Сақтар өмірі

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3
Негізгі бөлім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...4
1) Өнері және мифологиясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...4
2) Сақтардың шаруашылығы мен қоғамы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 7
3) Сақ мәдениеті «Аң стилі» ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..11
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..16
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .17
Қазақ халқы ежелгі заманда ұлан байтақ Орта Азия өңірін мекен еткен түркі тілдес ру тайпалар мен тайпалық одақтардың (ұлыстардың) ұзақ тарихи дәуірлерде ортақ территорияда бірге өмір сүріп, этногендердің жалпы заңдылықтары бойынша бірте-бірте бірігуі және дамуы арқылы өз алдына жеке халық болып қалыптасты.
Қазақ халқы қалыптастырған негізгі этникалық құрам басты тайпалардың аттары мен таңбалары, ұрандары. Олардың шығу тегі мен таралуы туралы шежірелер ауызша әңгімелер және қолжазбалар түрінде біздің заманымызға жетті. Бұлардың басым көпшілігі ерте замандағы Жұңг оның және шет елдердің тарихшылары баяндаған жазба деректерге сай келеді және оларды толықтырып отырады. Бұлар қазақ халқының шығу тегі мен қалыптасу барысын зерттеудегі нанымды негіз болып табылады.
Қазақ халқының ата тегі болған тайпалар мен ұлыстардың ежелгі заман деректерінде аты ерте әйгілі болғандары: сақ, ұлы иозы (ұлы жүз), үйсін, қаңлы, алан және һұн (ғұн) тайпалары. Бұл тайпалар мен ұлыстардың тарихын олардың Орта Азия өңіріне - қазақтың өсіп өңген мекендеріне, өрістеу мезгіліне қарай баяндаймыз.
1.К.М.Байтаков. Қазақстан тарихы очерктері. “Дәуір” баспасы.
Алматы. 32-45б.
2.М.Чапай. Қазақстан тарихы. “ Дәуір” баспасы.
Алматы. 17-22б.
3.«Қазақ деген сөз қайдан шыққан», «Жұлдыз» журналы, 1984-жылы, наурыз.
«Қазақ ССР тарихы», І-том, 156-бет, Алматы, 1957. Н. Я. Марр, Шығармалары, 286-бет. 1915.
        
        Жоспар
Кіріспе.....................................................................
............................................3
Негізгі
бөлім.......................................................................
................................4
1) ... ... ... ... ... Сақ мәдениеті «Аң
стилі»......................................................................
....11
Қорытынды...................................................................
...................................16
Пайдаланылған әдебиеттер
тізімі.................................................................17
Кіріспе
Қазақ халқы ежелгі заманда ұлан ... Орта Азия ... ... еткен
түркі тілдес ру тайпалар мен тайпалық одақтардың (ұлыстардың) ұзақ тарихи
дәуірлерде ортақ территорияда ... өмір ... ... ... бойынша бірте-бірте бірігуі және дамуы арқылы өз алдына ... ... ... ... ... ... этникалық құрам басты тайпалардың
аттары мен таңбалары, ... ... шығу тегі мен ... туралы
шежірелер ауызша әңгімелер және қолжазбалар түрінде біздің заманымызға
жетті. Бұлардың басым ... ерте ... Жұңг оның және шет ... ... ... ... сай ... және оларды толықтырып
отырады. Бұлар қазақ халқының шығу тегі мен қалыптасу барысын ... ... ... ... халқының ата тегі болған тайпалар мен ұлыстардың ... ... аты ерте ... ... сақ, ұлы иозы (ұлы жүз), үйсін,
қаңлы, алан және һұн (ғұн) ... Бұл ... мен ... ... Орта Азия өңіріне - қазақтың өсіп өңген ... ... ... ... ... өнері мен мифологиясы.
Сақ өнерінің зерттеушілері, бірінші жағынан, оның ... және ... ... ... жағынан, Қытайдың Чжоу
мен Хань дәуірлері өнерімен тығыз байланысты болған деп ... ... ”аң ... өнерінің қай жерде, қай заманда
пайда болып ... ... ... ... ... ... ... мен Сурх-Дум ғибадатханасында соңғы жылдары
жүргізілген қазбалар Луристан қоласының жаңа ... : жер ... ... қойдың басы тәрізді тұтқасы бар егеутас, бүркіттердің
стильдандірілген бастары, жырқыштар мен “заулап бара жатқан” ... ... ... ... тауып берді. Алайда зерттеушілер сақ көркем ... ... ... жаиқызып қоюға болмайды, олар бір-біріне тәуелсіз
екі көркемдік стиль деп есептейді.
Бәрінен де ... б.з. ... ... бас ... ... ... ирантілді тайпалап кіріп келе бастаған, ... елге ... соны ... қару ... ер- ... ... ... бастады.
Сонымен бірге ирандар Ассирияның, Элам мен ... ... ... ... ... ... ... олардан
композиция мен стильдің біраз белгілерін үйреніп алады. ... ... ... туып ... да, ол ... өнеріне қатты
ықпал жасайды. Осынау мемлекеттер өнерімен сақтар алдыңғы Азияға жортуыл-
жорықтар жасаған ... ... ... ... ... Киаксар талқандағаннан кейін, олар бейнелеу өнерінің ... алып , ... ... ... келеді.
Тувадағы Аржан обасын қазған кезде- оның диаметрі 120м, биіктігі 3м
орасан зор құрылыс-оба үйіндісінің астынан археологтар аса ... ... ... оның дәл ... жуан бөренелерден қиылған көлемі
8x8м үлкен там, ал оның ішінде көлемі 4.4x3.7 м тағы бір там бар ... ... ағаш ... ... ... ... оның ... тағы
бірнеше еркектің- көсемнің туыстары мен серіктерінің мәйіттері жатыр,
тегі олар өз ... ... ... о ... ... керек.
Айналаға радиус бойынша орнатылған тамдар ішіне жорық ... ат ... Тағы да ... ... аттар қалдықтары оба сыртындағы
шеңберлі қабырлардан табылды. Барлық аттар құла және ... ... ... мен ... ... сәйкес келеді екен.
Оба бағы заманда тоналыпты, бірақ археологтар үлесіне де ... олжа ... ... ... ... ... ... келетін
әлемдегі ең үлкен қола ... , ... ... сабы ... ... өңіржиек, жебелер табылды. Оба б.з. дейінгі VIII
ғ тұрғызылған, сақ өнерінің одан кездескен заттары ең ескі ... ... ... ... сақдың “аң стилі” Азия даласында туған деп
болжам ... ... Оған ... негіз бар, осы арада оның бастаулары
да бар. ... қола ... ... ... ... жануарлар
бейнелерін жасаған. Бұғыларды, ... ... ... ... кеңінен мәлім. Сол сияқты б.з. дейінгі II- мыңжылдықтың соңы және
I- мыңжылдықтың басы кезінде ерекше бір ... өнер туып ... ол әлі “аң ... емес ... ... өнері сақтар Алдыңғы Азия мен Иранға жорық жасаған кезде
танысқан оңтүстік дәстүрлері әсерімен пайда ... Дәл сол ... ... сақтар өнеріне арыстан, ... ... ... ... ... Бұл ... ... қошқар, түйе, ... ... ... жергілікті жануарлар бейнелерімен сіңісіп
кетеді. Осы бір ... ... тек ... ... ғана ... ... ... белгілі мән берген.
Сақтар арасында зергерлік өнер мейлінше ... биік ... ... ... ... ... ... құю, штампылап
өңдеуісімен таныс болған, олар алтын мен күмістен, ферузадан әсемдігі ... ... ... таң қалдыратын бұйымдар жасаған, олары адам
мен оның киім- ... ... ер- ... мен тұрмыстық мүліктерді
әшекейлеп , безендіру үшін пайдаланылған. ... ... ... ... ... ... ... лағыл мен феруза
тізілген алқалар, алтын тоғалы белдіктер, киім- ... ... ... ... ... өнері Есік обасы ... ... ... ... сол ... қарап, біз текті-дәулетті сақтардың
киген ... ... ... ... ... ... туралы біраз мәлімет
алдық.
Зергерлік өнерде олар ағаштан ... ... ... ... қақ ... ... әдісін кеңінен қолданған. Сақтар арасында
ағашты өңдеп, оюлап бедерлеу ісі ... ... ... ... ыдыс-
аяқтардан, аңдар мен ... ... ... ... ... ағаш ою- ... бірге сүйекті өңдеу және одан ... ... ... ... жасау кәсібі де дамыды.
Сақ ісмерлерінің тастың жұмсақ түрлерінен ... ... ... ... ою- ... әспеттейтінін айтқан едік. Түрлі
түсті асыл тастардан – сердрликтен, халцедоннан, ақықтан, ферузадан сақтың
зергерлері ... ... ... ... ... да табиғаттың тылсым күтеріне –
күнге, оның күркіреуіне, найзағайға,жел-дауылға табынған осынау құбылыстар
оларға ... ... ... ... ... түсінігі бойынша
құдайлар, қанатты тұлпарлар, ат- самұрықтар сияқты, қиялдан туған аңдар ... ... ... де ... ... болған. Осынау образдардың
мифология мен ауыз әдебиетінен кең орын алатыны сондай, ... ... ... бір “аң ... тудырған.
Сақтар мифологиясында сәйгүлік ат күнмен, отпен ... ... ... көк тәңрісі Митра “Авеста-Уеста” сөзіне
жүгінсек,төрт ат жегіп шығады ... ... ... Яма, ... ... құдайлардың қатысы болған. Есік обасындағы патша дулығасының
төбесіне қадалған қанатты тұлпарлар бейнелері – ол күн ... ... ... күн ... ... ... өзге халықтар фольклорында да
кездеседі. Гректерде күн шұғылалы құдай Апполонның күймесі аспанда қанатты
пырақтар зулатып алып бара ... ... ... де күн құдайдың символы болған. Үндіиран
халықтарының қиял аңыздарында Күн аспан көкте төрт ... ... ... ... алып ... ... ... түрінде көрінеді.
Сақтардың әлемнің (космостың) құрылымы жөнінде ... ... ... ... оларға арт түсінігіндей болып көрінген, сақтар
оны Күн ,Күн күйме деп ойлаған. ... ... ... ... бар ... ұйымдастырушылары Митра, Варуна,Индира секілді
құдайлар екен., әлемнің үлпсі- моделі оларға үш дүнинің – жерасты ... ... ... ... және жоғарғы дүние – аспанның өзара
сәйкестігі болып көрінген. әлемнің төрт жағы – сол, оң, алғы және ... ... ... ... ... ... ... сақ патшасының дулығасы ... ... бола ... ... ... тік ... үш қабатқа бөлінген. Шеңбер бойындағы қалпақ ... мен ... ... ... тұр. Тау ... ... мен ... жүр. Шырқау биікте – құстар мен қанатты
жолбарыстар. Ою- өрнекті дулыға жиегі, сақтардың ... ... ... ... ... тау ... болып табылады. Ою-өрнек,
әлемнің төменнен жоғары қарай орналасқан үш бөлегін –жерасты ... ... ... ... ... Дөңгелек жиектің крест ... ... ... ... жан-жағын;шығыс пен батысты, ... ... ... ... аңдар бейнелеі қойылған. Бас киімнің алдыңғы
жағына күн белгісі – күллі космостың түтас ... ... ... ... пен
төрт алтын жебе салынған. Бұл күн өз ... ... ... ... ... ... мен жалғанның төрт бұрышын түгел билейтін өктемдіктің ... ... ... жақты сақтар жалғанның шығыс жағы, артқы ... ... деп ... ... мұрақты –тәжді кигізу ... ... ... ... ... ... ... білдірген. Кесем- дүнинің
кіндігі, оның орталығының бейнесіндей болған, ал оның ... бәрі ... ... ... ... ... сақ- ... “аң-стилі”сақ
тайпалары дүниетанымының заңды көрінісі, олардың мифологиясының бейнелеу
өнеріне келіп дарып-сіңуі, ... ... ... ... ... ретінде құрылып қалыптасады.
Сақтар Алтай, Сібір, Шығыс және ... ... ... ... ... тұрды. Бұл жөніндегі қазылған ескі молалардан табылған
заттар сақтардың ... ... ... ... ... Сақтардың
әлеуметтік қоғамы жөнінде айтқанда, ... ... үш ... айтуға болады. Біріншісі- әскери топтар, ... бай ... діни ... ... ... жай қатардағы
сақтар, бұлар –кедейлер, оларға соқа және екі өгіз тән.
Сақтардың молалары кең, биік ... ... ... бірі-
1969 жылғы қазіргі Алматы облысы, Есік қаласының ... ... ... V ... бой ... бұл ... ... қиылған, биіктігі 7 метр,
оның ... ... бай жас сақ ... ... ... алтынмен
қапталған. Оның басындағы телпегінен бастап аяқ киіміне ... ... ... ... ... ... алқа
қадалған.мұны “Алтын адам” деп атайды. Ол – сол кездегі сақ ... ... ... ... ... Сақтардың шаруашылығы мен қоғамы.
Байтақ дала мен тауң ... ... ... мал ... ... ... ... дамып , жетекші салаға айналуы және ... ... ... ... уақытымен байланысып жатыр. Баяғы
заман авторлары сақтар ... ... әсте ... емес ... ... ... солардың тіршілігіне; ”Еркін кеңістікке , от пен
судың молдығына ... бір ... ... ... көше береді” – деп
анықтама бергенде , біршама сынаржақ пікір айтқан. Шын ... ... ... ... ... қала ... мен ... алыс – жақындығына байланысты анықталып отырған.
Әлем халықтарының мал ... ... ісі – ... көп болғанын - көшпелі харекеттен бақташылыққа дейін
болғанын көрсетіп ... ... ... қысқы жайылымға ... ... ұзақ ... ... мал ... ... Қазақстанға
, ішінара Орталық Қазақстанға тән болған. Көшпелі мал шаруашылығында
бүкіл ру және ... ... мал- ... ... ... бірге ит
арқасы- қиядағы алыс ... ... ... де, ... ... де
жылжып кеше берген. Еркектер атпен, әйелдер мен ... ... ... жүретін болған. Ызғарлы қыста олдар қар ... да, ... ... ... шөбі мол құм қойнындаөткізген немесе азынаған желге
үйірім-үйірім тоғайы пана ... мал аз ... ... ... ... көлдер мен өзендер жағасын мекендеген.
Қысқы мекенжайлар ұзақ тұруға ... ... ... алыс ... бейімделген жылқы, түйе, қой болатын.
Жартылай көшпелі мал ... ... ... және ... болуын күнілгері ойластырып отырған, өйткені ... ... жаз бен ... өткізеді ғой. Қысқы тұрақтар ... мен ... ... ... жұрттың бір бөлегі
жаз шыға, келер қысқа ... ... ... үшін ... қалып,
егіншілікпен айналысқан. Мал шаруашылығының осы түрі Шығыс Қазақстан мен
Жетісуда, ... және ... ... ... ... ... еді.
Мал шаруашылығының үшінші түрі- отырықшы шаруашылық болатын.
Мұнда халықтың бір ... ... ... ... отырықшы
болып қалатын. Ал. Оның екінші ... ... ... ... мен ... ... ... кетіп, қайтып келіп отырған.
Қазақстанның ...... мен ... ... ... хал-
жағдай тап осындай еді. Әсіресе ірі қара мал ... ... ... қияметтей қиын, күрделі жайттер көп ... ... ... ... ... да болып жатады. Мұның
бәрі Ұазақстанның әр түрлі аймақтары мен аудандарының ... ... ... ізін қалдырады.
Жылқы өсіру сақтар мал ... аса ... ... ... Орталық Қазақстанда ... қазу ... ... екі ... болғаны анықталды. Оның ... ... аяғы ... ... шомбал,жатаған жылқы, ал екіншісі- шоқтығы
биік бойшаң, ... ... ... ... ... болған.
Алтайдағы Пазырық обаларын қазған кезде табылған 80 ат қалдығының
материалдары бойынша жылқының төрт ... ... ... ... жүрдек аттар селекция нәтижесінде пайда болған. Оларды көсемдер мен
текті батырлар мінген.
Жылқының жаңа ... ... ... ... ... ... ... Ферғана, Бактрия, Парфия сияқты көрші елдердің асыл тұқымды
жылқылары ... ... ... аттарды көшпелілер ... егер иесі қаза ... ... ... ... о ... бірге
кететін болған.
Көшпелілердің үйге үйренген ... ең ... ... ... пен сүт, жүн мен тері ... қой еді. Қазбаларға ... ... алды ... ірі ... кеп ... Олар ... ... қойлары тұқымына жақын болған.
Сақтар арасында қоймен бірге түйе ... да ... ол ... ... және ... Қазақстанның далалық және
шөлейт аудандарында өркен ... Түйе ... және жүк ... есебінде де
пайдаланылады, оның жүні, еті мен сүті көшпелілердің ... ... ... және ... ... шаруашылықтағы түйе жыл-он екі ай
аспан ... ... Осы ... ... дейін, сонау ертедегі
көшпелілерден бері ... ірі қара мал ... ... ... ... ... кең жайылып кеткен болатын. Бұл жайтты олар,
сиырға арнап қысқы жемшөп ... үшін ... ... жасалады, өйткені
олар ат пен қой сияқты жайылып ... күн көре ... ... Дегенмен де көшпелілер мүйізді ірі қараның жыл ... ... ... ... шығарды. Сиырдың көшпелі тіршілікке
бейімделген мұндай ... ... ... - ... төмен,
тірілей салмағы аз болған, шолар жемшөпті онша талғамайтын, суықты сыр
бермейтін жүні ... ... малы ... ... ... пен ... Қыстау маңындағы егін сақтарды астықпен
қамтамасыз еткен. Олар ... ... ... еккен. Оңтүстік Сырдария
алқабында сақтардың ...... ... ... ... ... ... егістіктерді жарма тартып суарып ... мен ... Сақ ... ... ... ... оны ... әсіресе қола құюға байланысты кәсіпшіліктері ... ... ... ... еді. Қола дәуіріндегі сияқты,
темір мен ... ... мен ... ... мен ... ... кенді орындарында жұмыс толастап көрмеген.
Мамандардың ... кен ... ... ... зор ... ... Имантау кенді орнынан 3 млн пұт мыс рудасы, ал
Жезқазған мен ... 10мың және 26 мың пұт руда ... ... ... дені ... ... ... анықталады.
Сақ ісмерлері қоладан қанжарлар, оқ жебелері мен сүңгі ұштарын,
аттың қайыс-әбзелдерін, ... мен ... сол ... ... мен
құрбандық ыдыстарын жасаған, олардың көбісі көркем ... ... ... ... ... мен құрбандық жозылары Жетісу жерінен Іле
алқабымен Ыстықкөл маңынан өте көп ... ... ... ... ... ... және ... -бұттары малдың аяғы секілденіп
жасалады. Қазндар ... ... ... ... ... ... ... Мысалы, Алматы төңірегінен табылған
қазандардың бірі қанатты таутеке бейнесімен әсемделген.
Құрбандық жозылары түртбұрышты не ... ... ... ... ... ... аяқты не жалғыз аяқты болып келеді.
Олардың көлемі әртүрлі – ... ... ... ... ... ... болады.
Композициясы мүлде өзгеше ... ... ... ... ... гимарат орнынан табылды, одан
жағылған от ... ... ... мен ... сынықтары араласқан
тұтас қабаты бар дөңгелек қыш тұрғы- платформа табылды. Конус тәріздес
тағанға ... ... ... ... 15 бұқа ... Ал, ... бетіне, артына сәл бұрылып, бұқаларды садақпен
атып тұрған ... оның ... ... ... ... ... ... салтатты “мүйізді малдың иесі” , ... ... ... өзін ... ... “Жетісу михрабы”деген атпен
мамандарға кеңінен белгілі болған ... ... да ... ... ол ... ... ... іспетті, алып жүруге ... бар ... Оның ... ... ... аяғы ... төрт тағанға
қондырылған. Жозы жиегімен ... ... ... келе жатқандай”
болып көрінеді.
Құрбандық шырақтар, тегі, отқа табынушылық ... ... ... ... ... олар ... қоса (әдетте олар
қазанмен бірге табылады) мал жазғы ... ... ... ... маусымы біткесін, шөбі шүйгін тау ішінде семіріп ... ... ... мен ... қой ... шұбырып баурайға түсетін күздегі
мейрамдарға пайдаланылған. ... ... ... тау етегіндегі
табиғаты тамылжып ... әсем ... ... ... ... ал ... ... және шырақтарымен
әшекейленген қасиетті орындарда құдай жолына ... ... ... ... мен ... алқаптарын сақтар билеп
тұрған кезеңде ... пен ... ... ... ... мен Қытайды
байланыстырған халықаралық өтпелі сауда басталады. ... ... орта ... дала жолы ... ... бұл жолмен 40-
параллель бойын қуалай, далалық аймақтарға ... ... ... ... ирек ... ... жол ... шығыс және
теріскей сілемдерін, Қазақстан мен Қаратеңіз ... ұлан ... ... гректер мен этрустар жеріне дейін жетеді екен.
Геродоттың сипаттауына ... дала жолы ... ... Дон ... ... ... Орал өңіріндегі савроматтар
жерінен Ертіс бойына, одан әрі ... ... ... мекендейтін
Алтайдағы агриппилер еліне жеткен, содан ... ... мен ... кететін болған.
Осынау жолждың ұзыннан-ұзақ бір бөлегі Қазақстанды кесіп ... ... ... мен Иран ... осы ... сақтарға келіп
жетеді, олардың жұрнақтары ... ... ... қазған кезде
табылды.
Сақтар қоғамы. Сақтар қоғамы ... ... еді- ... осы ... дейін ғалымдар таласын тудырумен келеді.
Жазба деректерде өздерінің ... ... іс- ... ... сақтар қоғамына адамдардың қандай тобы кіргені туралы
мәлімметтер өте ... рим ... ... ... Руф қана ... тәңір егіншілерге-
соқа мен қамыт, жауынгерге- сүңгі мен оқ, абызға- ... ... ... ... ... ... қайталап айтады.
Осыған сүйеніп, сақ қоғамында халықтың үш тобы ... деп ... ... ... ... ... ... үндіирандық аты
“арбада тұрған”,”ратайштар”); абызқдар жігі- ... ... ... табақ пен айрықша бас киім ... ... ... жігі яғни соқаға жегетін екі өгізі барлар жігі. Аты аталған
осы жіктердің әрқайсысынын өзіне тән дәтүрлі тусі ... ... және ... ... -ақ, ... – сары мен көк ... беріледі.
Көсемдер мен патшалардың тұлғаларына айрықша тоқталып өту керек.
Бәрінен де бұрын сақ ... ... ... ... ... ... оларды басилевс – патша деп ... ... ... ... ... ... ... Патша садағын балсына әрі
мұрагеріне тапсырып отырған, сол ... де ... мен ... ... пен ... бірге қойған. Садақты мейлінше шебер ... тон ... ... ... ... мейрам атаулының бәріне де
садақ атып, нысанаға дәл ... ... ... көру тегінен тегін
өткізілмеген, ежелгі ... ... ... ең ... әлгідей
мейрам кезінде ел-жұртты билеу хұқын алған.
Сонымен бірге патша көктемгі жер жырту басталарда біріншіборазданы
тартқан, дәстүр бойынша ол әрі ... ... ... ... бұл ... ... тығыз байланысын көрсетіп отырған. Патша ... ... ... ол тағы құдайлардың қалауілысы, көк пен ... ... ... ... жердегі бақ- дәулет кезі болған.
Халық ... оның дене күші мен ... ... ... ... халықтың барша жіктерінің бейнесі деп танылған.
Археологиялық материалдар сақ ... ... ... ... ... ... Бұл ең әуелі өлік ... ... ... ... ... ... қарағанда,
орасан зор обалардың – көсемдердікі, орташа обалардың – жауынгерлердікі,
уак обалардың – ... ... ... ... бірден анық
көрінеді. Үйәғарақ қорымының дәп ... ... мен ... ... ... ... айбалта, күрзі сияқты ... ... ... ... ... бар. Ал оның ... абыз ... ішіне тас- құрбандық жозылары, айналар мен қына
кесектері қоса қойылған обалары бар, батыс бөлігінде – ... ... ... ... томпайып жатыр. Есік обасынан ... ... ... ... бұл жайт ... ертедегі таптық қоғам,
бәлкім, мемлекеттің де болғанының ... ... ... ... Сақ ... «Аң ... (скиф) мәдениеті Карпат, Дунай, Батыс Тянь-Шань,Таулы
Алтайдан ... ... ... ... ... ... б.з. 7 ғасырда тараған ислам дінінің әсерінен
көшпелілердің ... ... ... ... ... ... суретін салуға тиым салынды. Сөйтіп, «Аң стилі» ... ... ... Азия мен ... ... ... Осы ... сақтарға «өмір ағашы» дейтін арыстан ... Бұл ұғым ... ... мен ... ... қой,
түйе, бұғы, ақбөкен, барыс ... ... ... ... ... ... жануарларды тек сән үшін ғана ... ... ... мән – ... мазмұн берді. «Аң стилі» ... ... әр ... ... шыққандығы туралы ежелгі
аңыздарда сақталған ... ... ... ... ру, ... өзінің ... ... әр ... ... және оларды өздерінің қасиетті тұмары санаған.
«Аң ... ... ... - ... және ... ... Сақ ... кескіндеме, қолөнер бұымдарын-да
«аң стилін» талғаммен үйлесімді қолданып, қияли ... ... ... Сақ ... ... ... ... қазіргі мүсін,
кескіндеме, бейнелеу ... ... ... ... өзіндік
мәнермен жасалған. Қола, темір, алтыннан ... ... ... ... жануар, құс мүсіндерінде табиғилық сипат басымдау. ... ... ... ... бір ... ... ... керек, олар қоршаған ортаны бейнелеуде асқан ... ... ішкі ... танымдарын өнер ... ... ... ... ... ... ... дәлдікпен келтірген.
Ауызы ақсиып, жемтігіне атылған ... ... ... ... ... ... арпалысы мен жеу сценасында табиғилық
нышандар басым.
«Аң стиліндегі» арыстанның текені ... ... жеу ... ... ... ... жеу ... көшпелілердің
көктемде наурызда тойланатын жаңа жылдың ... ... ... ... ... ... нышанын
білдіреді. Корлисс Ламонт: «Көктемде өсімдіктердің ... ... ... рөл ... Қыс айналадағы өсімдіктерді өлтірсе,
көктем тірілтеді. Өлім мен өмірге ... ... ... ... Бұл ... ... мистикалық ескі өмір мен мистикалық
жаңаруды іске ... ... ... Табиғат әлемдегі барлық
интеллектуалды, сол сияқты ... ... ... жаратқан деп
қарасақ, біз шексіз уақыт ... ... ... кеңістік,
уақыт ежелгі адамдардың ұғымында шексіз дүние. ... ... ... ... ... ... ... сезім
тудырады. Сондықтан ежелгі адамдар ... ... ... күштерден
тщтем, табу арқылы қорғауға тырысқан. Тайпа тотемдері ... ... ... ... ... ... Зигмунд Фрейд: «Тотем
бір тайпаның, бір жанұяның ... ... ... ... ... болжаушы, оларды қорғайтын магиялық әсері ... ... ... Тотем қасиетті болып есептеліп, оны өлтіруге,
етін жеуге ... ... - ... Зигмунд Фрейдтің бұл
тұжырымдары полинезиялықтарға қатысты ... ... ... ... ... ... оның етін жеуден бас тартпаған.
Сақтар тотем ретінде бейнелеген аң, құс, ... етін ... киім ... ... ... түрлі маталар жасаған.
Сақтардың тотеммен ... ... ... ... ... А. ... «Табу о баста соқыр ... мен тиым ... ... да, ол ер ... ... айналып кетті.
Айналадағы өзі қорыққан сенімсіз күшке ... ... ... ... ... ... тілінде адам атына ғана ... ... ... ... ... ... мен бейнелеу
өнерінде танылады. Табу – ... ... Бұл ... дәл ... Табу – көп жағдайларда діндік, моральдық тұрғыдан туады. Табу –
құдайға ... емес әр ... ... ... ... ... ... астрологиялық жыл санауды аң, жануарлардың
атымен атап ... М. ... ... ... ... «аң ... магиялық күшіне табынушылық б.з.б. 1
мыңжылдықта ... ... ... аң мен ... мен ... ... бейнеленген»-дейді. «Аң стилі» ежелгі
адамдарға рәміздік ұғымда ақпарат ... ... ... аң, құс пен ... ... ... «адамгершілік»
пен «зұлымдықтың» ... деп ... Бұл ... ... ... әсер етеді. Олар бейнелеу ... ... ... ... бере ... Суретте қияли образ
жасау үшін аң, құс, ... дене ... ... қолданып,
өмірде кездеспейтін мифтік образдар жасады. Мысалы: тұмсықты грифон,
құс ... ... тау ... ... ... ат,и бүркіт
грифтері т.б.
Сақ шеберлерінің өнер туындыларында аң мен ... ... ... құс пен ... ... ... композиция
«зұлымдық» пен «адамгершіліктің» ... алда ... ... ... ... ... ... түсініксіз құбылыстарын бейнелеуде
осындай рәміздік ойды ... ... ... ... Сақтардың осы «зооморфтық стилінде» терең философиялық
мағына ... ... ... ... жыл ... аң, ... ... ... ауа райын болжап отырған.
Сақтар аң мен жануарлардың арпалысындағы ... жыл ... ... ... ... төрт ... «жаз», «қыс»
деп екіге бөліп, өз ... ... ... ... жазды
«жақсылық» рәміздік ұғымында бейнелеген.
Ежелгі адамдар мифсіз өмір ... ... ... ... ... құбылыстарын мифке айналдырып отырған.Сондықтан да
сақтардың тотемдері құс, аң, ... т.б. ... ... аң, ... ... заттар қасиетті болып саналған. ... ... ... жасап, ал тотемдерді ... ... ... ... ... оралуға магиялық әсер
етеді деп ... ... ... ... ... ... шейін
тамсандырады. Ежелгі өркениетті мемлекетте өмір ... ... ... ... ... ... сол кезеңдегі
өнердің өте жоғары деңгейде болғанын көрсетеді. ... ... ... ... да, бұл өнер ... күнгі өзекті
мәселелердің біріне айналды. Сақ «аң ... мен ... ... ... ... күні ... ... ою-өрнектердің космогониялық түрлерін андрондықтар
қыш ... ... ... үшін ... Андрондықтардың
геометриялық ою-өрнектер ... қыш ... ... ... ... ... сақталған. Геометриялық ... ... жүзі ... ... да ... ... рәміздік
ұғымы жойылып, қазір тек әшекей ретінде ғана ... ... аң, құс, ... «аң ... ... денелерін таңбаларды қоса салған. Сақтардың ... ... ... ... ... ... діни дүниетанымынан
туған ұғым. Орта ғасырларда бұл ... ... ... ... ... ... салу ... VIII – Iғ. ғ. өмірм ... ... ... ... ... қазба жұмыстары
кезінде табылған сақтардың көне ескерткіштеріне ... ... ... ... ... тұрады:
1. Фантастикалық жануарлардың бейнесі;
2. Шартты түрде бейнеленген жануарлар;
3. Бұғы, турдың ... ... ... Мазмұнында бұғы бейнеленген заттар;
5. Мазмұнында ... ... ... бейнелі композиция;
6. Арқар, таутеке мазмұнындағы элементтер;
7. Аңдардың ... ... ... ... ... жануарлардың суретін беру тәсілдері;
9. ... ... ... Ат, қоян ... элементтер;
11. Қораз бейнелі элементтер;
12. Грифон ... ... ... (адам) бейнелеу тәсілдері;
14. «Үтір» оюлардың түрлері;
15. «Лотос гүлі» бейнелі ... ... ... ... ... ... типтес ою-өрнектер;
18. Көп жапырақты және «қосалқа» ою-өрнектер;
Аң мен жануарлардың ... ... ... композицияда беру сақ
мәнерінде ... ... ... ... ... сақтардың стилизацияланған ... ... ... ... «лотосгүлі», өсімдік типтес және ... ... ... ... ... ... мүлдем
ұмытылған. Сақ шеберлері «аң стиліне» қолданған ... ... ... мен ... ... ... қайталанылады. Жайық
өңірінде ХІХ ғасырда өмір ... ... ... ... ... элементі салынған. Бұл бешпенттегі лотос гүлінің ою-өрнегін
алтын ... ... ... ... ... ... ... қолөнерінде лотос гүлі ... ... ... ... адамдардың дүниетанымында космогониялық ұғымының бірінші
пайда болғаны да ... ... ... Олар сол ... қоғамға
ортақ мәдениетті ... ... Өз ... ... сезімін оятты. Ежелгі тайпалар бір-бірімен түсінісетін
тайпалық ... ... ... ... әкелді. Сақтар көзелге
(жұқалап иленген былғары) ... мен ... ... ... оны ...... бояған.
Көне ескерткіштерде ... ... ... ... ... сабақтастығын көреміз. Сақ кезеңінде қолданылаған
стилизацияланған ою элементтер ... ... ... Сақ
бейнелеу өнерін зерттеу үшін ... ... ... ... білу ... шеберлері өз мәнерінде аң, жануардың ... ... ... ... ... Ал, ... мен ... әдеттен
тыс үлкейтіп мифтік немесе шынайы бейнеде ... ... ... ... ... ... ... жерлеген. Саркофагқа
бейнеленген композициядан олардың жерлеу рәсіміне ... ... ... ... Шығысында уақыт өте тозығы жеткен,
өте жұқа ... ... ... түске боялған алты құрағы
табылған. Шеберлер былғарының үстіне ... ... ... ойып
өрнек түсірген. Былғарыда жасалған ақ ... ... ... ... ... түседі. S әрібінің ішкі тұсына ))) доға
жақшалар ... ... ... ... ... бұғы
бейнесі бейнеленген. Тозығы жеткен құрақтардан жануардың әр ... ... Сақ ... S пен ақ ... доға ... дене ... анықтай түсу үшін қолданған. Мұндай
жолақтарды қосымша алтын ... ... S ... сиыр ... ... ... туылған элемент. Турдың
мүйізіне қосымша үтір ... ... ... ... табыттың қақпағына ... ... ... ... ірі
бейнеленген. «Үтір» оюы сақтардың діни ... ... ... ... ... ер-тоқымды әшекейлеуде «жүрекше» ою-өрнегін жиі
бейнеленген. ... ... ... бұл ... сақтан
бастау алады. «Жүрекше» оюы ... ... ол ... үшбұрыштан жасалады. «Жүрекше» ою-өрнегі мен ... ... ... ... ... ... ... ағашына ойып
түсіреді. Ағаш пен сүйектен ойылған ... ... ... ... ... ... Жай ... Күрделі нұсқа
Сақ шеберлері бұйымның ... ... ... ... ... ... ... симетриялы немесе егіз
бейнелеу мәнері қалыптасты. Мұндай «аң ... ... ... ... ... ... балық бейнесі өте сирек кездеседі. Орта ... ... ... ... пішінінде жасаған.
Көшпелілердің ұғымында балық тазалықтың ... ... ... ІІ ... қорғанынан табылған ер ... ... ... ... ... салынған. Балық - тазалықтың
символы. ... ... ... бұйымдарда көп қолданылған.
Ал қораз кескіні сақ ... ... ... мифтік
образдағы құстың қосымша элементтеріне қораздың айдары ... ... ... ... қораздың басындағы айдар бұғының
мүйізін тұспалдайды»-дейді.
Таулы ... ... ... ... ... грифтердің
нұсқаларын әсерлеп түрлі мәнерде бейнелеу. Олар ... ... ... ... ... ал ... ... «аң стилі» бүгінгі күні қолөнерде ... ... Бұл ... орта ... қолданыстан шығып қалған. Қолөнер
шеберлері ... ... қиып ... жасаудан басқа, олар сол сияқты
сұңғақ өнерін жоғары ... ... ... ... ... ... ... білікті шеберлер бүгінгі күні жоқ. Ал, ... ... ... ... олардың білікті суретші болғанын
дәлелдей ... Олар өз ... ... нұсқада әсерлеп бере
білген. Еуразия құрлығында өмір ... ... ... ... аң ... соғыс кезінде магиялық әсер ... ... ... ... ... тигізеді деп ұққан.
Сақ бейнелеу өнері жоғарғы ... ... ... көреміз. Алтайлықтарға тән ... сан ... мен ... ... ... ... композициялар, ат-әбзелдердің көркемделген ... «аң ... ... ... күні баға жетпес
мұра және өткен ғасырдан ақпарат ... ... ... әдебиеттер тізімі:
1.К.М.Байтаков. Қазақстан тарихы очерктері. “Дәуір” баспасы.
Алматы. 32-45б.
2.М.Чапай. ... ...... ... ... ... сөз ... шыққан», «Жұлдыз» журналы, 1984-жылы, наурыз.
«Қазақ ССР тарихы», І-том, 156-бет, Алматы, 1957. Н. Я. Марр, Шығармалары,
286-бет. 1915.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 16 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ерте темір дәуіріндегі жылқы ауыздығының зерттелу тарихы (б.з.д. VIII-V ғасыр)5 бет
Сақ тайпалары туралы ақпарат14 бет
Жалпы және өмірді сақтандыру9 бет
Жалпы сақтандыру және өмірді сақтандыру7 бет
Қазақстан Республикасының сақтандыру рыногы мен өмірді сақтандыру41 бет
Өмірді сақтандыру88 бет
Өмірді сақтандыруда компанияның стохастикалық моделін құрудың ерекшеліктері76 бет
Дипломалды практика бағдарламасының орындалуы туралы есебі52 бет
"Шу" дастаны және оның идеялық мазмұны, көркемдік сипаты (әдеби талдау). "Оғыз қаған" дастаны және оның нұсқалары10 бет
Алтын адам10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь