Қарыз алушының несие қабілеттілігін бағалаудың экономикалық негізі

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
I. ҚАРЫЗ АЛУШЫНЫҢ НЕСИЕ ҚАБІЛЕТТІЛІГІН БАҒАЛАУДЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ НЕГІЗІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
1.1. Қарыз алушының несие қабілеттілігінің экономикалық мазмұны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
1.2. Несие қабілеттілікті талдаудың шарттары мен кезеңдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 9
II. ҚР.СЫНДАҒЫ ЕКІНШІ ДЕҢГЕЙЛІ БАНКТЕРДІҢ НЕСИЕ ҚАБІЛЕТТІЛІКТІ ТАЛДАУ ТӘЖІРИБЕСІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..17
2.1. Банк тәжірибесінтегі несиелік операцияларды талдау ... ... ... ...17
2.2. Заңды тұлғаның несиелік қабілеттілігін талдау ... ... ... ... ... ... ..26
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..35
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .37
Тақырыптың өзектілігі. Нарықтық қатынастарға өту жағдайында несиелеу шарттары да өзгереді. Банктер несиелік операцияларды жүргізу барысында несиелік тәуекелдерге барады. Сондықтан банктер осы несиелік тәуекелдерді төмендету жолында белсенді қызмет ету керек. Несиелерді берудің маңызды алғы шарттарының бірі болып несиелік қабілеттілік табылады. Потенциалды және нақты қарыз алушыларды негізгі қарыз сомасын және ол бойынша пайыздарды толық және уақытылы төлеу мүмкіндігі жағынан бағалау, олардың қаржылық жағдайын талдау мәселесі банк қызметіндегі ең өзекті мәселелердің бірі болып отыр. Кез-келген несиелік келісім-шарт жасау алдында банк қызметкерлері ссуданы алуға өтініш жасаған тұлғаның несиелік қабілетін бағалау жұмысын орындайды. Талдау қаншалықты толық және дәл жүргізілгеніне байланысты несиелеудің сәтті жүргізілетіні анық. Қазіргі жағдайда Қазақстанда қарыз алушылардың қаржылық жағдайын талдаудың жалпыға ортақ әдістемелер жоқ, сондықтан әр банк клиенттердің несиелік қабілетін бағалаудың өз әдістемесін қолданады. Банктердің өтімділігі және табыстылығы клиенттердің қаржылық жағдайына тәуелді болып келеді. Сондықтан банктер несиелік операцияларының табыстылығын қамтамасыз ету үшін қарыз алушылардың несиелік қабілетін егжей-тегжейлі бағалауды жүзеге асыруға тиіс. Қарыз алушылардың несиелік қабілетін бағалауда Қазақстанның банктері қаржылық коэффициенттер әдісін қолданады, бұл әдіс бір қатар факторларды ескермейді. Ал шетел тәжірибесінде несиелік тәуекелдің алдын алу мақсатында несиелік қабілетті бағалаудың әлде қайда тиімді әдістері пайдаланылуда, осының садарынан несие бойынша пайыздар төмендеп, жеке және заңды тұлғалардың несиеге сұранысы жеткілікті деңгейде қанағаттандырылады. Сол себептен Қазақстан банктеріне шетел тәжірибесін ескере отырып, қарыз алушылардың несиелік қабілетін бағалаудың әдістерін жетілдіру өте маңызды.
Курстық жұмысының мақсаты – шетелдік және отандық тәжірибеге сүйеніп, қарыз алушылардың несиелік қабілетін бағалаудың маңызын көрсету, сондай-ақ шетелде кеңінен қолданылатын несиелік қабілетті бағалау әдістерін зерттеп, Қазақстанда оларды жетілдіру жолдарын іздестіру.
Осы мақсатқа жетуде бітіру жұмысының алдында мынадай міндеттер тұр:
• Қарыз алушылардың несиелік және төлем қабілетінің ұғымын беру;
• Қарыз алушылардың несиелік қабілетін бағалауға қатысты шарттарды анықтау;
• Несиелік қабілетті бағалау көрсеткіштерін анықтау;
• Қарыз алушының классын анықтау
• ҚР екінші деңгейлі банктерде қарыз алушының несиелік қабілетін бағалаудың тәжірибесін, соның ішінде заңды тұлғаның және жеке тұлғаның несиелік қабілетін бағалауды қарастыру;
• Шетелдік тәжірибеде қолданылатын несиелік қабілетті бағалау әдістерін қарастыру;
• Қазақстанның екінші деңгейлі банктерде қарыз алушылардың несиелік қабілетін бағалаудың әдістерін жетілдіру бойынша ұсыныстар жасау.
1. ҚР ҰБ Басқармасының 2003 жылғы 6 желтоқсандағы «Екінші деңгейдегі банктерде тәуекелдерді басқару және ішкі бақылау жүйелерінің болуына қойылатын талаптар туралы нұсқаулықты бекіту жөнінде» қаулысы
2. ҚР ҰБ 1995 жылғы «Банктер және банктік қызмет туралы» заңы
3. ҚР ҰБ 2002 жылғы «Пруденциалдық нормативтер туралы» ереже
4. Банковское дело: Учебник / Под ред. О. И. Лаврушина. _ М .: Финансы и статистика, 1999 г.
5. Как провести анализ кредитоспособности заемщика //www.yourmoney.ru
6. «Банковское дело»/Под ред. д.э.н. Г.С.Сейткасимова. – Алматы: Қаржы-Қаражат, 1998.
7. Иформационный вестник: Казкоммерцnewә №2 (7), 2004.
8. «Банковское дело»/Под ред. профессора В.И.Колесникова, Л.П.Короливецкой. – Москва: Финансы и Статистика, 1997.
9. Янишевская В.М., Сервук В.Т., Лукачер Т.Г. Анализ платежеспособности предприятий и организаций: Практическое руководство для государственных и иных предприятий. – М., 1991. – стр 5.
10. Анализ экономической деятильности клиентов банка / под ред. О.И. Лаврушина. – М.: ИНфРА-М, 1996, стр 5.
11. Шеремет А.Д., Сайфулин Р.С., Негашев Е.В. «Методика финансового анализа предприятия», М.: «Юни-глоб», 1992. – стр 35.
12. Мақыш С.Б. Коммерциялық банктер операциялары. Оқу құралы, 2-ші басылым. – Алматы: ИздатМаркет, 2004. – 272 бет.
13. С.Б.Мақыш, «Коммерциялық банктер опреациялары»: оқу құралы. – Алматы: Қазақ Университеті, 2002 ж.
14. Об оценке кредитоспособности заемщиков. Е.В. Неволина, «Деньги и Кредит» № 10, 2002.
15. Правовые вопросы определения кредитоспособности заемщика. М.В. Карпов, «Деньги и Кредит» № 11, 2000.
16. Кредитные бюро: международный опыт. Дыльнов Д.В. ЗАО "КБ "ГУТА-БАНК", Кредитно-экономический департамент, 2002.
17. Кредитное бюро – инструмент выявления рисков. Зиябеков Б. «БАНКИ КАЗАХСТАНА» - №3, 2002.
18. Система Кредитного Бюро в Казахстане. Расширение доступа к кредитным ресурсам. Успех сбалансированного подхода. Хавьер М. Пиедра. «БАНКИ КАЗАХСТАНА» - №9, 2003
19. Американские кредитные бюро. Ольга Кузина. «Мир карточек» - № 11, 2001
20. ҚР Ұлттық банкінің статистикалық бюллетеньі, №1(110) қаңтар 2004ж.
        
        Жоспар
Кіріспе
............................................................................
................................3
I. Қарыз алушының несие қабілеттілігін бағалаудың экономикалық
негізі.......................................5
1. Қарыз алушының несие қабілеттілігінің экономикалық
мазмұны.........................................................
...............................….5
1.2. Несие қабілеттілікті талдаудың шарттары мен
кезеңдері...........................................................
.........................................9
II. ... ... ... банктердің несие қабілеттілікті
талдау тәжірибесі ......................................17
1. Банк тәжірибесінтегі несиелік операцияларды талдау...............17
2. Заңды тұлғаның несиелік қабілеттілігін
талдау..........................26
Қорытынды
..........................................................................
....................35
Қолданылған әдебиеттер
.............................................................37
Кіріспе
Тақырыптың өзектілігі. Нарықтық қатынастарға өту ... ... да ... Банктер несиелік операцияларды жүргізу барысында
несиелік тәуекелдерге барады. Сондықтан банктер осы несиелік ... ... ... ... ету керек. Несиелерді берудің маңызды
алғы шарттарының бірі болып несиелік ... ... ... ... қарыз алушыларды негізгі ... ... және ол ... ... және ... төлеу мүмкіндігі жағынан бағалау, олардың
қаржылық жағдайын талдау мәселесі банк қызметіндегі ең өзекті ... ... ... ... ... ... ... алдында банк
қызметкерлері ссуданы алуға өтініш жасаған тұлғаның ... ... ... орындайды. Талдау қаншалықты толық және дәл жүргізілгеніне
байланысты несиелеудің сәтті жүргізілетіні ... ... ... ... алушылардың қаржылық жағдайын талдаудың жалпыға ортақ
әдістемелер жоқ, сондықтан әр банк ... ... ... өз ... ... ... өтімділігі және табыстылығы
клиенттердің қаржылық жағдайына тәуелді болып ... ... ... операцияларының табыстылығын қамтамасыз ету үшін қарыз алушылардың
несиелік қабілетін егжей-тегжейлі ... ... ... тиіс. Қарыз
алушылардың несиелік қабілетін бағалауда Қазақстанның банктері қаржылық
коэффициенттер әдісін қолданады, бұл әдіс бір ... ... ... шетел тәжірибесінде несиелік тәуекелдің алдын алу мақсатында несиелік
қабілетті бағалаудың әлде ... ... ... ... осының
садарынан несие бойынша пайыздар төмендеп, жеке және ... ... ... жеткілікті деңгейде қанағаттандырылады. Сол себептен
Қазақстан банктеріне шетел тәжірибесін ... ... ... ... ... ... әдістерін жетілдіру өте маңызды.
Курстық жұмысының мақсаты – шетелдік және отандық тәжірибеге сүйеніп,
қарыз алушылардың несиелік қабілетін бағалаудың ... ... ... ... ... несиелік қабілетті бағалау әдістерін зерттеп,
Қазақстанда оларды жетілдіру жолдарын іздестіру.
Осы мақсатқа ... ... ... ... ... міндеттер тұр:
• Қарыз алушылардың несиелік және төлем қабілетінің ұғымын беру;
• Қарыз алушылардың несиелік қабілетін бағалауға қатысты шарттарды
анықтау;
• Несиелік қабілетті ... ... ... ... алушының классын анықтау
• ҚР екінші деңгейлі банктерде қарыз алушының несиелік қабілетін
бағалаудың тәжірибесін, соның ... ... ... және ... несиелік қабілетін бағалауды қарастыру;
• Шетелдік тәжірибеде қолданылатын ... ... ... ... Қазақстанның екінші деңгейлі банктерде қарыз ... ... ... әдістерін жетілдіру бойынша
ұсыныстар жасау.
Курстық жұмысының зерттеу объектісі – ... ... ... ... ... және әдістері.
Зерттеу жұмысының құқықтық, теориялық және әдістемелік негізі. Бұл
жұмысты жазу барасында шетел ... ... ... ... ... М.В. ... В.И. ... Янишевская В.М., Сервук В.Т.,
Лукачер Т.Г. т.б., ... Г.С. ... С.Б. ... ... ғалым экономистерінің еңбектері пайдаланған.
Курстық жұмыстың құрылымы. Жұмыс ... үш ... ... ... ... ... бөлімінде қарыз алушылардың
несиелік қабілетін бағалаудың ... ... яғни ... ... несиелік қабілеттілікті талдау шарттары және
көрсеткіштері, шетел тәжірибесінде кеңінен қолданылатын ... ... ... ... ... ... Екінші бөлімінде ҚР
екінші деңгейлі банктерінің қарыз алушылардың несиелік қабілетін ... ... ... АҚ " ... ... жеке және ... тұлғалардың
несиелік қабілетін бағалау методикасы қаралды. Ал үшінші бөлімінде шетел
тәжірибесінде қолданылатын қарыз алушылардың несиелік қабілетін ... ... ... ... ... ... ... несие қабілеттілігін бағалаудың экономикалық негізі
1. Қарыз алушының несие қабілеттілігінің экономикалық мазмұны
Несиелік процесс белгіленген мерзімде қарыздың өтелмей қалу ... және сан ... ... ... ... банк қарыз
беруден бұрын қарыздық өтелмей қалуын тудыратын факторларды ... ... ... ... ... ... ... қабілеттілікті
талдаудың мақсаттары мен міндеттері қарыз алушының қабілеттігін ... ... ... ... ... көлемде өтеуі, банк өзіне алуға ... ... ... бір ... берілетін несие көлемі және
олардың шарттарына негізделеді.
Бұның бәрі банкпен тек нақты ... ... ... ... ... ғана ... сонымен қатар болашақтағы қаржылық
тұрақтылығын болжауды ескертеді. Қарыз алушының қаржылық ... ... ... және несиелік операциялар бойынша мүмкін
тәуекелдерді ... ... ... ... ... басқаруына және
табыс алуына мүмкіндік береді.
Несиелік тәуекелдің алдын алу мақсатында Қазақстан Республикасының
Ұлттық Банкі ... ... ... ... ... жүргізу
барысында бірқатар талаптар қояды.
ҚР Ұлттық Банкінің 1995 жылы 31 ... № 2444 ... ... және ... ... туралы» заңның 34-ші және 35-баптарына сәйкес
банктердің несиелік операциялары Банк басқармасымен ... ... ... ... ... сәйкес жүзеге асырылады. Бұл ережелер
несиелік операцияларды жүзеге асыру барысында ... ... және ... ... ... ... ... және банктік қызмет туралы» заң бойынша қарыз ... ... ... және ... ... ... жағдайда банк ол
қарыз алушыға қамтамасыз етусіз банктік несие беру туралы шешім ... ... банк бір ... ... осы ... ... ... банктерден
және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдардан
алған қарыз ... ... ... тастағанда активтердің орташа
жылдық құнынан асып кететін жалпы сомаға банк несиесін беруге құқылы емес.
Қарыз ... ... ... құны ... ... ... осы несиені алған
күнге дейінгі кезеңге есептеледі. Сондай-ақ ... ... ... ... ... ... жеңілдік жасауға тыйым салынады,
соның ішінде аталған тұлғаларға қамтамасыз етусіз банктік ... ... ... ... ҰБ 2002 ... ... нормативтер туралы» ережеге сейкес ҚР
ҰБ тарапынан банктерге бір қарыз алушыға келетін ... ең ... ... ... ... бір ... ... келетін тәуекел мөлшері
0,25-тен аспауы керек, ал банкпен ерекше қатынастардағы тұлғалар үшін бұл
көрсеткіш 0,1-ді құрайды. ... ... ... ... осы талаптар банктердің
туындауы мүмкін несиелік тәуекелдерді ... ... ... ... ... бағытталған.
Қазіргі несиелеу жүйесі қарыз алушының несиелік қабілетін анықтау
әдістеріне де ... Айта кету ... ... ... несиелік
қабілеті – бұл коммерциялық банк балансының өтімділігін қолдау әдісі болып
табылады.
Ұзақ уақыт бойы несиелік механизм ... ... ... бұл ... несиелік механизмнің жалпы даму деңгейін көрсетті.
Қазіргі ... ... ... алушылардың несиелік қабілетін
бағалау қажеттілігін тудырды. Нарықтық қатынастар жағдайында қарыз алушының
несиелік қабілеті ... ... ... ... бірі болып
табылады. [5]
Қарыз алушының несие қабілеті – оның ... ... ... тар ... ... ... алушының төлем қабілеті – оның өткен
уақыттағы міндеттемелерін ... және ... өтеу ... Ал ... ... алушының өткен уақыттағы төлем қабілетсіздігін ескермей, ... ... ... өтеу қабілетін болжайды. Бірақ қарыз алушының
өткен уақыттағы төлем қабілетінің деңгейі банк клиентінің несие қабілетін
бағалауда иек ... ең бір ... ... ... ... Қарыз
алушының несиелік қабілеті ссудалық міндеттемелерін өтеу ... оның ... ... ... ... мінбеттемелерін өтеу қабілеті
болып табылады. Заңды немесе жеке ... ... ... ... өзінің
қарапайым міндеттемелерін тек табысы есебінен өтейтін ... ал ... ... ... ... ... ... мүлікті өткізуден
алған түсім есебінен, басқа банктың немесе тұлғаның берген кепілдемесі және
сақтандыру төлемдері арқылы өтейді.
Қазіргі уақытқа ... ... және ... ... ... қарыз
алушының несиелік қабілетіне өзінше анықтама береді, бірақ олардың ... көп ... ... ... ... Г.С. ... ... қарыз
алушының несиелік қабілеті – несие келісім-шартының шарттарына сәйкес
сұралып тұрған ссуданы қайтару ... және ... ... ғалым экономистері Л.П. Короливецкая және В.И. Колесников ... ... ... мынадай түсініктеме береді: ... ... ... – оның ... және ... ... ссуда бойынша
міндеттемесін орындау қабілеті. [8]
«Іскер адамның экономикалық сөздігінде» қарыз алушының несие қабілетін
былай түсіндірген: ... ...... алушының уақытылы және толық
көлемде өз міндеттемелерін өтеу ... ... В.Д. ... ... банк клиенттерінің несиелік
қабілеті – кәсіпорынның қарыз ... ... ... сенім
беретін, қарыз алушының несие шартына сәйкес несиені қайтару дайындығы және
қабілеті бар кездегі ... ... ... ... В.М. және басқалар ... ... ... ... ... ... несиелік қабілеті дегеніміз банктің қарыз алушыны
оған несиені беру мүмкіндігі және негіздігі ... ... ... ... ... ... болашақта уақытылы қайтару мүмкіндігін анықтауды
білдіреді. [9]
Лаврушин О.И. берген анықтамасына сәйкес банк ... ... - ... ... ... бойынша уақытылы есеп айырысу
қабілеті. [10]
Шеремет А.Д. және басқалар ... ... ... ... ... ... ... міндеттемелері бойынша толық және уақытылы есеп айырысу
қабілетін түсінеді. [11]
Қазақстандық ғалым экономист С.Б. Мақыш өзінің ... ... ... несиелік қабілетіне мынадай анықтама берді: қарыз
алушылардың несиелік қабілеті – бұл қарыз ... ... ... ... толық және уақытылы есеп айырысу қабілетін
білдіреді. [12]
Сонымен, қарыз алушының ... ...... ... мен ... жасалған келісім-шартқа сәйкес қарыз алушының өзінің қарыздық
міндеттемелерін толық көлемде және уақытылы өтей алу ... ... ... ... ... ... беру және ... туралы сұрақтарды шешкенге дейін, қарыз алушыны ... ... үшін ол ... ... жасалған келісім-шартқа сәйкес уақытылы және
толық өтеу дайындығын және қабілетін ... ... ... асырылады.
Қарыз алушының несие қабілетін анықтаудың негізгі мақсаттары және
міндеттері болып қарыз ... ... ... талдау, тиімсіз қызметі
нәтижесінде несие ... ... ... алу, тәуекел деңгейін
анықтау, несие мөлшерін белгілеу, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ... Республикасы Ұлттық Банкі басқармасының 2003 ... ... №434 ... бекітілген «Екніші деңгейдегі банктерде
тәуекелдерді ... және ішкі ... ... болуына қойылатын
талаптар туралы нұсқаулық» бойынша банктердегі ... ... ... ... несиелік қабілетін тиімді талдауды жүргізуге
тиісті.
Қарыз алушының несиелік қабілеті оның моральдық қасиеттеріне ... ... ... үшін қарыз қаражаттарын пайдамен қайта өндіру
қабілетіне де байланысты. Қарыз алушының несиелік ... ...... ... болжау жасау. Қарыз алушының несиелік
қабілетін бағалау кешенді есеп (комплексная задача) болып ... ... ... ... ... ... біліктілігін және тәжірибесін,
қызметкерлердің квалификациясын, басқармасының ... ... ... ... ... қызметін және банктың қабылдаған
саясатына байланысты басқа да факторларды бағалау кіреді.
Клиенттің несиелік ... ... ... ... ... алушыға
беретін нақты несиесімен байланысты қарапайым (жеке) ... ... ... ... ... ... болатын немесе
олардың қайтарылуын қамтамасыз ететін факторларды зерттеу қарыз алушының
несиелік қабілетін банктік ... ... ... ... ... ... ... сұрақтарды шешу керек:
қарыз алушы өзінің қарыздық міндеттемелерін уақытылы өтеуге қабілетті ... ... ... ба? ... ... банк ... ... талдау жауап бере алады. Екінші сұрақ заңи сапатқа ие, сондай-ақ
қарыз алушының жеке қасиеттерімен байланысты. ... ... ... ... ... ... әкелетін
көптеген әртүрлі тәуекел факторларымен байланысты. Несиелік тәуекел бір
қатар экзогендік, яғни сыртқы: экономикалық ... ... ... эндогендік, яғни ішкі: банктің қате, тиімсіз қызметімен байланысты
факторлардан тәуелді ... ... ... ... қабілетіне талдау жасау ... ... ... ... ... қатысты қабілетті. Қарыз алушыға ссуданы бере ... ... ... ... ... ... анықтайтын жарғысымен және
нұсқауымен танысуға тиіс;
• Қарыз алушының іскерлік ... Ол ... ... ... ... ғана емес, сондай-ақ келісім-шартқа байланысты барлық
міндеттемелерді орындауын білдіреді;
• Табыс алу ... Оны ... ... сату ... ... шығыстарға әсер ететін факторлар есепке ... ... ... ... жері, тауарлары мен қызметтерінің
сапасы, шикізат құны, қызметкерлерінің біліктілігі жатады.
Банктердегі несиені беру процесі бірнеше кезеңнен тұрады:
• Банкке келіп ... ... ... ... ... ... ... несиелік қабілетін талдау;
• Несиелік және кепіл туралы келісім-шарт жасасу;
• Несие беру;
• Несиені қайтару және оған ... ... ... ... беру ... 1-кезеңінде банкке келіп түскен несиеге деген
өтінішті, басқа да құжаттарды қарайды. Мұндай ... ... ... ... ... туралы негізгі мәліметтер: мақсаты, мөлшері, түрі, мерзімі,
мүмкін болар қамтамасыз ету мүлкі ... ... оқып ... ... банк ... ... ... қайтару қабілетін бағалаудың шешім қабылдау үшін үлкен маңызы бар.
Бағалау техникалық-экономикалық есеп негізінде жасалады.
2-кезеңінде қарыз алушының несиелік ... ... ... ... алған ссудасы бойынша қарызды уақтылы және толық көлемде қайтару
қабілеті талданады.
Сыртқы ... ... қиын ... да, ... ... банктердің
белгілі бір мөлшерде олардың әсерін әлсіретіп, ірі ... ... ... ... бар. ... тәуекелді басқарудың
негізгі тұтқалары банктің ішкі саясаты аясында жатыр. Демек, несиелік
тәуекелді басқару ... банк ... ... ... ... ... оларға несие шарттарын ... ... ... ... ... ... тұрақтылығын объективті бағалау және несиелік
операцияларға байланысты мүмкін болатын ... ... алу ... ... ... ... және ... табуға мүмкіндік береді.
Қарыз алушының несиелік қабілетін бағалау арқылы банктер болуы ... ... ... ... ... ... яғни осындай
бағалауды жүргізу банктердің несиелік портфельдерінің сапасын арттыруға,
күмәнді және үмітсіз несиелер үлесін төмендетуге ... ... ... қабілеттілікті талдаудың шарттары мен кезеңдері
Қарыз алушының несиелік қабілетін талдау оның ... ... ... ... Бұл ... ... алушының несиеге өтінішін ары қарай
қарауды жүргізуге немесе оны қайтару туралы шешім ... ... Егер оң ... ... ... ... несиелік қабілетін және
жобаның тиімділігін бағалау жалғасады. Қарыз ... ... ... ... бағалады. Қарыз алушының несиелік қабілетін ... ... бір ... қолданылады. Өте маңызды болып табылатын
көрсеткіштер жинтығы - ... ... бес ... ... қолданылады:
қызмет ету облысының жалпы сипаты, кәсіпорынның бәсекелік жағдайы, ... ... ... және ... ... ... ... банкі Басқармасының 2003 жылы 6 желтоқсанда №434 қаулысымен
бекітілген «Екінші деңгейдегі банктерде ... ... және ... ... ... ... талаптар туралы нұсқаулыққа» сәйкес
екінші деңгейлі банктердің тәуекелдерді басқару бөлімшесі ... ... ... ... бағалауға талдау жүргізеді. Банктердің
директорлар кеңесі ... ... ... ... ... ... есеп саясатының қолданып жүрген есеп және есеп беру
стандарттарына, ... ... ... ... шынайылығына
сәйкестігін бағалау;
• Қарыз алушының негізгі және еншілес ұйымдарының қаржы ... ... ... ... алушының беделі мен іскерлік бет-бейнесін бағалау;
• Қарыз алушының технологиялық өндіріс саласының ... ... ... ... ... қарыз құралдарын пайдалануын тексеру;
• Мынадай факторларды ... ... ... ... ... ... тексеру: өндіріс болашағы, сату динамикасы, қысқа мерзімді
активтердің сапасы, борышқа ... ... ... талаптармен
салыстырғанда борышты өтеуге бөлінуі мүмкін кірістің ... ... ... ... ... бағалау.
Әлемдік және отандық банктік тәжірибеде ... ... ... ... мынадай критерийлер бөліп қарастырылады: қарыз алушының
мінездемесі, қаражаттарды ... алу ... ... ... ... өтеу үшін ... табу ... (қаржылық мүмкіндігі),
капиталы, несиенің қамтамасыз етілуі, несиелік мәмле ... ... ... ... ... заңдылық негізі, банк стандарты мен
қадағалау ұйымдарына ссуданың сипатының дәл келуі).
Қарыз алушының мінездемесі деп оның ... және жеке ... ... ... ... ... және оны ... дайындығы мен
талпынысы, сондай-ақ несиенің мақсатының банктің несиелік саясатына сай
келуі түсіндіріледі.
Қарыз алушының беделі оның ... бір аяда ұзақ ... ... ... көрсеткіштерінің орташа салалық көрсеткіштерге сай келуінен,
оның несиелік тарихынан, оның серіктестерінің іскерлік әлеміндегі ... Жеке ... ... ... ... ... ... жұмыс
тәжірибесі), моральдық сапасына, жеке қаржылық және ... ... ... ... мен банк ... қарым-қатынастардың нәтижесіне
байланысты негізделеді. Банк қарыз алушының ... ... ... қарыз алушы өзінің өткен уақыттағы қарыздық міндеттемелеріне
қалай қарады, займдарды өтеуде ... ... ма, ... ... ... ... Сондай-ақ банк қарыз алушының психологиялық қасиеттерін де
білуге тырысады, мұнда банк ... ... ... ... ... оның ісін ... ... банктермен және фирмалармен
консультация жүргізеді.
Қаражаттарды қарызға алу ... ... ... ... ... ... ... қол қоюға немесе ... ... ... ... ... ... ... ең негізгі критерийлерінің бірі –
оның қарыз өтеу үшін ағымдағы қызметінің жүргізілуі барысында қаражат табу
қабілеті немесе басқаша айтқанда, ... ... ... ... болып
табылады. Бұған байланысты банк қарыз ... ... мен ... талдауын жүргізеді және олардың ... ... ... ... ... ... ссуданы қайтарудың негізгі үш ... ... ... ... (caәh ... ... сату
• Қаржыландырудың басқа көздері (ақша займдарын қосқанда)
Займды қайтаруда қарыз алушының ... ... және ... өзгеруі өте маңызды. Көбінесе осы баптармен займдарды қайтару
қиыншылықтар байланысты.
Қарыз алушының капиталы оның несиелік ... ... ... ... ... Бұл ... банк қарыз алушының капиталындағы
активтері мен пассивті баптарының қатынасын ... ... ...... ... ... құны және
несиелік келісім-шартта көрсетілген қарызды өтеуде екінші қосымша ... ... ... ... ... ... ... көздер қарыз алушының басына қаржылық ... туу ... банк ... ... ... ... ... Кепілдік сапасы, кепіл-хат беруші, кепілдемеші мен сақтандырушының
тұрақты болуы қарыз алушының ақшалай ... ... өте ... болып табылады. Мұнда кепілдің өтімділігіне және
сапасына үлкен назар аударылады.
Соңғы критерий – ... бұл ... ... ескереді: қарыз
алушының қызмет етуі және несиелік шаралардың жүзеге асырылуы үшін заңды
және номативтік ... бар ма? ... ... ... (мысалы,
салық заңы) қарыз алушының қызметінің нәтижесіне қалай әсер етеді? ... ... ... ... және ссуда туралы мәліметтер, банктың
несиелік саясаты туралы ... ... ... ... сол
сияқты, ссудалардың сапалылығын бақылай отырып, ... ... ... ... ... ... [13]
Сондай-ақ аталған Ұлттық Банктің ... ... ... ... ... алушының өндірістік қызмет көрсеткіштерін банктің
тексеруін қарастыратын қарыз алушылар мониторингінің саясатын, ал басқарма
оның рәсімдерін ... Бұл ... ... ... ... мен оны
жүргізу рәсімдері банктің:
• Заңды тұлғалар, оның ішінде жылжымайтын мүлікке ... ... ... ... ... ... ... жүргізу;
• Қаржы есептеріндегі деректерді жинау және талдау негізінде ... ... ... ... ... Қаржылық талдау арқылы қарыз қаражаттарын пайдалану ... ... және ... тыс ... қоса ... ... ... бес пайыз асатынсоманың тәуекелдерін тексеру;
• Оның негізгі және еншілес ұйымдарын ескере отырып, ... ... ... тәуекелін тексеру тәртібін анықтайды.
Несиелік операциялар жасалатын жағдайларға елдегі, аймақтағы,
салалардағы ... ... ... ... ... саяси факторлар
әсер етеді. Осыған байланысты да Ұлттық Банк тарапынан банктерге ... ... ... Бұларға сәйкес банктің директорлар кеңесі
резиденттері ... ... ... ... ... әрбір елдегі ахуал
туралы ақпаратты жинау және өңдеу ... ... ... ... ... ... саясаты:
• Халықаралық рейтинг агенттіктерінің тәуелсіз рейтингін ескере отырып,
елдің тәуекелін бағалау әдістерін;
• Әрбір елдегі ... және ... ... ... ... ... ... жинаудың кезеңділігін;
• Елдің меншікті рейтингін банктің белгілеу әдістерін, оларды ... ... ... ... ... лимиттерді белгілеу әдістерін және оларды қайта
қараудың кзеңділігін анықтайды.
Банктер қарыз алушының несие ... ... ... алушының
қызметімен байланысты және несиені қайтаруға әсер етуі мүмкін тәуекелдерді
ескеру керек. Банктердің қарыз ... ... ... ... ... оң ... қабылдауда негізгі факторлардың бірі болып ... және ... ... ... ... ... ... алушының несиелік қабілеті көптеген
факторларға байланысты. Осының өзі қиындықтарды ... ... әр ... үшін ... ... ... табылады, сондықтан барлығы ... ... ... ... әр фактордың қарыз алушының ... ... үлес ... ... ... айта кету керек, бұл
оңай емес. Қарыз алушының алдағы кезеңдегі несие ... әсер ... ... ... перспективасын бағалау одан да қиын. Қарыз
алушының ссуданы өтеу ... ... ... тек егер ол ... ... болса ғана, маңызы бар. Сонымен ... ... ... ... ... өткен мерзімдегі мәліметтер негізінде
есептеледі. ... ... ... ... ... ... тағы бір ... несие қабілетіне әсер ететін, санмен көрсетуге болмайтын факторлардың
болуы. Оларға қарыз алушының беделі, ... ... ... ... ... қосымша қиыншылықтар ... ... ... ... ... ... (бұл ... капитал
айналымдылығына байланысты көрсеткіштерге қатысты), айналым көлемінің
бірдей емес динамикасымен байланысты (өткізілетін ... ... ... тез ... ... мен ... ... қарағанда). Аталып
өткен банк клиентінің несиелік қабілетін бағалау критерийлері несиелік
қабілетті бағалау ... ... ... Ондай тәсілдер қатарына
жататындар:
• Іскерлік тәуекелді бағалау
• Менеджментті бағалау
• Қарыз алушының қаржылық тұрақтылығын бағалау
... ... ... Ақша ... талдау
• Қарыз алушы туралы ақпарат жинақтау
• Орналасқан жеріне бару арқылы, қарыз алушының жұмысын ... ... ... ... ... оның банкке берген
өтінішін қарастырудан және қарыз алушымен сұхбаттасудан басталады. ... ... ... ... ғана ... сондай-ақ қарыз алушының
психолдогиялық бейнесін құруға, кәсіпорын басшылығының кәсіби ... ... ... көмектеседі.
Отандық банктік тәжірибеде қарыз алушының несиелік ... ... ... оның ... жағдайы жатады. Ол қарыз алушының
қызметін көрсететін көрсеткіш ... ... ете ... ... ... қаражаттарды орналастыру және пайдалану құрылымдармен, ... алу, бөлу және ... ... ... ... ... ... табу болғандықтан, банктерге кәсіпорыныдардың
табыстылық, тиімді қызмет, саладағы орнын анықтайтын көрсеткіштерді бағалау
өте маңызды. Сондай-ақ ... ... ... ... ... шот ... айналымын талдау қажет. Бұл ... ... ... ... мәліметтерінің динамикасын талдау тиімді ... ... ... жүргізу барысында банк мынаған көңіл бөлу керек:
• дебиторлық қарыздың күрт өсуі;
• запастардың айналымының тежелуі;
... ... ... ... ... ... мерзімді қарыздың пропорционалды өспеуі;
• өтімділік коэфициентінің төмендеуі;
• активтер сомасында негізгі капиталдың үлесінің ұлғаюы;
• сату ... ... ... ... қарыздарының өсуі;
• операциондық қызметтен шығындардың пайда болуы;
• коммерциялық несиелеу шарттарының өзгеруі және т.б.
Банк қызметкерлерін ... ... аса ... ... ... ... ... тұлғаның мінезінің ерекше болуы;
• басшылардың отбасы аясындағы проблемалары;
• басты қызметкерлерін жиі ауыстыру;
• жаңа кәсіпорындарды құрумен қызығушылық, ... ... ... ... қаржылық есеп беруді жақсы құрмау;
• негізделмеген тәуекелге бел буу;
... ... ... ... қою;
• рынок жағдайларының нашарлауына реакцияның баяулығы;
• әлсіз ... ... ... ... болмауы;
• маңызды клиенттерді жоғалту;
• спекулятивті запастарды құру;
• тозған құрал-жабдықтарды ауыстырудағы уақытты созу;
Қарыз алушының ... ... оның ... ... көрінеді:
• Шаруашылық шарттарына сәйкес төлем талаптарын уақытылы қанағаттандыру;
• Несиені қайтару;
• Жұмыскерлер мен қызметкерлерге жалақы төлеу;
• Бюджетке ... мен ... ... ... ... ... ... қаржылық жағдайын талдау
мынадай төрт бөліктен ... ... ... және ... ... талдау;
• Кәсіпорынның қызмет нәтижесін талдау;
• Өтімділік, рентабельдік, ... ... ... ... Cash-flow, яғни нақты және жоспарлы ақша ... ... ... ... несиелік қабілетін бағалау үшін клиенті ... ... ... ... ... ақпараттардың негізгі көзерін атап
кетсек:
• Банк мұрағатында сақталған клиент жайлы ақпараттар;
... және жеке ... мен ... есеп ... ... да ... (несие қабілеттілігі туралы есептер, аналитикалық
зерттеулер, инвестициялар бойынша анықтамалар);
• Клиентпен іскерлік қатынаста ... ... ... ... ... ... ... алушылар, банктер және
т.б.);
• Потенциалды қарыз алушыдан ... ... ... эксперттің клиентпен жеке байланысы.
Екніші деңгейлі банктерде тәуекелдерді ... және ішкі ... ... ... ... ... нұсқаулыққа сәкес банктердің
директорлар кеңесі несиелеу бойынша, оның ішінде банк несиесі шарттарында
міндетті көрсетілуге ... ... ... ... ... бекітеді. Несиелеу бойынша құжаттарды жүргізу саясаты:
• Банк несиесі шартында міндетті көрстілуге, соның ішінде қарыз алушыға
несие бойынша ... ... және ... ... ... әсер ... қаржы ережесі және өзге де мәліметтер туралы
ақпаратты ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының резиденті еместерді несиелеу кезінде – шетел
мемлекеттерінің заңдарына құқықтық сараптау жүргізуді айқындайды.
Несиеге өтініш қарауда банктің ... ... ... ... ... ... ... көңіл аударады. Қарыз алушының
несиелік қабілетін бағалағанда банктың несиені беру ... ... ... ... тарихы өте маңызды болып табылады. Егер
клиент банктен ... ... ... ... ... оның ... ... өз
міндеттемелерін қаншалықты жақсы орындағаны жайлы ақпараттар бар. ... банк ... ... жеке ... ... ... ... мәліметтер алу
үшін арнайы несиелік агенттіктермен қатынас орнатуы мүмкін. ... ... ... ... деп ... ... ... жайлы банктермен ақпарат алмасып тұрады. [5]
Банкке ссуданы алу үшін ... ... ... мәліметтерді
қамтитындай өтініш жазу керек:
• Мақсаты
• Несие мөлшері
• Мерзімі
• Мүмкін болар қамтамасыз ету ... ... ... ... алу ... ... ... және оның
себебін түсіндіретін құжаттар мен қаржылық есептер беріледі. Бұл құжаттар
несиеге өтініштің ажырамас ... ... ... ... ... қарыз алушымен жеке сұхбаттасып, алдағы мәмле туралы алдын
ала шешім қабылданғаннан ... ... ... елдердің алдыңғы
қатарлы банктерінің несиеге өтінішпен бірге сұралатын құжаттарға ... ... ... төл ... ... СТТН ... Жеке тұлғалар үшін жұмыс орнынан анықтама;
• Соңғы 12 айға табысы және зейнетақылық аударымдар туралы анықтама;
• Неке туралы куәлігінің көшірмесі;
• Жанұя ... ... ... № 3 ... ... ... ... құқығын растайтын құжаттар;
• Мүлікке қатысты адамдардың кепілге беру туралы ... ... ... ... ... ... ... Соңғы үш жыл бойынша қарыз алушының қаржылық есебі, балансымен қоса
алғанда және оған ... ... ... түсімдердің қозғаласы туралы есеп;
• Ішкі қаржылық есептер;
• Ішкі жедел есеп мәліметтері;
• Қаржыландырудың болжамы;
... ... ... – жоспар және т.б. банктің белгілеген құжаттары. [16]
Банк қызметкері потенциалды қарыз алушымен алдын ала сұхбаттасқаннан
кезде, әлемдегі алдыңғы ... ... ... ... ... ... ... мынадай сұрақтарды қамту керек:
1-кесте
|Несиелік қызметкердің потенциалды қарыз алушыға қоятын сұрақтары* ... ... және оның ... жайлы мәліметтер |
| - ... ... ... қандай |
| - ол ... ... |
| - бұл ... ... ба |
| - оны ... шығындары қандай |
| - ... иесі кім, онда ... ... бар |
| - ... негізгі өнімі / көрсететін қызметі |
| - ... ... және ... қандай |
| - ... ... ма |
| - ... ... клиенттері және жабдықтаушылары кімдер |
| - қандай шарттарда ... ... ... ... ... несие туралы сұрақтар |
| - ... ... ... ... ... келеді |
| - ол бұл ... ... ... |
| - ... ... ... ... негізделген бе? |
| - клиенттің алғысы келетін ... ... ... қаржыландырылатын|
|активтердің қызмет ету мерзімін ескере ме? |
| - ... ... ... несиені уақытында өтей алу қабілетін |
|ескере ме? ... ... өтеу ... ... |
| - ... ... ... ... ... |
| - ... цикл ... ... ... ... ... ... |
| - клиентте несиені өтеудің арнайы көзі бар ма? |
| - ... ... ... ... ... бар ма? |
| - ... қаржылық жағдайы қандай ... ... ... ... ету туралы сұрақтар |
| - ... ... түрі ... |
| - ... ету ... иесі кім |
| - ол ... және кімнің бақылауында тұр |
| - ... ету ... ... ... ... ... Клиенттің басқа банктермен қатынасы туралы сұрақтар |
| - ... ... ... ... ... ... пайдаланады |
| - ... ... ... алу үшін ... ... ма? |
| - ... ... несиелер бар ма және сомасы мен мерзімі қандай |
*Көзі: автормен әзірленген
Банк несилеудің бірінші ... ... ... білу ... ... ... ... қабілеті, сенімділігі, іскерлік беделі. Әсіресе
бұл жаңа клиенттерге ... ... ... ... және ... ... Несиелік ұсыныстың банктің несиелік саясатына және ... ... ... ... және қосымша құжаттарды талдаудың, сондай-ақ жеке
сұхбаттардың нәтижесінің негізгі сәті ... ... ... ... ... ... ... табылады. Әдетте клиенттердің ауызша жауаптарында
жазбашаларға қарағанда мәліметтер көбірек болып табылады.
Банк қызметкерлері қарыз алушылардың табыстарының нақты көлеміне ... ... ... ... да ... ... ... таза табысы ғана ескеріледі. Банк клиенттері жеке тұлғалар
болған жағдайда, әдетте, банк ... ... ... ... ... ... мәліметтері мен нақты табысының ... және ... ... туралы алған мәліметтерін салыстырады. [14]
Осы алдыңғы несиелеу кезеңінде банк клиенттің тәртіптілігін және оның
берген мәліметтерінің нақтылығын тексереді. ... ... ... ... ... ... жеке сұхбаттасып, қойған сұрақтарына
алған мәліметтерін бағалағаннан кейін банк қызметкері ... ... ... ... ... ... ... туралы шешім қабылдайды.
Егер клиентпен жұмысты ... ... ... ... онда ... ... несиелік ісін құрады және ... ... үшін ... берген кезде ең маңыздысы қарыз ... ... ... ... ... Кейбір потенциалды қарыз алушылар банкке
ресми қаржылық есептерді бермейді, сондықтан несиелік ... ... ... ... ... ... өздері талдау жасайды, клиенттің
бизнесінің жұмыс орнына барады, иесінің кім екеніне көз ... ... ... ... ... ... бас тартуының орынды себептері
болады. Ең бастысы – ... ... және ... ... ... ... қарыз беруден бас тартуының екінші себебі – ... ... яғни ... ... ... ... ... жалған ақпарат
беруі. [7]
Несиені беру туралы шешім қабылдаудың алдында банк қарыз ... ... ... ... сондай-ақ қаржылық тұрақтылығын
бағалауы тиіс. Несиелік қабілетті бағалаудың мынадай ... ... ... ... ... ... Ақша ағымдарын талдау негізінде
• Іскерлік тәуекелді талдау негізінде. [13]
Олардың әрқайсысы бір-бірін толықтырып тұрады. Егер іскерлік ... ... ... ... ... несие қабілетін тек бір ссудалық
операция және ... ... ақша ... ... бағалайтын болса, ал
қаржылық коэффициенттер жүйесі тәуекелді оның ... ... ... ... ... ақша ағымын талдау клиенттің жалпы несие
қабілетін бағалаумен қатар, ... ... жаңа ... шекті мөлшерін
көрсетеді, сондай-ақ несиелеудің шарттары шығатын кәсіпорынды басқарудың
бос жерлерін көрсетеді.
II. ... ... ... ... ... алушының несиелік
қабілеттілігін талдаудың тәжірибесі
1. Банк тәжірибесіндегі несиелік операцияларды талдау
ҚР екінші деңгейлі банктерде (ЕДБ) ... ... ... ... ... ... үшін ... банкінде» қарыз
алушылардың несиелік қабілетін бағалау процедурасын қарастырамыз.
«Қазақстан Халық банкіне» 2007 жылы-84 жыл болды.
Халық банкі ... ... ... ... ... жылдары, экономикалық қатнастар қалыптаса ... 1923 ... ... ең алғашқы жынақ кассасы ашылды.Кейіннен индустриялық даму
кезінде, 1936жылы Алтатыда СССР ... ... ... ... ... ... ... соң 4 жыл ішінде республикада 335
жинақ кассасы ашылды.1929 жылы Респуликалық ... ... ... ол
барлық қалған кассаларды бақлап, қадағалайтын болды.Жылдар өте касса саны
тез ... дами ... ... көбейту үшін көптеп жинақ
кассаларын ашу көзделді, басты назар фабрика, завод,колхоз, совхоз ... ... ... ... ... АҚ ... Халық банкі» «Жедел аударымдар»
жүйесі «Қазақстандағы ең жақсы ақшалай аударымдар» номинациясы ... ... 2003 жылы ... Fitch ... ... ... ұзақ мерзімді рейтингін «В-»-тан «В+» рейтингісіне дейін көтерді.
АҚ «Халық банкінің» Республикада кең филиалдық ауы бар, ол ... ... ... ... ... филиалдарымен бөлімшелерінде қызмет
көрсетеді.
Банктің корреспондеттік ауында қырыққа жуық шетелдік банктер бар ... ... ... ірі ... ... есеп ... жүзеге
асырады.
Банк елдің қаржы нарығындағы ... ... ... ... ... 74%-ға ... ... банк секторының меншікті капиталы
тек 52%-ға өсті.
5-кесте
АҚ «Қазақстан халық ... 2006 ... 1 ... ... есебі
мың тг.
|Баптардың атауы ... ... ... |16 295 110 ... ... ... |104 671 ... тасталған капитал |0 ... ... |759 501 ... да ... |241 679 ... ... |8 521 467 ... |25 922 428 ... АҚ ... банкінің» 2006 жылғы есебі
АҚ "Халық банкінің" меншікті капиталы 2005 жылы 12 773 385 000 ... Осы ... ... отырғанымыздай " Халық банкі" меншікті
капиталы 2006 жылы 2005 жылмен салыстырғанда 3 521 725 000 ... ... 110 000 ... ... ... банкінің» меншікті капиталы
мың тг.
|3000 |Меншікті капитал |16 295 110 ... ... ... жай ... |14 295 110 |
|3025 ... ... ... акциялар |2 000 000 |
| ... ... | ... ... ... 2006 ... ... меншікті капиталының өсуінің негізгі себебі жарғылық капиталдың
және бөлінбеген пайда баптарының артуы болып табылады. Бұл " ... ... ... ... банк секторындағы үлесін 9 %-ға
жеткізді және ... ... ... ... ... клиенттік
базаның өсуіне әсерін тигізді.
Банктің клиенттерінің саны ... ... ... ... ... ... ... құрылымында көп үлесті жеке тұлғалар алып отыр:
← 85 000 астам заңды тұлғалар;
← 360 000 астам жеке тұлғалар;
Сонымен қатар банк ірі ... ... де ... ... ... 2006 ... 1 ... кірістері мен шығыстарының
есебі
мың тг.
|Баптардың атауы ... ... ... ... |25 558 295 |12 753 ... ... ... |13 924 198 |6 356 725 |7 567 473 ... ... ... ... |11 634 097 |6 396 448 |5 237 649 ... | | | ... проценттік табыс (шығыс) |6 237 871 |3 978 396 |2 259 475 ... ... ... емес таза |5 937 289 |4 254 972 |1 682 317 ... | | | ... ... |5 287 368 |2 751 381 |2 535 987 ... ... (шығыс) |4 598 680 |2 444 436 |2 154 244 ... |73 177 798 |38 935 ... ... ... ... ... 2006 жылғы есебі
АҚ " Халық банкінің " кірістері мен ... ... ... 38 935 531 000 ... ... 7-ші кестеден көріп отырғанымыздай АҚ
" Халық банкінің " кірістері мен ... 2006 жылы 2005 ... 34 242 267 000 ... ... 73 177 798 000 ... ... ... қорытындылауға болады банк жыл ... ... ... ... ... ... ... түрлерін жүзеге асырады:
• Жеке және заңды тұлғалардың депозиттерін қабылдау;
• Клиенттердің шоттарын ашу және жүргізу;
... есеп ... ... ... ... Есепке алу операциялары;
• Ссудалық операциялар;
• Трасталық операциялар;
• Клирингтік операциялар;
• Және заңға сәйкес құқығы бар басқа да ... ... ... ... ... ... ... көрсетеді:
• Несиелеу сұрақтары бойынша кеңес беру;
• Қаржылық жағдайы жайлы анализ, технико-экономикалық негіздеме;
• Несиені немесе кепілдікті беру мүмкіндігі жайлы қорытынды беру;
... ... ... ... және ... соған сәйкес
қорытынды беру;
• Қарыз алушының ... ... ... инспекциялау;
• Ссудалық қарызы жайлы анықтамалар;
• Орта және ұзақ мерзімді инвестициялық жобаларға экспертиза,
оларға мониторинг және ... ... ... ... жеке ... несиелік портфелінің көлемімен
басқа банктердің жеке тұлғаларының ... ... ... 8-
кестеден салыстырмалы түрде берілгенін көруге болады.
8-кесте
ЕДБ жеке тұлғаларының несиелік портфелінің көлемі
млн.(тг, СКВ)
| |банктер ... ... ... ... |өзгеріс|
| | |Тг. |СКВ ... ... ... ... |
|Кт ... ... ... ... ЖШС ... Продактс" банктік шотының көшірмелері
ЖШС "Конкрит Продактстың" негізгі қызметі:
• Өткізілетін ... ... ... ... ... ала ... ... Өнім ассортиментін таңдау;
• Делдал фирма арқылы тапсырыс;
• Жеткізілген өнім үшін төлем;
• Көтерме-бөлшек сауда.
Қарыз алушы ... ... ... мәліметтер де өте
маңызды болып табылады. Осы мақсатта несиелік офицер ... ... ... ... ... ... ... мынадай нәтиже алды:
← Проблемалық несиелері – жоқ;
← Басқа ... ... ...... ... ... алушы кәсіпорынның қаржылық жағдайына талдау
жасалады. Бұған сәйкес ЖШС "Конкрит Продактсқа" ... ... ... ең ... оның ... ... ... талдап, ондағы
өзгерістерді және ... ... ... керек. Осы мақсатта ... ... ... ... және ... ... ... өзгерістер 10-кестеде және 3-суретте келтірілген.
10-кесте
ЖШС "Конкрит Продактстың" бухгалтерлік баланс ... ... ... ... ... құралдар және басқа да айнамнан тыс активтер ... ... және |892 423 |793 514 |-11 |793 514 |0 ... ... | | | | | ... мерзімді қаржылық | | | | | ... | | | | | ... тыс ... да |31 065 |26 285 |-15 |26 285 |0 ... | | | | | ... ... ... ... |923 488 ... |-11 |819 799 |0 ... ... ... ... ... ... |25 570 |0 |-100 |0 |- ... есеп айырысу |2 343 534 |1 341 126 |-43 |75 245 |-94 ... ... |15 362 ... 628|2 |15 650 178|-1 ... ... | | | | | ... да активтер |20 372 |0 |-100 |0 |0 ... ... ... ... |17 752 ... 754|-4 |15 725 423|-8 ... ... Бөлім. Меншікті капитал ... ... |3 077 500 |9 077 500 |195 |9 077 500 |0 ... ... |-213 179 |1 984 230 |-1031 |2 223 807 |12 ... ... | | | | | ... ... | | | | | ... ... ... ... |2 864 321 |11 061 730|286 |11 301 307|2 |
|ІІ Бөлім. ... ... ... ... мерзімді) |15 811 454|6 837 823 |-57 |5 243 915 |-23 ... | | | | | ... банк ... | | | | | |
| ... ... |15 811 ... 823 |-57 |5 243 915 |-23 |
|Басқа да ... | | | | | ... ... ... барлығы |15 811 454|6 837 823 |-57 |5 243 915 |-23 |
|БАЛАНС: |18 675 775 |17 899 553 |-4 |
| ... ... | | ... | |117 724 |0,75 ... ... және | | | ... ... | | | | ... ... | | ... ж.|
|Жанармай | ... | ... ... | | | ... ... ... | | | ... ... | ... | ... ж.|
|Тауарлар: | |15 532 ... ... ... өнім | |15 532 454| ... ... ... | | | ... ж.|
|тауарлар | | | | ... | | | ... ... | |15 650 178|100 ... ж.|
*Көзі: ЖШС "Конкрит Продактстың" 01.01.06, 01.01.07 01.03.07 ... есеп беру ... ... ... ... ... алушы кәсіпорынның тауарлы-материалды
запастардың құрамында тауарлардың, соның ішінде ... ... ... 99,25 ... ... ... ... қызметі кафельді өткізу болғандықтан
тауарлардың үлесі жоғары ... ... ... ... ал ... ... үлесі өте төмен болды, ол тек ... ... ... Бұл
мәліметтер 01.0307 ж. мерзімге алынған болатын.
Сондай-ақ, кәсіпорының қаржылық ... ... ... ... қарыздардың әсері үлкен ... ... ... ... ... ... отырған кәсіпорының – ЖШС ... ... ... және дебиторлық қарыздарының сомасы
және мерзімдері 12-кестеде берілген.
12-кесте
ЖШС "Конкрит ... ... ж. ... және кредиторлық
қарызы
|№ |
|1 ... ... |75 245 ... 07 ж. ... 07ж. |ҚҚС |
| ... |75 245,00 | | | ... ... |
|1 ... ... ... |Қаңтар 05. |Сәуір 06ж. ... ... |
| | | | | ... |
|2 |ЖШС АЯН ... ... 01 ... 06ж ... ... |
| | | |ж. | | |
|3 |ЖШС ... |107 050 |Тамыз 05ж. |Мамыр 07 ж. ... |
| | | | | ... ... | | | | ... |
| | | | | ... |
| ... |5 243 915 | | | ... ... ЖШС ... Продактстың" 01.03.07 ж. дебиторлық қарызы
75 245 теңгені құраса, ал кредиторлық қарызы ... ... ... ... ... ... 2007 ... сәуірі, қредиторлық
қарызының 60 000 теңгесі (ЖШС АЯН) 2006 ... ... ... тиіс. ЖШС
ПОЛИМИКС алдындағы кредиторлық қарызының өтелу мерзімі 2007 ... ... ... ... ... ... қаржылық жағдайын толық білу үшін оның ... ... ... ... ... қажет, осы себептен ЖШС "Конкрит
Продактстың" пайда және зияндар туралы есебін де талдаймыз ... ... ... ... және ... ... ... аты ... ... ж. ... ... ... (+), |, % |
| ... (-) ... (-) | ... өткізуден түсім |21 856 428 |57 841 802 |165 ... ... ... құны |18 351 617 |48 149 791 |162 ... ... |3 504 811 |9 692 011 |177 ... ...... |3 717 990 |7 707 781 |107 ... ... | | | ... және ... |3 717 990 |7 707 781 |107 ... ... | | | ... ... шығындар | | | ... ... ... ... |-213 179 ... |1031 ... емес қызметтен табыс | | | ... ... ... ... |-213 179 |1 984 230 |1031 ... ... | | | ... салығы бойынша шығындар | | | ... ... ... негізгі |-213 179 |1 984 230 |1031 ... ... | | | ... ... зиян | | | ... ... (зиян) |-213 179 |1 984 230 |1031 ... ЖШС ... ... ... 01.01.07 жылғы қаржылық есеп
берулер мәліметтері негізінде құрылған
Осы ... ... ... 01.01.07 ж. ... 01.01.08 ж. ... ... ... өткізуден түсімі 165 %-ға, өткізілген өнімнің
өзіндік құны 162 %-ға ... ... ... себебі: өткізілген өнімнің
сапасы арттырылып, көп сұранысқа ие ... ... ... ... ... ... ... артқандығы соншалықты жақсы
көрсеткіш болып табылмайды. Бірақ жалпы ... ... ... ... ... ... ... теңгені құрады. 2007 жылы бұл ... ... ... Бұл ... ... ... ... деген қорытынды
жасауға мүмкіндік береді.
2007– 2008 жылдардың мәліметтері бойынша ЖШС ... ... ... ... ... ... көрсетілген.
14-кесте
2007 жылдын 2008 жылдың наурызына дейінгі кафельді өткізу*
|Айлар ... ... ... ж. ... |3 725 113 ... ж. ... |2 508 413 ... ж. ... |3 784 425 ... ж. ... |4 255 565 ... ж. ... |5 055 591 ... ж. маусым |6 942 744 ... ж. ... |7 294 294 ... ж. ... |6 287 901 ... ж. ... |4 889 659 ... ж. ... |7 616 279 ... ж. ... |3 021 715 ... ж. ... |2 622 331 ... ж. ... |2 798 005 ... ж. ақпан |2 515 508 ... ж. ... |1 122 015 ... |64 277 330 ... ЖШС ... ... ... ... 01.04.08 ... есеп беру мәліметтері негізінде құрылған
ЖШС "Конкрит Продактстың" негізгі қызметінен, яғни кафель өнімдерін
өткізуден 2007жылдан бастап 2008 ... ... ... алған түсімдері
64 277 330 теңгені құрады.
Бұл жерде жылдың әр кезеніңде өнім өткізуден түсім ... ... ... тұр. Мұны ... және ... ... үшін осы мәліметтердің
уақыт аралығындағы динамикасын 4-суреттегі диаграмма түрінде келтірейік.
4-сурет
*Көзі: ЖШС "Конкрит ... ... ... 01.04.08 ... есеп беру ... ... ... "Конкрит Продактстың" негізгі қызметі құрылыс материалдарымен,
соның ішінде көбінесе кафельмен сауда болғандықтан оны ... ... ие. ... ... көп ... жаз және қыс ... байқалады.
Бұл жерде біріншіден ... ... ... ... өтеу коэффициенті және ағымдағы өтімділік коэффициенті.
ЖШС "Конкрит ... ... ... ... ... ... 2007 жылы 112%-ды, ал 01.01.2008 ж. – 250%-ды, 01.04.2006 ж. –
300% -ды құрады. Ал оның ... ... ... кем ... керек.
Ендеше кәсіпорында өзінің қысқа мерзімді міндеттемелерін орындауға қажетті
өтімді қаражаттары ... ... ... ... ... ... өтімділік коэффициенті. ЖШС "Конкрит Продактс" мәліметтері бойынша
бұл көрсеткіш 01.01.2007 ж. – 15%, 01.01.2008 ж. – 20%, ал ... ж. ... ... Бұл ... ... ... төмен болып тұр. Яғни ЖШС
"Конкрит Продактстың" қысқа ... ... ... үшін ... ... жеткіліксіз.
ЖШС "Конкрит Продактс" ... ... ... активтерге қатынасы және ... ... ... ... ... де есептелген. Бұлар
• біріншіден, кәсіпорының жалпы активтернің қандай ... ... ... ... ... мен ... ... арақатынасын
көрсетеді.
ЖШС "Конкрит Продактс" қызметін сипаттайтын көрсеткіштер 2007 ... ... ... ... ... және ТМЗ ... 01.01.2008 ж. сәйкесінше тек 4, 22, 60 күнді құрады. Пайдалылық
коэффициенттері де 2007 ... ... ... артты. 2007 жылы жалпы
пайда маржасы 16 %-ды құраса, 2008 жылы ол 17% болды. Ал таза пайда ... жылы -0,98% ... 2008 ... 1 ... бұл ... ... ... Продактстың" жобасына қысқаша сипаттама берейік.
• Несиенің мақсаты:
... ... ... ... ... үлкен ассортиментін
алу;
◆ Сатып алынатын өнімді өткізу есебінен қосымша пайда алу арқылы
кәсіпорынның табыстылығын арттыру;
◆ Өткізу орындарының санын арттыру;
◆ Ресей ... ұзақ ... ... ... ... жалпы құны 15 000 000 теңгені құрайды
• Жобаны қаржыландыру көздері және олардың ... ... ... ең үлкен өкілдерінің бірі болып ЖШС "Конкрит
Продактс" табылады. Кафельді сатып алу делдал фирма – ЖШС ... ... ... ЖШС ... ... ... ... өткізу бойынша
Алматыдағы негізгі бәсекелестері: «Саймен», «Энергоцентр-
Азия», жабдықтаушылар болып ... ... ... ... ... сауда көлеміндегі
үлесі 80%-ды құрайды.
Оң жақтары:
- Болашағы бар бизнес
- Жабдықтаушымен жөнге салынған серіктестік қатынастары
- Тұрақты ... ... ... өз ... ... ... Жұмыс тәжірибесі
- Өткізу орындарының болуы
- Ағымдағы активтер ағымдағы міндеттемелерден 3 есе артық.
Жоғарыдағы талдаудың нәтижесінде ЖШС ... ... ... ... ... ... ... жоба табысты болып шықты. Ендеше карыз
алушыға несиені беру туралы шешім қабылдауға болады.
Қорытынды
Банктердің кез-келген ... ... ... Ал ... ... ... бірі ... жоғары пайда әкелгенмен
жоғары тәуекелді болып табылады. Соңғы жылдары банктердің ... ... ... ... ... ... несиелеу нарығы озық
қарқынмен дамып ... ... ... ... Банкісінің
мәліметтері бойынша 2006 жылдың аяғында ЕДБ-дің берген ... ... млн. ... ... Несиелердің көлемінің өсу қарқыны 145,5%
болды. 2006 жылы 2005 ... ... ... тұлғаларды несиелеудің өсу
қарқыны 139,5% болса, жеке тұлғаларды несиелеудің өсу қарқыны 207,8%-ды
құрады.
Несиелік операцияларды ... ... ... ... ... ... ... қарыз алушының несиелік қабілеттін бағалау маңызды роль
ойнайды. Сондықтан банктерге ... ... ... қабілетін
бағалауда тиімді, әрі нәтижелі әдістерді таңдау берілетін несиелер бойынша
тәуекелді төмендете отырып ... ... ... ... ... ... ... деңгейдегі банктерінде қарыз
алушының несиелік ... ... ... ... ... ... ... ретінде осы бітіру жұмысында АҚ "Банк ЦентрКредит"
тәжірибесі бойынша қаржылық коэффициенттер ... ... жеке ... ... тұлға – ЖШС "Конкрит Продактстың" несиелік қабілеті бағаланған.
Осы әдіс арқылы бағалаудың нәтижесі, оң болды, яғни ... ... ... ... көрсетті. Бұл жерде банк қызметкерлері ... ... ... және ... ... ... көп
көңіл бөледі, бірақ несиенің қайтарылуына әсер ететін басқа факторлар
ескерілмейді.
Біздің ... тек ... ... ... ... қарыз
алушының несиелік қабілетін бағалау жоғары тиімділікке әкелмейді. Сондықтан
Қазақстанның екінші ... ... ... ... алушылардың
несиелік қабілетін бағалау әдістерін жетілдіру, біздің ойымызша, ... ... ... ... ... ... байланысты қарыз
алушылардың несиелік қабілетін бағалаудағы шетел банктерінің тәжірибесін
зерттеу және оның тиімді жақтарын ... өте ... ... ... ... бағалау кезінде Қазақстан
банктерінің алдында бір қатар мәселелер туады. Олардың қатарына біріншіден,
қарыз алушының ... ... ... ... жүйелерді
пайдаланатын әдістері құрылмаған. Сондай-ақ, ... ... ... ... ... ... ... етілетін ақпараттар
көлемі әр банктерде әр түрлі ... ... Тағы бір айта ... ... ... ... несие мекемелеріндегі несиелік тарихы туралы
ақпараттармен қамтамасыз ... ... ... басқару
жүйесінің жетілмеуі де несиелердің қайтарылуын нақты болжауға мүмкіндік
бере ... ... ... келе ... Республикасының екінші
деңгейдегі банктер тәжірибесінде қарыз алушылардың несиелік ... ... ... ... ұсыныстар жасауға болады:
➢ Банктердің несиелеумен байланысты тәуекелін барынша төмендетуде
қарыз ... ... ... нақтылығын қамтамасыз
ететін несиелік бюро ... ... жеке ... және ... ... субъектісі ретінде қарыз
алушының несиелік ... ... әр ... ... ету ... және ... ... даму деңгейіне, басқа да ... ... ... бағалау әдісін пайдалану;
➢ Қарыз алушылардың несиелік қабілетін бағалауды ... ... ... ... ... ... Ірі ... өкілдерінің несиелік қабілетін бағалауда олардың
қаржылық жағдайын нақты ... ... ... ... ... ... ... отырып қолдану;
➢ Клиенттермен беретін ақпараттар нақты болуы заңмен ... Заң ... ... несие шарттарын бұзғаны үшін
жауапкершілігін және соған байланысты шараларды күшейту;
... ... ... қойылатын талаптарды күшейтіп,
олардың біліктілігін арттыру;
➢ Банктерде ... ... ... шараларын жетілдіру
жолдарын қарастыру.
Сонымен, біздің ойымызша осы ... ... ... ... ... банктер тәжірибесіне енгізген кезде қарыз
алушылардың несиелік қабілетін бағалау ... ары ... ... ... ... ҚР ҰБ ... 2003 жылғы 6 ... ... ... тәуекелдерді басқару және ішкі бақылау
жүйелерінің болуына қойылатын ... ... ... бекіту
жөнінде» қаулысы
2. ҚР ҰБ 1995 жылғы «Банктер және банктік қызмет туралы» заңы
3. ҚР ҰБ 2002 жылғы ... ... ... ... ... ... ... / Под ред. О. И. Лаврушина. _ М .:
Финансы и статистика, 1999 г.
5. Как ... ... ... заемщика
//www.yourmoney.ru
6. «Банковское дело»/Под ред. д.э.н. ...... ... ... ... ... №2 (7), ... «Банковское дело»/Под ред. профессора В.И.Колесникова,
Л.П.Короливецкой. – Москва: ... и ... ... ... В.М., ... В.Т., Лукачер Т.Г. Анализ
платежеспособности ... и ... ... для ... и иных ... – М., ... стр ... Анализ экономической деятильности клиентов банка / под ред. О.И.
Лаврушина. – М.: ИНфРА-М, 1996, стр 5.
11. Шеремет А.Д., Сайфулин Р.С., ... Е.В. ... ... ... М.: ... 1992. – стр ... ... С.Б. Коммерциялық банктер операциялары. Оқу құралы, 2-ші
басылым. – Алматы: ... 2004. – 272 ... ... ... банктер опреациялары»: оқу құралы. –
Алматы: Қазақ Университеті, 2002 ж.
14. Об оценке ... ... Е.В. ... ... и
Кредит» № 10, 2002.
15. Правовые вопросы определения кредитоспособности ... ... ... и ... № 11, ... ... бюро: международный опыт. Дыльнов Д.В. ЗАО "КБ "ГУТА-
БАНК", Кредитно-экономический ... ... ... бюро – инструмент выявления рисков. Зиябеков Б. «БАНКИ
КАЗАХСТАНА» - №3, 2002.
18. Система Кредитного Бюро в ... ... ... ... ... Успех сбалансированного подхода. Хавьер М.
Пиедра. «БАНКИ КАЗАХСТАНА» - №9, 2003
19. Американские кредитные бюро. ... ... «Мир ... ... 11, ... ҚР ... ... статистикалық бюллетеньі, №1(110) қаңтар
2004ж.

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 36 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Есеп айырысу шоты бойынша операциялар есебі3 бет
Казкоммерцбанк АҚ-дағы қарыз алушының несиелік қабілетін талдау31 бет
Коммерциялық банктерде қарыз алушы клиенттің несиелік қабілетін талдау тәжірбиесі («Қазақстан халық банкі» ақ-ның мәліметтеріне сүйене отырып)75 бет
Несие тәуекелділігін басқару жүйесіндегі қарыз алушының несие қабілеттілігін талдау29 бет
Қазақстан Республикасының қарыз алушының несиелік қабілетін бағалау27 бет
Қарыз алушы кәсіпорынның несиелік қабілеттіліктерін бағалау8 бет
Қарыз алушының несие қабілеттілігін бағалау34 бет
Қарыз алушының несие қабілеттілігін бағалау туралы50 бет
Қарыз алушының несиелік қабілеті73 бет
Қарыз алушының несиелік қабілеті және оның несиелік тәуекелді азайтудағы маңызы62 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь