан алып қарағанда біздің ғылыми жұмысымыздың мақсаты:
қоғамға жан-жақты ... ... ... жеке ... ... іске асыру, ғылыми жолмен ... ... оқу ... ... ... ... теориясының қарқынды дамуына қарамастан XII
ғасырдың басына ... ... ... бір ... ... ... Шынында, осьт күннін өзінде де атақты философтардың қай-
қайсысын да тәрбие мәселесін айналып өтпейді, ... өзі ... ... мен ... үшін аса ... ... ... тандағы оқу үрдісінің тәрбиемен бірлігін ескерсек, ... ... ... ... ... ... мен ... арасындағы қайшылық зерттеуіміздің тақырыбын: «Мектеп жасына
дейінгі балалардыңгі оқу ... ... ... қоадану» деп
таңдауымызға себеп болды.
Зерттеу мақсаты: мектеп ... ... ... ... ... ... негізі мен әдістемесін негіздеу.
Зерттеу пәні: мектеп жасына дейінгі балалардың тәрбие ойын ... ... ... ... ... балалардың ойын арқылы тәрбие
процесі.
Зерттеу міндеттері:
1. Мектеп жасына дейінгі ... ... ... ... мен ... ... ... жасына дейінгі балалардың ойын арқылы тәрбие процесі.
Зерттеудің ғылыми болжамы: Оқу-тәрбие процесінде балаларды тәрбиелеуге
тиімді болар еді, егер де оқыту үрдісінде ... ... ... ... айқындалса, мазмұны мен әдістемесі ғылыми-
әдістемелік құраадар, бағдарламамен қамтамасыз етілсе және тәрбие әдістерін
ұштастырып, тиімді коадану ... ... ... ... онда ... ... ... тәрбиелеу нәтижелі болады.
Зерттеу міндеттері:
Мектеп жасына дейінгі балалардың ... ... ... мен ... айқындау;
- зерттеу нәтижесінде негізделген ғылыми-әдістемелік нұсқау ... оның ... ... айқындау.
Зерттеудің әдіснамалық негіздері: оқу, тәрбие заңдылықтары тәрбие,
тәрбие жұмыстары ... ... ... ... ... ... ... философиялық, психологиялық, педагогикалық және
әдістемелік әдебиеттерді зерттеу ... ... ... ... ... ... барысында сауалнама, салыстыру,
даму деңгейінің сапалық, сандық деректерін білуде өңдеу әдістерін қолдану.
Зерттеудің ғылыми жаңалығы мен теориялық ... ... ... ... ... тәрбие жұмысының басты формаларының
ғылыми-теориялық негіздері айқындалды;
- мектеп жасына дейінгі балалардың тәрбие ... ... ... мен ... ... ... мәселесінің әдістемссі анықталды.
І. Ойынның педагогикалық маңызы және оқу ... ... оның ... мен жаңа ... ... ... ... педагогикада, оқыту процесінде алатын орны Платон
заманынан белгілі болған. ... оқу ... ... ... былай деген екен: "Мектепке - ойынға
асыққандай" бар, ол ... ... Ал XVIII ... ... ... ойын ... балаларды болашақ өмірге бейімдеу керек
деп түсіндірген.
Ойынның теориясы мен ... ... мен ... та ... қосқан. Тәрбиеде жөне оқыту барысында ойынның өз алатын орнын
В.А.Сухомлинскнй, С.П.Шацкий және ... да атап ... ... ... ... ... - ... беруді ойынмен
ұштастыру. Баланың ойынға белсенді түрде қатысуы оның ұжымдағы басқа ... ... ... не? Бір ... ол ... ... не әрекет
іспетті. Ойын міндетгі түрде ... ... ... ережелері
ойнаушылардың іс-әрекеттсрімеи ... ... өз ... ... қисынды ой қабілетінің дамуы, бір-біріне деген
сыйластық ... ... әр ... жеке ... ... басты шарты - жеңіске жету ... да, әр ... ... мүмкіндігімен санасып, бір-біріне деген сенімін арттырады.
Ойын арқылы оқушы өздігінен жұмыс істеуге үйренеді, ойлау ... ... қоры ... ... негізгі мақсаты – баланы
қызықтыра отырып, лексико-фонетикалық материалды берік' меңгерту. Сондай-
ақ ойын ... ... ... ... ... байқампаздық әрекеті,
зейіні жетіледі. Балалардың тілін дамытып, ойын ... айта ... ... ... ... ... Ойын үстінде балалардың түрлі қасиеттері дамып,
қабілеті мен белсенділігі ататынын көрнекті педагог А.С.Макаренко кезінде
де атап көрсеткен.
Педагогикалық ... ... ... алар орнын қазақстандық
ғалым Н.Құлжанова да зерттеген. Ойын бала үшін ... ... ... іс-әрекет және оның жеке өмірі деп дәделдеген.
Н.Кұжанованың айтуы бойынша ойында ... ... ... ... ... ... өміріне түзу жол салу, үлкендерге еліктеуі және өмірдің
талаптарына сай бейімделуі ... ... ... ... ... ... ... және қиялдау (жақсы мағынада) қабілеттерін дамытуға
жетелейді. Ғалым "Бала ойында шынығып, ... ... өсіп ... ... қабілеті жетіліп, қарым-қатынас жасау мүмкіндігі артадьг", - деп атап
көрсеткен. Сол ... бала ... ... ... ... орны туралы
педагог М.Жұмабаевта өз көзқарасын қалдырған. Ойын - бала үшін ... Ойын ... бала өзін ... орта ... алған білімін
пайдаланады. Ойын кезінде - бала ... әсер ... ... ... ... ойлау қабілеті күшейеді, ойынды баланың тілін дамыту үшін
де пайдалану керек деп баса ...... ... ... ... - деп ... К.Левин,
Л.С.Выготский, Д.Б.Эльконин, К.Д.Ушинский, А.С.Макаренко,
С.А.Шмаков өз еңбектерінде атап айтқан.
Ал С.А.Шмаков өз ... ... екі ... ... ... ... - ойын ... еліктеу болса, екінші - ол ... ... ... ... әуезділігінің негізі болады”,-
деген.
Сонымен педагогикалық процесте ойын арқылы балалардың білімі мен
бейімін, жеке тұлғалық қасиет-қабілеттерін арттыру мүмкіндіктері
зерттелген. Енді осы ... ... ... үлкен орын алып
отырған модулъдік жүйемен ұштастыру ғылыми тұрғыдан қаралмай
отырған мәселе. Ал ... ... ... ... ... ... ... сабақ барысында сайысты ұйымдастыру арқылы ойынның
барлық тиімді мүмкілдіктерін қолданса, сынып балаларының оқу
нәтижесін ... еді. ... орыс ... ... ... ... балалардың тіл игеруде модульдік технологияны ойын
әдістерімен ұштастыру ... ... ... ... ... ... - оқыту процесін жетілдіруге, балалардың белсенділігін
арттыруға комектеседі.
Ойын әдістерін - қолдану дәстүрлі ... мен жаңа ... ... ... өз ... орын алады. Модульдік технология
жүйелі түрде, терең білім алудың бірден-бір бүгінгі ... ... ... ... ... ... де ... қолдану өз нәтижелерін керсетеді.
Модульдік технология жүйесінде ойындар келесі түрге бөлінеді: ... ... ... ... рөлдік, шартты рәлдік,
іскерлік, өндірістік, формальдық, ұжымдық, сайыстық, ... ... ... әр топ ... ескереді, ал оның
нәтижелілігін арттыру үшін ойын әдісі балалардың сабақ барысында еркіндігін
шыңдайды. В.М.Кларин өз еңбектерінде ойын ... ... ... Ұғым ... ... ... Оқу процесін ұйымдастыру моделі (қалай атауға болады?).
3. Оқу ... ... ... ... ... КҮРУ
керек?)
4. Оқу процесіндегі ойынның нәтижесі (қалай бағалау керек?)
5. Оқу процесіне қолайлы ойындардың белгілері (қалай ... ... ... ... өз ... бар ойын ... ... жетекшілік жасап, керісінше, бағыт сілгеуші ғана болады. Ал оқушы сол
ситуациядан қалай шығу ... өз ... ... қоршаған ортадан
алған тәлім-тәрбиемен саралай отырып, ойынның ... әсер ... ... ... Ойын ... ... өз мүмкіндіктеріне қарай үш
деңгейге бөлінеді. Олардың әрқайсысының тіл игеруін жетілдіру мақсатында
берілетін ... ... ... тіл ... ... мақсатында
берілетін ойындардағы тапсырмаларды дараланады. Сөйтіп, педагогикалық
дифференциация принципі қолданады. Ойынға сыныптағы ... I, II, ... ... ... ... балалар түгел қатысады. Ойынның
дұрыс жауабы I деңгейдегі ... ... ... меншігінде болады. Ол
оқушы өз сыныптастарының жауаптарын тексеруге көмек жасаса, мұғалім барлық
ойын ... ... ... отырады, орындалған ... ... ... ... ... ала білу - ... ... Балалар тәрбие үйлерінде сөздік ойындардың алатын орны
ерекше. Сондықтан барлық сабақтарда сөздік ойындарын қолдануға
болады. ... ... бірі - ... ... - ... айт". ... - ойлау қабілетін дамыту, қажетті сөздерді дұрыс тауып ... ... ойын ... жете ... Содан кейін
басқарушы "Киім" дейді. балалар киімдерді атау керек. Ал ... ... оқу ... ... ... дене ... және
тағы басқа атауларды атаса, балалар сол ... ... ... ... ... ... сөздерді балалардың есіне берік бекітіп, меңгерту
мақсатында-ойынды сайыс түрінде "Кім тез, шапшаң? Деген девизбен
өткізуге болады. Бұндай ... ... тән шарт ... ... ... білімі және шапшаңдық, жігерлілік қасиеттері
болғанын талап етеді. Сайыс ... ... ... есте ... қалуына әсер етеді.
Сабақ барысында алған білімдерін балалар практика жүзінде қолдану
дағдыларын қалыптастыру үшін грамматикалық ойындардың орны ... ... ... ойын ... ... ... сауатты жазу дағдысына мол мүмкіндік берсді. ... ... ... істеуге дағдыландырады, ойланғыштық, ізденімпаздық
қабілеттерія дамытады. Грамматикалық ойындардың өзіндік ерекшеліктері
бар. Бұл ойын әр түрлі ... ... ... асады.
1.2 Ойын мақсатын талдау және оның мәні
Ойын сабақтың әр ... әр ... ... ... Жаңа тақырыпты түсіндіруге, өткенді қайталауға, пысықтау
сабақтарында пайдаланады. балаларды өз ... ... ... ... ... ... ... дамытуда грамматикалық лото ойыны
балаларды сөйлем мүшелерініц ... ... ... ... Ал ... ... сабақта қолдану үшін мұғалім жете
дайындық жасап, қажетті жабдықтармен қамтамасыз ету ... ... ... ... ... лексика;
б) ойынның мақсаты мен шарты;
в) ойынға қажетті ... өзі ... ... ... ойындар сабақтың қалыптасқан дәстүрін өзгсртеді. Мұғалімнің
де ... ... орны ... кәсібі беделі артады.
Ситуациялық ойындарға әр түрлі тақырыптар ... Бұл ... ... - ... әр ... ситуацияларда өздерінің білімдерін
сынау, қисындық ойлау, ... ... өз ... ... ... шығу мүмкіндіктерін байқатады, тіл байлығын дамытады.
Балалардың грамматикалық дағдысын ... ... ... ... ... ... жаңылтпаш, мақалдарды ұтымды пайдалануға
болады. Сол сияқты қазақтың ұлттық ойындары "Бәйге", "Қыз қуу", ... ... ... ... ... мазмұнын жете
түсіндіріп, түрлендіріп қызықты өткізу мұғалімнің шеберлігіне байланысты,
баланың ақыл-ойының дамуына, сәздік қорының ... ... ... ... ... халық педагогикасының қоржынына 660 жұмбақ,
жаңылтпаш, санамақтар бар. Осы ... ... ... ... және жеке ... ерекшеліктерімен санаса отырып оқу процесінде
ойындарды шебер пайдалану әрбір мұғалімнің үлесінде.
1.3 Іскерлік ойындар – оқу-тәрбие үрдісінде
Сонымен, ... ... ... еніп ... ... технологияны
шыңдай түсу үшін, балалардың білім сапасын арттыруда жеке ... ... жас ... тән ойын ... ... ... сапасын арттыру
мүмкіндігін кең пайдалану қажет.
Жоғары білім беру мәселесі қоғамды дамытуда, ... ... ... ... ... аса маңызды рөл атқарады. Жеке адамның
дамуының қозғаушы күші ... және ... ... шешуге,
құбылыстар мен дәйектерді талдай білуге, шығармашылық түрде ойланып, тез
арада шешім қабылдауға үйрету - ... ... ... ... жоғары
оқу орнында болашақ мамандарды сапалы даярлау үшін білім беру жүйесінде
ғылым мен ... ... ... тарихи түрде қалыптасқан көптеген
дестүрлі қарама-қайшылықтарды шешуге тура келеді. Жалпы оқу-тәрбие жұмысын
тиімді ету " ... ... ... белсендіру, оқуды ғылыми негізде
ұйымдастыру, оқытушылардың ғылыми-педагогикалыкқ қызметін ғыдыми негізде
ұйымдастыру жәнө студенттер мен ... ... ... ... ... жеке адамның белсенді қалыптасуы жоғары мектептің ғылыми-
әдістемелік ... ... бірі ... табылады.
Белсенді оқыту әдістеріне жататын іскерлік ойьшдар: рөлдерді ойнап
көрсету, белгілі жағдайды талдау, ... ... ... ойындарды
жобалау, мәселелі дәрістер, талқылаулар, тәжірибе ... тағы ... ... ... нақтылы ойындар «ойындарды өңдеу»
деген жалпы ... ... Осы ... ... бар, ... ... ... іскерлік ойындарды қоғамдық ғылымдарда ... ... мен ... ... ... ... талдап қарасақ, алғаш рет іскерлік - ойындар ... ... ... факультеттің студентгеріне ұсынылған.
Бірақ, бұл шындыңқа жанаспайды, себебі, алғашқы ойын 1932 жылы ... ... ... ... институтында
еткізіліп анықталып отыр. Қазіргі уақытта жеткілікті негізделген белгілі
бір ойын теориясы мен ... ... ... ... ... мектептеріне өңделген оқытулар 1960-1970 жылдары еніп, содан
кейін жоғары мектептерде ... ... ... ... ... ойындар, негізінен, білім көтеру жүйесінде және Мәскеудің, Санкт-
Петербургтің, Киевтің, ... ... ... мектептеріңде
қолданылып жүр. Өзіміздің және ... ... ... ... ... ... оқытуды мәселемен жақындату нәтижесін көрсететінін
байқауға боләды.
Оқыту аудиториясын сыртқы ... ... ... ... ... ... ... үлкен жауапкершілік жүктейді. Алайда,
ойындар мен өңдеулерді іске асыруда студенттер нақтылы өмірдің ... өз ... ... ... ... жағдайда
қоршаған ортада баламалы механизмді құруды, парасатты жеке ... ... ... ... ... Студенттер ойын кезінде өз
көзқарасын, өз пікірін қорғауға ... ... Б, ... ... ... бойьшша, ойын оқытушы мен студенттің кең ауқымда тең
араласуына, тіл табысуына мүмкіндік жасайды. ... ... ... ойын белгілі жүйеге келтіреді.
Сезім дамуының маңыздылығы туралы (ағылшын тілінен орысшаға сөзбе-сөз
аударғанда - вчувсгвование) америкалық оқытушылар В.Роджерс пен А. ... ... жиі ... ... ... ... өздері өңдесе,
онда олар оқу материалдарын әдеттегі ... ... ... тереңірек үңіліп оқиды және ... ... ... ... ... Ең бастысы – ойындар мен өндеулер балалардың көңілін
өз бетінше ізденушілікке аударып, қабілетін арттырады. ... ... ... ... ... Д. Б. ... ... айтсақ: «Ойын
- ол адамдардың арасындағы әлеуметтікік ара-қатынас, практикалық біілімдері
жөне кызметі» Оқу ... ... ... жақтарына американдық
авторлар мыналарды жатқызады;
- ойындар абстрактілі оқытуға қарағанда, өз тәжірибесімен оқытуға
мүмкіндік ... ... ойын ... тәжірибесіне немесе дағдысына тәуелсіз
(біз бұл көзқараспен келіспейміз);
- ойындар интуицияны жаттықтырады, мәселені шешу қабілеттілігін
және қажетті әлеуметтік мінез-құлықтың түрін таңдауға, үрдістер ... ... ... ... ... шешім
қабылдауға, тәкекелге бел байлауға үйретеді;
- ойындар жеке мәселелерді оқуда және шешуде қабілетті әрі қарай
арттырады, ... ... ... рөлін ойнап, бірін-бірі белгілі
бір деңгейде оқытады, бірақ әрқайсысы бір ойында ... ... ... ... көп ... ... іскерік ойындары ойынға қатысушыларға қиын мәселелерді
басқаларға ... ... ... ... кепілдік береді. Олай
дейтініміз, өндеулер мен ойындар арқылы ... ... не ... ... ... көреді, уақытын дұрыс пайдаланады.
Өңдеулер мен ойындар, сондай-ақ, кейбір студенттер ұнатпайтын оқу ... ... ... ... ... ... ... орнына
қойып үйренеді. Өңдеулер мен ... ... ... мен құрылымына
байланысты қиындатылады. Ойындар өздерінің аяқталу үрдісіне ... ... ... ойынның саны 1:1 ойынға қатысушының біреуіне
тиімді ... ... күні 0:0 ... ойын өте ... кез ... жерде
кез келген уақытта ойнауға болады). Бұл көптеген
авторлардың пікірімен сәйкес. В.Ф.Коморовтың пікірінше, оқу ... ... ... даму ... арттырады, мәселеге ғылыми негізде
жақындатады, ал ойынды өткізу ғылыми зерттеу жұмысы болып табылады. Алайда,
ойындар мен өңдеулердің ... ... ... де бар. ... ... ... пікірімен санассақ, мына деректі естен
шығармау ... ойын ... ... ... ... тек ... ұйымдастырып және бағыттап отырады. Сонымен
бірге, ойындар мен өңдеулер ... ... ... сатыдағы дағдыға
аударып, негізгі дағды шет қалып қояды, яғни, ойындар оқып ... ... ... ... мен ... әдеттегі оқуға қарағанда қолайсыз болып
келеді. Кей жағдайда оқытушылар ойынның бар екенін білмейді. Ойындар мен
өндеулер ... ... ... ... ... артық жүріс
пен бос айқайға
әкеліп, оқытушылар үшін қолайсыздық ... ... ... ... ... ... сол себепті оны қолдану ... ... ... ... ... түрі ... ойындар ойынға қатысушыларға
ұнамауы мүмкін, ойынға ... бір ... саны ғана ... ... ... қоюы да ... емес. Сондықтан да белгілі ... ... ... мен ... ... ... ... қажет.
Енді осы жерде К.Эриксон мен М.Эриксон он зерттеулерінің нәтижесіне
сүйеніп көрелік. Экспериментке 174 ер бада мен 330 қыз бала ... ... ... ... 100 ... бар. Оларға 35 баптан
тұратын сауалнама таратылған. Сол сауалнамалар арқылы ... ... ... ... олар ... әсерлерін сипаттаған. Нәтижеде
әрбір топта бір оқытушы 13 ойын мен 8 өндеу өткізіп, дәріс
уақытының 25 пайызын жұмсаған.Міне, осы ... ... ... 21 ... ... деректерден гөрі ойындар мен
өңдеулер қолданғал дәрістер жақсы деп, ал 65 ... ... ... ... ... 91 пайызы ойындар мен өндеулер дәрісте жағымды ... деп ... ... 81 ... ойындар мен өндеулер дәріс уақытын тиімд
іпайдалануға қолайлы дейді.
4. балалардың 74 пайызы ... мен ... өз ... ашық ... ... алға ... ... 58 пайызы ойындар мен өңдеулер оқу мен өмірдің
арасындағы алшақтықты ... ... ... 68 ... ... мен ... ... бағалауға
мүмкіндік беретініне күмән келтірмейді.
7. 66 пайызы өмірді түсінуге көзқарасымыз өзгереді деп жауап ... ... ... ... ... ... ... оқу
пәндерінде ойындар мен өңдеулердің ... ... ... ... ... қолданудың мақсатын педагогтер былайша белгілейді:
- оқу пәнінің мақсаты мен тұжырымдамасын ... ... ... ... ... оқу ... белсенді болуына мүмкіндік жасау;
- жеке ойынға қатысушының өсуін жеңілдету;
- ақиқатты зерттеуге және ... ... ... ... ... мен өндеулерді оқу үрдісінде қолданудың білім ... және ... ... ... күрделі жағдайларға байланысты біздің елімізде міндетті түрде
жастарға тәрбие беру мәселесі тұру керек. Белгіленген пәні ... ... ... ... бұл ... тез ... болады. Мәселен, ойын
сабақтары кезіндс ... әр ... ... ... арқылы өз ойларын ... ... ... мәселелерді әр түрлі қызметкерлер немесе
кейіпкерлер кейпінде шешуге ... ... ... бірнеше топқа
бөлінеді. Бірі ортаға әр ... ... ... ал екінші топ оның шешу
жолдарын қарастырады. Сонда ғана ойын қызықты өтеді.
Рөлдерді ойнау әдісі, көбінесе, ... және ... ... тиімді. Оның негізгі шарттары мына төмендегілер: -
күрделі теориялық және іс жүзіндік мәселелердің ... ... ... ... әр ... қызмет мамандары көзқарастарының
бірдей болмауы;
- пікірсайыс арқылы сабаққа қатысқандардың бір-бірімен
сұхбаттасуы;
- талқылаудың нәтижесін бағалау және қорытындысын ... енді ... ... ... олардың негізгі
ерекшеліктеріне мыналар жатады:
- мамандардың іс-әрекеттерін моделдеу;
- балаларды ... ... ... ... ... ... ... қатысушылардың әр түрлі көзқарастары;
- іскерлік ойынға қатысушылардың іс-әрекеттерінің ... ... ... балаларды белгілі бір мамандыққа оқыту
қарастырылмаған, ... көп ... ... ... ... ойын түрінде әлеуметтік іс-әрекеттерді моделдеуге болады. ... ... ... да және ... ... де шеше ... ... ойын түрінде сабақтың жай түрін өткізуге болады.
Ойын ... ... ... бірнеше сатыдан тұрады:
- ойынды өткізуге қойылатын талаптарды белгілеу;
- өткізудің жоспарын құру;
- ... ... ... ... ... ... жинақтау;
- дидактикалық материалдарды іріктеп, ойыншылар мен ... ... ... ... ... әрбір ойыншының іс-әрекетінің нәтижесін бағалаудың
әдістерін ойластыру.
Балалардың шығармашылығын дамыту педагогикада басымды бағыт
болып есептеледі. ... ... ... ... ... ... күші шығармашыл тұлға екені белгілі. Өйткені біздің ... ... деп ... ... өзі ... ... жетілгендігінің нәтижесі, бір сөзбен айтқанда, осының бәрі адам
шығармашылығы жетістіктерінің көрінісі. Сондықтан балалардың оқу үрдісінде
жан-жақты дамуын ... ... ... алу ... ... ... ... білімді игеру дәрежелері дидактика мен мектеп өмірінде үнемі
басты мәселенің бірі болып қала береді.
Әлеуметтік тұрғыда адамның белсенділігі мен дербестігі оның ... ... ... танымдық үрдістерін жетілдірудің,
әлеуметтендіру мен ... ... ... ретінде бағаланатын
оқу үрдісінде балалардың жас және дербес ерекшеліктерін ескере отырып ойын
әрекеттеррін ұтымды ... ... ... бала ... бір түрі, адамзат мәдениетінің қазынасы. Ұлы
педагогтар, ... ... ... ойын ... жоғары бағалаған. Бала
ойын арқылы өмірге енеді, табиғатпен, қоршаған ... ... ... ... ... ... ете білу дағдысы қалыптасады.
Психологтар мен педагогтар ежелден-ақ ойын ... өз ... , тек ХІХ ... ... ғана ойын ... зерттеу пәніне
айналды. К.Гроосқа дейінгі итальян оқымыстысы
Д. ... ... ... туралы материалдарды жүйеге келтіріп, ойынның
педагогикалық, ... ... ... әрекет жасады. Ал ... ... ... ... ... ... және тағы ... ойын теориясын құрастырды және ойын мәселесін
көтеріп, іс-әрекеттің маңызды түрі ретінде оның ... ... ... ... кең, ... салалы зерттелуіне, ойынды
топтастыру, жүйеге келтіру, жинақтау,, дамыту, ойын түрлері, технологиясы,
әдістері ... ... ... ... ... педагогикалық , психологиялық, дидактикалық және тағы басқа
тұрғыдан қарастырылғанына ... әлі ... ... ... бүгін ойын әрекеті түрлерінің бірі – іскерлік ойындарға, оның
педагогикалық мәніне, жеке ... ... ... қалыптастырудаға
мүмкіндіктері жайлы тоқтала кетпекпіз.
Кеңес Одағында іскерлік ойындар алғаш рет әлеуметтік – ... шешу үшін ... 1932 жылы ... инженерлік-
экономикалық институтында М.Бирштейннің басшылық ... ... ... іске ... ... үшін ... ... өткізілді.
Бұдан кейін іскерлік ойындар 1950 жылдары экономикалық қатынастар,
1960 жылдары басқару және пдагогика саласында ... Ол ойын ... ... ... ... ... ... сәйкес іскерлік ойындарды төмендегідей
тұрғыдан түсінген жөн:
а) қоршаған ... ... ... ... ... ... оның ... басқа арманына сәйкес қиял ортасы қатар өмір ... Осы ... ... үшін ... мен ойын ... туғызады);
ә) ойыға қатысушылардың субъективті іс-әрекеті (әрбір ... ... ... ... үшін ең ... жағдай қамтамасыз
етіледі. Ойыншының өз «Менін» тек қана ойын ... ғана ... ... ... арасындағы қатынастардың барлық жүйелерінде көрсетуге
мүмкіндік береді);
б) іс-әрекеттің тапсырма түрінде ... ... ... ... ... ... ... «жеңісті», ұтыс бағытында ойлануы);
в) түсінудің ерекше мазмұндылығы (ойнға ... ... ... ... мен дағды қалыпты жағдайда
қабылдануымен, көлемді ... есте ... ... ... өмірді ұйымдастырудың әлеуметтік-педагогикалық түрі (ойын
үрдісінде ... ... ... бір нышандары іске асырылады).
Іскерлік ойын – бұл оқытуды ұйымдастыру ... ол ... ... ... ... ... ... арқылы мақсатты бағытының негізінде жүзеге асырылады. Білім беру
тәжірибесінде оқытудың ойын формасы оқытудың тәжірибелік ... ... ... ойындар арқылы игерген білімдерін шығармашылыққа
қолданады және бекітеді. Оқу ... ... ... мына ... ... ... ... іскерлік ойындар.
Іскерлік ойындардың негізгі педагогикалық мәні ... ... ... ... ... танымдық белсенділігін
қалыптастыру, оқыту үрдісіне шығармашылық рух енгізу.
Іскерлік ойынның ... ... ... саяды.
1. Шешімін күтетін мәселелердің болуы.
2. Әлеуметтік, кәсіптік және оқу ... ойын ... ... ... ... арасында рөлдерді бөлу және рөлдеріне ... ... ... және ... байланыстың болуы.
4.Ойынға қатысушылардың ортақ мақсаттарының болуы және ұжымдық
шешімін шығаруы.
5. Шешімдердің көп нұсқалылығы.
6. Ойын соңында ... ... ... ... ... күйі.
Әдетте ойын элементтерінің екі түрі қолданылады:
1) белгілі бір мәселені шешуге бағытталған жалпы танымдық ... ... ... ... өткізудегі мұғалімнің міндеттері мыналар:
- белгілі бір мәселеге, материалға байланысты қажетті иллюстрацияларды
ірікте;
- дидактикалық материалдар дайындау;
- әр оқушыға тапсырма беру;
- ... ... ... ... міндеттерді белгілеу;
- мүмкін болатын жауаптар туралы ойлау;
- балалардың қызығуын ояту.
Іскерлік ойындардың ... ... ... ... ... ... танымдық: ойын барысында балалар ... ... ... жеке ... ... тәрбиелік: іскерлік ойын барысында ұжымдық түсініктері қалаптасып,
әрқайсысының ойынға қатысу дәрежелері ... ... ... ... ... ... ... сұрақтарды ұжымдық талдау барысында
сыншылдық, ұстамдылық, басқаның пікірін түсіну, ... ... ... ойын ... ... ... ... берілген
сұрақтарға жауап іздеуге қабілеттері, сөйлеу мәдениеті, ... ... ... ... ... мынадый психологиялық-дидактикалық
жағдайларды көрсетуге болады:
- белсенділік – ойын барысындағы балалардың дене және интеллектуалдық
күштерінің белсенді ... бұл ойын ... ... ... ... рөлдерді орындау – адам әрекетінің ойын негізінде моделдннуі ... ... ... ... ... ... ... құндылығы
балалардың кәсіби даярлығына бағдарланушылығы болып табылады;
- ұжымдық сипаты – балалардың ойын топтарына бөлінуі. Ойынның ұжымдық
сипаты негізінде балалардың ... ... ... ... ... ... пікірлесу сияқты жағымды қасиеттері дамиды;
- кері байланыс – ... ... ... өзі басқарып ойын барасында
тікелей әсер етеді;
- мәселелік – ойындағы ойлаудың психологиялық ... ... ... жету – ойын ... ... ... бір ... жету,
міндетті орындау;
- сайыс – ойындарға белсене ... ... ... ... түрінде көрінеді.
Іскерлік ойындардың негізгі міндеттері мынадай болады:
1. Оқылған материалды еске сақтау және терең ... ... ... ... ... ... және жағдаяттарға баға беру бірлігін
қалыптастыру.
3. Қабылданған ... ... ... ... ... Шығармашылығын дамыту.
Іскерлік ойынды өткізудің кезеңдері төмендегідей түзіледі.
1-кезеңде: мұғалімнің тақырыпты таңдауы, ... мен ... ... ... болжауы, құрылымын анықтау, сыныптағы ойынға
қатысушылардың рөлдік қызметіндегі қасиеттерін ескеру, ойын барысындағы
әсер ... ... ... ... оқу материалдырын талдау, мәселені шешудің әдіс-
тәсілдерін талдау. Тиімді ... ... алу және оны ойша ... ... сценариді дайындау. Рөлдерге бөлу.
3-кезеңде: мұғалімнің балаларды ... ... ... ... ... ... ұйымдастыруды, балалардың рөлдік
қызметтерін орындауы, мұғалімнің, балалардың ойынды басқаруы, ойын ... ... ... қорытынды жасауы жүзеге асырылады.
ІІ. Мектеп жасына дейінгі балалар ... ... ... ... ... ... жеке ... танымдық қызығушылықтарын дамытуға ойын
іс-әрекетінің ықпалы.
Білім беру жүйесі қоғамның әлеуметтік экономикалық дамуының ... ... ... оны әрі ... ... ... Ал білімнің
қалыптасып дамуының жалпы шарттары философиясының негізгі мәселесі - ... ... ... ... ... зерттелетін ілім - «таным
теориясы» деп аталады. Таным ... ... ... ... ... ол - ... ... негізделуінің жалпы ұстанымдарын,
объективтік қатынастарды қалыптастыру болып ... ... - ... ... деген өте белсенді ақыл-ой
әрекеті.
Танымдық әрекет - танымдық ... ... ... ... орындаудың тәсіл-амалдарынан тұрады.Танымдық әрекеттің негізінде
балаларда танымдық белсенділік, танымдық ... ... ... ... жеке ... ... мен іс-әрекет
тәсілдерін біреудің көмегінсіз игеруге, қоршаған өмір шыңдығын одан әрі
өзгерту және ... ... ... ... ... ... ... сипатталатын қасиеті ретінде қарастырады.
Е.Б. Ястребова танымдық іс-әрекет ұғымын жеке ... ... ... ... ... барысында өз күшімен білім мен іс-әрекет
тәсілдерін ... және оны оқу, ... ... ... ... деп
түсіндіреді.
Н.Ф.Талызина мектеп жасына дейінгі балалардың танымдық ... ... ... ... жүргізіп, маңызды тұжырымдамалар
жасады. Мәселен, бірінші ... ... ойын ... ... іс-
әрекеттің тәсілдері арқылы ақыл-ойларын дамытып, бірте-бірте ойынды оқу ... ... ... ... ... адамның өмірге, табиғатқа көзқарасының қалыптасу процесі
дүниетаным идеясы ... ... яғни ... ғылымның негіздерін
және мінез-құлақтың белгілі ... ... ... ... ... Дүниетанымдық білімдер - оқытудағы оқушы танымын қалыптастырудың
негізі.
Дүниетанымдық білімін балалар ақыл-ой ... ... ... ... ... ... Орыстың ұлы педагогы К.Д.Ушинский
«әрбір сыныптан, ең кіші сыныптан бастап балалардың жасына ... ... ... ... керек. Әрбір жыл сайын бұл ... ... ... ... - деп жазды.
Оқыту мен тәрбиенің әрбір кезеңінде дүниетанымдық ... ... және ... ... ... мемлекеттік оқу және ... ... ... ... жас ... ... дүниетанымдық ұғымды игеру қабілеттері еске алынған.
Бастауыш сынып балалары табиғаттың ... ... ... өзара әрекеттесуі, қоғам өміріндегі оның ... ... ... ... негіздерін игереді. Оқыту және тәрбие барысында
Отан, халық туралы, алдыңғы ... ... ... жүзі халықтарының
бейбітшілік және бақыты үшін күресі туралы балалардың түсінігі қалыптасады.
Жеке адамның дамуына және мінез-құлқында дүниетанымның ... баса ... А.С. ... біз ... әр ... өз өмірінің әрбір
кезеңінде өзінің бақыты үшін ... ... ... ... жігерлі,
идеялы қоғам мүшелерін біріктіруіміз керек, - деді. Мектепте оқыту ... ... ... ... ... құралдарының бірі.
Олай болса оқыту процесінде ... ... және ... жүзеге асырылуы керек.
1.Мұғалімнің ғылыми дүниетаным негіздерін қалыптастыру іс-әрекеті
кезеңдерінің нақты жоспарлауын қамтамасыз ету. ... ... ... ... ... ісінің жүйесінде әрбір пәннің орнын
анықтау, пәнаралық ... ... ... ... ... алу ... ... кезеңде мұғалім балаларды айқындалған идеяларды
мағыналы ... ... ... ... ... қорытындыларын
топтауды міндет етеді. Төртінші кезеңде балалардың оқуын, ғылыми дүниетану
негіздерін қалыптастыруды ... ... ... ... іс-
әрекеттерінің тәсілдерін, оқытудың әдістері мен формаларын анықтайды.
2.Табиғат пен ... ... ... ... ... жеке қатынасын қалыптастыру.
3.Алған білімді меңгеру, қолдану және үздіксіз бекітудің бірлігі.
4.Балалардың ... ... ... ... жинауы.
Әртүрлі сыныптық және мектептен тыс тәрбие жұмыстары - балалардың
ғылыми дүниетанымын ... ... ... ... құралы. Адам белсенділігінің табиғатын тани білу, ... ... ... ... ... ... ... мен ұжым үшін
жарамдылығын жете анықтау - ... ... ... Белсенділік деп
адамның іс-әрекеті үстіндегі жағдайын айтады. Ал балалардың негізгі ... - бұл оқу. ... және ... ... ... қарым-
қатынас жасау, таным және өзін-өзі тәрбиелеу белсенділігі дамиды.
Бала белсенділігінің ең алғашқы формасының бірі - қарым-қатынас жасау
белсенділігі. Бұл ... ... ... ... белсенділік. Балалардың
жас ерекшеліктеріне сәйкес басқа ... ... ... ... ... ... Кіші мектеп жасындағы балалар
ересек адамдардың әрекеттеріне үңіме карап, ... ... ... саналы түрде істейтін мұндай әрекеттерін ырықты немесе ... ... Бұл ... ... ... ... және
олармен өзара қатынас жасауға еліктеуі рөлді ойындарды ... ... ... балалардың ойындарында адамдардың еңбек іс-әрекеттері,
тұрмысы, өзара қатынасы қамтылып көрсетіледі, ... өмір ... ... Ойын ... ... жасына дейінгі балалардың
құрдастарымен де ... ... ... Олар ... балалармен ойнауға
тілек білдіреді, еңбекке байланысты ... ... ... ... ережеге, бағындыруға керексіз әдеттерді тежеуге, кедергіні
ығыстыруға үйренеді. Осындай бірігу ... ... ... ... ... ... жаңа қатынастарды туғызады. Олар бір-
біріне қамқорлық ... ... ... ... Бала ... ... түрлі рөлді ойындарды атқара отырып ... ... ... ... ... ойын ... дүние танымын кеңейтіп, қарым-қатынас жасау
белсенділігін дамытады.
Қарым-қатынас белсенділігі ... кіші ... ... ... ... бастайды. Ата-аналармен, мұғалімдермен. құрдастары ... ... ... ... жасауында әр алуан ерекшеліктер
болады.
Қарым-қатынас жасау ... ... ... қамқорлық, өзі үшін және басқа адамдар алдында өзінің
қылықтары жайлы ... ... т.б) ... ... ... ... жасындағы баланың даму барысында ... ... ... ... ... ... қарап ажырата бастайды, олардың
құрылысын, пайдалану тәсілдерін білгісі келеді. Балалардың бір ... ... ... таным ынтасы дейді. Балалар өте байқағыш, әр
нәрсені үңіле қарайды, кейде терең ойға ... ... олар ... ... ұстап тұр? Жапырақтың түсі неге жасыл болады? Жаңбыр қайдан
пайда ... ... ... ... ... қойып, жауап
күтеді. Мұндай ерекше сұрақтар балалардың ақыл-ой еңбегімен шұғылданудағы
ниетін, ықылас ... ... да олар ... ... ... ... заттарды салыстырып дәлелдеуді жанындай сүйеді. Кіші мектеп жасындағы
балалардың «неге?», «не үшін?», «қалай?» деп қоятын сұрақтары - үлкендермен
қарым-қатынас ... ... ... Егер ... адамдар
балалардың сұрақтарын қостап, таным белсенділігін дамытуда бағыт беріп
отырса, ... ... ... және ... ... игі әсер етеді.
Кіші мектеп жасындағы балалардың таным ынтасын қалыптастыруда білім
беру тәсілдерінің ерекше ... бар. Оқу ... ... ... ... ... ұғымдар мен заңдылықтарға терең түсінуге, алған
теориялық білімдерін практикада еркін ... ... ... ... олардың шығармашылық іздену қабілетіне, мұғалімнің теориялық
сауаттылығы мен ... ... ... ... ... және перспективалық маңызын,
сонымен қатар оның ғылыми негізін мұғалімнің терең аша ...... ... ... ... ... Ойын ... өмірінде үлкен
орын алады. Қозғалыс ойындары ... ... ... ... ... Ойын ... жылдамдыққа төзімдікке тәрбиелейді.
Қазақ халқы материалдық мұраларға қоса мәдени қазыналарға да аса бай
халықтардың бірі. Сондай қомақты ... ... ұлт ... да ... ... бен болашақ ұрпақтарымыздың оларды оқып
үйреніп, өздерінің кім екендіктеріне ... ... ... ... мен ... ... зер салуларына, көздеген
мақсаттарына саралап жете білулеріне, дәстүрлер жалғасын ... ... ... байланыстыра білулеріне ұлт ойындары септігін тигізеді.
Ұлт ойындары халықтың әлеуметтік–экономикалық жағдайларына үйлесімді
жасалғандай әсер ... Ойын ... бала ... ... ... орындау
әдісіне емес, мақсатқа жетуге аударады. Ол ойын шартына бейімділік ептілік
көрсетіп, сол арқылы қимылды жетілдіріп, мақсатты әрекет ... ойын ... ... ... ... ... дарынын шыңдай
түседі. Ойынға халық ерекше мән берген.
Ойын өнер ретінде ... пен ... сан ... ... ... ... ... түседі.
Өзінің өлең жырларында халық ойынды тәрбие құралы деп танып, оның
бойындағы жастарды ойландырып, толғандыратын қасиеттерін аша ... ... ... дене ... ... оны ... дәлдікке т.б. ғана
тәрбиелеп қоймай, оның ақыл-ойының толысуына, есейіп өсуіне де ... ... ... қарамастан, ойын үнемі жаңа, ескермейтін
нәрсе. Өйткені, күн сайын дүниеге ... ... ... ... ... ... денеге қуат, жанға саулық беріп, рухани азық ... ... осы ... дегеніміз – тынысы кең, алысқа меңзейтін, ойдан-ойға ... ... ... ... осындай ғажайып нәрсе, ақыл-ой жетекшісі,
денсаулық кепілі, өмір тынысы. Ойындардың суықтыру, тәрбиелеу және ... ... ... ... іске асыру үшін мұғалімнің шығармашылық
көзқарасы мен ... ... ... ... ... ойында жарыққа шығады. Ойын балаға кәдімгідей
бір жұмыс. ... бала ... ... ... ... нені ... соны істейді.
Ойын – баланың өз ісі. Егер баланың ойнына ... ... өзін ... ... ... ... ... адам екеніңді сезбейтін дәрежеде болсын –
деген ... ... ... ... ойын ... туралы көп
ойларды аңғартады.
Адамның жан дүниесінің дамып жетілуі, әлеуметтік ... ... ету, ... ... ... ... қалыптасады.
Сондай әрекеттердің бір саласы – ойын әрекеті. Мектеп жасына ... ... даму ... ойын ... ... ... маңызы зор. Ойын әрекетінде баланың денесі мен ақыл-ойы дамып,
өзін қоршаған ... ... мен ... ... біледі.
Тәлім-тәрбие ғылымы мен адамның жан ... ... ... пәні ойын ... ... ... даму үрдесінің белгілі
бір кездегі тіршілік қажеттілігі ретінде қарастырады. Осы бағытта ... ... ... ... ... бір құрамды бөлігі және баланың
үлкендердің өмірін бейнелеуі, айналадағы ... тану жолы ... ... бала ... дамуында шешуші қызмет
атқаратындығын ғалымдар Ж.Аймауытов, Т.Тәжібаев, ... ... ... оларға ғылыми тұрғыда баға берген.
Қазақ халқының өмір тәжірибесінде баланың әр алуан ойын ... ... ... ... мен ... ... мен пайымен
дамытып, өрістетіп отырады деп санаған.
Т.Тәжібаев өз зерттеулерінде ұзақ жылдар бойы ... ... мен ... кейбір ерекшеліктерін ескілікті ... ... қате ... ... ... ... олардың тәлім
тәрбиедегі, денесін шынықтыру мен ақыл-ой жетілуінің әсеріне тоқталады.
Қазақ халқының өмір ... ... ... көптеген түрлері
барлық, жеткіншек, жас өспірім шақтағы балалар тәрбиесіне пайдаланылды. ... ... ... ... тәлім-тәрбие саласында зор педагогикалық
құралға айналды. Бүкіл халқымыздың ұзақ өмірінде ... ... ... ойын ... болды. Ойын тек қана көңіл көтеру, көңілін шаттандыру ғана
емес, ол - қазақ халқының ерекше ... ... ... ... зор жеке адамның, баланың дамып жетілуіне, қалыптасуына әсер етуші
факторлардың бірі болған.
Бала ойындарының мазмұны байып, түрі ... ... ... ... ... армандау сана-сезімдік қабілеттерін қалыптастыру үшін,
халық ауыз әдебиетінің ... ... ... ... ... ... психология ғылымы саласындағы зерттеулер нәтижесінде
балалардың танымдық қызығуын неғұрлым ертерек дамытса, соғұрлым ... оқу ... ... ... деп ... ... Кіші мектеп
жасындағы баланың танымдық әрекеті өткен ... өмір ... ... ... меңгеруі. Осыған байланысты баланың ... ... ... танымдық белсенділігін, танымдық қызығушылығын арттыруда
ойындардың жас ерекшелікке ... ... ... орын ... деп
тұжырымдауға болады.
Ойын арқылы баланың дене құрылысы жетіледі, жеке ... ... ... артады.
Ойын дегеніміз жаттығу, ол арқылы бала өмірге әзірленеді. Алғаш мектеп
табалдырығын ... ... ... ... ... ... деген
қызығушылығын арттыруға ойынды тәрбие құралы деп қарауға болады.
Бала ағзасы қимыл-қозғалыссыз тура тұра алмайды. Бала мектепке дейінгі
жасында түрлі ойындармен ... ... ... да ол ... ... ... ... шыдамдылық пен ұстамдылық өзін-өзі ... ... ... кіші мектеп жасындағы оқушы ойын барысында
сезінеді. Ойын баланың жан серігі ... Қай бала ... ... ... балаларды ойынға өз қызығушылығымен, ... ... ... ... ғана ойын ... жетіп, тәрбиелік мәні арта түседі. Баланың
әдепті, көргенді, қарапайым, қайрымды болып өсуі ... ... ... сонымен бірге сабақта, сабақтан тыс уақытта ойнаған
ойынның ... ... де ... болады. Ойын барысында баланың
бойында қайырымдылық қасиетті ... ... ... Ол үшін баланың
айналысына қолайлы жағдайлар жасауымыз керек. Яѓни:
1) Бала ... ... өз ... және ... ... сай болуы
тиіс;
2) Баланың талабының қанағаттануы қажет;
3)Мұғалімнің жеке басының үлгі-өнегесі, мәдениеттілігі, байсалдылығы,
мейірімділігі т.б. ... бала үшін аса ... ... ... ... сай ... ұйымдастырылуы
ќажет;
5)Мұғалім мектеп жасына дейінгі балалардың ойынға белсенділігін үнемі
арттырып отыруы тиіс.
А.С.Макаренконың айтуынша, ойында баланың физикалық, ... ... да ... ... ... ... ынтасын аудартуға, көңіл қойғызуға, сондай-ақ
қабылдауын жеңілдетуге, білімді толық игеруіне көмектеседі. Ойынның түрлері
өте көп: ойын – ... ойын – ... ... ойындары, ойын-жарыстар.
Бұл дидактикалық мақсаттағы ойындар балалардың жан-жақты дамуына қызмет
етеді.
Дидактикалық ойындар оқу материалдарын жаңа, ... ... ... ... ... ... Ойын үстінде әр бала өзінің ... жаңа ... ... ... мұның өзі олардың
белсенділігін арттырады, өткен материалдарды бұрыңғыдан да жақсы меңгеруіне
жағдай ... ... бұл ... ... ... ... ... жол ашады, оны дамыта түседі.
Бастауыш сынып балалары өз назарын нашар басқарады. Ал ... ... ... ете түседі, олардың өз назарын белгілі бір затқа
өте ұзақ уақыт аудара білуге үйретеді.
Мектеп өмірінен бір ... ... Егер 5-ке 2-ні ... неше ... сынып оқушысы (ол санай біледі, бірақ өз назарын меңгеріп
болған жоқ) төрт.
Мұғалім: Ойланып көрші.
Оқушы: Бес.
Ол басқа ... да ... ... ... ... ... міне,
мұғалім «тез және дұрыс жауап берген бала ұтып шығады» - ... ... ... ... ... ... ... өте дұрыс болып шағады,
яғни балалардың жеке белсенділігін дамытуда және танымдық қызығушылығын
арттыруда ... ... ... ... ... жақсы нәтиже бере бермейтінін есте ұстау керек. Егер ол
жарыс-ойын болса, сабақ үстінде есепке жүйрік балалардың өзі ... ... қара ... ... ... ... байқаймыз. Бұның себебі не?
Ойын шарты балалардан тез ойлауды, мұқият болуды, ұзақ уақыт сезінуді талап
етеді. Бұл – ... үшін ... ... бұл ойынға үйренісуі,
білімдерін жаңа жағдайда пайдалануға үйренуі керек.
Дидактикалық ойындардың түрлерінде шек жоқ. Қазіргі кезде сабақта ... ... ... ... ... ... бір түрі бойынша әрқилы
ойын ойлап табуына болады.
Тікелей дидактикалық ... шеше ... ... балалардың бойында
ықылас есте ұстау, бақылағыштық, назар аударғыштық сияқты басқа да белгілі
бір психикалық процестерді, қасиеттерді ... ... ... ... ұмыт ... ... ... ойын түрлері мынадай мазмұнға ие болуы мүмкін. Мұғалім
тақтаға ... ... ... ... ... доп, шар» бейнелейтін
бірнеше сурет іледі де, бір шетіндегісін ... ... ... ... ... біреуі әлде қағазды немесе пердешені жылжытып отырады. Ол
әлгі суреттердің әрқайсысына ұқыпты ... ... ... және олардың орналасу
ретін есте ұстап қалуы тиіс. Оқушы әрбір суретке белгілі бір уақыт ішінде
қарап алады да, ... ... ... ... ... суреттердің орнын
ауыстырып, нені алып тастау, нені қосу жөніндегі өздерінің ұсыныстарын
айтады. ... ... ... ... ... ... ... де, қандай
өзгерістер жасалғанын айтып ... ... ... ... ... байқағыштығын, есте ұстау
қабілетін дамытады. Балалар ... ... ... ... өздері ойлап
табатын болады.
Педагогтың басты міндеті балалардың бұл тәрізді ойындарын мадақтап
отыру, сол ойындардың ... ... ... ... ... табу және
оларды ұйымдастыру жөніндегі ұсыныс – пікірлерін қолдау, оларға тиісті
көмек көрсету болып ... ... ... ... әсер ететінің ұмытпау керек. Ол кез
келген баланы толғандыра алады, ... ... ... бала ... сәтсіздікке күйініп, ренжиді, бала мұндайда өз күш – ... бір ... ... ... Мұндайда күшті әсер сезімі ... ... ... селсоқ, оқуды оңай тастай салатын балалардың
өздерінде баурап алады. Балалар ... әлде не ... ... ... сезініп, қуаныш құшағына бөленеді. Ойынды балалардың
оқуға деген дұрыс қарым-қатынасын тәрбиелеу жолындағы ең қызықты, қуанышы
мол әдіс ... ... ... мұғалім өз жұмысында балалармен ойынды жете
пайдалана алмайтын болса, онда оның ... ... ... ете ... ... ... құралын іске қоса алмағаны. Мұның екінші жағы да бар:
бала ойын үстінде өзін ... ... Ол ойын ... ... ... ... ... қызаруы мүмкін нашар баға қойылады деп
қорықпайды.
Балалардың өзін ... ... ... ... қатысуға деген
ынтықтығы ойын үстінде көрініс табады.
Ойын – балалардың дүниені, шындықты тану жолдарының ... Бала ... ... ... ... көп ... өз шама ... түсіне
отырып, өзінше бастан кешіреді. Балалардың көңіл-күйі осы ойын үстінде
айрықша көрінеді және ... ... ... ... болмай
қалады. Ойын дегеніміз - ешқашанда мәжбүр ... ... ... ... Ойынның басқа қызмет түрінен айырмашылығы да
осында ... ... ... ... ... ... ... сергек
көңіл-күйді қалыптастыруға көмектеседі.
Бала өзін ойын үстінде жайшылқтағыдан жоғары сезіне алатындықтан,
Макоренко А.С. оған аса ... ... ... бар қызмет түрі ... ... ұжым ... шын ... ... ұжымы бола
алмайды, - деді ол.
Балалардың ойлау ... ... ... ойындардың, столда
ойналатын ойындар, «жұп картиналар», «лото», «домино» балалардың ойлау
қабілеттерін ... Тіл ... ... ойлауын, байланыстыра
сөйлеуін дамытуда сөздік ойындарын маңызы зор.
Мысалы, «ұйқасын тап», ... ... ... сөз» т.б. Сол сияқты
ойындар балалардың ой-өрісін, қиялын зейінін, белсенділігін ... ... ... дамуын, түсініктерінің кеңеюіне, тілдің
дамуына әсер ететін ойындар ретінде түрленеді.
Қазіргі ... ... беру ... оқу ... жаңа ... емес ... ... Кіші мектеп балаларының дамуын
диагностикалау балалардың логикалық ойлауына арналған арнайы ... ... ... ... ... ... ... ұстаздардың
үнемі ізденуіне жол беріп, кәсіби шығармашылық ... ... ... шаршауын болдырмау, оқу – тәрбие процесінде оларға
қолайлы ... ...... да ... ... тыс ... жатады.
Әртүрлі ойындар арқылы балалардың ой-өрісін, қиялын, сезімін оятуға
зейінін аударуға белсенділігін ... ... ... ... ... балалардың сабаққа деген ынтасы дамиды.
Балалардың білім алуға деген ... ... ... ... ... ... ... қолдана отырып бүгінгі
белсенді шәкірт ертеңгі белсенді қоғам мүшесі екенін ұмытпауымыз керек.
2.2 Мектеп жасына дейінгі балалардың ойын ... жеке ... және ... ... мєселелері
Елімізде оқыту мазмұны жаңартылып, жаңа буын оқулықтарының негізінде
жасалған бағдарламалар бастауыш мектептің жаңа ... ... ... ... ... ... батыл шығармашылық ізденісін, балалардың
белсенділігі мен қызығушылығын арттыруды талап етеді.
К.Д.Ушинский ... ... ... білу, олардың оқуға
қызығушылығын арттырып, білімге құмарту керектігіне баса көңіл бөлді. Оның
пайымдауынша, ... ... ... ... ... ... ... тек
қана зорлық күшімен жүргізілген оқу ... ... ... ... деген
құштарлықты жояды.
Неміс педагогы И.Ф.Гербарт өзінің оқыту ... ... ... қызығушылықты алған. Адамдағы ... ... ... ... ... ... ... араласуға байланысты болады. Сондықтан
мұғалім өз білімін жан-жақты жетілдіре отырып, оқушыны ... ... ... ... сынып балалары не нәрсені болса да білуге құмар, қызыққыш,
қолымен ұстап, көзбен көргенді ... ... ... ... ... ... ... байланысты. Сондықтан, әрбір сабаққа
бұрыннан белгілі мәліметтерді қайталай бермей, оқытудың жаңа ... ... ... ... ... ... сайыс, жарыс сабағы,
концерт, аукцион, кіріктіру сабағы т.б. өз нәтижесін беріп жүр. ... ... ... ... ... ... бойына дарыту мақсатында халық ауыз ... ... ... ... ... ... ... беріктігі туралы әңгімелеу арқылы осы қасиеттерді шәкірт бойына
сіңіру, үлкенді сыйлау, кішіге қамқор ... ... ... ... ... ғұрыпты үйретуге болады.
Балалардың пәнге қызығушылығын арттыру мақсатында сабақта проблемалы
жағдай тұғызып отыру да маңызды. Мәселенің шешімін табу ... ... ... ... ... ... шешуге үйренеді.
Ұлы неміс педагогы А.Дистервегтің әйгілі «Неміс мұғалімдерінің білім
беру ісіне басшылық атты ... ... ... ... өзі ... ... ... балалардың өзін ізденуге жетелейді, ойлауға үйретеді,-
деген. Ал, ойлауға үйрететін сабақты дамыта ... ... деп ... ... ... ахуал, мұғалім мен оқушы арасындағы ерекше қарым-
қатынас. Мұғалім бұл жағдайда танымдық, іс-әрекетті ұйымдастыратын ... ... ... ... ... ... Дамыта
оқытудың Д.Б.Эльконин, В.В.Давыдов жасаған жүйесі 3 негізгі ... ... ... оны ... ... ... қарастыруы, шешімнің
дұрыстығын дәлелдеуі) тұрады. ... ... ... балалармен ғана
белсенді жұмыс істеп қана қоймай, барлық баланың дамуы үшін қолайлы жағдай
тұғызып, қабілеті ... ... ... ... етуі ... әр балалардың
оқуға деген қызығушылығы артады.
Елімізге Джордж Соростын ашық ... ... ... ... ... сын ... ойлауды дамыту технологиясының балалардың
оқуға деген қызығушылығын арттыруда алатын орны ерекше. Сын ... ... ... ... ... Балалардың бұл жұмысты дұрыс
ұйымдастырған жағдайда өз даму деңгейіне сәйкес ойы шындалып, ... ... ... ... Сын ... ... бағдарламасы
қызығушылықты ояту, мағананы тану, ой толғаныс т.б. кезендерінен ... ... ... ... балалардың танымдық белсенділігін, сабаққа
қызығушылығын арттыруға, өз бетінше ... ... ... ... ... ... қызықты, жеңіл өтетіндігін,
балаларды ұжыммен бірлесіп жұмыс ... ... ... әрі ... ... байқауға болады.
Оқу - оқыту процесіндегі балалардың іс-әрекеті. Оқыту процесінің
логикасы оның ... ... ал ... ... процесінің
бµлімдеріне танымдық іс-әрекетінің кезењдері кіреді:
- таным ... жете ... жаңа ... ... ұғыну - жаңа материалдарын түсініп жинақтау процесі;
- білімді, іскерлікті және дағдыны практикада қолдана білу;
- балалардың жетістіктерін талдау;
- ... ... және ... ... бағалау.
Мектеп жасына дейінгі балалардың оқу танымдық іс-әрекетін
ұйымдастырудың ... ... ... ... ... ... және ... қалыптасады.
Білім – адамзаттың жинақтаған тәжірибесі, заттар мен ... пен ... ... тану нәтижесі. Білімді жеке адамның игілігіне
айналдыру үшін, оны ойлау операциясы – ... ... ... ... жинақтау арқылы терең ұғыну қажет.
Оқушы ойлау операциясына сүйеніп, өз білімін шындыққа айналдырады. Бұл
дамытып оқытудың негізгі ережесі, яғни балалардың таным ... ... өз ... ... зерттей білуге және жаңа білімді еркін игеруге
үйрету жолы.
Іскерлік - алған білім негізінде балалардың практикалық әрекеті ... ... ... жазу үшін ... ... білу ... – бұл ... орындалатын практикалық әрекетке машықтандыру.
Мысалы, тез оқу дағдысы - жүйелі түрде жаттығу нәтижесі.
Сонымен, оқу процесінде білімнің, ... және ... ... ... балалардың таным ... ... ... балалар сабақта түрлі іс-әрекеттерінің барысында дамиды, олардың
ғылыми көзқарастары ... ... ... және ... ... ... оқу-
танымдық қызметіне ынталандырып, пәнге деген ... ... ... ... балаларды ұстаздармен ... ... ... ... ... Сондай-ақ
балалардың дамуына ең алдымен оқыту мазмұнының ерекшеліктері әсер етеді.
Жалпы пәнге ... ... ... ... ... ... ... жоғары деңгейде дамытуына, танымдық іс-
әрекетінде өзіндік дара ... ... ... зор ... ... ... үшін оқыту үрдісі психологиялық,
педагогикалық қолданбалы ... ... ... ... ... ... оқуы үшін, оны түсіну үшін білімнің әрбір
адамға осы өмірде керек екенін ұғып, және сол білімге ... ... - ... ... ... ... аса ... нақты
себебі.
Қызығу - айналадағы заттар мен құбылстарды аса белсенділікпен ... ... ... ... ... дүниесін қозғайтын біршама тұрақты
жеке дара ерекшелігі. Қызығу – бір ... ... ... ... ... ... ... өзіне тартқан нәрселердің бәрі де – қызығудың
объектісі.
Қызығу – бұл балалардың объекті немесе құбылысты ... ... ... түрін игеруде көрінетін танымдық қажеттену формасы. Танымдық
қызығу шарттың игеріп жатқан пәніне болған ... ... Л.С. ... ... «қызығу бала әрекетінің табиғи
қозғаушы күші, ол тумадан берілген құштарлық, бала ... оның ... ... ... оқу ... ... талап –
барша тәрбие жүйесі дәл ... бала ... ... ... қызықтыру жолдары сан алуан.
Ең алдымен сол қызығулардың төркіні – мадақ, жаза, ... ... ... ... жат ... туындамай, тікелей пәнге
байланыстыру дәрежесінен көрінуі шартты. ... ... ... талап -
қызығуды ояту ғана ... оны ... ... бағдарлау. Қызығуларды
пайдалану негізінде жасалатын және бір қорытынды: барша мектеп жүйесіндегі
жүргізілетін процестер бала өміріне тікелей ... ... ... ... балаларға бұрыннан таныс әрі олардың қызығу сізімдеріне қозғау
салып, ынта көтеретін материалдардан басталуы ... Оқу ... ... қызығу ықпалдарының жалпы заңдылықтары анықталған. Олар:
А) бала қызығулары оның өзі ... ... ... мен сапасына, ақыл-
ес әрекеті тәсілдерінің ... ... Бұл - ... пән ... білімі неғұрлым ауқымды болса, оның сол пәнге деген қызығуы да
жоғары ... ... ... ... оның ... ... қатынастарына тәуелді. Оқушы
өзі сыйлаған мұғалімнің пәндерін қызығып оқиды.
Профессор А.К.Дусовицкий өзінің «қызығу ... ... ... және селқос балалардың жалпы сипаттамасын келтіреді. ... жеке ... ... ... өзін ... іспен
шұғылданған баланың әрекетіне қызыққанынан ләззат тапқаны сонша, екі ... ... ... ... ... еркін, жеңіл де шапшаң болады. ... ... емес те – ол өз ... ... ... ... маңызды, қызықты өз ісімен айналысуда.
Ал екінші баланы төңірегіндегінің бәрі жалықтырған, ешнәрсеге құлқы
жоқ.
Ескеретін ... оқу ... ... аса ...... ... ... жылда сеп-түркілер үлкен өзгерістерге түседі.
3-4 сыныпта балалардың өздеріне тән жалпы оқуы мен оқу ... ... ... ... ... ... психологтар В.С.Выготский мен
С.Л.Рубинштейн ұсынған тұжырымдамасы бойынша жеке адам тәрбие мен ... ... ... мен ... ... ... салып отырады. Оқыту
дамыта және тәрбиелеу отырып жеке адамның таным қабілетін мақсатқа сәйкес
жетілдіреді. Оқытудың ... ... ... бірі – ... ... ... ... – бұл балалардың таным іс-әрекетін барынша дамыту, ... ... ... өз ... жаңа білімді іздеп табуға және оны
еркін игеруге үйрету. Дамытып оқытудың міндеті – «ең таяу ... ... ... ... ... ... ғалымдарының (Н.Дайри,
Т.И.Махмутов, Л.В.Занков, М.Н.Скаткин, И.А.Лернер, А.Н.Пискунов) ... мен ... ... ... мәні ... ... ... дамуы – бұл барлық мұғалімдердің барлық пәндер
бойынша оқыту ... ... ... ... ... беру және ... ... тану мәселелері
жайындағы оқулықтың рөлі.
3. Оқытудың әдістері мен формаларын жетілдіру.
4. Мұғалімнің теориялық дайындығы, ... ... ... ... ... ... дамытудың шешуші құралдарының бірі.
Балалардың таным белсенділігі – оқуға ... ... мен ... және оларды өмірде ... ... ... ... ... ... саналы іс-әрекеті.
Оқыту процесінде балалардың белсенділігі негізінен, екі түрлі сипатта
болады:
Сыртқы және ішкі белсенділік.
Сыртқы белсенділік дегеніміз – оқушы ... ... ... қимыл қозғалыстары, тәжірибелік әрекеттері, мұғалімге зейін қойып
қарауы, мимикасы т.б.) бірақ осы кезде ол ... ... ... ... ... ішкі белсенділігіне – оның белсенді түрде ойлау әрекеті
жатады. Белсенділік жеке басқа тән маңызды бір ... ... ... ... ... ... да ой ... сүйенеді. Оқыту
процесінде балалардың белсенділігін арттыру принципін жүзеге асыруды мақсат
еткен мұғалім сабақтың ... ... ... ой ... дамытуға
тырысады. Оқушыда белсенділік бір ... ... оның ... жай ... біреудің айтқанын бұлжытпай орындауға
негізделген белсенділік) және күрделі (творчестволық т.б. ... ... жас ... және ... даму дәрежесіне қарай
белсенділіктің бірнеше түрі қалыптасады, дамиды: қимыл және ... ... ... ... және ... ... белсенділігі.
К.Д.Ушинский оқудағы баланың саналығы мен белсенділігі оқу процесін
ұйымдастырудағы негізгі және жетекші ... бірі деп ... ... ... құрылуы оқу процесін белсенді ететіндігіне сенді. Сондықтан
оқудағы ... ... мен ... ... бөлінбейді – деп
есептеледі. Сонымен бірге ... ... ... ... ... ... негізгі белгілері анықталды. Олар: сабақтың
негізгі мазмұны мен деректерін білдіріп отыру, бұрыңғы тиянақты меңгерілген
білімдерге іштей ... ... жаңа ... ... мен ... ... байланыстарын ескеру, балалардың сабаққа деген ынтасын,
қызығушылығы мен белсенділігін арттыру, өтіліп жатқан тақырыпты балалардың
терең меңгеруін ... ... ... пен реттіліктің болуы т.б.
Адамның қандай да болмасын әрекеті ... ... ... туады. Осы қажеттерді өтеу немесе қанағаттандыру үшін ғана ... ... ... ... ... таным әрекеті білім алу
қажеттілігімен ұштасып жатады. Осыған орай ... ... ең ... байланысты. Ал белсенділік дербестікті қажет етеді.
Балалардың өздігінен істейтін ... оның ... ... ... ... ... сабағында анық көрінеді. Сонымен белсенділік
дербестікке қарағанда мағынасы кең ... ... ... ...... ... ... мен
дағдыны меңгерген және оларды өмірде, практикада пайдалана білуге, үйренуге
балалардың істейтін саналы әрекеті. ... ... ... ... ... үшін, балалардың оны зейін қойып тыңдауы, ал оған ... ... үшін ... ... ... ... ... жасау,
жазу-сызу сияқты жұмыстар істеу керек. Өйткені, өтілген материалдарды
сапалы қайталауда, жаңадан білім алуда, оның ... мен ... ... белсенділіксіз мүмкін емес. Яғни балалардың белсенділігі оқу процесінің
барлық кезеңінде қажет.
Осыған сәйкес бастауыш мектептің 1-сынып балаларының, яғни 6 ... ... ... атап ... және ... ... осы ... өміріне ықпалын сипаттап көрейік.
Еңбек іс-әрекеті балалардың жан-жақты дамуына септігін тигізіп, ... ... дене ... маңызды құралы болып табылады. ... ... ... қуаныш сезімді, жұмыс істеп, еңбек етуге
ынта мен қанағаттанушылық сезімді туғызады, байқағыштық, ұйымдастырушылық,
тапқырлық, ... ... ... ... ... ... ... ұйымшылдық сияқты жеке адамдық,
тұлғалық сапалы ... ... ... ... ... балалар тез шаршағыш, тұрақсыз зейін сияқты сипаты болады.
Еңбек процестері балалардан жоғары зейінділікті талап етеді, бұл ... ... ... ет ... ... күш түсіреді, сондықтан бұл
процесс жалпы шаршауға әкеледі. Осыған байланысты мұғалім балалардың оқу іс-
әрекетін қалыптастыру ... ... ... ... ... ... балалардың еңбексүйгіштігін, еңбектегі ... ... ... ... үшін ... ... білім мен
іскерліктерінің қорын кеңейтіп, бекітіп отырғаны дұрыс.
Еңбек дағдыларының табысты қалыптасуы анық әрі ... ... ... ... оның ... ... түсінуге, сонымен бірге,
еңбек процесіндегі ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекеті дамытушылық мәнге ие болуы үшін бала ... ... ... қажет. Бала не істеп, не қояды, ... ...... білуі тиіс. Еңбек етудің мақсатын балаларға анықтап беру –
мұғалімнің ... ... ... ... белсенді ете түсу үшін балалардың жауабын
білуге құштарлығын немесе бұған керісінше оқуға селқостығын ... ... ... ... ... ... яғни балалардың шын мәнісіндегі
танымдық ынта-ықыласы қалыптаса қоймаған ... ... ... ... жаңа ...... деген құмартушылықты тудыруға аудара білуге
тиіс.
Оқу материалы қиындығының жоғары деңгейі мен ... ... ... оқу, ... танымдық блсенділігінің негізі болып табылады.
Тәжірибелі педагог балалардың ... ... ... ... ... ... орныға түсуіне қолайлы жағдай жасайды.
Бала үшін ойын ең ... ... ғана ол ... ең ... ... әсер ... ұмытпаған жөн. Ойын бастауыш сынып балалары үшін
әлі де қызықты ... ... қала ... олар ... ... мен ... осы ойын ... игереді. Оқуда қолы жетпеген көп жайлары ойын
үстінде орындалады. Кез келген жастағы балаға тән ... ... ... ... жүйелі оқу басталғаннан кейінгі жерде одан әрі ... ... ... ... балалары өз сұрағына берілген кез-келген
жауапқа қанағаттана салмайды. ... ... ... деген қызығушылығы
шексіз.
Бала мектепке келгеннен-ақ білімнің құндылығын түсініп, қоғамдық мәнге
ие білім атаулыға құштар ... ... ... осы ... ... ... күннен-ақ бастап қолдап, одан әрі дамыту
қажет. Білімге деген ынта бірте-бірте оқу жұмысының жекелеген тәсілдеріне
деген ... ... ... барып оқу ісінің мазмұнына деген ... ... ... ... ... басты қызметін оқу ісін жүргізетін
мұғалім сабақтастық принципін басшылыққа алады. Сөйтіп ... ... ... негізгі қызмет – ойынды өмірінен шығарып тастамайды.
Бастауыш сыныпта сабақ кезінде ойын ... ... ... ... ... ... дербес бір түрі, сол сияқты ... ... ... ... ... оқу сабақтарының бастаушысы ретінде қолданған
жөн.
Әртүрлі творчестволық ойындар ... ... ... сана-
сезімі қалыптасады.
Ойындар жорамалданған жағдайда қоршаған ортада баламалы механизмді
құруды, парасатты жеке ... ... ... ... ... ... ойын ... өз көзқарастарын, өз пікірін қорғауға ... ... пен ... ... бойынша, ойын оқытушы мен балалардың
кең ауқымда тең араласуына, тіл табысуына мүмкіндік ... ... ... ... ойын белгілі бір жүйеге келтіреді.
Сезім дамуының маңыздылығы туралы ... ... ... ... өз ... жиі ... Өйткені балалар ойындарды өздері
өңдесе, онда олар оқу ... ... ... ... ынтамен тереңірек үңіліп оқиды. Ең бастысы – ... ... өз ... ізденушілікке аударып, қабілетін арттырады. ... ... ... ... ... ... сөзімен
айтсақ: «Ойын – ол ... ... ... ... ... және қызметі».
Оқу ойындарын қолданудың жағымды жақтарына ... ... ... ... ... ... қарағанда, өз тәжірибесімен оқытуға
мүмкіндік ... ... ... ... мәселені шешу қабілеттілігін және
қажетті әлеуметтік мінез-құлықтың түрін ... ... ... ... ... ... ... шешім
қабылдауға, тәуекелге бел байлауға үйретеді;
- ойындар жеке мәселелерді ... және ... ... әрі қарай
арттырады, ойынға қатысушылар оқытушының ... ... ... бір ... ... қабілеттілігі мен қажеттілігіне
қарамай көп нәрсеге үйренеді.
Адамға білім және ... ... ... ... ... ... ерекше көңіл бөлген.
Қазақ халқымыздың ұлы ағартушысы Абай Құнанбаев адамның дене
тәрбиесінің және ... ... ... ... көп ... ... ... ойындарын меңгеруді мұғалімдер кеңесінде басты
міндет болсын деп ... ... ... ... ойынның педагогикалық маңызы бірінші
кезекте тұрады.
Орыс халқының әйгілі ғалымы, педагогы ... ... ... ... ... жүйесін ойынмен байланыстыруды көздеген. ... ... ... ... ... ... ... жолға «көпір»
етіп қойған.
Сонымен оқу үрдісінде енгізілген ойын ... ... ... ... ортақ ерекшеліктерін бекітуге болады.
Сонымен қатар ойын сабақтары ... ұжым ... ... ... ... ... ... деп айтқан: «Мектеп жасына дейінгі
балалардыңың ойыннан ... ... ...... шығармашылық
эстетикалық қуанышы немесе үлкен бір жеңісі болып есептеледі».
Еңбекке баулу пәнінен өтілетін ойын сабақтары күнделікті ... ... ... Балалар білімділіктерімен, шапшаңдықтарымен,
іскерліктерімен ерекшеленеді.
Балалардың ... ... ... ... бір жолы ... теориялық мәнін өмірлік тәжірибеде ашып беру болып табылады.
Еңбекке баулу сабағы балаларды тапқырлыққа, өз ... ... ... ... және кіші ... ... ... танымдық қызығушылық
қабілеттерінің жоғары деңгейде болуына, оқу үрдісінің тиімділігін арттыруға
ықпал етеді.
IIІ. Мектеп жасына дейінгі балалардың еңбекке баулу ... ... ... және ... ... ... негіздері.
3.1 Еңбекке баулу сабақтарында балалардың танымдық
іс-әрекетін ойын арқылы ұйымдастыру.
Кіші ... ... ... еңбекке баулу пәні еңбектік тәрбиені
қалыптастыра отырып, еңбектік ептіліктер мен дағдыларды дамытуға, арттыруға
септігін ... ... ... ... ... процесінің
белгілі заңдылықтарына сүйенеді. Яғни танымдық ... ... (өз ... жоспарлау, іс-әрекетті бақылау, логикалық ойлау, салыстыру жіктеу
т.б.) мақсатты әрі ... ету үшін ... ... ... ... П.Я.Гальпериннің еңбектеріндегі ақыл-ой әрекеттерінің ... ... ... ... ... дәлелдейді. Оның пікірінше,
білімді меңгеру процесі – бұл балалардың белгіленген танымдық әрекеттерді
орындауы. ... ...... іс-әрекеттерін талдаудың
бөлшектері. Сондықтан мұғалім сабақ беру ... ... ... ... барлық әрекеттердің құрылымын, негізгі қасиеттерін,
қызметін білгені абзал.
Оқушы күнделікті жүздеген оқу ... ... ... ... орындалу қажеттілігін толық түсінбейді. Егер оқушыда бұл
көрініс үйреншікті болса, онда ... оқу ... ... ... қияметке айналады. Әрекетті орындауда операциялар жүйесі ... ... ... ... ... ... салыстыруға қажетті
белгілерді анықтау керек. Бұдан кейін салыстырылатын заттарға ден қойып,
алдындағы белгілер ... баға ... ... шығарып, салыстырудың
шешімін шығарады.
Әрбір танымдық әрекетке қажетті бөлшек – бұл бағыт-бағдарлық ... ... ... ... ... сан, түр, түс ... белгілерді
анықтауда қажет. Яғни, таным процесін ... ... ... ... ... ... біртұтас жүйесі тәріздес болады. Бұл
бөлшектер әрекеттерді орындау кезінде
- бағыт-бағдарлаушы
- орындаушы
- бақылаушы-түзетуші
функцияларды ... ... ... ... ... ... табылады, яғни
табыстың көзі осында. Әсіресе бастауыш мектеп балалары бірден орындаушылық
функцияға кірісіп ... ... ... тез ... ... ... ... баулу сабақтарында тапсырманың шартын, жоспарын
талдамай тұрып бірден әрекет етуге асығады.
Бақылаушы мен орындаушы ... ... ... ... ... ... ... сәйкес болуын тексеру қызметтерін
атқарады. ... ... ... берілген тапсырмалардың түрі,
сипатына қарай бұл үш функцияның қолдану деңгейі әртүрлі ... ... ... ... ... ... ... салыстырмалы түрде
азырақ қамтылады. Керісінше, шахмат, дойбы ойнау сияқты ... ... ... ... ... ... ... азырақ
кірістіріледі.
Кейде еңбек баулу сабақтарында ... ... ... ... ... ою-өрнектер жасау сияқты тапсырма беріледі, бұл жағдайда
мұғалім бағдарлаушы, ... ... ... өзі атқарып қояды, сөйтіп
балаларға орындаушылық бөлікті жеке әрекет ретінде аяқтау ... ... ... ... ... ... ... аталған үш функцияны әр дайым дамытып отыру қажет.
Еңбекке баулу сабақтарында ой ... қол ... ... бір ... жасайды. Ұтымды, табысты жағы да – осыда. Балалардың қол еңбегімен
шұғылдану кезінде ... яғни көру ... ... ... ... алға жылжытады.
Бастауыш мектепке енді келген бірінші сынып ... ... ... ... ... ... ... сайын, ай сайын,
жарты жылда, бір жылда) оқу ... ... ... ... байланысты балалардың танымдық белсенділіктерінің
деңгейлері анықталады.
В.Ф.Моргун зерттеулеріне қарағанда балалардың танымдық қызығушылықтары
оқу пәнін ... ... ... ... болады. Оқу пәні
материалдарын игерту, түсіндіру, соған сәйкес сол пәнге ...... ... ... қас ... Мұндай жағдайды болғызбау -
әрбір пән мұғалімінің міндеті. Яѓни, пәнге қызығушылықты туындатып, оған
қосымша үдеу беретін ...... ... ойын ... ... ... ... игерту процесі.
Ойын – мектеп жасына дейінгі балалардың мектепке дейіңгі ... ... ... әсіресе, 1-сыныпта ойын сабақтарын немесе түрлі ойын
элементтері бар пән ... ...... танымдық белсенділігін
арттырып, дамытуға бірден-бір қажеті әдістемелік шара болып ... ... ... ... ойын сабақтары балалардың жан-жақты
дамуына, сана-сезімінің өсіп, жетілуіне және оқу үлгерімінің нәтижелі ... ... ... ... қызығушылықтарын дамытуға
айтарлықтай ықпал ... ... ... ... ... ... мен ... қолдану өз нәтижесін береді.
Бастауыш мектепте еңбекке ... ... ойын ... арқылы
ұйымдастыру мынадай өзіндік сипатын анықтайды:
1) еңбекке баулу ... ... ... ... ... Сол ... ойын элементтерін осы ерекшелікке бағыттау қажет.
2) ойын іс-әрекеті арқылы еңбек ... ... ... ... себебі мектепке дейінгі баланың негізгі іс-әрекеті – ойын іс-
әрекеті болатын.
3) еңбекке баулу ... ... ... даму ... байланыса дамиды (сезгіш, қабылдау, ойлау, қиялдау, көңіл болу,
еркіндік).
4) еңбекке ... ... ... де ... ойын ... ұйымдастыру қабілетімен ықпалдас жүреді, яғни еңбекке ... ... ойын ... көп ... ... тәрбиелеу нәтижелі
болады.
5) ойын іс-әрекеті арқылы ... ... ... ... белсенділіктері арттып, өз еңбегін өз ... ... ... ... ... ... жас ерекшелігіне, физиологиялық даму
сатысына байланысты ықпал етуші фактор ретінде ойын ... ... ... ... ойын ... ... ... саусақ бұлшық
еттерін дамытуға ықпал жасайды. Яғни қол еңбегінің, ... ... ... ... ... ... қол саусақтары атқаратын бүкіл қызметтерді
реттеу функциясына оң әсер етеді.
Еңбекке ... ... ойын ... ... және ... ... балада көру, есту, қозғалыс сипап-сезу сезімдері толыға
түседі. ... ... ойын ... ... ... қызықты қимыл-қозғалыстар ... ... ... ... ... әсер ететін қызықты материалдардың дені ойын іс-әрекетінде
қолданып жүзеге асырылады. Яғни ойын ... ... әрі ... соғұрлым танымдық ауқымы кеңейе түседі. Еңбекке баулу
сабақтарындағы қиын тапсырмалар ойынды ... ... ... әрі ... ... өзіндік ерекшелігі де оның қайталанбай, бір ... әр ... ... ... ... ... Балалардың
еңбекке баулу ... ... ... ... ... ... жатса, негізгі себепті оқу іс-әрекетін ұйымдастырудыға
жақсы жоспарланған ойын элементтерінің болмауынан іздестіру қажет. ... ... ... ... да ... ... ... барлық пәндер бір-
бірімен тығыз байланыста оқытылады. ... ... ... сабақтарында
математиканың, дүниетанудың, бейнелеу өнерінің, ана тілінің қажетті ұғым-
түсініктері міндетті түрде қолданылады.
Мектеп жасына ... ... жеке ... мен ... ... ... ... соңғы техника құралдарын
пайдалануға да байланысты. Баланың танымдық қызметін белсенді ете түсу ... ... ... ... ... ... ынтасының жоқтығын білудің
маңызы ерекше. Бастауыш мектеп мұғалімі ... ... ... яғни ... шын мәніндегі танымдық ынта-ықыласы қалыптаса
қоймаған кезінде олардың бойындағы жаңа қасиетке – оқуға деген ... ... өз ... ... ... ... ... кейбір балалардың оқу пәндеріне селқос қарауы
оқыту ... ... ... жалпы даму дәрежесінің өзара сәйкес
болмағандығынан. Кейбір ... ... ... ... ... жеке даму ... ... деңгейін есепке алуды ұмытып кетеді.
Балаларды шаршататын, бір сарынды, ... ... ... ... ... ұқсас қайталана беретін, эмоционалдық жағы төмен ойлар
мен пікірлер ... ... ... ... ... Сөйтіп
балалардағы жаңаны білуге түсінуге, ұғынуға және оған қызығуға ... ... ... ... ... ... арттырудың ең
маңызды тәсілі – ойын сабақтарын көптеп қолданысқа ... ... ... балалардыңың білуге деген құштарлығын оятып, оны нығайтуға еңбекке
баулу сабақтарындағы қиындық дәрежесі мен оның ... ... рөль ... таным, жаңалық ашу қиын қуаныштарынан балалар ... ... ... ... ... қажет. Оқыту барысындағы негізгі ... ... баға ғана ... ... міндеттерді шешу үстінде ... ... ... ... ... ... баулу сабақтарында ... ... ... көп. ... кезде мұғалім сабақты өткізіп
жүрген материалдың мазмұнына сәйкес әртүрлі ойын ойлап ... ... ... ... ... дегенмен оқушы бойындағы ... ... ... ... психикалық процестерді, қасиеттерді
сонымен бірге, еңбекке баулу сабақтарында еңбек ... ... ... ... шыдамдылық сияқты қасиеттерді дамытуға
негізделген ойынның түрлерін мұғалім әр дайым кірістіріп ... ... ... ... ... балалар қызығып ойнайтын, соған ұқсас
ойындарды өздері басқа ... ... ... ... ... ықылас
білдіреді.
3.2 Еңбекке баулу сабақтарында 1-сынып балаларының
жеке белсенділіктері мен танымдық ... ... ... ... ... ... ... шығармашылық қабілеттерін дамыту,
белсенділіктері мен танымдық қызығушылықтарын қалыптастыру ... ... ... ... міндеттер орындалатын күрделі әдіс-
тәсілдер жүргізу ... ... іске ... ... ... оқу іс-
әрекетінде барлық танымдық әрекеттер қозғалысқа түсіп, ... ... ... ... мен ... ... оқу ... негізгі құрылымы оқу мақсаты және оқу ... ... ... оқу ... ... ... оқу пәндерін оқыту
(мұғалімнің іс-әрекеті) және оқу ... ... ... ... және ... ... өзара тәуелдікте болғанда ғана оқудың
сапасы артады, балалардың психикалық дамуы тиімді қамтамасыз етіледі.
Оқыту арқылы баланың танымын ... ... ... мақсат –
оларды тиісті білім қоры мен ғылыми мағлұматтарды ... ... ... Ал ... ... білім беру үрдісімен шебер ұштастыра отырып
жүзеге ... үшін ... ... ... ... сәйкес еңбекке баулу
сабақтарында да өзіне тән танымдық ... ... ... ... көптеген әдістемелік жұмыстары кіреді. Яғни,
балалардың танымдық іс-әрекетін қалыптастырып, қызығушылық, ... ... ... мына ... ... педагогикалық
оқулар, ғылыми семинарлар, кәсіби бақылаулар, шығармашылық тапсырмалар,
олимпиадалар, көрмелер, іскерлік ... ... ... ... ... ойлары бар, шығармашылық ойлау ... ... дара ... ұмтылыстар нәтижелі болмақ.
Бастауыш мектеп балаларын еңбекке баулу сабақтары қазіргі ... ... ... кµптеген тараулар мен тақырыптарды қамтиды, яѓни:
Өзіне-өзі қызмет ету.
Мектепке дайындалу.
Киімді күту.
Киімді жамау.
Жамаудың түрлері.
Жамаудың түрлері
Киімнің жыртығын жамау
Жамаудың ...... ... ... ... сөгілген жерін тігу
Түйме қадау тәсілдері
Түйменің орнын белгілеу
Түйме қадау
Түйме көлемінің, ... ... ... ... құрастыру
Өзімізге - өзіміз қызмет етіп үйрендік.
1-сынып балаларында осы тарау бойынша қалыптасатын еңбектік дағдылары
мен іскерліктері:
1. тазалық, гигиеналық талаптарды ... ... ... ... ... ... ... жамауға үйрену
4. инені сабақтай білу
5. киімге лайықты түймені таңдай білу
6. түймелердің пішімдерін анықтап, таңдауға үйрену
7. киімді түмелерімен ... ... ... ... жасай білу
9. түймеге сәйкес жіпті таңдап, тіге білу т.б.
Еңбекке баулу пәнін 1-сыныпта ... ... ... ... Ауыл ... ... Күзгі жұмыстар
- Ермексазбен жұмыс істеу
- Техникалық еңбек
- Қағазбен жұмыс істеу
- Құрастыру
- ... ... ... жұмыс істеу
- Қолданбалы өнер
- Табиғи заттармен жұмыс істеу
Енді мектеп жасына ... ... ... ... ... мен танымдық қызығушылықтарын дамытуға ... ... ... ... мысалдар келтірейік. Тәжірибелік
зерттеу сабақтары 1-сыныптарда жүргізілді. Сыныптағы балалар саны 30. Жас
ерекшелік ... 6-7 ... ... ... ... ... ... біразы қатыстырылған.
Үшінші тоқсанда өткізілетін «Ќағазбен жұмыс істеу» тарауы таңдалып
алынды және оның ... ... ... ... ... ... ... зерттеу сабағы өткізілді.
Сабақтың тақырыбы: «Желкенді қайық»
Сабақтың мақсаты:
1) Балаларға қағаздан бүктеп зат жасауды, қайық жасауды және ... ... ... ... бере отырып, балаларды ұқыптылыққа,
шыдамдылыққа, әсемпаздыққа тәрбиелеу.
3) Балалардың танымдық ... ... ... ... ... ... ойын арќылы оқыту әдісі.
Сабақтың көрнекілігі: Желкенді қайықтың жасалу жолы ... ... ... ... ... ...... қағаздардан
қатырмақағаздан жасалған жұмыстар.
Сабақтың қажетті техникалық құралы: магнитофон, аудиокассеталар.
Сабақтың құрылымы мен мазмұны:
1. Өткен сабақтағы қағазды қию, ... ... ... ... түсіру. «Оригами» сөзжұмбағын пайдаланып, ойын ретінде пысықтау.
«Оригами» сөзжұмбағы
|О |Й |Н |А |У ... |У |Р |Н |А |Л ... |И |Ю ... |І |Г |У ... |А |Й |Ш |Ы ... |А |М |Ы |С ... |Н |Е |
1) ... ең жақсы көретін ісі.
2) Қағаздан жасалатын оқу құралы
3) Қағазды бөліктерге қайшымен бөлу
4) Ине мен жіп арқылы матамен ... ... ... ... ... құрал
6) Суда өсетін өсімдік
7) Жіпті сбақтайтын тігін құралы
2. Сергіту минуты «Көбелек» әнін ... ... ... ... ... көбелек
Қызыл қанат көбелек
Біздің үйге ала кет
Көбелек-ау, көбелек
Мені өзіңмен ала кет.
Жаңа сабақ.
1) Жұмбақ шешу
«Сойса қаны жоқ, ... ізі ... ... бүгінгі өтілетін сабағымыз жел, қайық, сумен байланысты.
- Суда ... ... кім ... ... ... катер, сүңгуір кеме
- Пароход
- Шлюпка
- Осылардың ішіндегі «желкенді қайық» бүгінгі біздің жасайтын
бұйымымыз. Осы «желкенді қайық» тақырыбы бойынша балаларға жаңа ... ... ой ... ... қолданылды.
Бүгін біз қызықты ойын ойнаймыз. Ойынның аты: «Желкенді қайықтар жарысы».
Ойынға барлығымыз ... ... ... ... шал» қонаққа келді. (Қанбақ шалдың макеті арқылы
мұғалім соның ... ... ... ... ұшарымды жел, қонарымды сай біліп, еңтігіп сендерге
де келдім. Бұл жерде желкенді қайықтар жарысы болады деп естідім.
Мен жерде ... ... ... ... ... ... ... Сол үшін желмен жүзетін желкенді қайықтарыңды әдемілеп
жасаңдар. Тапсырманы мұқият тыңдап, ... ... ... өте ... әрі тез ... ... Олай болса сәттілік
тілеймін.
2. Сынып балаларын үш ... ... ... ... ... ... екендігін анықтау мақсатында тақтаға жарыс алаңы жасалып, оған үш
топтың атын жазып, соңдағы ... ... ... қайықтардың суреті
болады. Үш топқа үш түрлі түс беріледі. Мысалы, 1-топ - қызыл, 2-топ - ... - ... ... ... ... ... немесе қатырмақағаздар,
қайшы, қарандаш, желім т.б. балалар алдына алдын-ала дайындалып қойылады.
Тақтада бүктеу кезеңдері көрсетілген көрнекіліктер арқылы ... ... ... ... түсіндіріледі.
- Жеті рет өлшеп, бір рет кес, - деп қазақ жұртымыз айтпақшы. Әрбір
сызылатын сызықтарды дұрыс сызып, оны ... қию ... ... ... топ ... ... деп ... бұл топтың (қатардың)
ойыншылары қайықты қызыл қағаздан жасайды. Екінші топ «көк желкендер» ... яғни ... көк ... ... ... топ ... желкендер»
болып қайықты сары қағаздан жасайды.
- ... ... ... ... ... ... Мына тақтадағы
көрсетілген суреттегідей шаршы пішінді қағазды ... ... ... ... көрсетілген сызықтар бойынша тағы
бүктейміз. Қайықтың алдынғы ұшын ... ... ... ... ... ... ... жасалу жолдары осылай түсіндіріледі.
- Оқулықтарыңда да жасалу жолдары көрсетілген, соған да ... ... Ең ... ... ... ... ... мынадай болуы
керек.(Мұғалім үлгі ретінде әр топқа беріп қояды).
Желкенді қайықтар әдемі ... үшін ... ... ... Оның ... ... ... дайындалғандықтан әр
балалардың алдында дайын тұрады. Сол дайын оюды ... ... ... ... ... кім ... ... сол оқушы өзінің желкенді қайығын
тақтадағы ... ... ... ... ... қыстырып қояды. Келесі
бірігендері екінші, үшінші т.с.с бекіте ... ... ... да ... ... топ ... қайықтарын бірінші біріп, жарыс алаңын
толтырса, сол топ жеңіп шығады.
Жарыс ... үш ... ... да белсенділік танытып, тапсырманы
орындауға ерекше қызығушылықтары барын ... ... «көк ... ... ... ... күшті болды. Әр топта 10 оқушыдан
болғандықтан жарыс алаңындағы көрініс өте ... ... ... ... өз ... жылдамдықтарын, танымдық ... «көк ... тобы ... бітіріп, бірінші орынды
иеленді. «Қызыл желкендер» тобы екінші орын, «сары желкендер» тобы ... ... - Ал, ... ... ... ... желкенді қайықтары қай жерге
бара жатыр екен? Соны білу үшін мына ... ... ... Мыңа ... ... ... ... арқылы желкенді
қайықтың қайда жүзіп бара жатқаның таба аласындар. Қане, ... ... ... ... ... ... Үш топтын
балалары бұл тапсырманы да жедел орындауға кірісіп, ойлау, есте сақтау,
салыстыру сияқты таным ... ... ... тапсырманы толық
орындап шықты. Бұл тапсырманы бірінші ... ... ... екінші болып
«көк желкендер», үшінші болып «сары желкендер» тобы аяқтады.
Сабақты қорытындылау кезеңінде сыныптағы үш топтың әрқайсысына жеке-
жеке ... ... ... ... ... ... ... тазалықтарына қарай
бағалау жүргізілді.
Бастауыш мектептің 1-сыныбындағы ... ... пәні ... ... ... ... тәжірибелік сабақ төмендегідей
нәтижелер берді:
1. Ойын түрінде өткізілген сабақ балалардың ықыласын ... ... ... және ... ... ... Сабақ барысында сыныптағы балалардың барлығы мақсатқа жету
үшін желкенді қайықты қағаздан жасауға қызығушылықпен түгел
қатысты.
3. Өтілген ойын ... ... ... әдеттегідей еркін
сезініп, зор құлшыныс білдірді.
4. сабақта қолданылған ойындық кезеңдердің әсерінен балалардың
сөздік қоры, танымдық ... ... ... ... ... келесі тақырыпта «желкенді шлюпка» сабағы біріңғай еңбек
дағдыларын қалыптастыру тәсілдерін қолдану арқылы өткізілді.
Бұл сабақта арнайы ұйымдарылыған ... ... ойын ... ... оқу ... ... ... желкенді шлюпканы жасаудың
жолдары, кезеңдері, әдіс-тәсілдері әңгімелеу әдісі арқылы ... ... ... ... ... жасалынып, балалардың
сабаққа қызығушылық деңгейі, танымдық ... ... ... саластырмалы зерттеу қорытындылары белгілі болды:
- ойын сабағында балалардың жаңа материалды қабылдауы, ... ... ... анықталды;
- ойын садағында тапсырманы орындау құлшынысы жоғарылап, сапалы бұйым
жасауға тырысты;
- ... ойын ... ... ... ... нәтижесінде танымдық қызығушылықтары артады;
- ойын арқылы балаларда еңбек іскерліктері мен дағдылары жылдам
қалыптасады;
- ойын ... ... ... бірлесе еңбек етуге
қалыптасатындығы байқалды.
Қорытынды
Бастауыш мектеп балаларына білім беру стандарты мен ... ... ... ... еңбектік іскерлікке үйрету – біртұтас ... ... ... екендігі дәлелденді. Кіші мектеп жасындағы
балаларғы еңбекке баулу пәні ... ... ... пен ... ... ... ... мәселесі ойын іс-әрекетін
сабақтарда орынды кірістіріп, пайдаланумен тікелей ... ... ... ... ... Оқыту процесінде мектеп ... ... ... қызығушылықтарын, жеке белсенділіктерін
арттыруды мақсат еткен әрбір бастауыш мектеп ... ... ... ... ой ... ... ... құлшынысын,
қызығуы мен ынта-ықыласын арттыруға ... ... ... ... ... ... ... бөлгені дұрыс.
«Ойынмен бала өседі» демекші, бастауыш сынып оқушысы – кеше ғана ... яғни ... ... – ойын ... ... ... бастауыш мектептен дамыту танымдық ... одан әрі ... ... ойын іс-әрекетін оқу іс-әрекетімен
байланыстыра ... ... ... ... ... ... дұрыс
ұйымдастыра білумен, мұғалімнің сол бағытта әдіс-тәсілдерде жандандыру іс-
әрекетін жоспарлы түрде ... ... ... ... үстіндегі
бастауыш сынып оқушысына ойынды дер кезінде мақсатты пайдалану оның ой-
өрісін дамытуға ... ... ... ... ... ... болады,
себебі бастауыш мектепте оқитын оқушыға ойын - өте ... ... ... әрі ... да ... болып, бір сарынды емес, ... ... ... ... ... әрекеттер жиынтығы
болып табылады.
Оқу барысында қиналысқа ұшырап, шаршаған немесе оқуға ықыласы аз
баланың ... ... ... ... ... атсалысатын педагогикалық құрал ретінде ойынның бастауыш сынып
оқушысын жан-жақты дамытып, жеке ... ... ... зор ... айта ... ... ... баулу сабақтарында ойын
әрекеттерін пайдалану арқылы дамытудың рөлі ерекше деп ойлаймыз.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. Қазақстан Республикасының Білім туралы ... ... ... ... ... ... ... бастауыш сатысының оқу бағдарламалары.
(1-4 сыныптар). Алматы, 1998.
3. Бастауыш білім мазмұнының тұжырымдамасы. Алматы, 1990.
4. Қоянбаев Ж.Б., ... Р.М. ... ... ... Сластенин В.А., Баранов С.П., Болотина Л.Р. Педагогика. Москва.
Просвещение 1987.
6. Талызина Н.Ф. Формирование познавательной ... ... ... ... ... Богданова О.Ц., Петрова В.И. Бастауыш кластардағы тәрбие жұмысының
методикасы. Алматы. Мектеп. ... ... Ж.А., ... С.Б., ... А. ... Алматы. Дарын 2004.
9. Жарықбаев Қ.Б. Жантану негіздері. Алматы. ... ... ... в 1 ... ... для учителей четырехлетней начальной
школы в двух книгах. (Под. Рук. О.Н.Сороцской) Москва. Просвещение.
1988.
11. Жұмабаев М. ... ... Ана ... 1992.
12. Я.А.Каменский, Д.Локк, Ж.-Ж.Руссо, И.Г.Песталоцци. Педагогическое
наследие. Москва. Педагогика. 1987.
13. Сабыров Т.С. Балалардың оқу белсенділігін арттыру жолдары. Алматы.
Мектеп. 1988.
14. Сабыров Т.С. ... ... ... ... ... ... ... дидактикалық оқу құралы. Алматы.
Республикалық баспа кабинеті. 1993.
15. Сатқанов О.Ц. Еңбекке баулу әдістемесі. Алматы. Рауан, ... ... Г.М. ... ... ... ... Алматы. Атамұра, 1999.
17. Машинистов В.Г. Дидактический материал по ... ... 2 ... ... ... Трудовое обучение в начальных классах.(Мұғалімдерге арналған құралдар,
құрастырушылар: И.Г.Майорова, В.И.Романина, ... ... ... ... ... Н.Е., ... Я.А. ... и опыты на уроках труда в
начальных классах. Москва. Просвещение, 1980.
20. Төленбаев Н.Е., Рожнев Я.А. Наблюдения и опыты на ... ... ... ... ... ... ... Қазақ оюы (Құрастырған Ж.Ш.Баримбеков). Алматы. Өнер, 1986.
22. Педагогикалық ізденіс. Алматы. Мектеп, 1989.
23. Құғланбаева Ә. Технология пәнін жаңаша ... ... ... ... №9. 2003).
24. Қоянбекова С. Танымдық іс-әрекетті белсендіру ерекшеліктері.
(Қазақстан мектебі, №7, 2003).
25. Ахметжанова А. Балалардың қызығушылығын арттыру жолдары. (Бастауыш
мектеп, №1, ... ... Ф.Н., ... А.А. ... және қол ... ... 6-7 ... балаларға арналған. Алматы
Кітап. 2003.
27. Джексон Д. Поделки из бумаги. ... для ... ... с ... ... ... ... Ақпанбек Г. Қазақтардың дүниетанымы. -Алматы, Қазақ университеті,
1989.
29. Айтмамбетова Б, Жаңашыл педагогтар ... ... ... ... Б., ... Қ. т. б. Балаларды ... ... ... ... ... ... Айтмамбетова Б., Бейсенбаева. Тәрбиенің жалпы әдістері. -А, ... ... Н. Бала ... ... жөие оқы ... ... ... 1972.
33. Ахметов Ж. Балаларды мәлениеттілікке ... ... ... 18 ... ... ... X. Жас ... эстетикалық тәрбие беру /Методикалық
нұСҚАу. А., 1990.
35. Ақназарова Б. Класс жетекшісі. -А. Мектеп, 1973.
36. ... С. ... ... эстетикалық тәрбие беруді жетілдіру. –А.
1992.
ҚОСЫМША А
Балалармен сабақ жүргізудің мазмұны мен әдістемесі ... ... ... ... ... ... ... |
| ... ... |сы | |
| | | |
| | ... топ ... тобы |
| | |(5-6 жас) |(6-7 жас) ... м ... (сек) |ұл |1,9-2,2 |1,8-2,0 |
| |қыз |2,0-2,3 |1,8-2,2 ... м ... (сек) |ұл |7,2-7,9 |7,0-7,4 |
| |қыз |7,3-8,2 |7,5-7,9 ... ... секіру |ұл |105-112 |113-120 ... |қыз |105-110 |110-115 ... ... допты |ұл |165-188 |188-220 ... (см) |қыз |149-165 |178-184 ... алға ... |ұл |+6 |+5 ... |қыз |+9 |+6 ... қалыптасатын қасиеттер
ойлау
Танымдық қызығушылық
белсенділік
тапқырлық
Ойын барысында
Оқушыда артады
Тынымдық қызығушылығы
Жеке белсенділігі
Ұйымшылдығы
Ойын ерекшеліктері
Оқушылардың психикалық даму қабілетін жоғарылатады (сезгіш, қабылдау,
ойлау, ... ... ... ... ... ... шығармашылық қабілетін дамыту жағдайын жасайды
Ойын кезінде балаларға ойын сабағы еркіндік беріп олардың
шығармашылықтарының, ойларындағы қиялдарының орындалуына жағдай жасайды
Ойын

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 70 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Delphi-де математикалық есептеуге арналған бағдарлама құру19 бет
Биология сабағында сыни ойлау арқылы оқушы құзыреттілігін қалыптастыру61 бет
Еңбек құқығындағы құқықтық реттеу әдістері50 бет
Жалпы білім беретін мектеп оқушылардың оқу-зерттеушілік іс - әрекетін қалыптастырудың теориялық негіздері44 бет
Жоғары мектепте бейорганикалық химияны интерактивті оқыту әдістерін қолданып оқытудың ғылыми- әдістемелік негіздері83 бет
Информатикада ақпараттық технология мазмұндық желісін оқыту әдістемелері95 бет
Оқу үрдісінде Macromedia Flash программалық жабдығын қолдану68 бет
Оқу үрдісінде мультимедиа технологияларын қолдану27 бет
Тұтыну термині жайында3 бет
Қазіргі кезеңдегі электрондық оқулық және оның өзіндік ерекшеліктері6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь