Мемлекет басқару нысанын зерттеудің теориялық құқықтық негіздері

КІРІСПЕ
1 МЕМЛЕКЕТ БАСҚАРУ НЫСАНЫН ЗЕРТТЕУДІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ ҚҰҚЫҚТЫҚ НЕГІЗДЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
1.1 Мемлекет түсінігі, белгілері және мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
1.2 Мемлекет нысаны түсінігі, құрылымы: унитарлық, федерациялық, конфидеранциялық ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...2 МЕМЛЕКЕТ БАСҚАРУ НЫСАНЫ ТҮРЛЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ..
2.1 Монархиялық басқару нысаны және оның түрлері ... ... ... ... ... ... ... ...
2.2 Республикалық басқару нысаны және оның түрлері ... ... ... ... ... ... ... ..
3 Саяси режимнің негізгі типтері және оларды жіктеу принциптері
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ...
Зерттеу жұмысының өзектілігіне тоқталсақ. Қазақстан тәуелсіздікке ие болғаннан кейін егемен мемлекет пен оның азаматтарының өміріне тікелей тірек болатын барша құқықтық негізді қайта құру қажеттігі туды. Осыған орай Қазақстан Республикасы Конституциясының 1-бабында өзін демократиялық, зайырлы құқықтық және әлеуметтік мемлекет ретінде орнықтырады; оның қымбат қазынасы – адам және адамның өмірі, құқықтары мен бостаңдықтары деп бекітілген. Қазақстан Республикасының Конституциясы басқару нысанына бірнеше баптар арнаған. Мысалы Конституцияның 2-бабында Қазақстан Республикасы – президенттік басқару нысанындағы біртұтас мемлекет деп жариялайды. Сондай-ақ 91-баптың 2-тармағында Конституцияда белгіленген мемлекеттің біртұтастығын және аумақтық тұтастығын, Республиканы басқару нысанын өзгертуге болмайды делінген. Біздің курстық жұмысымыздың әрі қарай зерттеу нысаны да осы мәселе болып табылады.
Мемлекет нысаны мемлекеттің сыртқы тұрпаты мен ішкі мазмұнын сипаттайтын басқару нысаны; мемлекеттің құрылым нысаны және саяси режимнен құралған жиынтық деп анықтасақ, соның ішінде басқару нысаны мемлекеттегі жоғарғы егеменді биліктің ұйымдастырылуы, оның органдарының өзара және халықпен байланысын сипаттайды. Осы аталған мәселелер тақырыптың өзектілігін көрсетеді және курстық жұмыстың әрі қарай зерттеу пәніне айналмақ.
Ғылыми зерттеудің дәрежесі. Жалпы таңдап алынған зерттеу тақырыбы төңірегінде шет елдік және қазақстандық заңгерлердің еңбектері баршылық. Соның ішінде курстық жұмыста ресейлік заңгер ғалымдардың, мысалы: Венгеров А.Б., Лазерев В.В., Новгородцев П.И., Чичерин Б.Н., Тихомиров Л.А., Солоневич И.Л., Алексеев Н.Н., Ильин И.А., Черняев Н.И., және тағы басқалардың еңбектері пайдаланылды.
Ал қазақстандық заңгер ғалымдардың ішінен С.С. Сартаев, Ғ.С. Сапарғалиев, Т. Ағдарбеков, А.С. Ибраева, Қ.Д. Жоламан, А.К. Мұқтарова, А.Н. Тәукелев, С. Өзбекұлы, Ө. Қопабаев, Д.А. Булгакова, А.Ж. Исатаев, В.А. Малиновский, Э.Б. Мұхамеджанов және тағы да басқалардың зерттеу жұмыстары пайдаланылды.
Жұмыстың мақсаты мен міндеттері. Курстық жұмыстың негізгі мақсатын мемлекет басқару нысанының теориялық-құқықтық негіздерін ашу және Қазақстан Республикасының мемлекет басқару нысанының ерекшеліктерін көрсету болып табылады. Осы мақсатқа жету үшін келесідей міндеттер шығарылады:
- жалпы мемлекет түсінігі мен мемлекет нысанының түсінігін ашу;
- мемлекет басқару нысанының түсінігі мен түрлерін анықтау;
- президенттік басқару нысанындағы Қазақстанның билікті бөлу қағидасына негізделе құрылуының ерекшеліктерін ашу.
1 Венгерова А.Б. Теория государства и права. Часть 1. – М.,1995. - С. 73.
2 Лазерев В.В. Общая теория права. – М., 1994. – 356 с.
3 Новгородцев П.И. Кант и Гегель: в их учения о государстве. - М. 1901г.
4 Платон. Сочинения в 3-х томах. Т. 3 — М.: Мысль, 1971. — 687 с.
5 Гегель. Философия права. — М.: Мысль, 1990. — 524 с.
6 Ағдарбеков Т. Құқық және мемлекет теориясы. – Қарағанды: Болашақ-Баспа, 2002. – 320 б.
7 Ибраева А.С., Ибраева Н.С. Теория государства и права: Учеб. Пособие. – Алматы: Жеті жарғы, 2003. – 432 с.
8 Жоламан Қ.Д., Мұқтарова А.К., Тәукелев А.Н. Мемлекет және құқық теориясы. Алматы: Баспа. – 1998. - 256 б.
9 Өзбекұлы С., Қопабаев Ө. Мемлекет және құқық теориясы: Оқулық. – Алматы: Жеті жарғы, 2006. – 264 б.
10 Қазақстан Республикасының мемлекетi мен құқығының негiздерi. Оқулық. - Алматы, 2003. - 55 б.
11 Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме: Заңтану / жалпы. ред. басқ. А.Қ. Құсайынов - Алматы: Мектеп, 2002. – 336 б.
12 Сапарғалиев Ғ. Заң терминдерінің түсіндірме сөздігі - Алматы: Жеті жарғы, 1995. – 208 б.
13 Сапарғалиев Ғ.С., Ибраева А.С. Мемлекет және құқық теориясы: Оқулық. – Астана: Фолиант, 2007. – 336 б.
14 Конституционное (государственное) право зарубежных стран. Общая часть / Под. ред. проф. Страшуна Б.А. – М., 1996. – Т. 1. – 2. – 358 с.
15 Чиркин В.Е. Конституционное право зарубежных стран. – М., 1997. – 250 с.
16 Государственное право буржуазных и освободительных стран: Учебник. 2-е изд., пераб и доп / Отв. ред. Ильинский И.П. и Энтим Л.М. – М., 1988. – 368 с.
17 Чичерин Б.Н. Курс государственных наук. – М., 1895. – Т.1. - 125 с.
18 Тихомиров Л.А. Монархическая государственность. - ГУЛ: Облиздат, 1998. - 350 с.
19 Солоневич И.Л. Народная монархия. – Минск., 1996. – 325 с.
20 Алексеев Н.Н. Русский народ и государства. – М., 1988. - 255 с.
21 Ильин И.А. Соб. Соч в 10 томах. – М., 1994. – Т.4. - 540 с.
22 Черняев Н.И. Необходимость самодержавия для России, природа и значение монархических начал. Этюды, статьи и заметки. – Харковь, 1907. – 245 с.
23 Шапиро А.ЛД. Об абсолютизме в России // История СССР. – М,: 1968. - №5. – С. 70.
24 Коркунов Н.М. Русское государственное право. – СПб., 1914. – Т. 1. - изд 8. - 385 с.
25 Палиенко Н.И. Основные законы и форма правления в России (Юридическое исследования). – Харковь, 1910. - 365 с.
26 Табанов С.А. Салыстырмалы құқықтану негіздері. Оқулық. – Алматы: Жеті жарғы, 2003. – 464 б.
27 История госдуарсвта и права: Словарь –справочник / Под ред. М. И. Сизикова. – М.: Юрид., 1997. – 304 с.
28 Омельченко О.А. Всеобщая история государства и права: Учебник в 2 т. Т.1. – М.: Остожье, 1998. – 512 с.
29 Булгакова Д.А., Исатаев А.Ж. Мемлекет және құқықтық жалпы тарихы (оқу-әдістемелік құрал). – Алматы: Заң әдебиеті, 2004. - 228 б.
30 Решетников Ф.М. Правовые системы стран мира. Справочник. – М.: Юридическая литература, 1993. – 256 с.
31 Совершенствование института Президента в Республике Казахстан// Казахстанская правда. – 1995. - №16. - 11 апреля.
32 Данков Т. О новом конституционном статусе Президента// Казахстанская правда. – 1995. – 8 декабрь.
33 Мухамеджанов Э.Б. К вопросу о президентско-парламентской форме правления в Казахстане// Материалы научно-практической конференции «Развитие институтов демократии в Республике Казахстан в свете конституционной реформы 2007 года». – Алматы, 2008. – 274 с.
34 Ишемкулов Т. Институт президенства в Казахстане//Советы Казахстана, 22 апреля, 1995 года.
35 Қазақстан Республикасының Конституциясы: Қазақстан Республикасының 2007 жылғы 21 мамырдағы №254-Ш Заңмен өзгертулер мен толықтырулар енгізілген ресми мәтін. - Алматы: Жеті жарғы, 2007. – 136 б.
36 Нурпейсов Е.К. Политический портрет Казахстана// Бизнес и право. – Алматы, 1993. - № 1. - С. 8-9.
37 Мәмбетказиев Е. Казахстан будет готовить специалистов в лучших университетах США и Европы//Казахстанская правда. – 1994. - №12. - 29 марта.
38 Якубов Н. Институт президентства в Казахстане// Советы Казахстана. – 1995. - 25 апреля.
39 Малиновский В. Новый Казахстан: «от президентской формы правления к президентско-парламентской» //Материалы научно-практической конференции «Новый этап демократизации Казахстана – ускоренное развитие свободного демократического общества». – Алматы, 2007. – 216 с.
40 Лазарев В.В. Липень С.В. Теория государства и права. – М.: Спарк. 2006. – 458 с.
41 Ленин В.И. Очередные задачи советской власти. ППС. Т. 36 - М., - С. 165 – 208.
42 Локк Дж. Избранное. Т.2. - М., 1960. – 36 с.
        
        МАЗМҰНЫ
| | | |
| ... |
| ... | |
|1 ... ... ... ЗЕРТТЕУДІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ ҚҰҚЫҚТЫҚ | |
| ... | |
| | | ... ... түсінігі, белгілері және | |
| ... | ... ... ... ... құрылымы: унитарлық, федерациялық, | |
| ... |
| | | |
|2 ... ... НЫСАНЫ ТҮРЛЕРІ.................................. | |
| | | ... ... ... нысаны және оның | |
| ... | |
| | | ... ... ... ... және оның | |
| ... | |
| | | |
|3 ... ... ... типтері және оларды жіктеу принциптері | |
| | | |
| ... |
| ... | |
| ... ӘДЕБИЕТТЕР | |
| ... | ... ... өзектілігіне тоқталсақ. Қазақстан тәуелсіздікке ие
болғаннан кейін егемен мемлекет пен оның ... ... ... ... ... құқықтық негізді қайта құру қажеттігі туды. Осыған орай
Қазақстан Республикасы Конституциясының 1-бабында өзін ... ... және ... ... ... ... оның қымбат
қазынасы – адам және ... ... ... мен ... ... Қазақстан Республикасының Конституциясы басқару нысанына
бірнеше баптар ... ... ... ... Қазақстан
Республикасы – президенттік басқару нысанындағы біртұтас мемлекет деп
жариялайды. Сондай-ақ ... ... ... ... ... және ... тұтастығын, Республиканы басқару
нысанын өзгертуге болмайды делінген. Біздің курстық жұмысымыздың әрі ... ... да осы ... ... ... нысаны мемлекеттің сыртқы тұрпаты мен ішкі ... ... ... мемлекеттің құрылым нысаны және саяси режимнен
құралған жиынтық деп анықтасақ, соның ішінде басқару нысаны мемлекеттегі
жоғарғы ... ... ... оның органдарының өзара және
халықпен байланысын сипаттайды. Осы ... ... ... ... және курстық жұмыстың әрі қарай зерттеу пәніне
айналмақ.
Ғылыми зерттеудің ... ... ... ... ... тақырыбы
төңірегінде шет елдік және қазақстандық заңгерлердің еңбектері баршылық.
Соның ішінде курстық ... ... ... ... ... Венгеров
А.Б., Лазерев В.В., Новгородцев П.И., ... Б.Н., ... ... И.Л., Алексеев Н.Н., Ильин И.А., Черняев Н.И., және ... ... ... ... заңгер ғалымдардың ішінен С.С. Сартаев, Ғ.С.
Сапарғалиев, Т. Ағдарбеков, А.С. ... Қ.Д. ... А.К. ... ... С. ... Ө. ... Д.А. Булгакова, А.Ж. Исатаев,
В.А. Малиновский, Э.Б. Мұхамеджанов және тағы да ... ... ... ... мен ... ... жұмыстың негізгі мақсатын
мемлекет басқару нысанының теориялық-құқықтық ... ашу және ... ... басқару нысанының ерекшеліктерін көрсету болып
табылады. Осы мақсатқа жету үшін ... ... ... ... ... ... мен мемлекет нысанының түсінігін ашу;
- мемлекет басқару нысанының түсінігі мен түрлерін анықтау;
- президенттік басқару нысанындағы Қазақстанның билікті бөлу қағидасына
негізделе құрылуының ... ... ... ... ... ... жазу ... тақрыпқа арналған көптеген ресейлік және ... ... және ... ... ... ... жұмыста жалпы қоғамдық ғылымдарға ортақ және арнайы танымдық
әдістер: ... ... ... салыстырмалы, функционалды т.б.
қолданылды.
Курстық жұмысты жазу барысында ізденуші заң ғылымының белгілі өкілдері
С.З. ... С.С. ... З.Ж. ... ... Ғ.С. Сапарғалиевтің, А.С. Ибраеваның, Т.А. Ағдарбековтың,
В.А. Малиновскийдің, Э.Б. Мұхамеджановтың т.б. ... ... ... ... ... ... ... негізгі зерттеу объектісіне
мемлекет нысанына байланысты туындайтын қатынастар жатады.
Зерттеу ... ... ... ... пәнін мемлекет басқару нысанының
теориялық аспектілерін зерделеу құрайды.
Зерттеудің ғылыми жаңалығы. Зерттеу жұмысының ғылыми жаңалығы ... ... ... ... ... мен ... ... теориялық тұрғыда
ашылып көрсетілді;
- мемлекет басқару ... ... ... ... ... ... ... кеңінен талданды;
- Қазақстан Республикасының басқару нысанына сипаттама берілді.
Зерттеудің тәжірибелік ... ... ... ... ... оқу
орындарындағы заңтану мамандығындағы Қазақстан Республикасының ... ... ... ... және ... ... тарихы, шетелдердің мемлекет
және құқық тарихы, салыстырмалы ... ... ... ... ... ... қолдануға т.б. арнайы курстар бағдарламасын дайындауда
пайдалануға болады.
Жұмыстың құрылымы. ... ... ... ... ... үш
бөлім, алты бөлімшеден, қорытынды және қолданылған әдебиеттер тізімінен
тұрады.
1. ... ... ... ... ... ... ... түсінігі, белгілері және мәні
Мемлекет – өзінің билігін елдің бүкіл ... және ... сол үшін ... ... ... ... басшылыққа міндет
етілетін үкімдер шығаратын, егемендікке ие біртұас саяси қоғамдық ұйым.
Мемлекет ... ... ... ... ... ... ... бір даму сатысында пайда болып, мемлекет экомикалық, әлеуметтік,
құқықтық, психологиялық және ... ... ... ... ... ... ... Мемлекет – даму үстіндегі тарихы құбылыс.
Қоғамның дамуымен қатар мемлекете өзгеріске ұшырайды оның мүдделері мен
мақсаттары, басқару құрылымдары мен ... ... ... ... ... ой ... ... өзінің анықтамасын беруге талаптанып,
ол үшін негізінен солкезеңдердегі нақты мемлекеттердің ... ... ... пайдаланды.
Мемлекет – қоғамдық дамудың жемісі. Адамзат қоғамының белгілі бір ... ... ... ... ... әлеуметтік, құқықтың,
психологиялық және басқа зандылықтардың салдарынан ... ... ... ... ...... ... өзінің қалып тасуына
қажетті жаңа (айрықша) мүмкіндіктерде ие ... Бұл ... ... ... ... ... қалыптастыруларды, ғылымды,
халықаралық байланыстарды дамытудан тұрады.
Түрлі тарихи кезеңдерде ғылыми ой мемлекет түсініге ... ... ... ол үшін сол ... ... ... ... объективтік факторларды пайдаланады. Барлық
өткен, кәзіргі және болашақтағы ... ... ... ... ... мен ... ... жалпы түсінікті анықтау мүмкін емес.
Мемлекеттің даму барысының әр кезеңдерінде, ... ... ... жағдайлар басқа мемлекеттерге тән емес бірқатар ерекшеліктері мен
спецификалық белгілері туғызады. Сонымен қатар, әлемдік ғылым мен ... ... әр ... белгілерге ие. Бұл белгілердің өзара
әсерлері мен жиын ы мемлекет ұғымының келесі анықтамасын беруге ...... ... ... ... ... және ... сол үшін арнайы басқару аппаратын ұстайтын, ... ... ... шығаратын, егемендікке ие біртұтас саяси қоғамдық ұйым.
Мемлекет саяси ұйым. Қоғамда көптеген саяси ұйымдар болуы ... ...... ... қоғамды қамтып, негізінен, соның ... үшін ... ... ... ұйым. Мемлекет қоғамның атынан қоғамның
ішінде де, ... ... да ... ... ... ... өміріне тікелей және жанамалай әсер ... ... және ... ... ... оны ... белгілері бар:
1 Мемлекеттік егемендік. ... ... ... бірі – ... ... тәуелсіз болады, оларға бағынышты емес. Мемлекет
өзінің ішкі және сыртқы саясатын өзі ... өз ... ... Билеуші органдар. Мемлекеттің ерекше билеушу, ... ... ... органдарында тек басқару қызметімен ... ... ... ... жаңа ... қамтамасыз ету
үшін мемлекет әскер, полиция құрады. Сыртқы жаулардың жансыздарынан сақтану
үшін қарсы барлау ұйымдастырады.
3 ... ... қор. ... органдарын, оларды істейтін
қізметкерлерді қаражаттандыратын оның арнаулы материалдық қоры болады. Ол
қорды мемлекет ... ... ... және оны жинайды
4 Аумағы. Мемлекеттің ... ... ... ... Сол ... ... өз қызметін атқарады, билік ... өз ... ... барлық күш-қуатымен сақтап, қорғауға тынымсыз әрекет
жасайды. Мемлекеттер арасында қарамақайшылықтар, келіспеушіліктер, соғыстар
көбінесе осы жер, аумақ мәселесіне ... ... ... ... ... белгілерінің бірі – құқықтық
жүйенің қалыптасуы. Басқарылатын қоғамдық қатынастарды ... ... ... ... тәртіп орнату үшін құқықтық ... ... ... ... ... ... өкілеттігі бар органдар болады.
Мемлекет мәнін анықтау да оның ... ... ... ... тап ... орнату құралы ретінде түсіну орын алды [1]. ... ... ... да ... ... . ... ... мемлекет мәнін
анықтауда оның қоғамның саяси, ... ... ұйым ... және ... ... ... өндіріс әдісі т.б. түсініктер
қолданылды.
Қорыта айтқанда мемлекет мәнін кең және тар мағнада анықтауға болады.
Кең мағынада ... ... ... ... ... ұйымы,
адамдар бірлестігі ретінде айқындауға болады. Тар ... ... мәні ... ... ... жүйесі, басқару аппараты түрінде
көрінеді [1, 102 б.].
В.В. Лазерев ... ... ... және ... ... атты ... [2]. Мемлекет мәні - осы құбылыстағы басты ... оның ... ... ... ... ... және ... Сонымен қатар мелекет мәнін түсінуде таптық тұрғыда қарау аз,
сондықтан мемлекет теориясының басқа түсініктерін пайдалануға ... ... т.б) ... кезде әлеуметтік мектептер мен ағымдарға сипаттама бергенде
мемлекетке дегден екі жақты басты көзқарарс – ... және ... ... ... ... ... әлеуметтік тұжырым , әсіресе жаңа
ғылыми және оқу пәні ... ... ... ... және қабылданғаннан соң
ғылымда тұтастай үстемдік ала бастсды.
Мемлекетке анықтама берудің заңдылық – ... ... шет ... жиі ұшырасады. Онда заңды ... ... және ... ... қызметінің қажеттілігіне баса ... Шет ел ... ... ... да анықтамалары толып
жатыр, олар оның әр қырына баса ... ... ... ... ... ... сипаттама беру байқалады. Оны жақтаушылар мемлекетті
тікелей және кері байланысты ақпаратқа таңылған жүйе ретінде ... ... ... ... ... соң одан ... ... тиіс. Оларды халық әрқалай ... ол ... ... ... ... ... содан соң үздіксіз жаңа цикл,
т.т. басталады дейді.
Мемлекет туралы айтылғандарды байқасақ – мемлекет белгілі бір ... ... ... ие, оның ... ... ... ... аппараты болады деген пікірді білдіреді. Қорыта
айтсақ, мемлекет- қоғамдағы ... бір ... ол ...... ... ... ... халқын қамтиды.
Мемлекетке қысқа, әрі жан-жақты анықтама беру мүмкін емес, ол - ... көп ... ... Қәзіргі мемлекет – қоғамдағы ... ... ... ... ... және ... ... орындау
қажеттігінен туған ұйым. Оның ерекше жария билігі және қоғамды басқаратын
мамандандырылған ... ... Ол ең ... ... ,саяси және
идеологиялық жағынан үстем әлеуметтік топтың ... ... ... бір ... ... ... ... арасында төрелік қызметті
орындайды. Бұл ұйым, ең алдымен, халықты әкімшілік ... ... мен ... ... негізінде құрылады
1.2 Мемлекет нысаны түсінігі, құрылымы: унитарлық, федерациялық,
конфидеранциялық
“Мемлекет” – түсінігін ... ... ... ... – оның ... ... ... Кез келген тарихи кезеңдегі
мемлекеттің нақты нысанының ... ең ... ... және
мемлекеттік өмірдің жетілу дәрежесімен, ... ... ... және ... ... Басқа сөзбен айтқанда, мемлекет
нысанының категориясы оның ... ... ... және ... ... ... халықтың мәдени деңгейі, ұлттық
ерекшеліктері, тұрғылықты жердің табиғи ... және ... ... әсер етеді. Мемлекет формасының спецификасын мемлекет пен ... ... емес ... (партиялар, кәсіптік ұйымдар,
қоғамдық қозғалыстар, шіркеу және басқа ұйымдар) өзара ... ... ...... ... мемлекеттік құрылым нысанында
бейнеленген мемлекеттік басқаруды ұйымдастыру.
Түрлі елдердегі мемлекеттік нысандар тек ... тәни ... ие; олар ... даму ... жаңа ... ... ... және әсер салдарынан жетіле түседі.
Мемлекет туралы ұғым мемлекеттанудағы ең ... ... ... ... ... жағынан алып қарағанда мұның
маңызды екенінде сөз жоқ. И. Канттың өзі де дер ... ... ... ... ... оны ... ... бастамалық
негіз ретінде қарастырған [3]. Күні кеше ғана ... ... ... ... ... мен ... ... практика бұл
санаттардың өз дәрежесінде бағаланбағанын айғақтайды. ... ... ... ... ... ... ... құқық
нысандарының да) қатаңдығы мен айқындығы саяси бағыт-бағдарларды іске
асырудағы субъективизм мен ... ... ... ... ... ... ... кезіндегі көптеген авторлар өз
еңбектерінде мемлекет «мазмұнын», әсіресе оның «таптық» ... ... ... Бұл ... мазмұнның ... ... ... ... ... өзі ... ету ... және білдіру екеніне, сол нысанның тек өзі ғана (басқа
емес) мазмұнға ие екеніне көбінесе көңіл бөліне ... ... алға ... ... ... да ... ... өздерінің жеңіл қолдылығымен мазмұнға жатқызып келген
болатын. Алайда, көптеген елдердің тарихы ұлттық күйреуге апарып соқтыратын
өте қатал әлеуметтік-саяси ... ... тек қана ... ... оның өз ... ... ... онда да, олардағы
күштердің тірі күйінде, аман-сау ... ... ... опат ... ... ... аман алып қалғанын көрсетіп отыр.
Мемлекеттегі орнықты және тұрақты болып келетіннің барлығы ең алдымен
және көбінесе оның ... ... ... үйлестіре сәйкестенген
«нысаны» ұғымының білінуі көп бейнелі болып келеді. ... ... ... бір ... киім ... ... ... оның құрылымына дейінгі аралықты қамтиды. Заң салаларының
жария ... ... оны ... ... ... ... ... алатыны біздің заманымыздың қатты сырқаты.
Сол кездің өзінде-ақ тұтасқан, бөлінбейтін ежелгі ... ... нақ ... бастаудың өзі бөліп алған болатын, сондықтан
да мемлекет өзінің пайда болуы хақында нақ нысанға ... ... ... ... ... өзін ... бастаудың магистралдық
бағытына тең болатын. Көптеген жүз жылдар бойында, антикалық заманнан ... ... ... ... ... өз ... ... тұсы
етіп екі мәселені ылғи да есте ... ... ... және осы ... ... қандайларын білетін еді, аталған халыққа дәл осы өтіп
жатқан кезеңдегі уақытта мемлекет нысанының белгілі ... ... ... ... болар еді ?
Ежелгі гректердің нысан мәнісінің маңызын атап көрсетуі кездейсоқтық
емес. Мысалы, Платон нысан жөніне айқындаушы, ... рөл ... ... ... оның ... ... ... алып қарастыруға болмайды. Осы
аталым этимологиясының өзі соны нұсқап ... тұр ... ... ... ... [5] өзінде нысан мазмұнынан бұрынырақ заң ... да, ... да ... ... ... білуде)
және антропологияда да (адам жанының жоғары рухани қабілетінің «бөлінетіні»
мен оның ... ... ... ... ... және ... байқаймыз.
Қазіргі уақытта нысан деп мемлекеттік билікті ... мен ... ... ... ... ... ... да философиялық санаттар
тәрізді мемлекет нысаны да өзінің мазмұнымен тығыз да нық ... Осы ... ... ... оның ... ... ... мүмкіндік берсе, оны кім жүзеге асырады деген сауалға
жауап тапса, онда ол мемлекет нысанын зерделеу ... ол ... ... ... оның өзі ... ... арқылы
атқарылатынын, бұл органдардың құрылу тәртібінің ... ... ... мерзімдерінің қаншалықты ұзақтығын, ең соңында мемлекеттік
биліктің жүзеге асырылуы қандай тәсілдермен ... және тағы ... ... басы ашық ... ... ... мемлекет нысанының теория жүзінде
ғана емес, оның практикалық саяси мәнісінің бірінші дәрежеге ... ... ... қалай ұйымдастырылып, қалай жүзеге асырылып
жатқандығынан мемлекеттік басшылықтың нәтижелілігі, басқарудың ұтымдылығы,
үкіметтің мәртебелік беделі мен ... ... және ... ... заңдылық пен құқықтық тәртіптің ахуалы, жайы мен күйі
көрініп тұрады. Міне ... ... ... аса ... саяси
аспектісінің осыларға байланысты болып келетін себебі осы. Мемлекет нысаны,
яғни мемлекеттік биліктің құрылымы, оны ... ... ... ... әртүрлі аспектілер түрінде көрінеді. Біріншіден бұл мемлекет пен
басқарудың жоғарғы органдарды құру және ұйымдастырудың белгіленген ... ... – бұл ... ... ... ... тәсілі,
орталық, регионалдық және жергілікті билік пен басқарулардың өзара
қатынастарын ... ... ... - бұл, ... ... жүзеге асырудың әдістері, амал-жолдары. Сонымен мемлекет ... үш ... атап ... ... ... ... ... нысанынан және мемлекеттік, саяси ... ... Осы ... мемлекет нысаны жөніндегі түсінік
бірден қалыптаспаған. Ұзақ уақыттар бойы бұл түсінік басқару ... ... ... ... ... деп есептелініп жүрді де, кейінірек
оған саяси режим, ... ... ... те қоса қарастырылатын
болды. Ғылыми басылымдардағы дискуссияларда - ... ... ... ... ... жүрді. Онда мемлекет нысаны жөніндегі
синтетикалық ұғымның ... ... ... ... ... ... Қалай болғанда да, мемлекеттік билікті ұйымдастыру
жөнінде бүгіндері ең көп тараған концепция (пікір) үш ... ... ... және ... ... біріктіре тұтастырып тұрады.
Мемлекеттік нысанға бөлу көзқарасының тәжірибелік мәні бар және де ол
оқу мақсатында кеңінен пайдаланады. Оны ... ... ... ... ... ... ... назар аударылды. Бірақ
іс жүзінде бұл тұтастық та жүйенің ішкі ... және оның ... ... ... ... ... жүйе ... емес, оның элементтерін ойланбай қоса салу болып ... ... ... ... оның ... арқылы беріледі де, ал түрге
анықтама беру жалпы философиялық ... ... ... жүр. Мұндай
көзқарасты мінсіз деуге болмайды, тіпті соңғы жылда кейбір ... ... ... түрі мен ... ... ... ... қоймай, “мемлекет түрі” деген кең ұғымды терминді де ... ... тек ... ғана ... ... үш ... ... беретін мемлекет тұрпатының ... ... ... ол өз ... ... ... сақтап қалатын болды. Кез келген
мемлекет нысаны оның мазмұнымен анықталады, ... ... ... ... ... ... Ондай мазмұн мемлекеттік билік екені
белгілі, мемлекеттің бір немесе өзге де түрі мемлекеттік ... ... ... ... құралады. Осы мақсатпен мемлекеттік органдар
құрылады, ... бір ...... ... ... ... ... асырудың бір немесе өзге де әдістері қолданылады.
Соған қарамастан, мемлекет ... ... ... ... ... анықталмайды, ол соңғысының нақты әлеуметтік мазмұнына да тәуелді
болады. Солай десек те, ... мен ... ... ... ... ... атап ... жөн.
Зерттеушілер мазмұн мен нысанның ... ... ... ... ғана шектеледі. Егер тереңірек талдау жасайтын болсақ,
мемлекет мазмұнының ... ... да бар. Ол ... ... ... ... ... шешуге қажетті кадрлар құрамы бар байланыстар
қарым-қатынасын, экологиялық проблемалардан, ... ... ... қатынастарды да өзіне кіріктіріп отырады. Тіпті
әлеуметтік мазмұнның өзін, бұрын жиі ... ... мен ... қатынастарына ғана апарып тіреуге болмайды. әлеуметтік мазмұнға
ұлттық, этникалық қатынастар да, халқының этникалық құрамы ... ... ...... қатынастар да, әйелдер жағдайына
қатысты проблемалар да, т.с.с. кіреді. Бұлар бір немесе өзге де ... ... әр ... өз ... ... ... бар ... құрамы бұлар жоқ жерде мемлекеттік аппаратты өзгеше құруға
мүмкіндік ... ... ... мен ... ... және ... ... мәселелерімен тығыз байланыста болады, оның өзі өмірде
өзіндік басқару нысан бар ерекше ... ... ... ... ... ... оған ... мектеп немесе медициналақ округтер
секілді АҚШ-тың да, Жапонияның да әкімшілік аумақтық бөліністерінің жалпы
жүйесіне ... ... мен ... ... қатынастарына
байланысты жағдай мұсылман елдерінде мемлекеттің ерекше нысанын туғызды.
Мысалы, әйелдердің ... ... ... ... ... отыру мүмкіндігінен айыру.
Көп жағдайда нысанның бір немесе өзге де ... ... ... ... оның мазмұнына мүлде тәуелді болмайды, олар басқа
факторлардан – ... ... ... ... ... ... үстемшіл жекне тұлғалардың ниет еткен
әрекетерінен көрінеді.
Қазіргі кезеңде мемлекеттің басқару нысанының ... ... ... ... жүйесі бар. Біз бұл жерде ... ... ... ... ... ... мемлекет теориясындағы
қырын ашып көрсетуді мақсат етіп отырмыз. Ал егер бұл мемлекеттік ... ... даму ... ... ... оның ... өз бастауын
тереңнен тартады. Қоғам ... ... ... сәйкес сол кезеңдегі
мемлекеттік басқаруының нысанының қоғамдағы атқарған қызметіне байланысты
және сол ... ... ... ... байланысты, яғни
қоғамдық сананың қабылдауына байланысты әр түрлі мәнге ие ... ... ... ... мемлекеттің басқару нысанының теорияда белгілі бір
орныққан түсініктері айшықтала бастады.
Егер, қазіргі кезеңдегі мемлекеттің ... ... ... ... ... мемлекет теориясында басқару нысаны мемлекеттік
биліктің ... ... ... ... ... ... ... арасындағы биліктің бөлінуі ретінде қарастырылады. Басқару нысаны:
мемлекеттің ... ... және оның ... ... екенін білуге;
әртүрлі мемлекеттік органдардың арасындағы қарым-қатынастың құрылымын
білуге; мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... анықтауға мүмкіндік береді. Аталған
белгілерге сәйкес ... ... ... ... болып
бөлінеді.Отандық заңгерлердің мемлекет басқару нысанын ... ... ... қазақстандық белгілі ғалым Т. ... ... ... ... ... ... түсінік береді: “Мемлекеттің
басқару нысандары - мемлекет ... ... ол ... ... ... оның ... құрылуынадағы тәртіпті және
олардың тұрғындарымен қарым - ... ... [6, 105 б.]. Тағы ... еңбектердің бірінде мемлекеттің басқару нысаны былай қабылданады:
“Форма правления – это способ организации верховной ... ... ... ее органов, их взаимодействие между собой и населением,
степень участия населения в их ... ... ... оны ... талдауға
ұмтылады: Форма государственного правления дает возможность ... ... ... ... ... ... ... и порядок их
внутреннего построения: порядок ... ... и ... ... ... ... ... верховной
государственной властью и населением страны; степень участия населения ... ... ... ... ответственности государственных
органов перед государством” [7, с. 32 -33]. Тағы бір сүбелі ... ... ... ... оның жоғарғы, ... ... ... ... олардың қарым-қатынастары қандай
принциппен қалыптасады, халық оларды сайлауына қандай түрде қатысады ... ... ... ... ... арасында басқару формасы
маңызды элемент болып саналады”, - деп түсіндіріледі [8, 36 б.]. Еліміздегі
тағы да бір белгілі ... ... ... ... ... ... қоғамда жоғарғы мемлекеттік биліктің ... және оған ... ... айтады [9, 31 б.]. Кішігірім мына ... ... ... ... ... ... деңгейінің әртүрлі
екендігін аңғарамыз. Сонымен қатар, белгілі бір ортақтықтың да бар ... ... ... ... ... басқару нысанының теорияда
өте өзекті және ауқымды мәселе екендігін аңғартады. Мемлекеттің басқару
нысанын дұрыс ... ... ғана біз оның ... ... сала аламыз
және оның дұрыс жүзеге асуының негіздерін қалаймыз. ... да ... ... және ... ... ... екендігі сөзсіз.
Әрине, шын мәнінде Президенттің, Парламенттің және Үкіметтің қарым-
қатынасы негізінде анықтау өте ... ... ... ... ... атқармайтындығын кездестіруге болады. Сонымен қатар,
кейбір мемлекеттерде Үкімет ... ... ... ... ... ... ішкі мәні де ... кетуі мүмкін. Ойымызды
қорыта келгенде жалпы ... ... ... ... элементі ол билік
тұтқаларының ұйымдасуы және осы ... ... ... қарым-қатынасын
сол билік тұтқаларының халықпен арадағы байланыс ... ... ... ... басқару нысанының дамуы да сан ғасырлық тәжірибенің
сыннан өткен жолының көрінісі болып табылады. Мемлекеттің ... ... ... ... тән: ... ... ... нысаны,
жалпы биліктің ұйымдасу негізін көрсетеді;
Екіншіден, биліктің арақатынасын;
Үшіншіден, биліктің жүзеге асуының сипатын айқындайды.
Мемлекеттің басқару нысаны қоғамдық ... ... ... тарихи
дамып отыратын, әрбір қоғамның ... сай ... ... ... ... ... ... деген түрге
ажыратылатын жиынтық ұғым болып табылады.
Мемлекеттiк құрылыс нысанын қарауға ... ... ең ... оның ... ... ... тағы бiр ... (басқару нысаны және
мемлекеттiк саяси режимнен басқа) болып табылатындығын айта кету ... ... ... ... ... ол ... iшкi құрылымын, ондағы
ұлттық-мемлекеттiк, аумақтық-мемлекеттiк құрылулар мен ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттiк
билiк пен жаңа ғана аталып өткен ... ... ... ... ... ара ... ... Мемлекеттiк құрылыс
нысанынынң маңызы аса зор: оны қарамайынша ... пен ... ... ... шешiлуiнiң демократиялық
дәрежесi мен мемлекеттегi орнын ... ... ... саясаттың
ықпалдылығы мен тиiмдiлiгiн анықтау, ал көп ұлтты ... ... ... мен ... ... ұлт ... ... сипаттау
қиынға соғады [10, 55 б.].
Мемлекеттің құрылыс нысаны - мемлекеттік биліктің әкімшілік-аумақтық
ұйымдастырылуы, ... және оның ... ... ... ... ... ... сипаттары. Мемлекеттің құрылыс
нысаны көпшілік ... ғана ... ... ... Одан басқа да маңызды
сипаты-халықтың аумақтық ұйымдасуымен де байланысты.
Өзінің бір қарағанда абстрактілі тәрізді ... ... ... нысаны азаматтардың құқықтары мен бостандықтарына ең
тікелей түрде ықпалын тигізеді. Дер кезінде және ... ... ... ... оның ... едәуір түрде тұрақты болуын, жемісті қызмет
атқаруын бірталай шамада қамтамасыз етеді. ... ... ... ... ... табу ... жіберілген, олардың сипаттары мен
алдарында тұрған міндеттеріне сай келмейтін жаңылысулар мен қателіктер ... ... бірі ... ... ... ... ... тұрғысынан
қарағанда мемлекеттерді унитарлық (біртұтас мемлекеттік ... ... ... ... ... салыстырмалы
мемлекеттер одағы, одақтас республика, кантон, штат, жерлер және ... ... ... тәуелсіз мемлекеттер
достастықтары) жєне басқада нысандарға ажыратамыз.
Саяси тәртіп дегеніміз (басқарудың және ... ... ... нысандары сияқты) оның мәндік-мазмұндық жағы көрінетін, мемлекет
құрылымын және оның ... ... ... ... жиынтық түсінік
ретіндегі мемлекеттік нысанының компоненті болып табылады. Мемлекеттік-
саяси тәртіп деп ... ... ... ... реттеу және ықпал
ету әдістерінің жиынтығын ... ... ... ... бостандық
дәрежесі туралы, мемлекеттік механизмнің түрлі буындары арасындағы ... және бір ... ... ... ... жағынан
партиялардың, қоғамдық бірлестіктер мен халықтың арсындағы өзара ... ... ... ... ... ... ... Мемлекеттік билік ету әдәістерін зерттей отырып, жеке тұлғаның
нақты мәртебесі туралы және ... ... ... ... ... құқықтары мен мүдделерінің кепілдік және қамтамасыз
етушілік деңгейі туралы ... ... ... және ... ... мемлекеттік-саяси режимді
көбінесе саяси деп ... Бұл, ... ... дәл ... ... ... ... әдістерінен басқа, саяси партиялар қызметінің, қоғамдық
бірлестіктер мен бұқаралық қозғалыс әдістерін де ... Егер ... ... ... онда режимнің не екендігін түсіндіру
мемлекеттік проблематика шеңберінен ... ... деп ... ... ... НЫСАНЫ ТҮРЛЕРІ
2.1 Монархиялық басқару нысаны және оның түрлері
Монархия – грек сөздігінде жеке өкімет деген мағынаны ... ... тек ... ... ғана ... емес, қазіргі жағдайда өсиет
арқылы қалатын өкімет. Бұл ... ... ... көп ... ... құдай қалаған адам). ... ... 1845 ... ... ... ... ... Монархияның тарихында феодалдар монархтың
бұғырды өздеріне және ... ... ... көп ... күш ... ... ... отырған. Бұған дәлел ретінде монархиялық мемлекеттердің
Конституцияларын айтуға болады. 1946 ... ... ... 1 ... ... ... ... және халық бірлігі
болып оған егемендік үкімет ... деп ... Ал, 1878 ... Испания Конституцияның 56 бабында «Мемлекеттің бірлігі ... ... деп ... ... – жеке ... ... билік құру билігі –
басқарудың ежелгі замандардан бері бар ... ... ... ... ... ... ... болады. Мұнда мемлекеттік билікті
қолбасшылар, дамып кеткен немесе көршілес қауымдардың ... ... ... ... ... ... ұйымдастырушылары
қолдарына алып кететін.
Біздің жыл санауымызға дейінгі 344 мың жылдықтардың арасында ... ... ... ... ... ... алғанда әлі
жіктері ашыла қоймаған «неолитикалық» революцияның нәтижесінде пайда болған
қоғамдардың ұйымдарында басқарудың монархиялық формасы ... ... рет ... ... ... қоғамдарда билікті
ұйымдастыру жоғарыдан төменге қарай барынша ... іске ... ... ... ... болды, ауыл шаруашылығындағы барынша қатаң
тәртіпке, диханның рухани ... ... ... ... ... ... жалпы әлеуметтік және әлеуметтік-таптық қызметін-еңбектің
есебін жүргізу, оның ... ... ... қорларын жасау, бірлесіп
жасайтын жұмыстардың «иррегациялық, діни ғимараттар салу ... ... және ... қоғану, ақпараттық қызметтер құру, діни мерекелер
өткізу, салықтар, адамдар жинау секілді жұмыстарды тиімді жүргізді. ... ... жеке ... ... ал ... ... жұмыстарды басқашыларды тағайындады. Билік құрудың мұндай сатылары
басқарудың тиімді жүйесін құруды жеңілдетті. ... ... ... ... ... ... ... алғашқы қоғамдардың басқа
мүшелері басқарудың белгілі бір деңгейінде даулы мәселелерін шешіп ... ... ... жоғары сатыдағы органдардың шешуіне ұсынатын. Әрине,
ұйымдарға қанағаттанбағанда ғана осындай жүргізу пайда болады.
Ал монархтың өзі, басқарудың өзі бір ... ... ... құруды ұйымдастыру және іске асыру мәселелерімен айналысты. Ол ... ... ... бастапқы сатыларында ... ... ... ... ... діни ... ... Монарх өзінің министрімен де, басқа чиновниктермен де ақылдасатын.
Басқарудың монархиялық формалары ... әр ... ... және
әр түрлі замандарда билік ... сан ... ... ... ... ... мемлекеттердің тарихына король, перғауын тақсыр, князь,
шах, әмір, радж, император, ... ... ... ... атақтар арқылы
кірді.
Басқару формасы ретінде монарх адамға басы ашық заңдық ... ... ... ... ... қосушы, олардың мемлекетке біріктірушісі
деп саналады. Сондықтан, Францияның монарх-корольдерінің: «Мемлекет деген –
мен», – деуі тегіннен ... ... ... бұл ... заң ... ... Іс ... олай емес. Әдетте монархтардың ... ... ... ... жер құлдары, шаруашылығы, (кейде ... өте көп ... ... да, ... семьясын мүлік жағынан қайтамасыз
етті. Ал ол мемлекетке байланысты, оның басшысы, өкілі ретінде ... ... ... жеке өзі ... Әрине, бұл мемлекеттегі барлық
нәрселерін оның өзі ... ... сөз ... ... атап ... ... ... іске асыратындар – көптеген кеңесшілері,
министрлері, чиновниктері, қызметшілері болды. Олар ... әр ... ... Ал ... аса маңызды мәселелерді шешеді. Барлық
билік соның қолында. Оның билігі ең жоғарғы ... және ... ... Ал бұл әр ... ... ... өкілдік бергенмен, басқару
аясын бөлгенмен, монарх кез келген мәселені шешу ... өз ... ... ... сөз. Ол мемлекеттегі ең жоғарғы билік иесі.
Әдетте, оның билік құруына шек жоқ, оған діни ... ... ... ... ... ... ... соның ішінде сот саласына да
жүреді. Монарх сот ұйымдарына байланысты шағымдары ... ең ... ... ... есептеледі.
Дегенмен, монарх мәселелерді шешкенде формалық тұрғыдан қарасақ, заң
жағынан да, ... адам ... те, іс ... ол ... саяси және
ұлттық күштердің ықпалына душар болды. Көптеген елдерде мұндай ықпалдар заң
жағынан бекітіліп қалады. Дегенмен, ... ... ол ... ... жеке басының көңілінің соғуы бойынша ұйымдар қабылдай
салады.
Монархиялық билік, әдетте, кейінгі ұрпаққа мұра бойынша көшеді. ... ... ... ... ... тәртібі әр түрлі (мысалы, мұра тек ер
адамдарға ғана беріледі, мұра ... ... ең ... ... т.б.). Бәріне бірдей нәрсе – ... бір ... ... ... халықтың ешқандай қатынасы жоқ, өмір бойына бекітілген мұндай
тәртіпке қатынаспайды.
Монархқа берілген үкімет билігінің мерзім шегі жоқ, ... тек өлім ... ... өкілдікпен айырады. Керісінше, таққа өмір бойы отыру билік құру
заманы, тіпті монархтың өмірінің өзі ... тыс және ... ... арқылы қысқартылатын. Монархиялық басқарудың мерзім жағынан ... ...... ... алдын ала мерзім қойылмау деген
сөз. Тарихта ұнамаған ... ... ... өлтіру немесе оларды басқа
адамдармен ауыстыру фактілері аз болмаған.
Монарх ешкімге жауап емес бермейді. Бірақ, ... ... ... ... қамын ойламайтын барлығын өз бетімен жіберген адам ... ... ... тарихта сирек ұшырасады. Әдетте, монарх өзінің басқару
жұмысының нәтижесі үшін нақтылы саяси және заң жүзінде жауап ... ... ... ... ... ... ... Дегенмен, тарихта
революциялық жағдайларға байланысты халық монархты жауапқа ... ... ... ... басқарудың монархиялық формасын заңдық
белгілері – ... ... ... ... ... формасы. Сөз жоқ,
нақтылы тарихи жағдайларда басқаша ... және ... ... ... ... болған. Мұндай белгілердің әр түрлі ұшырасуларына
байланысты ... да әр ... ... ... ... ... және ... сонынан ішінде конституциялық монархия.
Бұл форма киіннен пайда болған ... ... тән, ... индустриялдық құрылымға өту барысында пайда болған.
Бұл форма монархтың жеке қолының астында барлық мемлекеттік ... ... ... тән ... ... өзі заң ... ... қызметке басшылық жасайды. Бұл қызметке өкімет өкілдерін
тағайындайды және өзі де өзін сатып өзі ... ... ... тән ... халықта ешқандай мекеме болмайды,
барлық мемлекеттік билік монархтың қолында. Ол заңдар шығарады, ... ... және ішкі ... ... Салық жинайды және оны
жұмсайды және мұның бәрін кісі жасайды, ... заң ... ... ... мемлекеттік формасы арқасында монарх озбырлық
жасайды, ... ... ... ... ... сойылын соғушы және
мүдделерін қорғаушы күйінде қалады.
Монархтың өкіметіне шектеу ... ... ... ... ... ... діни шектеулер болмайды.
Монархтың қарамағындағылар заңдық құқыққа тек қана монархтың ... бір ... ... ... жағдайы және бұл құқықтарды
таңдатқан жағдайда жүзеге асырады. Қазіргі жағдайда ... ... (өте ... ... Бұған мысал ретінде Сауд Аравиясын, Оманды
айтуға ... ... ... ... ... ... қабылдау
құқығына ие. Бірақ бұл актілер толық Конституциялық мағына бере алмайды.
Мұндай Конституцияға 1972 жылы Катарада қабылдамаған ... ... ... Сауд ... ... ... шоғарғы діни қоғам деп
есептеп бұл жағдай оның ... ... ... ... ... шектеулерге келіп тіреледі, мұнда ерекше роль басқарушы
жанұяға, ... ... шешу ... жүргізіледі.
Монархиялық өсиет монархтың тікелей ұлын сайлаумен шектелемейді, қажет
болған жағдайда монархтың таңдап бас тартуға мәжбірлей алады.
Мысалы, құл ... ... ... ... шек ... абсолюттік монархияның басқару формасы ретінде гүлденген заманның
негізінен орта ғасырлар. Теократиялық монархия – абсолюттік монархияның бір
түрі, мемлекеттің басшысы ... әрі діни ... ... қатар
ұстайды. Кейбір мемлекеттерде буржуазиялық қарым-қатынастардың дамуына
байланысты конституциялық ... ... да ... ... ... етуші тап буржуазияның мүдделерін қорғауға мәжбір болды.
Бұл шектеулі және Конституцияның ... ... ... ... форма. Мұнда біз өкіметтің алғашқы ... ... ... ... ... органын атқарушы өкіметтен бөлінгендігін
қарастырады.
Мұнда заң шығарушылық ... ... ... ... ... бір ... ... беруімен бағайындалған парламентке
берілген.
Атқару қызметін монархқа тікелей өзі басқаруға немесе өзі тағайындаған
өкіметтің басқаруына ... ... ... тікелей монархтың өзіне берілген. Алайда заңдар
парламентпен қабылданғанын монархтың ... ... ... енбейді және
де ерекше жағдайда монарх өзі жарлықтар шығаруға құқылы.
Шектелген монархияның формалары әр түрлі. Орта ... ... ... ... мен ... ... ... өкілетті
мекемелері – парламенті пайда болды. Мемлекеттік билік екі жақты ... ... заң ... да, іс ... де ... ... саласында
тәуелсіз бола тұрса да, парламенттің қызметімен есептесуіне мәжбүр болады.
Бірақ, мұндай үкіметтің жұмысы ... ... ... ... бар қуатымен әсер ететін: оның заңдарының қолдануына тыйым
салатын, ... ... ... ... ... бар болатын,
парламентті тарқатып жібере алатын. Дегенмен, монархия кезіндегі ... ... құқы ... Заң ... орган ретінде монарх онымен
есептесуге ... ... ... тән ... – монархтың заң шығару ... ... ... заң ... шек қою. Монархтың формальді
түрде алғанда үкімет басшысын, министрлерді ... ... оның ... ... парламенттің алдында жауапты. Монарх шығарған
құжаттар ... ... ... ... ... тұсында, ең
бастысы үкіметтік роль атқарады, символ халықтық мемлекеттің өкілі ... ... ... ... ... басқару формасы ретінде заңдық қана емес, сондай-ақ
әлеуметтік-психологиялық белгілерді ... ... ... ... ... өкімет билігі құдайдың өзі берген билігі ... Ал ... ... өз ... ... оған ... өзі ... қойған адам ретінде есептеледі. Монарх алдың санаға сүйенеді ... ... ... өзін ... бір ... барлығымызға қамқор», адамдар
тең емес, олар мүмкіндік жағдайы, атақ-даңқы, әлеуметтік сатыларда алатын
орны бойынша бағаланады. Монархияның ... ... ... ... оған
деген сенім мен сүйіспеншілікке, ақ көңіл патшаға деген үмітке сүйенетін.
Дегенмен, монархия ... ... ... шен ... ... сана ... алғанда консервативтік сана, оған тән нәрсе
шыдамдылық, қазіргі бар дәстүрлерді, мінез-құлық ... ... ... ... ... ... саналатын монархия биліктің оны
ұйымдастыруы мен іске асырудың қоғамның әлеуметтік-психологиялық жағдайының
күрделі қорытындысы.
Әрине, оны ... дами келе ... өзі ... ... орын ... өмірі озған басқару формасы деп ойламауы керек. Осы күнгі заманда
басқарудың ... ... ... ... ... аз ... ... саяси басшылардың атаулары бөлек болғанмен, іс жүзінде ... ... мен ... ... кейбір социалистік
мемлекеттердегі коммунистік партиялардың бас секретары) ие болып ... ... ... ... ... ... ұрпаққа мұра ретінде
қалатынын ескерсек, биліктің көшіп отыруының тұрақты және ыңғайлы тәсілі
болып алады, ... сын ... ... ... ... ... «қызмет» істейді. Монархия көптеген халықтар үшін билікті
ұйымдастырудың және іске асырудың дәстүрлі жүйесі, жұрт ... ... оны ... ... ... қалыптасқан түсінігі талай тарихи даму
кезеңінен өтіп ... оның ... ... ... ұғым ... Монархия туралы отандық және шетелдік ғалымдардың еңбектерінде
әртүрлі көзқарастар жүйесі ... ... ... ... ... бірінде, былай түсіндіріледі: Монархия-мемлекеттік
басқару ... ... ең ... ... ... сайланбайды,
тағайындалмайды, ондай билік ұрпақтан ұрпаққа мұраға қалдырылып, ... ... ... ... ... ... [11, 212 б.]. Ал
отандық белгілі ... Ғ.С. ... ... ... ... ...... басқару түрі. Барлық мемлекеттер типтерінде
кездеседі. Сондықтан құл иеленушілік, ... ... ... ... ...... монархия - феодалдық
мемлекеттердің басқару түрі. Конституциялық ... ... ... түрі ... Жапония, т.б.). Монархия-монарх
(король, патша, шах, хан, т.с.с) билеген мемлекет [12, 92 б.]. ... ... ... қарайтын болсақ, оның мәні бір болғанмен сипаттау
ерекшеліктері бар ... ... Т. ... ... ... тілінен
–жалғыз билеуші)- басқару нысаны, өкімет түгелімен не ... ... ... ... патшаның, шахтың, императордың
т.с.с).
Монархияның белгілеріне:
- жоғарғы өкімет билігі (монархтың өкіметі) мұра ретінде ... ... ... ... ... ... еркінен тәуелсіз болады [6, 105-106 бб.], - ... ... ... ... Ал ... оқулықтардың бірінде
Монархияда жоғарғы билік бір адамның ... ... және бұл ... ... ... белгісі: мемлекетті басқаратын адамның
билігі оған әкесінің немесе басқа туысқандарының қолынан ... ... ... ... Тақтың көшуінің екі әдісі бар: шығыс және кейбір
Европа мемлекеттерінде тақ тек ер ... ... Ал ... ... ерке адамдарға да, әйел адамдарға да беріле береді (Ресей,
Дания, Англия). Монархияның өмірбойлық берілген әдістері де болады, ... ... ... ... ... жоқ, мысалы: Напалеон,
Каролингтердің тұқымдары. Чандрагупта, Вильгельм Оранский. ... ... ... ... ... революциясынан кейін заңды патшаның
қолынан билікті алғаны белгілі. Монархияның ... түрі бар, ... ... ... ... ... ... екі монарх болған
мемлекеттік басқару формасы да кездескен (Спарта). Тоталитарлық ... ... ... ... ... билігінен де күшті болды.
Сонымен, монархтың билігі көбіне мұрагерлік билікке ... ол ... ... ... ... ... ... емес, ол мемлекеттің
басшысы, ... ... ... оның ... сот, ... атқару
функцияларды жүзеге асырылады, ол әскерді басқарады, мемлекеттің атынан
шарт құрады [8, 36-37 бб.]. ... ... ... тек ғана ... ... болады, билік тұқым жалғастыру арқылы беріледі [9, 31 б.].
Басқарудың монархиялық формасы жағдайындағы монархтың ... аса ... ... бірі – ... басы ... ... мен шарттарына байланысты. Мысалы, ... ... ... ... ... ... ... пен және
өмір бақи алады. Алайда, кейбір ғалымдар бұл ... ... ... де, ... ... ... ... алға тартады. Бұл
көзқарастың дұрыстығы да бар. Егер қазіргі ... ... ... ... кейбір ерекшеліктері бар монархияларды атауға болады.
Мысалы, Малайзияда ... ... - ... 5 жыл ... ... пікірімізше, сайланбалы монархиялар ережеден тыс ... ... Ол ... ... ... алып ... ... мұрагерлік
монархияға айналды. Мұны монарх билігінің өмір ... ... ... ... болады. Мысалы, Бутанда заңға сәйкес корольді ... 2/3 ... ... ... ... ... болады;
Сауд Аравиясында билеуші әулет отбасыларының кеңесімен король ... жаңа ... ... ... ... ... формасы мейлінше ... ... ... Европа
мемлекеттердің үштен бірінің басқару формасы монархиялық, ал ... ... ... ... 50 ... ... ... Солтүстік
Америкада бір мемлекет (Канада), Латын Америкасында – бір мемлекет
(Белида), ... ... ... ... ... ... болып
табылады.
Монархияның ортақ белгілерінің барлығына қарамастан әртүрлі елдердегі
монархиялардың билік ... ... ... және ... ... ... ауқымына байланысты үлкен үш түрге бөлуге болады:
абсолюттік, дуалистік және парламенттік (шектелген). Адамзат тарихындағы ... ... ... бірі ... ... ... монархия
барлық билік монархияның қолына шоғырланады: монарх заң шығару құқығына ие,
мемлекетті басқару және ... сот ... ... ... ... билікке ие. Аталған ортақ белгілеріне ... ... ... кезеңдеріне абсолюттік монархияның өз ерекшеліктері болады. Мысалы,
ежелгі дәуірдегі: монархиялардан көне шығыс монархиялары (шығыс ... ... ... ... ... өте ... сондай –ақ империя
формасында ежелгі рим монархиясында қайталанбас құбылыс (б.э.д. І-ІІ ғ.).
Ежелгі рим ... ... ... дәуірлердегі басқару формасы орта
ғасырлардағы мемлекеттер үшін үлгі ... Орта ... ... ... үш ... ... ... ете феодалдық, сословиялық өкілетті
және абсолюттік монархия. Ежелгі ... ... ... ... ... ... осы түрінің қалыптасуында ежелгі шығыс
мемлекеттеріндегі климаттық жағдайлар маңызды роль атқарды. ... салу және оның ... ... бақылау қажеттігі, ұзақ уақыт
қауымдық шаруашылықтың сақталынып қалуы, ... ... ... ... ... ... ... болуы – шығыс монархиясының экономикалық
алғы шарт болды. Ең ірі жер иесі патшаның өзі ... ... ... ... формальді түрде шектеусіз еді. Мемлекет басшысының қолында
барлық ... ... ол ... ... басқару қоғам
өмірінің ең маңызды мәселелерін монарх шешті. Оның билігі құдайландырылды.
Ежелгі шығыс ... ... ... ... ... деспотиясы»
ұғымын құрайды. Басқарудың осындай формалары ежелгі Азия ... үшін тән ... ... ... Үндістан, Қытай). Алайда,
шын мәнісінде мемлекет басшысының билігі ... ... мен ... шектеліп отырды. Ежелгі Рим монархиясы ... ... ... ... ... ... ... институттармен
қатар республикалық мекемелер болды. Мұнда республикадан монархияға көші,
өтпелі кезеңдегі басқару ... ... ... ... арқылы
жүзеге асырылды. Тек кейінгі кезеңде ғана Ежелгі Римде басқарудың типтік
монархиялық ... ... ... әскери – бюрократиялық аппаратқа
және армияға арқа сүйеді. Феодалдық қоғамның гүлденуі кезеңінде ... ... ... ие ... ... ... абсолютті
болып есептеліп, мемлекет билеуші теңдестірілді. (Осыған байланысты Француз
королі Людовик ХІV- нің ... ... ... ... сөзі есіне
түседі.). Енді кішігірім осы монархиялық басқару жүйесінің түрлеріне тарихи
шолудан ... ... ... ... ... ... ... біз негізінен монархиялық басқарудың ұғымын ... үшін ... ... ... ... ... ... Жалпы қазіргі кезеңдегі
мемлекеттанушылар монархиялық басқару жүйесін ... ... ... ... ... ... оны мұрагерлікпен алатын, халықтың
алдында жауапкершілігі болмайтын ... ... түрі деп ... Бұл
жерде монархиялық басқарудың мазмұнына терең үңілетін болсақ, ... ... ... ... ... көреміз. Жалпы
монархиялық билікті ... ... ... ... ... ... ... бір тұлғаның қолында шоғырланатындығын;
Екіншіден, биліктің мұрагерлікпен берілетіндігін;
Үшіншіден, биліктің ғұмыр бойы берілетіндігін;
Төртіншіден, монархтың ... ... ... ... ... ... ... бұл белгілер де бір
қарағанда тұрақты болып көрінгенмен дау тудыруы ... Егер ... ... болсақ, монархиялық билік әрқашанда бір ... ... ... ... ... Римнің консулдары бір орынға екеуден
тағайындалатын. ... ... ХІ ... ... Роман Диоген өзінің
регеншесі Евдокин Макремболитессе үйленген кезеңінде өзімен қатар, үш ... ... тең ... ... ... қол қойғанда, төртеуі де қол
қоятын болған.
Сонымен қатар, ... ... ... ... ... ... қатарына жатқызуға болмайды. Өйткені, тарихта оған қарсы
келетін әр түрлі айғақтарды кездестіруге ... ХІІІ ... ... ... сайлау арқылы иеленген болатын. Ал, Ұлы
Герман халқының қасиетті Рим империясының ... Карл ІҮ ... ... ... сайланды. Қазіргі кезеңде монархиялық басқаруға
негізделген елдердің ... де, ... ... ... ... Малайзияның мемлекет басшысы монархияның субъектілері, сұлтандармен
бес жылға ... Мұны ... Араб ... ... де ... ... басқару жүйесінің қалыптасуынан бергі кезеңді алатын
бослақ, тақ мұрагерлігін ... ... ... ... ... ... жолдарын қазіргі ғылымда салийлік, кастилдік және
австриялық деп бөліп көрсетеді. Сали ... ... тақ ... ер ... ... ... әйел адамдар кірмейді. Мысалы,
оған Норвегия мен Жапонияны жатқызуға болады. Ал, ... жүйе ... ... әйел адам ... ... ... бірақ та, тақ негізінен
ер адамдарға қалдырылады, яғни соған басымдық ... ... кіші ... ... тақ мұрагерлігінен шеттете алады. мұндай жүйе қазіргі кезеңде
Ұлыбританияда қолданылады. Австриялық жүйе ... әйел адам ... ... ... ... ... ... сәйкес
негізінен, тақ ер адамға мұра болып қалып отырады. ... ... ... ... І Павл ... болатын.
Монархиялық биліктің классикалық қағидасына айналған патша билігінің
мызғымастығы, оның ... ... көз ... ... ... мүмкін. Мысалы, Ежелгі Үндістанда мемлекет басшысының билігі ... ... яғни ... ... ... ... ... монархтарының да биліктер әр түрлі жағдайда шектелінгендігіне тарих
куә.
Әрине, күшті президенттік басқару мен монархиялық ... ... ... ... ... ... соған қарап, екі жүйені
жақындастыру ғылыми тұрғыда өзін ... ... деп ... ... ... ... ... кезеңнің ерекше бір сатысында өмірге
келген басқарудың көрінісін бейнелейді. Ал, монархиялық ... ... ... ... ... және оның негізі мүлдем басқа болып табылады.
Сонымен қатар, монархиялық басқарудан туындаған ... ... ... ... ... фактіні келтіре қоюда мүмкін емес. Яғни,
монархиялық басқарудан ... ... ... басқару жүйесіне
өткен мемлекеттер жоқ.
Жоғарыдағы ойымызды қорыта келгенде, далпы ... ... ... ... ... ... тән болып келеді. Монархиялық басқару
жүйесіндегі ... заңи ... ... ... мерзімінің айқындалмауы, монарх билігі мемлекеттік бірліктің
ұлтық тұтастықтың символының өлшемін білдіруі.
Монархиялық басқару жүйесі сан ғасырлардан бері қалыптасып ... ... және ... ... нысанының алғашқы түрі болып табылады.
Монархиялық билік өзінің тұрақтылығымен ерекшеленеді. Бұл тұрақтылық
монарх билігінің күштілігіне және оның ... ... ... әлемдік тәжірибеде монархиялық билік бірнеше араб елдерімен қатар
дамыған еуропалық мемлекеттердегі қалыпты жұмыс атқарып жатыр.
Монархиялық басқару нысаны ... ... ... ... нысанын
қалыптастырудың тарихи тәжірибесі өмірге әкелген алғашқы түрлерінің біріне
жатады. Ежелгі дәуірлерден осы уақытқа дейінгі ... ... ... даму ... ... ... Монархиялық басқарудың ... ... ... ... ... бір ... ... монархтың заңдық жауапкершілігінің болмауы жататын
болған. Кейінгі европа елдерінің тәжірибесі монархиялық басқару ... ... да орны ... ... ... ... жүйесі қазіргі кезеңде нақты ... ... ... ... ... ... тұтастықты қалыптастырудың нақышына
(символына) айналып отыр.
Монархиялық ... ... ... ... өте күрделі мәселе болып
табылады. Оның негізгі себептері де жоқ ... ... ... ... мемлекеттік-құқықтық моделін қисынды тұрғыда нақты саралау,
оңай емес. Монархиялық басқару жүйесі ... ... ... ... ... Сондықтан да, болар монархиялық басқаруды жіктеуде бір-
біріне қарама-қарсы келетін көзқарастар жүйесі ... ... ... ... ... ... да ... басқару жүйесі туралы
біртекті саралауды кездестіре алмаймыз. Қазақстандық ... ... пен А.С. ... монархиялық басқарудың түрлерін былай жіктеп
көрсетеді: ... үш түрі ... А) ... (абсолюттік) монархия.
Бұл жерде монарх мемлекеттің бірден бір жалғыз, ең жоғары органы. ... заң ... ... және сот ... шоғырланған. Қазіргі кезде
басқарудың мұндай нысаны Сауд Арабиясы, Біріккен Араб ... ... Б) ... конституциялық немесе парламенттік монархия, басқарудың
мұнадай нысанында елдегі билік ... ... пен ... ... ... ... ... парлментке. Қазіргі кезде басқарудың мұндай
нысаны Ұлыбритания, Бельгия, Норвегия, Швеция мемлекеттерінде бар. ... ... ... бұл ... ... тең ... түскен
болып келеді. Мысалы, өткен замандардағы Пруссия, Австрия, Италия, Румыния,
Ресей елдерінде монархтың қолында атқарушы ... ... ... Үкіметті
жасақтау, өзінің алдында жауапты министрлерді, ... да ... ... және ... орнынан алу құқығына ие болған. ... ... ... ... ... мен парламентті таратып жіберуге шексіз
құқықты болған» [13, 56-57 бб.]. ... бұл ... ... ... жүйесін жіктеу мәселесі теориялық тұрғыда
өзінің толық шешімін таппағандығын көреміз.
Шын мәнінде, теорияда монархиялық басқару нысанын түрлерге ... ... ... ... жатады. Бұл негізінен біздің ойымызша, жария
билікті ұйымдастырудың ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттаншуы ғалымдар тарапынан монархиялық басқаруды
жалпы мынандай түрлерге: ... ... яғни ... ... ... ... болып табылатын және ... ... ... жоғарғы билік монарх пен басқа да органдардың ортасында ... ... ... ... ... ... ... яғни
жоғарыда аталған монархия түрлерінің ерекшеліктерін бойына топтастыратын
түрін бөліп көрсететін авторлар бар. ... Б.А. ... с. ... В.Е. ... [15, с. 141], И.П. Ильинский
[16, с. 183] және ... ... ... ... ... ... ... қазақстандық ғалымдар тарапынан оқулықтар деңгейінде ғана
жалпыға мәлім түрлерді ажырату жүргізілген болмаса, арнайы бұл ... ... ... мақалалар, монографиялық еңбектер жоқтың қасы. Сондықтан ... ... ... ... жіктеу барысында негізінен ... ... ... ... ... ғалымдарының
ойпікірлеріне жүгінуге мәжбүрміз. Бұл жалпы ... заң ... ... жүйесін жіктеуді толыққанды ғылыми ... ... ... береді. Сонымен қатар, монархиялық басқаруды түрлерге
айырудағы әр түрлі теориялық ... ... ... ... жол ашады. Өйткені, біз сөз еткелі отырған ... ... ... ... батыс жоғарғы оқу орындарында
білім алған, ... ... ... ... және жоғарыдағы бөлімдерде
айтып өткенміздей ресей тарихы монархиялық ... ... көп ... ... ... ... ... жатады. Сондықтан да, ғалымдар
тарапынан бұл ерекше талдауға түскен ... бірі ... ... ... Енді сөз ... ... ... өрбітетін болсақ, Б.Н.
Чичерин жоғарыдағы монархиялық басқаруға байланысты саралауды ... ... ... ... ... в ... от абсолютной представляет
сочетание монархического начала с аристократическим и демократическим. В
этой политической ... ... ... ... всех элементов
государства и ... их ... ... ... ... ... или его представители - начало свободы; ... ... [17, с. 9-10.]. ... ... ХХ ... М.Н. Коркунов та ұстанған ... Ол ... ... және конституциялық деген түрлерге жіктей келе, оның ерекшелігін
былай көрсетеді: “Если ... ... не ... ... ... как ... но и ... в своих руках
всю полноту, все функции государственной власти, получается ... или ... сол ... поляктың ғалымы Ю. Гачекте монархиялық басқару нысанын
қарай келе, оны үш ... ... ... ... екінші
конституциялық; үшінші парламенттік. Самодержавилік монархия оның ойы
бойынша абсолютизмнің көрінісі, оған ... ... сол ... ... ... ... ... ерекшелігін былай
түсіндірді: “… подразумевает полнейшую независимость монарха от ... ... им ... и выборе министров” [17, с. 62.]. Ал,
парламенттік монархияның ғалымның ойы бойынша, ... тән ... ... ... назначаются для монарха парламентским большинством и где сам
парламент осуществляет административную деятельность” [18, с. 54.]. ... Л.А. ... ... ... ... Ол монархияны үш
түрге ... ... “1) ... ... 2) ... 3) ... ... или самодержавную” [18, с. 101.]. ... ... ... ... “.. ... ... ... быть только одна. Ведь верховная власть нравственного идеала
неограниченна, но не абсолютна. Она имеет свои обязательные для ее ... ... во имя ... ... и ... свою
законно-неограниченную власть” [18, с. 101.]. ... ... ... ойы ... жеке ... оны халық өздігінен мойындағанда
ғана мүмкін болады деп санады. Сонымен қатар, ол былай дейді: “Абсолютизм,
как тенденция, фактически ... ... при всех ... ... ... по ... и злоупотреблению. По духу же ... по ... ... ... ... ибо ... воля ... кроме
самой себя не обусловленная создает власть, абсолютную, так что если ... с ... то и ... ... ... абсолютной”
[18, с. 101.]. И.Л. Солоневич абсолютизмді ... ... ... ... ғана ... ... деп ... келе,
оған ХҮІІІ ғасыр мен ХХ ғасырдың басындағы Ресейдегі басқаруды мысал еткен
болатын [19, с. 80]. Н.Н. ... ... бұл ... байланысты өзінің
уәжін айта келе, ... ... ... ... емес деп санады. Тек
абсолюттік ... ... ... ... деді: “в точном историческом
смысле этого слова, то в ... и ... ... она ... ... при ... идея царя ... и только в ее
пределах. Подлинно абсолютной властью может быть ... ... ... ... ... не ... ограничить и которая даже выше
нравственных законов” [20, с. 61.]. ... ... ... өте ... түрі ... ... Тағы ... бір ғалым И.А.
Ильин болса, ол туралы былай дейді: “тиран есть монарх, не ... ... ... призвания; и более того-извращающий свое призвание, свою
национально - ... ... и тем ... ... в ... ... и ... форму своего государства” [21,
с. 562.]. Ресейдің патшалары әрқашанда, джеспот бола бермеген. Оны кезінде
шетлдік ғалымдар да мойындаған ... Вена ... ... ... ол туралы былай дейді: “тираном московский правитель не был: его
власть была ... ... ... династическим порядком
наследования и традициями (стариной). На практике русские ... ... ... в согласии с другими слоями элиты, прежде всего со старинными
боярскими и ... ... Но ... ... ... ... ... и юридически, являлось основой политической
системы России” [22, с. 55.]. Осы ... ... ... тағы бір ... монархия мен самодержавиелік монархияның ара-жігін ажырату үшін
самодержавие сөзінің мәнін түсіну қажет. Әрине, ресейдегі ... ... ... ... ... тарихы» журналында әр түрлі пікір-
таластардың орын ... ... [23, с. 70]. ... ... ... буржуазиялық құқықтық мемлекеттің бір түрі ... Ал ... ... ... ... ... деп таниды. Осы
мәселеге байланысты Н.М. Коркуновтың мына ойына мән ... ... что ... ... ... ... ... в смысле сосредоточения в руках ... все ... ... [24, с. 213.]. Н.И. ... болса, мүлдем бұған
қарсы пікірді айтады: “как бы не были ... ... ... ... ... по силе ... ... Законов,
остается все-таки несомненным, что по смыслу этих законов ... ... ... с ... ... является конституционным государством, хотя и наименее развитого
типа” [25, с. ... ... ... самодержавиелік монархияда әлі де болса,
ғалымдар тарапынан жүйелі түрде бағасын ала қоймаған, беті ашық ... ... ... ... ... ... бір ... қою
орынсыздау болып табылар, шын мәнінде ресей тарихында самодержавие шексіз
түрде көрінген кездері болды. Сонымен қатар, ... ... ... билігіне ықпал етіп, абсолютизмді шектеуге ұмтылған тұстар да болды.
Сондықтан, Ресей абслютизімін әрбір тарихи кезеңге байланысты бағалау ... ... ... басқару үйесін жіктеу барысныда тағы бір ескеретін
жағдай, ... ... ... монархияның әр түрлері бой көтеріп,
мемлекеттік ... ... ... ... де ... ... да, монархияны жіктеу барысында осы мәселені де көңілімізден таса
қаламауы қажет. Міне, бұл ... ... тағы да бір түрі ... да өмір сүргендігін және қазіргі әлемдік елдердің тәжірибесінде
бар екендігін көрсетеді.
2.2 Республикалық басқару нысаны және оның ... ... ... 1 ... сәйкес Қазақстан
Республика демократиялық ... ... ... Оның ... ең ... ... сананың дамуына және мемлекетті үш нысанға
бөлуінде болып табылады. Халықтың мемлекет бар ... ... ... ... ... ... ... басқаруымен жүргізуінде.
Қоғамның мемлекеттік ұғымының барынша ежелгі формасы. Месопотамияның
алғашқы қалалары ... ... жыл ... ... ... ... ... грек полистерінде биліктің құрылымы ... ... ...... және кеңес, сарай, храм) болды. Бұл
құрылымда, көптеген реттерде белгілі бір ... ... да ... органы жиналыс пен кеңес шешуші роль атқарады. ... ... ... ... ... да биліктің демократиялық органы
жиналыс пен кеңес шешуші роль атқарады. Мұндайда ... ... ... азаматтары, қалалар мен мемлекеттердің барлық азаматтары қатынасып,
негізгі ... ... ... мемлекеттік мәселелерді
жүргізетін ... ... ... ... шет елдіктерде құлдар мемлекетті
басқару ... ... жоқ. ... ... басшылары
жиналыстың шешімдерш орындады, кеңеске істеді.
Басқарудың ірі түрлі республикалық ... ... ... бір
орнадарының ара салмағы мен өзара ... ... ... ... ... бір ... ... Дегенмен,
мұндайда республика биліктің сайланып ... ... ... ... Бұл органдарға халықтың сайланысы қойылған өкілдері кіреді.
Республика үшін тән нәрсе – әр ... ... әр ... ... ... және монархиялық формалары таптық күштердің ... ... бір ... ... ара ... ... басқа
таптарға үстемдік құру, оларды ... ... ... ... Сондай-ақ, тарихи дәстүрлерге, ұлттық ... ... ... ... ... мен әр түрлі
қарымқатынастары біреуден біреудің ... ... ... ... алды және ... айқындалады. Мысалы, басқарудың ежелгі
Грециядағы республикалық формалары античный қоғамдағы ішкі ... ... ... ... полистерінің аралдарда тұруының, ежелгі
Грецияның экономикалық өмірінде теңіздегі ... ... ... және оның ... құл иесі ... ... ... байланысты пайда болды. Кейбір аймақтарда мысалы, Мессопатамия
қалаларындағы, мемлекеттеріндегі жиналыстар мен кеңестердің ролі ... ... ... ... Общиналық-дихендер бұл қоғамның негізді
өндіргіш күш болды, олардың өкілдері мемлекеттік өкімет билігін ұйымдастыру
және іске асыруды өз ... ... ... ... ... формасының мынадай заңдық белгілері бар:
Республикалық басқару – бұл ұжымдық басқару. Мемлекеттік биліктің
барлық жоғарғы ... әр ... ... ... ... құрылымы, күрделі, белгілі бір тек ... ... ... жауапты болады: олардың орындамаса, немесе
заңға сәйкес дұрыстап орындамаса. Биліктің жоғарғы органдары заң шығарушы,
өкіметті ... ... шеші дері ұзақ ... ... ... ... ... өткізіледі, кейде сараптау арқылы
тексеріледі. Қабылданған шешімдер дауыс беру ... іске ... ... ... немесе кәдімгідей көпшілік дауыс берсе мұндай шешім
қабылданады деп есептелінеді.
Республикалық басқару бірыңғай ... ... ... өкімет
билігіне бөлу принципіне сүйенеді: заң шығарушы, атқарушы, және сот ... бұл ... әр ... ... мемлекетті басқаруға байланысты әр
түрлі қызмет атқару тапсырылады деген сөз. Парламентке (халық ... ... ... ... ... конгресс, және басқалары) хандарды
қабылдау тапсырылады. ... және оның ... ... ... ... ... орындау, оларды іске асырудың ұйымдастыру
тапсырылады. Сот органдарының тапсырылатыны-заңдардың орындалуын ... ... ... ... ... ... республикалық басқару
органдарына әр түрлі өкілдік және кызмет аясы (құбыры) белгіленеді. ... ... ... ... ... қызметкерлері
(чиновниктер) әр түрлі қызметті атқарады. Мемлекетті басқаруға байланысты
еңбек бөлісін іске ... ... ... назар аударалық. Бірыңғай
мемлекеттік биліктің барлық тармақтары биліктік өкіметтерін ... ... ... ... салаларында өкімет билігіне мойын ұсынуды
ұйымдастырып, қамтамасыз етеді. Бұлардан ... ... ... ... ... ... бірыңғай мемлекеттік билікті
келісіп, жүйемен, ұйымшылдықпен іске ... ... және ... сүре ... Мысалы, атқарушы өкімет әдетте парламентке заңдардың
жобасын ... ал сот ... ... ... алдын алатын жүйе ретінде
қызмет істеп кетуі әр ... бола ... ... ... кезде биліктің
жеке тармақтары (мысалы, президент пен парламент арасында ... ... өзін ... ұстап сияқты мәселелерге байланысты тірес болып жатады.
Отаңдық тарихта бұл процесті «әркімнің ... ... ... деп ... осы ... ... ... отырып, саяси құқықтық құбылыс екенін ескеру
тиіс. Күресте осындай тәсіл қолдану барысында ... ... ... ... ... кетуі мүмкін. Белгілі бір ... ... ... ... монархистік, соның ішінде ... ... ашық ... қоюы ... ... белгілі бір саяси
күштер басқарушыларының пікірі ... ... ... және ... және оның ... ... республикалық табельдері жойылып,
кетуі мүмкін. Мұндай ... ... ... ... ... бір ... ... иесінің немесе әскери хунта сияқты бірнеше адамның қолына
бергісі келеді. Мұндайда сұрақ туады: билікті бөлісу принципі іске ... ... ... артықшылығы неде?
Билікті бөлісу идеясының алғаш рет терең, ... ... ... ... ... рухы ... атты ... Бұл идея озбырлыққа,
саяси қателіктерге абсолюттік кезіндегі халықтарды құлдықта ұстауға қарсы
бағытталған.
Ш.Л. ... ... ... ... конституцияға орнықтырып тастап,
прогресшіл буржуазияның көптеген саяси экономикалық және ... ... ... бірқалыпты саяси-құқықтық арнаға түсіргісі, осы
талаптарды айқын заң деңгейіне ... ... Ол ісі ... ... ... ... ... негізін салып,
демократияның осы заманғы формасын ойлап тапты.
Неге? Өйткені, билікті бөлісу идеясы мемлекетті ұйымдастыру саласында
арнаулы ... ... ... ол ... ... ... қамтамасыз етуі
керек болды. Биліктің белгілі бір ... яғни ... ... әлдебір коллективтік жеке басының әктемдік құруына мемлекеттік
биліктің басқа органдарына беріліп тастауына, республикаға карсы төңкеріс
жасауға ... ... ... ... ... ... басқа мемлекеттік
биліктің оның органдарының өкілділіктерін ... ... ... етіп ... ... басқаруды жақсы қамтамасыз етуге,
мысалы заңдардың сапасын және олардың ... ... ... ...... ... ... өндейтін, анықтай түсетін
парламент, олар заң түрінде қабылданады, өкімет орындайды, сот орындары
бақылайды). Билікті ... ... ... ... ... тап болса, ондай
жағдайда әлеуметтік ... ... ... ... ... ... нарықтық экономика, әр қилы әлеуметтік мүделер
қалыптастырды. Әрине, мұндай күрделілерді келісу, баяндау, ... ... идея ... 200 жыл бойы сәтті жұмыс істеп ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етіп
келеді. Ол саяси жағынан басқарудың әміршілдік, «бас ию» іс ... ... қош ... ... ... іргелеріне көтеріп
жатқан қоғамдарға тап келсе, ... ... ... күрес саяси егес
туғызады. Тек ... ғана ... ... ... ... ... егес,
басқарудың республикалық формасы, демократия жеңіп шыққанда ғана өзінің
жемісін береді, және ... ... ... талдауда тарихи тәжірибе де
осыны дәлелдейді. XX ғасырда мұндай әміршілдік мемлекеттерде билікті ... іс ... ... ... ... міндетін сол күйінде
орындай береді. Бұл идея барлық билікті партия ... ... ... ... ... идеясына сай келеді. Мұнда да ол ... ... ... ... ... ... осы заманғы әміршілдік мемлекеттерде мемлекет басшысының,
әдетте президенттің ролі үлкен. Оны атқарушылық немесе заң ... қоса ... ... өзі ... ... билік. Мемлекеттің басшысы
ретіндегі, конституцияны іске ... ... ... ... ... Бұл билік президент пен парламент арасындағы ... ... ғана ... ... ... жанынан арнаулы органды
құру (әкімшілікте, іс басқармалары, комиссиялар комитеттерде талдау жасау
орталықтары, өкілдер және басқалар).
Мемлекеттің осы ... даму ... ... ... ... басқа ХХ-
ғасырға тән жаңа белгілері мен және ерекшеліктерімен сипатталады. Мысалы,
адам баласын әлем бойынша информатикаландыру кең ... ... ... ... ... ... баспасөз электрондық почта және
басқалары өздерінің көрермендерін, ... ... аса ... ... болумен қатар белгілі бір оқиғаларға
берілетін бағаларды, мұраттарды, түсініктерді тануда да ... ... ... ... ... роль атқарды. Теориялық саяси құқықтық
талдау жасау арқылы да бұқаралық ақпарат ... ... ... ... ерекше бағалай алды. Әр түрлі саяси күштердің бұқаралық ақпарат
құралдарына ... ... үшін ... барған сайын ерекшелене түсуде
(басқаларлық республикалық ақпаратты билеп алуы, ... қожа ... да ... ... ... ... жағдайды дәл осылай сипаттауға болады). Сондықтан
мемлекет теориясында басқару формасын ойластырғанда ... ... ... қосу ... ... Осы ... ... басқа үш тармағымен
ара салмағы жағынан белгілі бір қатынаста ... ... ... ... басшысының билігі де менде. Халыққа белгілі бір ... ... да ... ... ғана ... ... істеуі керек. Ал бұл төртінші
билік әсірелеу емес, іс ... ... ... оның ... ... ... ... әсер етеді. Бұл билікте құқықка сүйеніп әрекет
етуі керек. Қысқасы, билікті бөлісу ең ... осы ... ... ... ... орындауға, екіншіден, билікті артық қолдануға
болдырмауға (ал бұл билік монополияға айналғанда барынша ... ... ... ... ... ... бақылауға
мүмкіндік береді.
Республиканың монархиядан айырмашылығының бірі билік органдарын құру
саласында іс жүзінде республика ...... ... ... ... халық сайлайды немесе жалпы ұлттық өкіметті мекеме
құрады. Әр түрлі елдерде ... ... әр ... ... ... ... кейбіруінде көбірек. Дегенмен, ең бастысы ... де ... ... ... ... ... өкімет органдары белгілі бір мерзімге ... ... сот ... ... ... іс жүзінде ешкімнен тәуелсіз
болу үшін соттар бүкіл өмір бойына сайланады немесе тағайындалады. ... ... ... неше рет ... ... ... ... қойылдаы. Басқа сөзбен айтқанда, республикада кадрларды ауыстырып
тұру принципі қолданады. Бұл ... ... есте ... нәрсе адам
баласы мемлекет алдындағы міндетін рана сапалы орындаймын дегенмен, оның
дене, психологиялық және ... ... ... ... ... ... жұмсауды талап етеді. Республикадағы лауазымды
адамдар жауаптылықты сезінеді. ... ең ... ол ... ... оның көріністері депутатты мерзімінен бұрын кері қайтарып алу,
отставкаға ... ... ... ... ... қызметінен
босату). Мемлекеттік тетіктің қай жерінде болғандығын және қай ... ... ... керектігін айқындауды қызмет орнын пайдаланып,
қиянат ... ... Ал ... өзі ... ... заң ... ... тура келеді. Республикада халықтық мемлекеттік өкімет
билігі жөнінде ... ... ... ... тең ... ... принцип оларды ынтымақшыл, бастары біріктіргіш деген ұғым орнығып
қалады. Адамдардың бәрі бірдей деген ... ... ... ... сәйкес құқысы шектелгендерден басқаларын, кез келген қызметкерді
қоюға болады деген ой ... ... ... ... ... ... ... республиканың негізгі екі ... ... ... және парламенттік. Президенттік республика мемлекеттің басшысы
мен парламенттің заң шығарушы ... мен ... ... ... ерекшеліктерінің ара салмағын белгілеп ... ... ... және ... басшысының билігі президенттің қолында
болады. АҚШ, Аргентина, Мексика, ... ... ... бұл ... биліктің катаң түрінде болуына. Президент басқарады,
парламент конгресс, ұлттық жиналыс және басқалары заңдарын ... ... ... құрылымы жағынан емес оқшауланып қалмайды
олардың ... ... бар. ... ... ... ... парламенттен тыс бүкіл халықтық сайлауы арқылы
сапаланады, үкіметтегі қалыптастырушылық та осы ... ... ... ... алдында жауап бермейді. Үкімет президент
алдында жауапты. ... ... ... ... Керісінше,
парламент президенттің қолынан билікті алу мәселесін қоя алады. (Импичмент
дегеніміз осы). Бұл ... ... ... берген үкімет билігін қолдануда
асыра сілтелесе қылмыс жасаса, ... ... ... ... күн
тәртібіне мәселелері қойылады. Президенттік республиканың басқа түрі –
президент мемлекеттің басшысы ... ... ол ... ... ... ол ... және ... органдарды құрады (президенттің
жанынан). Ал олар президентті ... ... ... кепілі
ретінде өкілділіктерін іске асыруға көмектеседі. Қысқасы, президенттік
республика ... ... ... ... ... ... беруге
көмектеседі. Кейбір тарихи жағдайларда орынды ... ... ... ... ... – қатынастарға көшетін тарихи ... ... ... мұндай формалары монархиялық дәстүрлерге тамыр ... ...... жағдайларда пайда болады. Кейде басқарудың
президенттік формасы аумағы үлкен ... алып ... көп ... адамдар
мекендейтін жерлерде реформа жасауға ыңғайлы болады. Дегенмен ... ... хұқы ... президент пен үкімет «қысым» жасай
алмайды.
Сондықтан да ол тұрақты ... ... ... ... ... ... үкім ... тұрақты болады да, парламент
іс жүзінде үкіметтігін дұрыс пайдаланады. Президенттік республика барынша
икемді формасы. ... ... кең ... ... ... ... бәрінен жоғары тұрады, үкімет өзінің қызметіне
байланысты оның алдында саякратиялық өзгерістерге кепіл бола ... ... ... ... формасы монархиялық династияның орнығып
алуына ссбептер бола береді. Мысалы, кейбір социалистік ... ақ ... ... бір ... ... ... ... қара
дүрсін қарауға болмайды. Мысалы, құл иеленушілік, феодалдық мемлекеттік
монархия, буржуазиялық ... ... ... республика болады
деп. Жоғарыды атап айтқандай, басқарудың формасы ... тек ... ғана ... емес. Көптеген басқа факторларға да байланысты.
Мысалы, Ресейдің кең ... ... ... ... басқару, сөзбұйданы жеңу,
порифериядағы азаматтардың хұқықтарын қорғау және ... үшін ... ... ... ... ету. ... ... саяси және экономикалық
қажеттілікке байланысты қуатты президенттік немесе басқа үкімет билігі
болуы керек.
|3 ... ... ... ... және оларды жіктеу принциптері |
Саяси режим ...... ... ... мен ... басқарушы элитаның құрылымдылығымен, ... ... ... ... ... сана мен ... ... дамуымен анықталады.
Саяси режимдердің тарихқа белгілі үш түрі бар:
1. Тоталитарлық режим.
2. ... ... ... ... режимдердің демократиялық және антидемократиялық түрі ... ... ... және ... ... бөлінеді.
Президенттік режимде атқарушы органдан тікелей үкімет басшысына бағынады.
Президент белгілі бір мерзімге бүкіл ... ... ... ... ... ... ... президенттік басқарудағы мемлекет.
Парламенттік режимде – заң шығарушы өкіметтің рөлі басым болады. ... ... ... бағынады. Мысалы Англия парламенттік
республикаға жатады.
Антидемократиялық режимдер ... және ... ... режим дегіміз – қоғамның барлық ... ... ... жасауы. Тоталитарлық режим адамның саяси билік пен қоғамдағы
идеологияға ... ... ... – латынша “totalitas” ... ... ... Бұл ... тарихқа ең алғаш рет италияндық фашизм идеологы
Дж.Джитиле ХХ ғасырда енгізді. 1925 жылы бұл ұғым ең ... рет ... ... Бұл ... ... ... лидері Б.Муссолини
қолданып, саяси лексиконға енгізді. Осы кезден бастап Италияда ... ... ... КСРО ... ... ... кезеңдері
басталды. (1933)
Тоталитаризмнің өзіне тән белгілері бар:
1. биліктің жоғары ... ... ... және оның ... қоғам өміріне еніп кетуі;
2. тоталитарлық құрылыс бір ... ... яғни ... ... ... тоталитарлық режимде бүкіл Бұқаралық Ақпарат Құралдарын (БАҚ) (өз)
мемлекет өз (құр) бақылауына алады;
4. адамдардың тәртібін бақылап ... ... ... ... Осы ... ... ... лагерлер, гетто яғни қиын
еңбекпен адамдарды сынау, сондай-ақ кінәсіз адамддарды жазалау шаралары
жүзеге асырылады. ... ... ... ... болады. Оған 1941 жылға
дейін 53 концентрациялық лагер, 425 еңбек колониясы және ... 51 ... ... Осы ... өмір ... ... 40 ... аса
адам қырылған.
Тоталитарлық қоғамда репрессивтік аппарат болады. ... ... ... ... басшылары өздеріне оппозицияны
болғызбауға тырысады.[4]
Кезінде репрессивтік аппарат негізінде Қазақстандағы қаншама кінәсіз
«сүт бетіндегі ... ... ... ... ... ... І.Жансүгіров, А.Бөкейханов, А.Байтұрсынов т.б. интеллигенция
қауымы «халық ... деп ... ... ... ... ... ... демократиялық емес жолмен құрылуы,
бір идеологияның үстем болуы, адамдардың саяси процестерден шетте қалуы,
биліктің бір ... ... ... ... бостандықтарға
жол берілмеуі, экономикаға, ... ... т.б. ... ... ... ... пен азаматтық қоғам принциптерінің
болмауы мен сипатталады.
Режимнің бұл түрінде мемлекеттік биліктің орталығы диктатор және ... ... ... мен ...... ... кезінде тоталитаризм концепциясы Батыс пен Шығыс
арасындағы идеологиялық күрестің негізіг ... ... Сол ... мен тоталитаризмді өмірдің қарам-қарсы екі образы, екі мәдениеті
ретінде қарастырды.
Батыстың көптеген ... ... ... тоталитаризма» 1951),
К.Фридрих пен З.Бзежинскийдің («Тоталитарная ... и ... ... («Демократия и тоталитаризм» 1965) еңбектерінде тоталитаризм
фенониміне ғылыми ... ... ... ... ... ... өзекті бес белгісін бөліп көрсеткен. Олар:
1. Бір ... ... Бір ... ... Террористік жасырын полицияның болуы.
4. БАҚ-тағы монополия.
5. Экономиканың орталықтандырылуы.
Тоталитаризмнің өзіне тән белгілері мен қатар түрлері де бар. Олар:
1. коммунистік тоталитаризм
2. ... және ... ... ... нақты көрінісі. Ол қоғамдағы
экономикалық өмірді толық бақылауға ... жеке ... ... ... ... типі – фашизм. Фашизмнің ең бірінші тараған
жері – Германия мен Италия. ... ... 192 ж. ... Оның негізгі
мақсаты Ұлы Рим империясын қайта құру еді.
Фашистік тоталитарлық режим ... ... ... ...... 1933 ж. ... пайда болды. Ол фашизм
мен коммунистік тоталитаризм негізінде пайда ... ... ... ... ... арийліктердің билігін
орнату еді.
Тоталитаризм режимде өмір сүрген елдерде бұл режим ... ... ... ... әр елдердегі экономикалық кризиске ... ... ... ... мен КСРО-дағы режимдердің орнауы осыған
байланысты болды.[5]
Авторитарлық режим латынның «autoritas» - билік, жеке адамның билеуімен
сипаталады, биліктің диктаторлық ... ... ... ... ... мен ... бір-
бірімен байланысты деген мәселе ... ... ... ... ... және ... түрі ... ал басқалары осы режимдерді өзбастақ деп қарастырады.
Әрине, бұл жерде екеуінің арасында едәуір ұқсастық ... ... бар ... айта кету керек. Бұл екеуін біріктіру ... де ... ... ...... ... ... ал
авторитаризм жеке адам диктатурасы болып табылады.
Авторитаризм демократияға және құқыққа қарсы биліктің тұжырымдамасы ... ... ... ... тиран, деспот, форер т.б. құқықтарды
аяққабасатын топ ... Ол ... ... ... ... Осы ... ... режимдер әскери-полициялық, фашистік. Авторитаризм
жағдайында азаматтық қоғамның құқығы мен бостандығы, мемлекетке қатынасы
жөнінде адамның ... ... ... ... ... ... орнату кезеңінде. Бүгінгі
Қазақстан саяси ... ...... ... ... жерде бірдей
қолдана бермейтін – Республика Президенттінің болуында.
Басқару ... ... ...... ... ... режим
– либералдық-демократиялық. Сонымен қатар, тәжірибе ... ... ... ... ... нысаны – президенттік ... ... ... ... ... ... ... президенттік
билік қажет, бірақ диктатура емес. Президенттік басқару нысаны – Президент
билігінің тек күшейіп ғана ... ... ... ... ... бара жатқанын да білдіреді.
Мемлекеттік билікті бөлу принципін жариялағанда, оны ... ... ... ... пен ... ... туғызу емес, республика
егемендігін қорғай алатындай, республиканы дамутуды қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... сбептері бар.
Соның ішінде бастысын ғана атап көрсетуге болады. Ол – өкімет ... ... ... тән ... ... ... айналысуын
қамтамасыз ету. Мемлекет билігі органның немесе бір адамның қолында ... ... ... Ал ... бөлу оның бір ... ... жол бермейді. Мемлекет өкіметі іске асыру ... ... ... және ... ... жүйесін құрады. Дегенмен
мемлекет өкіметтің бірден-бір міндеті мен мақсаты өзін ... ... ... ... ... ... ... асыру үшін қоғамды ... ... ... Оның қызметі елдің Ата Заңына негізделген. Қоғам
мен ... ... ... ... бірлігін, қоғамның ынтымағын,
мемлекеттің ынтымағын, мемлекеттің қуатын сақтау және ...... ... де, оның ... ... да ... ... қимылдауын қамтамасыз ету, мемлекттік биліктің тұтастығына
нұсқан ... жол ... ... ... ... ... Республикасындағы президенттік институты - қазіргі кезеңдегі
дүниежүзіндегі ең жас институттың бірі. Оның теориялық негіздері, өмір сүру
қағидалары – ... ... ... ... АҚШ, ... және
т.б. елдердің көп жылғы тәжірибесінен алынды.
Сонымен, Қазақтан Республикасы Конституциясында ... ... ... мемлекет пен қоғамның демократиялық негіздеріне қауіп
төндіретін құбылыс емес. Ол, өз ... ... ... ... құқықтық тәртіпті, азаматтардың құқықтары мен ... ... ету үшін ... ... ... жинаған, ал бұл
прогрес және ... жолы ... ... ... көптеген мемлекеттерде
белгіленген басқару белгілері.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1 Венгерова А.Б. Теория государства и права. Часть 1. – ... - ... ... В.В. ... ... ... – М., 1994. – 356 с.
3 Новгородцев П.И. Кант и Гегель: в их учения о ... - ... ... ... в 3-х ... Т. 3 — М.: ... 1971. — 687 с.
5 Гегель. Философия права. — М.: Мысль, 1990. — 524 с.
6 ... Т. ... және ... ... – Қарағанды: Болашақ-
Баспа, 2002. – 320 б.
7 Ибраева А.С., Ибраева Н.С. ... ... и ... ... Пособие.
– Алматы: Жеті жарғы, 2003. – 432 с.
8 Жоламан Қ.Д., Мұқтарова А.К., Тәукелев А.Н. ... және ... ... ... – 1998. - 256 б.
9 Өзбекұлы С., Қопабаев Ө. Мемлекет және құқық теориясы: Оқулық. –
Алматы: Жеті ... 2006. – 264 ... ... ... ... мен ... ... Оқулық.
- Алматы, 2003. - 55 б.
11 Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме: Заңтану / жалпы.
ред. басқ. А.Қ. Құсайынов - ... ... 2002. – 336 ... Сапарғалиев Ғ. Заң терминдерінің түсіндірме сөздігі - Алматы: Жеті
жарғы, 1995. – 208 ... ... Ғ.С., ... А.С. ... және ... ... Оқулық.
– Астана: Фолиант, 2007. – 336 б.
14 Конституционное ... ... ... ... ... / Под. ред. ... Страшуна Б.А. – М., 1996. – Т. 1. – 2. – 358 с.
15 Чиркин В.Е. Конституционное право зарубежных ... – М., 1997. ... ... ... ... буржуазных и освободительных стран: Учебник. 2-
е изд., пераб и доп / Отв. ред. Ильинский И.П. и Энтим Л.М. – М., 1988. ... ... ... Б.Н. Курс ... ... – М., 1895. – Т.1. - 125
с.
18 Тихомиров Л.А. ... ... - ГУЛ: ... - 350 ... ... И.Л. ... ... – Минск., 1996. – 325 с.
20 Алексеев Н.Н. Русский народ и ... – М., 1988. - 255 ... ... И.А. Соб. Соч в 10 ... – М., 1994. – Т.4. - 540 с.
22 Черняев Н.И. ... ... для ... ... ... ... ... Этюды, статьи и заметки. – Харковь, 1907. –
245 с.
23 Шапиро А.ЛД. Об ... в ... // ... ... – М,: 1968. ... – С. ... Коркунов Н.М. Русское государственное право. – СПб., 1914. – Т. 1. -
изд 8. - 385 ... ... Н.И. ... ... и ... ... в ... исследования). – Харковь, 1910. - 365 с.
26 Табанов С.А. Салыстырмалы ... ... ...... жарғы, 2003. – 464 б.
27 История госдуарсвта и права: Словарь –справочник / Под ред. М. ... – М.: ... 1997. – 304 ... Омельченко О.А. Всеобщая история государства и права: Учебник в 2 т.
Т.1. – М.: Остожье, 1998. – 512 с.
29 ... Д.А., ... А.Ж. ... және ... ... ... ... – Алматы: Заң әдебиеті, 2004. - 228 б.
30 Решетников Ф.М. Правовые системы стран ... ...... ... 1993. – 256 ... ... института Президента в Республике Казахстан//
Казахстанская правда. – 1995. - №16. - 11 ... ... Т. О ... конституционном статусе Президента// Казахстанская
правда. – 1995. – 8 декабрь.
33 Мухамеджанов Э.Б. К вопросу о ... ... в ... Материалы научно-практической конференции
«Развитие институтов демократии в ... ... в ... ... 2007 ... – Алматы, 2008. – 274 с.
34 Ишемкулов Т. Институт президенства в ... ... ... 1995 ... ... ... ... Қазақстан Республикасының
2007 жылғы 21 ... ... ... өзгертулер мен толықтырулар
енгізілген ресми ... - ... Жеті ... 2007. – 136 ... ... Е.К. Политический портрет Казахстана// Бизнес и право. –
Алматы, 1993. - № 1. - С. 8-9.
37 Мәмбетказиев Е. ... ... ... специалистов в лучших
университетах США и Европы//Казахстанская ... – 1994. - №12. - ... ... Н. ... ... в ... Советы Казахстана. –
1995. - 25 апреля.
39 Малиновский В. ... ... «от ... ... ... ... ... научно-практической конференции
«Новый этап демократизации Казахстана – ускоренное ... ... ...... 2007. – 216 ... ... В.В. Липень С.В. Теория государства и права. – М.: ... – 458 ... ... В.И. ... задачи советской власти. ППС. Т. 36 - М., - С.
165 – 208.
42 Локк Дж. Избранное. Т.2. - М., 1960. – 36 с.

Пән: Мемлекеттік басқару
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 36 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
XIV-XV ғасырлардағы қыпшақ антропонимдері30 бет
Бұқаралық коммуникация және оның саяси ықпалы. Коммуникация түсінігі5 бет
Жетім балалардың тұлғалық әлеуметтенуінің педагогикалық шарттары22 бет
Капитал құрылымның теориясы7 бет
Мемлекет басқару нысаны82 бет
Төлен Әбдікұлы шығармаларының көркемдік ерекшелігі, ұлттық құндылықтары60 бет
Ғылыми зерттеудің әдістемелік принциптері.5 бет
Қазақ тіліндегі араб, парсы сөздерінің терминденуі23 бет
Қазақ қолөнеріне байланысты фразеологизмдердің этномәдени аспектісі23 бет
"нысанды-бағдарланған программалаудың негізгі принциптері:инкапсуляция, мұрагерлеу, полиморфизм"5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь