Қазіргі экономикалық теориядағы инфляция мәселесі

Кіріспе
І Инфляцияның мәні және оның түрлері
ІІ Қазақстандағы инфляция
ІІІ Инфляциямен күресу жолдары және Филлипс қисығы
Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер
Біздің экономиканың нарықтық қатынасқа ауысуы ақшаның мәнін ұлғайтты. Ақша мәселесі халық шаруашылықты қайта құру практикалық шараларда және теорилық зертттеулерде негіз болып тұр. Сондықтан да, экономикалық баспа сөз беттерінде осы сұрақтардың талқылауына қарамастан, олардың маңыздылығы кемімейді.
Біздің және басқа мемлекеттердің тәжірибесіне қарағанда, нарықтық қатынасқа өту, бағалардың тез өсуіне, инфляциялық факторлар әрекеттердің күшеюіне соғады. Нарықтық қатынасқа өтудің өзі, инфляция тереңдеуінің себебі ме, әлде, осы қатынастарда бұрыннан жиналған инфляциялық потенциал өзінің нақтылық түрін көрсетеді ме деген мәселелердің қайсысы дұрыс екенін бағалау өте қажетті.
Нарықтық қатынастар шаруашылықта инфляцияны жасанды тежеу қарт төмендейді. Сонымен қатар, нарыққа өтудегі шешімдерді тізбексіз қабылдау, кейбір шешімдерді дұрыс ойламау бар қиындықтарды ұлғайтады және инфляциялық процесстерді күшейтеді.
Көптеген елдердің тәжірибесі бір орталықтан жоспарланудың ұзақ жұмыс істеу, әдетте, материалдық және ақша ағымдарының теңестірілуінің бұзуына әкелді. Соңғы уақытта дейін біздің санамызда «инфляция» деген ұғым капитализмнің кеселі ретінде орнықты. Құн заңы әрекетімен анықталатын тауар-ақша қатынастарының болуы инфляциялық процесстерді тудырады. Инфляцияның себебі, әрекет ету механизмі, көрінуі және оның зардаптарымен күресу жолдары бұрын біздің елде терең зерттелмеген. Инфляцияның басты ерекшелігі қоғамдық ұдайы өндірістің барлық факторларына қатысты сан алуан себептерден тұрады. Басқаша айтқанда, инфляция бүкіл шаруашылық механизмнің қызметінен туындайды.
Инфляция адамзат тарихында жаңа құбылыс емес. Оның бай тарихы бар.
1773-1783 жж. Солтүстік Америкада тәуелсіздік үшін болған соғыс филардың құнсыздануына әкеп соқтырды. Франция 1789-1794 жж. революция кезінде өндірілген қағаз ассигнаттар 7 жылда 883 есе құнсызданды.
Алғашқы рет «Инфляция» деген ұғым ақша айналымына қатысты АҚШ-та Азамат соғысы кезінде (1851-1865 жж) орасан зор гривналар ақша орнына қолданылған күміс кесек 450 млн доллар шығарылуына байланысты қолданыла бастады, ал оның төлеу қабілеті 2 жылдың ішінде ақшаның қазына жинау құралы қызметі механизмімен атқару кезеңінде қалыптасқан айналым саласында алтын мономентализмі жағдайында инфляцияның созылмалы ауру ретінде дамуына кедергі жасады. Еркін бәсеке кезіндегі капитализм жағдайында инфляцияны соғыс, дағдарыстар, стихиялық апаттар кезінде болатын несие ақшаларының алтынға айырбасталуының кезеңі болды. Капитализмнің жалпы дағдарысы кезінде инфляция жалпы созылмалы сипаттама алынды, маңызды әлеуметтік -экономикалық проблемалардың біріне айналды.
1. «Нарықтық экономика негіздері», ІІ-бөлім, Б.Жүнісов, У.Мамбетов, У.Байжомартов;
2. «Экономическая политика в период подавления инфляции и стабилизации производства», А.Кажельдин, Е.Утембаев, Ж.Ертлесов;
3. «Инфляция в условиях совершенного капитализма», Москва-1980, Л.Н.Красавина;
4. «Инфляция в экономике», Москва – 1998, А.Ю.Давыдов;
5. «Экономическая теория», Москва-Харьков-Минск-1997, А.И.Добрынина;
6. «Инфляция, фискальные и денежные аспекты», Москва-1994, Р.Г.Емцова, И.М.Албеюва, Т.Г.Леонова;
7. «Инфляция», Макроэкономика Джеффри, Д.Сакс, Б.Лоррен, Москва-1996;
8. «Макроэкономическая нестабильность и инфляция», Г.В.Плеханова, М.,1997;
9. «Инфляция и атниинфяционная политика», Г.П.Журавлева, Н.Н.Мильчакова, М.,1997
10. «Деньги в рыночной экономике инфляции»
11. «Инфляция и антиинфляционная политика», Чепурин М.Н., Е.А.Киселева, «АСА»-2000
12. «Инфляция и безработица», «Бюджетный дефицит государственный долг», «Деньги, бюджетные дефициты и инфляция», Р.Дорнбум, С.Фишер, М.,97
13. Ақша, несие, банктер. Валюта қатынастары. Баян Көшенова, А., 2000 ж;
14. Ақша, несие, банктер. Ғ.С.Сейітқасымов, А., 2001ж;
15. «Экономикс», Әбдиев;
16. «Қаржы қаражат», 2001ж;
17. www.khabar.kz
18. www.ktk.kz
        
        Курстық жұмыс
Тақырыбы: Қазіргі экономикалық теориядағы инфляция мәселесі
Қабылдаған:
Орындаған:.
Алматы, 200
Жоспар
Кіріспе
І ... мәні және оның ... ... ... ... ... ... және Филлипс қисығы
Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер
Кіріспе
Біздің экономиканың нарықтық ... ... ... ... Ақша ... ... ... қайта құру практикалық шараларда
және теорилық зертттеулерде негіз болып тұр. Сондықтан да, ... сөз ... осы ... ... ... ... ... және басқа мемлекеттердің тәжірибесіне қарағанда, нарықтық
қатынасқа өту, ... тез ... ... ... ... соғады. Нарықтық қатынасқа өтудің өзі, инфляция тереңдеуінің
себебі ме, әлде, осы қатынастарда ... ... ... ... ... ... көрсетеді ме деген мәселелердің қайсысы дұрыс екенін
бағалау өте ... ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар, нарыққа өтудегі шешімдерді тізбексіз қабылдау,
кейбір шешімдерді дұрыс ойламау бар ... ... және ... ... ... ... бір орталықтан жоспарланудың ұзақ жұмыс
істеу, әдетте, материалдық және ақша ағымдарының теңестірілуінің бұзуына
әкелді. Соңғы ... ... ... ... ... деген ұғым
капитализмнің кеселі ретінде орнықты. Құн заңы ... ... ... ... болуы инфляциялық процесстерді тудырады. Инфляцияның
себебі, әрекет ету механизмі, көрінуі және оның ... ... ... ... елде терең зерттелмеген. Инфляцияның басты ерекшелігі
қоғамдық ұдайы өндірістің барлық факторларына қатысты сан алуан ... ... ... инфляция бүкіл шаруашылық механизмнің қызметінен
туындайды.
Инфляция адамзат тарихында жаңа құбылыс емес. Оның бай тарихы бар.
1773-1783 жж. Солтүстік Америкада ... үшін ... ... құнсыздануына әкеп соқтырды. ... ... жж. ... ... ... ... 7 ... 883 есе құнсызданды.
Алғашқы рет «Инфляция» деген ұғым ақша айналымына қатысты ... ... ... ... жж) орасан зор гривналар ақша ... ... ... 450 млн ... ... байланысты қолданыла
бастады, ал оның төлеу қабілеті 2 жылдың ішінде ақшаның қазына жинау ... ... ... ... ... ... ... алтын
мономентализмі жағдайында инфляцияның созылмалы ауру ... ... ... ... ... ... ... жағдайында инфляцияны
соғыс, дағдарыстар, стихиялық апаттар кезінде болатын несие ақшаларының
алтынға айырбасталуының ... ... ... ... ... ... жалпы созылмалы сипаттама алынды, маңызды әлеуметтік -экономикалық
проблемалардың біріне айналды.
І ... мәні және ... өрт ... ... ... ... оны ... сөндіру қажет»
М.Долебровский
Енді инфляция дегеніміз не? Осы сөздің басын ашып алайық. Инфляция
(латын ... ... inflatio – ...... ... құнсыздануына
байланысты болатын әлеуметтік-экономикалық құбылыстар жиынтығы, басқаша
айтқанда айналыстағы ақша ... ... ... ... ... ... ... нәтижесінде тауарлармен қамтамасыз етілмеген
ақшаның пайда болуы инфляция білдіреді. Оның мәнін ... үшін ... ... ... тауар айналымы үшін 10 млрд алтын ... ... ... өзі ... ... екі есе ... әкеліп
соқтырады. Инфляция жұмысшылардың тұрмыс жағдайына зардапты ықпалын
тигізеді. Себебі тауар ... ... есе ... ал ... ... ... арттырмауға тырысады. Ақшаның құнсыздануы халықтың әл-
ауқатының дәрежесін төмендетуе әкеп соқтырады.
Инфляциядан өндіріс те біраз ... ... ... ... байланысты еңбекке деген ынта да бұзылады. Инфляция тауар
тапшылығының ... ... ... тұрып, тауар мен азық-түлікті белгіленген
норма бойынша бөлуге мәжбүр ... ... ... ... ... болады және оның
маңыздылары болып ... ... ... ... тапшылығы, оны
азайту мақсатында мемлекеттік бағалы ... ... жай ... ... тұтыну игіліктерінің көбеюіне айналмайтын, адамзат еңбегінің
мақсатынсыз шығындарға жол ... ... ... емес ... ... ... ұсыныспен алшақтататын тауар тапшылығы және ... ... ... ... ... өз өнімдеріне, олардың
тұтыну саласын арттырмай-ақ жоғары баға қою және ... ... ... шығаруға мүмкіндік беретін монополиялық үстемдік жағдайы, жалақының
өсуінің еңбек өнімділігінің өсуінен алшақталуы және ... ... ... ... бюджеттің тапшылығының тұрақты ұдайы өндірілуіне және
жиі-жиі артық ақша ... ...... ақша және ... ... ... айналымын қамтамасыз ету үшін ақшаның мөлшері неден ... ... ... ... ... ... тауар бағаларының
қосындысынан. Тауардың саны неғұрлым көп ... оны ... үшін ... ... көп ... ... Екіншіден, әрбір ақша бірлігінің
айналымының жылдамдығына. ... мәні – ... ... мөлшері сатылып, алып-
сату актілеріне аз немесе көп мөлшерде қызмет ете алады. ... ... ... ... және ... ... ... етілген
ақшаның пайда болуы инфляцияны білдіреді. Ол тауарлардың бағаларының өсуіне
(анық және жасырынды) ...... ... ... ... ... ... – ақша құбылысы, бірақ ол ... ... Ол ... ... барлық салаларына өтіп, оларды
күйретеді. Одан мемлекет, өндіріс, қаржы нарығы, ал көбінесе адамдар қорлық
көреді.
Инфляция ... ... ... ... құнсыздануы;
2. тауарға қарағанда ақшаның құнсыздануы;
3. шетел валютасына қарағанда ақшаның құнсыздануы болады.
Қазіргі американдық әдебиеттерінде инфляцияның анықтамасын ... ...... баға ... ... ... бұл ... көтерілуін көрсетпейді. Инфляцияның тез өсуі кезінде, кейбір
бағалар тұрақты, ал кейбіреулері төмендеп кетуі мүмкін. Басты ...... ... ... тенденциясы. Біреу қарт ... жай ... ал ... ... баға индекс арқылы өлшенеді. Баға индексі базалық кезеңге
қарағанда, бағалардың жалпы деңгейін ... Баға ...... ... ... ... көрсететін көрнекті және бас
көрсеткіштердің ... ... ... қарқынын келесідей табуға болады: алдыңғы
жылдың баға индексін берілген жылдың баға индексінен шегеріп, ... ... ... бөлеміз де, 100 %-ке өбейтеміз.
Берілген жылдың ... ... ... ... ... жылдың баға индексі
Инфляция әр-түрлі факторларға байланысты пайда болған. Бұлар ақша
бірлігінің санының ... ... да, ... қабілеті бар сұраныстан ... ... да, ... ... жоқ ... ... ... мен экономистер инфляцияны немесе дәлірек айтқанда, болжалды
инфляцияны болжау үшін көп күш ... ... ... дисконттау
(есептеу) ставкасының мөлшерін анықтаушы басымдылық фактор болып табылады.
Инфляция деңгейіндегі ... ... ... ... ставкаларын анықтауда жақсы нәтиже көрсете алады. Инфляцияны
анықтауды бірінші қадамы оны ... ... ... ... ... ... ... қабілетінің иесі дисконттық ставкаларын
анықтауда жақсы нәтиже көрсете алады. Инфляцияны анықтаудың бірінші қадамы
оны анықтаушы ... ... ... ... ... ... ... инфляиялық үрдістің
анықтаушылары туралы толық келісім бар, бірақ инфляциялық ықпалдың нәтижесі
туралы анық келісім жоқ.
Инфляциялық анықтаушы ... және ... ... мектептердің
келіспеушілігінің көзін түсіну үшін келесі теңдікті қарастыру керек:
P=M*V/Y
Мұндағы P – баға ...... ақша ...... ақша ... жылдамдығы;
Y – экономикадағы өндірістің шын көлемі;
Ақша саласының айналымының жылдамдығы, экономикадағы ... ... және осы ... ... ... ... ... өлшейді. Егер
ақша саласының көлемі анық көрсеткішпен анықталса, онда ... ... ... ... ... өзгерту шартында көшіріп жазсақ:
d=(dM)*(dV)/(dY)
Теңдіктің сол жағы инфляцияның деңгейі болып табылады, ал оң ... ... үш ... ... Ақша саласының көлемінде өзгеріс;
егер көлем қалған тұрақты параметрлерде ... онда ... ... ... ... ... ... негізі болып
табылады. Олар өндірістің шын көлемі мен ақша ... ... жоқ ... және ... ... айналымдылықтың көрсеткіші ұзақ
уақытта тұрақты болады және ... ... ... саласының көбеюі) жоғарғы
инфляцияның себебі болып табылуына сенеді.
Кейбіреулер монетарлық ... шын ... ... қысқа мерзімді
әсер ете алатынын мойындағанмен, көпшіліктер ұзақ мерзімді ... ... ... ... ... ... сайын өзгере алады деген пікірдің
бар болғанымен, бұл өзгерістер ұзаққа созылған уақыттан соң ... ... ... ... әсер ете алмайды.
б) Ақша саласы айналымдылық деңгейіндегі өзгерістер;
егер айналымдылық ... ... ... ... ... деңгейі жоғарлайды.
Экономистер ақша саласының айналуы уақыт өткен сайын өзгеретіні
туралы ұзақ ... ... ... бірі ... ... ... табылды. Ол ақшаны көбейту және ақшаны жұмсау тәсілдерін ... ... ... әсер ... ... адамдар қолма-қол ақшаны ұстағысы ... ... ... ... ... артығырақ көреді.
Сонымен, егер орталық банк ақша саласын тез арада үлкейтсе, онда бұл
инфляция деңгейінің ... ... ... ... нақты көлеміндегі өзгеріс;
егер көлем қалған тұрақты параметрлерде үлкейсе, онда ... ... ... ... құлдырау кезінде монетаристік саясатты
жеңілдету үшін Кейнс мектептерінің жолын ... ... ... ... Олар ақша саласының үлкеюі, өндіріс көлемінің ілеспелі,
нақты үлкеюіне әкелетіні және осы ... ... ... ... ... ... ... айтты.
Инфляцияның мәні ақша бірлігінің сатып алушылық ... яғни бұл ақша ... ... ... болатын тауарлар мен
қызметтер көлемінің төмендеуі. Ол төмендеу ... ... жеке ... ... өмір ... ... – ақша бірлігінің сатып алушылық қабілетін төмендетеді,
бірақ та егер атаулы табыс инфляциядан ... ... онда ... ... ... өмір деңгейі төмендейді.
Инфляция – салыстырмалы тіркелген ... ... ... ... ... ... инфляция табыстарды қайта бөледі, тіркелген
табыс алушылардың табысын кемітеді, ал халықтың басқа таптарында молайтады.
Сонымен бірге, ... ... ... жер ... жағдайын
нашарлатады, өйткені уақыт өткен сайын олар аз құнды ақша ... Аз ... ... құрбандары тіркелген тарифтік тор арқылы
табысты белгілейтін мемлекеттік сектордың қзметкерлері және сонымен ... ... мен ... ... ... және ... ... тұрған жанұялар бола алады. Тіркелген табыспен
тұрған ... ... ұта ... ... ... ... табыстары
баға деңгейлерді немесе тұрмыс құнын асыра алады. Осыдан олардың нақты
табыстары үлкейеді. Өндірістің дамушы ... ... ... және ... ... ... ... жалақыларының инфляция
деңгейімен бірге немесе азайтуға жете алады.
Басқа жағынан, инфляциядан кейбір ... ... ... ... және қуатты кәсіподақтардың қолдауынан ... ... азап ... Бұл ... ... ... ... олардың
ақша табыстарын озат алатын жағдайда болып қалуы мүмкін.
Инфляциядан фирмалардың басшылары және т.б. ... ... ұтыс ... ... қатар, инфляция иеленушілердің жинақ ақшаларына көз тиюі
мүмкін. ... ... ... ... ... шын құны ... ... алу
жарамдылығы азаяды. Инфляция кезінде сақтандыру банкідегі мерзімді алым
ақшаның жыл сайынғы рентасының және т.б. тіркелген ... ... ... құны ... біз ... өсу деңгейін қарастыратын болсақ, онда
инфляцияның келесі түрлерін көрсете аламыз:
Біркелкі инфляция. ... ... 10 % ... ... құны сақталады, атаулы
бағалардағы шарттарға қол қою тәуекелдігі болмайды;
Жоғары қарқынды инфляция. Бағалар жыл ... 20-200 %-ке ... ... тез ... ... ... өсуіне бекітіледі;
Шексіз инфляция. Бағалар өте тез өседі, бағалар мен жалақылардың алшақтығы
қоғамның қамтамасыз етілген бөлігінің жағдайын ... ... ... ... ... ... түрі бар:
Теңгерілген инфляция. Тауар топтарының бағалары бір-біріне ... ... ... ... ... ... әр-түрлі %-де
өзгереді.
Сонымен қатар инфляция болжамды және болжамсыз болып бөлінеді.
Инфляциядан және ... ... ... өтпеген ол жоқ.
Кейбір өте қиын дағдарыстар экономиканың жаңаруына және өрленуіне ... ... ... ... ... әлеуметтік,
саяси және экономикалық дамытуда бетбұрысты мезет деп қарастырды.
Тарихи жағдай бір ... ... ... да ... ... жағдайдағы мәселелерді дұрыс қарастыру керек. Басқа мемлекеттерде
дағдарыстан өтуде қолданған әдістерді берілген жағдайға сай басқаша ... Ең ... ... қай түрі және ... ... ... ... керек. Сонда ғана берілген жағдайдан шығудың жолын іздеу керек.
Инфляцияны келесідей белгілеріне байланысты жіктеуге болады:
Инфляциялық процесстің сипатына қарай;
ашық ... яғни ... ... да ... ... оның ... ... инфляция, яғни тауар тапшылығы жағдайында бағаға мемлекет ... ... ... ... яғни бір ... ... баға өсіп ... орнына қарай;
локальдік инфляция, яғни баға бір ғана елдің шекарасында өседі;
дүниежүзілік инфляция, кейбір елдер ... ... ... ... түгелдей дерлік қамтиды;
Бағаның өсу қарқынына қарай;
баға инфляция, баға баяу қарқынмен біртіндеп жылына 10 %-ға ... ... баға тез ... жылына 200 %-ға дейін өседі, мұндай баға
қарқыны ауыр экономикалық және әлеуметтік зардаптарға шалдықтырады;
ұщқыр инфляция, баға ... 500-1000 %-ға ... және одан ... ... ... ... ақша ... құлдырауына әкеліп соғады. Мұндай
жағдайда ақша өзінің атқаратын қызметтерін жоғалта бастайды.
Өнеркәсібі дамыған елдер үшін ... түрі тән ... ал ... үшін екінші және үшінші түрлері тән болып келеді.
Инфляция анықталады және оның қарқыны статистикалық ... ... ... ... ... ... ... бағаларының индексі
275-ке жуық тауарлар мен қызметтердің ... ... ... ... анықталады. Тұтыну бағаларының индексін есептеуде ... ... ... тұтыну қоржынының бағасы
ТБИ ... ... ... тұтыну қоржынының бағасы
Тұтыну бағаларының индексінің белгілі сандық мәні болуы керек.
• баға индексі 100 % - ға тең ... яғни баға ... ... ... баға ... 100 % - дан ... мысалы, 140 % -ға тең. ... ... ... ... ... 1,4 есе ... яғни ақша ... баға индексі 100 % - дан төмен, айталық 80 % - ға тең, яғни ... ... ... ... 20 % - ға ... Бұл ... ... яғни баға деңгейінің төмендегенін білдіреді.
Инфляцияның тигізетін әлеуметтік-экономикалық салдарын мынадан
көруге болады:
• халық топтары, ... ... ... ... ... фирмалар арасында, дебиторлар мен кредиторлар ... ... ... ... ... ... ... жинақтарының және мемлекеттік
бюджет қаражаттарының құнсыздануы;
• бағаның әркелкі өсуі нәтижесінде өнеркәсіп салаларындағы ... ... ... және ұдайы өндіріс процесіндегі теңсіздіктің орын алуы;
... ... ... шаруашылығына деген инвестицияның қысқаруы;
• амортизациялық қорлардың құнсыздануы;
• бағадағы, валютадағы және ... ... ... ... ... ... ... түрде дамуы;
• ұлттық валютаның сатып алу қабілетінің төмендеуі;
• қоғамның әлеуметтік топтарға ... ... ... ықпал ететін факторлар мен ... және ... ... оған қарсы саясаттың болуын талап
етеді.
Инфляциялық процестердің жағдайларына байланысты ақша ... ... ақша ... мен ... ... ... және ... инфляциясы. Баға деңгейіндегі дәстүрлі өзгеріс
артық жиынтық сұраныспен түсіндіріледі. Экономика ... ... ... мүмкін.
Өндіріс сектор бұл артық сұранысқа өнімнің шын көлемінің ұлғаюымен
жауап бере алмайды, себебі ресурстардың бәрі ... ... ... ... сұраныс өнімнің тұрақты шын көлем бағаларының өсуіне әкеледі және
сұраныс инфляциясын туғызады. ... ... ... бір ... ... өте аз мөлшеріне ақшаның өте көп мөлшері құмарланады.»
Сұраныс инфляциясы келісідей факторлардың әсерінен ... ... ... ... яғни ... ... азаматтық салаларда
пайдалану қажеттілігінен ақша баламасы айналыс үшін артық болып қалады;
• Мемлекеттік бюджет ... және ішкі ... ... яғни ... және орта мерзімді міндеттемелерін шығару есебінен бюджет тапшылығын
жабу, нәтижесінде мемлекеттің ішкі қарызы ... ... ... яғни ... ... банкісінің коммерциялық банктер
мен үкіметке несие беретін несиелер көлемінің ұлғаюын сипаттайды;
• Импортталған инфляция, яғни ... ... ... алу барысында тауар
айналымына қажеттіліктің үстіне ұлттық валютаның эмиссиялануы;
• Ауыр өнеркәсіп саласына өте көп мөлшерде инвестиция жұмсау;
Шығын инфляциясы – бұл баға ... ... әсер ... ... ... сипатталады;
Еңбек өнімділігінің өсуін азайту және өндірістің құлдырауы;
Көрсетілген қызметтің маңызының артуы;
Бір өнім бірлігіне жұмсалатын ... ... ... ... ... дағдарыс;
Инфляция жағдайында қағаз ақшалар мынаған қатысты құнсызданады:
... ... ... ... ... ... ақшамен берілетін алтынның нарықтық құны
артады.
Екінші жағдайда, тауарлардың бағасы өседі.
Үшінші жағдайда шетел ... ... ... ... ... ... ... немесе жиынтық ұсыныстың азаюымен
туылған инфляция.
Инфляцияны нарықта шығындарды және ұсынысты өзгерте алады.
Шығындардың ... ... ... теориясы бағалардың өсуін
өнім өлшемінің шығындарының өсуіне әкелетін факторлармен түсіндіріледі.
Өнім ... ...... ... ... орташа
шығындар және сонымен бірге ортақ шығындарды ... өнім ... өнім ... ... ... ... болады:
Ортақ шығындар
Өнім бірлік шығындары =
Өнім
өлшемінің көлемі
Өнім өлшемінің шығындарының өсуі экономикада өнімнің пайдасын ... ... ... ... берілген бағалардың деңгейінде ұсынуға
дайын. Сол ... ... ... ... ... мен
қызметтердің ұсынысы азаяды. Ал бұл азаю бағалардың деңгейін көтерді.
Демек, бұл ... ... ... ... ... ... қымбат
қылдырады.
Инфляцияның себептері мен ... ... ... үш ... ... ... ... негізделген мемлекеттік монополия;
Кәсіподақ монопоиясы;
Бағаны және өзіндік шығындарды анықтауға негізделген ірі ... бұл үш түрі ... ... және ... ... пен ... балансын бұза алады.
Инфляцияның себептерін мемекеттің сыртында да жатуы мүмкін, оларды
әлемдік саудада іздеу керек.
Инфляциялық себептерді анықтау өте ... Оған ... ... ... ... ... ... мен шығыстардың теңгерімсіздігі. Егер бұл ... ... ... ... қарызынан қаржыланатын болса, басқа сөзбен
айтқанда «баспа станогін» активті пайдаланудан, онда бұл ... ... ... ... ... инфляциялық өсу бола алады, егер
инвестицияларды ... ... ... ... ... ... ... милитаризациялаумен байланысты инвестициялар қауіпті
болады.
Осылай ұлттық ... өнім ... ... ... мақсаттарға
жұмсау тек қана қоғамдық байлықтың шығысына әкеліп ... ... ... ... қабілеті бар сұранысты құрайды, ал бұл ... ... ақша ... ... әкеледі. Әскери шығындар ... ... ... бірі ... табылады және көптеген
елдерде мемлекет қарыздарының үлкеюіне ... ... Ал ол ... өтеу
үшін мемлекет ақша саласын көбейтеді.
Үшіншіден, баға ... ... ... экономикалық теория мен ХХ
ғасырда нарықтың құрылымының өзгеруімен байланысады. Қазіргі ... ... ... болып табылады. Ал олигополист бағаны реттеудегі елеулі
билік ұстайды. Олигополия - бағаны реттеудің ... ... ол ... және ... ... ... мемлекет экономикасының ашықтығының өсуімен,
оны әлемдік ... ... ... ... ... ... өсуі ... алып-сатарлық капиталдар арқылы, т.б. себептер
арқылы шетке шығарылған инфляция қауіпті өседі.
Бесіншіден, инфляция өзін-өзі қолдау ... ие ... Бұл ... ... ... себептері көптеген мемлекеттерде кездеседі. Бірақ бұл
үрдістегі әртүрлі фактордың құрамдастырушы нақты экономикалық ... ... ... ... ... ... кейін Батыс Еуропада
инфляция көптеген ... ... ... ... Келесі жылдары
инфляциялық процестерді дамытуда мемлекеттік шығындар, баға-жалақы
арақатынасы, ... ... ... ... және т.б. ... рөл ... Бұрынғы Кеңес елдерінде соңғы жылдары инфляцияның
негізгі себебі әкімшіл-әміршіл жүйенің әсерінен ... ... ... ... ... белгілері әскери уақыт тәріптемесінде
ұзақ дамуы жалпы ұлттық табыста әскери шығындардың үлесінің ... ... ... ... екі ... инфляция көзі бар. Олар
атаулы (номиналды) жалақының және энергия мен шикізат бағаларының ... ... ... ... инфляция, шығындардың өсуімен
шартталған ... ... ... бір ... инфляцияның көзі кәсіподақ болуы мүмкін. Олар
бір дәрежеде ұжымдық келісімдер арқылы атаулы жалақыға ... ... ірі ... ... ... ... ... және оған жетеді.
Сонда бұл көтерілумен кәсіподақ мүшелері емес ... ... ... ... ... ... жалақыны бір сағатта өндірілген ... ... ... қарсы әрекеттендірілген факторлармен теңгерілмесе,
онда оның өлшемінің шығындары өседі. Өндірушілер бұған нарыққа шығарылған
тауарлар мен ... ... ... ... береді. Өзгермеген
сұраныста бұндай ұсыныстың қысқаруы баға деңгейінің ... ... ... ... ... көтерілуімен пайда болған инфляция деп
атайды.
Ұсыныс механизмінің бұзылуымен пайда болған ... ... және ... ... ... ... кенет өсуімен
байланысты бағалардың өсуінің салдары болып табылады. Сұраныс пен шығындар
өсуімен пайда ... ... екі ... ... ... болады.
Тәжірибеде бұл екі түрді ажырату қиынға түседі.
Экономистердің ойларынша, шығындардың ... ... ... ... ... инфляция бір-бірінен маңызды бір белгімен ажыратылады.
ІІ. Қазақстандағы инфляция
1993 жылы бұрынғы Кеңестік республикалардың «егемендіктер парадының»
басталуы және жаңа ... ... ... ... ... өте ауыр әлеуметтік-экономикалық жағдайға әкеп
соқтырды. Өндіріс ... іс ... ... барлық сферасында
құлдырады. Мұның бәрі шұқырақтау инфляциясымен қатарласа жүріп, 1994 жылы
жазда гиперинфляцияға өсіп ... ... және ... ... 1993
жылдың қараша айында республиканы жедел түрде ... ... ... ... етті, оның өзі алғашқы 9 ай ішінде аса ... ... ... Осындай қиын жағдай бір мезгілде экономиканы
ырықтандырумен ... ... ... ... ... ... берді.
Монетарлық қатаңдықтың нәтижесінде республикада инфляция ауыздықталды. 1999
жылы инфляция 11,7 % болды, ол 1994 жылмен салыстырғанда 100 есе аз ... ... ... ... тез ... Қазақстанда
жүргізіліп жатқан нарықтық реформаны құқық ... ... ... ... ... ... ТМД ... алғашқылардың бірі
болып мынадай маңызды экономикалық заңдарды қабылдады:
«Шетелдік инвестициялар туралы» Заң, «салықтар және ... ... да ... ... туралы» жаңа Заң, «Бюджеттік жүйе және
басқалар туралы» ... ... – 2030» ... инфляция қарқынының жыл ішінде 5-6
% шамасында болуына ұмтылып отыр. Мұндай нәтижеге жету үшін ... ... және ... ... қаталдандырады;
• Ішкі инвестициялық мүмкіндіктерді өрістетуге ... ... ... ... ... қорларға ақшалай қаржылардың айтарлықтай бөлігін
қауіпсіз инвестициялауды қамтамасыз етуге ... ... ... ... ... ... ... құнды қағаздардың айналым мерзімін ұзартады және т.б.
Қазақстандағы инфляция барлық ТМД елдері ... ел ... ... ... ... ... өту ... байланысты. КСРО-ның халық шарушылығындағы инфляция көптеген
жылдар бойы мойындалған жоқ.
Социализм жүйесінің экономикасы жағдайында инфляция ... ... ол тек ... ... тәсіліне тән деген тұжырымдар айтылады.
Қазақстандағы қазіргі инфляцияның себептерін ... ... ... ... ... ... ... Олардың ең бастысы –
шаруашылықты басқарудың жоспарлы болу жүйесі. Ол ... ... ... ... ... ... тууына мүмкіндік жасап, экономиканың барлық салаларына
зиян ... ... ... ... ... қорына және тұтыну қорына бөліп, соның негізінде
инвестициялық саясат жүргізуде;
• Құрал-жабдықтарды өндіру және тұтыну тауарларын ... ... ... баға ... ... ... бюджеттің кірісі мен шығынында;
• Несиелік және қаржылық ресурстарды қалыптастыруда байқалады.
Қазіргі инфляцияның бір ...... ... ... ондаған жылдардан бері байқалуда, оның түпкі себептері:
Біріншіден, бұрынғы КСРО-ң 20 жылдар аяғынан бастап бұрынғы нарықтық
құрылымдарды жая ... ... ... ... көп ... бойы
үйлесімсізді қалыптасты, яғни, бір ... ... ... ауыр ... ... қарқынмен дамыса, екінші жағынан тұтыну
құралдарын өндіретін салалар қарқынсыз жай ... Ол ...... тамақ, жеңіл және басқа өнеркәсіп салалары. Статистика
мәліметтері бойынша, барлық ... ... А ... ... 1928ж – 39,6 %, 1940 жылы - 61%, 1960 ж – 72,6 % ... ... ... ұлттық табысының жартысына жуығы
жинақтау қорына кетсе, ал алдыңғы қатардаға өркендеген ... ол ... % ... ... ... ұлттық жиынтық өнімнің 25-30 % ғана
тұтыну қорын құраса, өркендеген ... ол ... 60-65 % ... ... өте ... яғни ол ... табыстың 1/3 бөлігін құрады, ал өркендеген
капиталистік ... ол 2/3 ... ... ... елде ... ... себептер көп жылдар бойы
қалыптасты. Бірақ жоспарлы-әкімшілік экономика жағдайында ол ... ... ... да директиваны баға белгілеу халықтың күнделікті
қажет заттарының бағасын ... ... ... мүмкіндік берді. Көптеген
тауарлар бағасын өндірістегі, сұраныс пен ұсыныстағы ... ... ... немесе төмен деңгейде ұстап тұру кейбір тауарлар ... ... ... ... ... ... әлдеқайда көп
ауытқуына әкеп соқтырды. Мемлекет жүйелі түрде көтерме сатып-алу бағаларын
қайта құрап, ал бөлшек саудадағы бағасын өзгеріссіз ... ... ... ... ... ... қоғамдық шығындары мен өнімнің сапасын олардың
тұтыну қасиетін ... ... пен ... арақатынасын көрсеткен жоқ, ол
әлемдік деңгейден біраз ауытқыды.
Сөйтіп тауардың ... ... алу ... мен ... ... арасындағы үйлесінсіздік жылдан-жылға тереңдей түсті. Оған
мемлекеттік бюджеттен ... ... ... Бұл ... ... және ... бағаларды көтерме белгілеуге деген ұмтылысын күшейтіп,
соның әсерінен кейбір тауарлардың тапшылығына және кейбіреулерінің ... мен ... ... ... әкеп ... ... сапасын жақсартып, оның өз құнын төмендетуге ынтасы ... ... ... ... тауарлар кем бағамен сатылып немесе
шығынға жазылып отырды. Осының бәрі жабық инфяцияның айғақ белгілері.
Қазақстанда 1992 ... ... ... ... ... баға белгілеуді босату шаралары бағаның кенет көтерілуіне,
сонымен бірге инфляцияның қарқындап өсуіне әсер етті. 1993 жылы ... ... 6,3 есе, ал баға 21,7 есе ... 1994 ақша ... мен ... ... 845 және 125 %-ға ... Осы көрсеткіштер 1995 жылы 216
және 160 % болды. Ал 1996 жылы ақша ... өсу ... одан ... ... біртіндеп төмендеуін байқатты.
Жалпы экономикадағы инфляция деңгейін тұтыну бағасының ... Ол ... ... ... үлес салмағын есептеу
негізінде бірсыпыра тауарлар мен ... ... ... өсу
индексінің қорытындысымен есептелінеді. ... ТБИ 1991 ... ... ... ... елде 276 тауарлар мен қызмет түрлері
кіреді. Бағаның және ... ... ... өзгеруі ескеріліп, ТБИ-
нің құрылымы да әлсін-әлі қайта қаралады. 1995 жылғы әр отбасының ... ... ... 1996 жылы ... бастап «Тұтыну қоржынының»
төмендегідей құрамы бекітілді: азық-түлік – 62,6 %, ... ... – 23,2 %, ... ... қызмет 14,2 % құрайды.
Тәуелсіз Қазақстанның тәжірибесі инфляцияға қарсы ... ... ... өніміне және транспорт
қызметтеріне баға белгілеуде, сондай-ақ өнеркәсіп пен ауыл ... баға ... ... ... ... ... ... инфляцияның себептері. Бұрынғы Кеңес Одағының басқа
мемлекеттері сияқты Қазақстан қоғамдық өмірдің ... ... ... ... ... ... ... Нарықтық қатынасқа
өту жеңіл екенін қате ... ... ... ... ... ... әкелді.
90-жылдардың басынан бұрынғы КСРО елдері нарыққа өтуге, Шығыс Еуропа
моделінің үлгісіне бағытталды. Олар «Шоктік терапиядан» өтті. Шаруашылықты
жүргізудің ескі ... ... ... ... ... ... теріс
экономикалық салдарға және бәрінен бұрын инфляцияға ... ... өмір ... ... қарт ... ... ... жоқ еді.
Егер 1990 жылы бұрынғы КСРО елдерінде тұтыну бағалардың өсуі 5 %
болса, 1991 жылы – 240 %, 1992 жылы – ... % ... ... ... жылдар арасында тұтыну бағалардың индексі 1389 есе, ал номиналдық
жалақы 200 есе ... яғни бұл ... ... өмір деңгейі үш жылдық
ішінде 7 есеге кеміді.
Инфляцияның әлеуметтік салдары бұнымен шектелмейді. «Шоктік ... ... ... және ... ұстаған жинақ ақшасы
құнсыздандырылады. Инфляциялық экономикаға тауарларды ұзақ жасыру, ... ... ... қасиетке тән, яғни бұдан жалдапшылар
(спекциянттар) пайда көреді.
1994 жылы ... ... ... ... ... ескеретіндігі кәсіпкерлер үшін несиелерге қол жеткізу де маңызды
рөл ойнайды. ... ... басу ... үш ... ... ... қатаң және қатаң. Бұл тәсілдердің ... ... мен ... ... ... үшін ең тиімді тәсіл орташа қатаң болып табылады. Қазіргі
уақытта ... ... осы ... ... мен Қазақстан қолданып жатыр.
Ресейде 1994 жылдың ортасында айына 5-6 %-ға дейін төмендетті. ... алыс және ... ... ... ... ... көшіруге болмайды. Өйткені бұл механизмдерде үкіметтің біртұтас
экономикалық, аралық және ... ... ... ... ... ... бар. ... ұлттық экономикаға инфляциялық пайыздар және өтеу
жолдары сәйкес келу керек.
Инфляцияның деңгейін төмендетуге және 1994 ... ... ... ... тұрақтандыруға бағыттандырылған ақша-несие саясат
болжамды нәтиже берген жоқ. Гос Комстаттың көрсеткіштері бойынша, ... ... ... ... индексі 534,3 % құрды, ал азық-
түлік тауарлар 6 есе қымбаттады.
Қазақстан Ұлттық Банкі ақша-несие ... ... ... ... және оның нарығын тереңдету жөніндегі іс-шараларды
жүзеге асырады, төлем балансын нығайту ақша-несие ... ... ... ... және ... реформамен үйлестіру жөнінде
шараларды қолдауды Қазақстан Ұлттық ... ... ... ... ... ... болды. Ол үшін әлемдік қаржы нарықтардың жай күйіне
тұрақты монитор жүзеге асырылады. Қазақстан Ұлттық ... ... ... бастап қатаң ақша-несие саясатын жүргізді. Инфляция ... және ... ... құнсыздануы осы саясаттың нәтижесі болып
табылады.
| |Ұлттық Банктің ... ... дең- ... шын |
| |қар- ... орташа|мөлшері |
| |жыландыру мөлшерінің ... ... | |
| |мер- |% | |
| ... ... | | |
| ... % | | ... | | | ... |54,5 |49 |5,5 ... |32,7 |6,3 ... |21,5 |10,8 ... | |25,8 |8,4 ... | | ... |35 |20,9 |14,1 ... |29,7 |10 |19,7 ... |5 |15,8 ... |9,3 |9,15 ... | | | ... | | ... |Инфляция ... ... ... |
| ... ... % | ... |60,3 |17,9 ... |28,7 |15,37 ... |11,2 |2,83 ... |2,4 |5,9 ... |1,6 | ... |9,8 | ... |6,4 | ... |6,6 | ... |6,1 | ... |1,5 | ... |0,3 | ... |0,2 | ... |0,4 | ... |1,6 | ... |6,4 | ... ... процестерді реттеудегі банктік жүйенің
рөлі. Ұлттық валютаны енгізгеннен үкімет пен Қазақстанның Ұлттық ... ... ... ... қатаң ақша-несие саясатын жүргізді, ... ... ... ... динамикасына әсер етті. Ол туралы
келесі деректер айтады: 1991 жылы Кеңес ... ... ... 3060,8% ... ол 1993 ... ... – 2265 %, 1994 жылы – 1258 ... жылы Ұлттық Банк инфляцияны 250 %-ға дейін төмендетуді жоспарланған,
1995 жылы ... ... ... 8,9 % болды, ақпанда – 6,7 %, наурызда – 5
%.
Шетел үкіметтері және бизнесмендер кез-келген мемлекетті ... ... ... ... бұл құбылыстың деңгейі ... және ... ... маңызды көреткіш болып табылады.
Мүмкіндігінше ұзаққа созылған уақытта бағалардың өсуі неғұрлым аз ... ... ... және ... ... тең ... бірнеше фактордың жиынтығынан құралады.
Біріншіден, бұл валюталық курс. Ол сыртқы сауда айналымдағы тауарлар
бағаларын анықтай ... ... ... ... ... яғни
инфляция деңгейіне де әсер етеді. Ал ... ... ... ... ... емес, тура болғандықтан төлем балансы да инфляцияға ... ... ... ... ... ... ... ынталандырушылары болып табылады. Ең басты фактор ... ... Осы ... бюджеттік тапшылық туады, өйткені бюджет
шығындарының негізгі бөлігі өндіріс пайдасы мен өнімді өтеу ... ... ... ... жалпы, ақшаны «басудың» ... ал ... ... ... ену ... ... ... айтып, инфляциялық процестерді
реттеуде банктық жүйенің мақсаттарын бөлуге болады:
Валюталық курстың тұрақтылығын қамтамасыз ету;
Төлем балансының тепе-теңдігін қамтамасыз ету;
%-дық ... ... ... ... антиинфляиялық әдістермен өтеу;
Жоғарыда айтылған аралық мақсаттарға жетіп, ... Банк ... ... ... қоя ... ... өсу ... ортақ бағалар деңгейінің тұрақтылығы, жалпыға бірдей жұмыстылық
өз кезегінде біздің экономикамыздың тұрақтануына ... ... ол ... пен ... ... ... шаралардың байланыстылығы негізгі шарт
болу керек.
Соңғы жылдардағы Қазақстандағы инфляция ... (2003 ... ... ... ... 0,2% ... Тұтыну бағалары шілдемен
салыстырғанда 0,2%-ға өсті.[1] Азық-түлік тауарлар нарығында арпа бағасы
1,4 %-ға ... ... – 4,9%, ... ... - 1%, ... ... – 0,5%. Нан,
шай, макарон бағалары 0,3-0,4% құрды. Ет ... баға ... ... еті – 1,2%, қой еті – 0,6%, құс еті – 0,3%, ... еті – 0,2%. ... ай ... 0,1%, майлар – 0,3%, сүт тағамдары – 0,4%-ға өсті. Сонымен
қатар, тамыз ... ... ... баға ... ... ... орамжапырақ - 5%, қияр – 4,2%, алма мен картоп – 11,6%-ға ... ... ...... ... ... пен ... тағамдарына баға
0,1% төмендеді.
Азық-түлік емес тауарлардың ішінен ең көп ... баға – ... – 15,5% ... Канцеляр тауарлары 1,4 %-ға өсті, автотранспорт
құралдары – 0,8%, мата мен гигиена тауарлары – 0,5%, ... ... ... – 0,4%, техникалық бұйымдар – 0,3%-ға қымбаттады.
Денсаулық сақтау қызметтері 0,7%, қонақ үй – 0,3%, ... ... және ... – 0,2%, ... – 0,1%-ға өсті. Байланысу
қызметінің тариф индексі 100% құрды.
Статагенствоның хабарлауынша, 2003 жылдың тамызында алдыңғы ... ... ... ... ... 0,1-0,4% дефляция
қаралды, жартысында 0,3-0,7% инфляция және екеуінде (Атырау және Павлодар
облыстарында) – ... ... ... ... ... ... арзандады, төрттен
бірінде 0,9-1,5%-ға, ал ... ... ... ... 0,1-0,3 ... және біреуінде (Оңтүстік Қазақстан) – бағалар өзгермеді. Азық-
түлік емес тауарлардың бағалары ... ... ... ... ... ... ... және үшеуінде 2-3%-ға өскені байқалды.
Облыстардың көбінде төленетін қызмет бағалары 0,1-0,6%-ға, екі
облыста (Солтүстік Қазақстан және ... ... ... ал Астанада
– 0,2% кеміді, Қарағанда және Қостанай облыстарында ... ... ... 2003 ... қыркүек айында инфляция 0,4%
құрды. Азық-түлік емес ... ... ... ...... ... ... бағасының индексі 100 % болды.[2]
Жыл басынан бастаған периодта (2003 жылдың қыркүйегі мен 2002 ... ... ... ... мен қызметтерінің бағасы мен
тарифтері 2,8 %-ға өсті. ... ... 1,8%, ... ... 4,7%, ... ... 3,0%-ға өсті. 2002 жылдың қаңтар-
қыркүйек айлары мен 2003 жылдың ... ... ... мен тарифтер 6,3 %-ға өсті, азық-түлік тауарлар – 6,8%-ға, азық-
түлік емес тауарлар – 6,7%, төленетін ...... ... жылда, яғни 2003 жылдың қараша айында инфляция 1,6% құрады.
Осы жылдың 10 айы ... 2002 ... ... ... мен ... 6,4 ... ... – 7,0 %-ға, басқа тауарлар – 6,8 %-ға және ... – 5,0 %-ға ... ... ... 2003 ... қараша айында
бағалардың өсуіне келесі тауарларға әсер етті: бидай ұны – 2,7%, нан ... ... – 1,7%, ... – 0,5%. Сүт ... баға ... ... – 9,3%, ірімшік – 6,7%, қатық – 5,5%, айран – ... ... ... ... бір ай ... 6,5%, жұмыртқа – 11,1%, ет тағамдары - 0,2%, балық
– 0,8%, қант – 2,6%-ға өсті.
Азық-түлік емес тауарлар ... ... ... ... ... ... мен ... 0,6%, аяқ-киім, техникалық тауарлар, ... ... – 0,5%, ...... ... Ал ... -9% женә
жанармай – 6,2%-ға өсті.
Транспорт қызметтерінің төлемі – 4,5%, ... ... ... – 1,6%, ... аумақ – 0,7%, мәдениет – 0,3%,
денсаулық сақтау – 0,2%-ға ... ... ... ... ... инфляция жылдық мөлшерінде 6,4%
құрды.[4] Статистика бойынша республикалық агенствоның ресми айғақтарының
белгілеуінше бір айдағы бағаның ... 0,5% ... ... тауарларына
баға 0,7%, азық-түлік емес тауарларға – 0,1% және төленетін қызмет ... ... ... ... ... жолдары және Филлипс қисығы
Инфляцияның қарқынын шегіндіру – бұл шаруашылықты ақша мен тауар
жиынының арасындағы айырманы ... Ол үшін ... ... барлық әдістер қолайлы.
Бірінші кезектегі шаралар:
Елді азық-түлікпен қамтамасыз ету. Бұл ... ... ... ... шарт ... ... Меншікте азық-түлікті реттеу үшін
ауыл шаруашылық меншіктің барлық түріне көмек көрсету керек.
а) Ауыл ... ... ... өтеу ... ... ... орнату;
б) Мемлекеттік сатып-алар бағасын онату және сонымен бірге ауыл
шаруашылық өндірісте шикізаттың ... ... ... ... қамтамасыз етілген бағалар деңгейін ... және ... ауыл ... өнімге алмасу, келісім сауда жүйесін құру;
Экономиканың жұмыс істеуі мүмкін емес. ... ... ... ... ... қайта құру. Бұл мақсатта. ең ... тез ... және ... ... ... кәсіпорындардың
банктік шарттары аммортизация саласын және меншік айналым ақшалай қаражатты
қайта құру керек.
Кәсіпорындар ... ... ... ... ... шаруашылық байланыстары нарықтық тәртіптемеде жалпы ірі
көтерме копессендикатор арқылы ең ... ... Бұл ... ... ... мемлекеттік және мемлекет аралық масштабта қызмет ете
алады.
Дағдарыс кезеңде мемлекеттің ... ... ... ... Ол ... және ... орталық банктік аудандарды, салаларды,
кәсіпорындарды басшылықпен және жеңілділіктермен несиелеу ... ... ... және ... ... нормативтік мерзімін сақтау.
Тұтынушы нарығын тұрақтандыру. Ол үшін өндіріс және қызмет салаларында
шағын бизнесті жетілдіру үшін ... ... ... ... ... ... ... несие мен жабдыққа мизингілік несие ... ... ... 3-5 ... (осы жылдары күйзелу қаупі өте үлкен). Кіші
кәсіпорындарды міндетті түрде сақтандыру енгізу.
Дағдарыс ... ішкі ... ... ... ... ... ... экспортты қызметте бақылауды енгізу керек.
Барық экспорттық операциялар мемлекеттен бақыланған және комиссиялық
салықтарда экспорттық операцияларды ... ірі ... ... ... ... ... Мемлекет дағдарыс кезінде үкімет
антиинфляциялық саясат жүргізу керек. Инфляциямен ... ... ... ... жұмыспен қамтылуы қатты ықпал тигізеді. ... ... ... мен ... ... анық ... бар екенін көрсетті. Жоғары деңгейлі жұмыссыздық кезінде
инфляция деңгейі төмен болады және керісінше.
Ағылшын ... ... 1858 жылы ... ... ... ... ... арасындағы байланысты көрсететін сұраныс
инфляциясының ... ... ... Өзінің зерттеулерінде ағылшын
статикасының көрсеткіштерін қолдана отырып, 1850-1860 жж арасында жалақының
белгіленген мөлшері мен жұмыссыздық ... ... кері ... ... ... ... соң бұл ... американ экономистері
П.Самуэльсон мен Р.Солоу Филлипс ... ... мен ... ... ... яғни ... жоғарлату арқылы екіншісін
төмендетуге болады. Осындай байланыстың себебі – ... ... ... ... ... орналасқан, ал бұл бағалардың өсуін
бәсеңдетеді. Қисық бойынша А Филлипс Англияда 2,5-3 % ... және ... ... қарт бәсеңдетуіне әкеліп ... ... ... ... жұмыссыздықпен күресуде
пайдалана алады. Кейін бұл ... ... ... ... ... ... ... мен П.Самуэльсон Филлипс қисығының экономикалық
саясатты талдау үшін түрлендіру ... Олар ... ... белгіленен
мөлшерлік тауарлық бағалардың деңгейінің өсуіне немесе ... ... ... ... ... жоғарғы деңгейі, өндіріс
пен бағаның тұрақтылығының арасындағы тепе-теңдікті есептеуге болады.
Егер үкімет U1 жұмыссыздық ... ... ... ... өсуі ... ... ең ... (табиғи) деп қарастыратын болса, онда инфляцияны А
нүктесінің сол жағында орналасқан Филлипс ... ... ... ... ... ... ... инфляциялық салдарын ... ... ... және ақша-несие шараларды өткізуден тұрады.
Р
Р2 ... ... U3 ... ... ... ... ... кәсіпорындарды, өндірісті
және өтімін кеңейтуге түрткі бола алады, ал ол жұмыс орындарының көбеюіне
әкеледі.
Жұмыссыздық мөлшерлері U2 деңгейге дейін төмендейді, ... ... ... деңгейі Р2-ге дейін өседі. Бұл ... тым ... және ... ... ... ... үкіметті несие шектеуді, мемлекет бюджетінің шығымдарын
азайтуды және т,б, шараларды ... ... ... ... қайтарымды
әрекеттердің әсерінен бағалар деңгейі Р3 деңгейіне дейін төмендейді, ... U3-ке ... ... ... ... ... тәжірибесі бұл тәсілдің қысқа
мерзімді қолдануға болатынын көрсетті. ... ұзақ ... ... ... жұмыссыздықтың жоғарғы деңгейіне қарамастан инфляция өсе береді. Бұл
көптеген себептермен түсіндіріледі. Бұл ... ... ... ынталандыру саясатын бөлуге болады.
Үкіметтің жұмыссыздықтың төменгі деңгейін инфляцияның бағасымен
«сатып алу талабы ойдағыдай болады, егер ... ... ... ... құруға болғанда, яғни оларды жай ғана алдағанда».
Жұмысшылар келісілген шарттардың бұрынғы қабылдамаған шарттардан
жақсы емес ... ... ... өседі.
Жұмысшы адамдар жұмыс орындарының өтпелі ... ... қиял ... ... ... ... деңейіне түседі. Сонымен
қатар жұмыссыздықтың ұзақ мерзімді қысқаруы болмайды, ал инфляция қалады.
Бұл ... ... ... жылдары ағылшын экономисті М.Фридман назар
аударды. Ол жұмыссыздық пен ... ... ... ... ... ... қарсы болған.
Тік Филлипс қисығын М.Фридман тұрғызды. Егер үкімет жұмыссыздық
деңгейін ... ... ... ... күтімдер мен жалақыға
талаптар ... ... бұл ... Филлипс қисығы жоғары қарай
ауысады. Тағы да ... ... ... ... күтімдері
күшейеді және олардың жалақыға ... да ... ... ... ... ... ... береді.
Енді жұмыссыздықтың кез-келген деңгейінде Филлипс ... ... ... береді: «Тік Филлипс қисығында» көрсетіледі. Инфляция тұрақты
қарқынды ... ... ... ... ... қолдануға
болатынын дәлелдейді.
Р
Д
С
В
U
Қисық кенет күйзеліс кезінде ... ... ... ... және ... өсуімен қабаттасады. Басқаша айтқанда, Филлипс
қисығымен ... ... ұзақ ... периодта орындалмайды.
Сонымен, Филлипс қисығы көрсеткен ... пен ... ... ... ... болды. Тек солай 60-70 жж. ... ... ... ... та өсті. Осы уақытта
индустриялық мемекеттердің экономикасы страгфияциямен тап болды, яғни ... ... ... ... ... пен ... деңгейлі
инфляция кездесті.
Жұмыссыздықтың инфляцияға айналуы болжамсыз салдарынан экономикаға
қауіпті болады. Осы ... ... ... ... ... ... ... батыс елдерінің көпшілігінің басшылары
жұмыссыздықтың ... ... ... ... Бұл ... ... ... жоспардағы инфляцияның қолайлы деңгейі жұмыссыздықтың табиғи
деңгейінде бола алады.
«Жұмыссыздықтың табиғи деңгейі – бұл ... ... ... деңгейіне сәйкес келетін жұмыссыздардың бөлігі».
Экономика өзгерісте болғанша, ескі жұмыс ... ... ... ... ... ... ... нарығын толықтырып және одан
кеткенше толық жұмыспен қамтылуда біршама жұмыссыздық болу ... ... тыс ... көрінеді.
Бұл саясат, яғни жұмыссыздықтың табиғи деңгейін қамтамасыз ету және
инфляция деңгейін біркелкі және ... ... ... ... ... ... ғана жете ... әдістің жағымды жақтары болғанмен, оның бір ... ... ... ... ... жеткенде, инфляция бірнеше уақыт инерция
бойынша ... ... – оның ... жедел қысқара алмайды.
Сонымен бірге жұмыссыздықтың табиғи ... ... ... қолайлы
болмай қалатынын байқау қажет және батыс елдерінің тәжірибесі бойынша ... ... ... ... ақша ... формаларына ақша реформалары мен инфляцияға қарсы саясат
жатады.
Ақша реформалары ... ... ... ... асырылады.
Жаңалау, яғни құнсызданған ақша бірлігін жою туралы және жаңа валюта енгізу
туралы хабарлау;
Қалыпқа келтіру, яғни ақшаның ... ... ... ... ... яғни ... ... басқа бір елдің валюта ... ... яғни ... ... ... ... номиналдық құнын
ірілендіру. Сонымен қатар инфляцияға әсер ететін факторларға ... ... ... ... ... мынадай әдістері жұмыс жасайды:
Дефляциялық саясат;
Табыс саясаты;
Индексациялау;
Дефляциялық саясат – бұл ақша және ... ... ... ... ... шектеу, салық механизмін қолдану арқылы мемлекетік
шығыстарды азайту, несие үшін ... ... ... ақша массасын
шектеу әдістерін білдіреді. Дефляциялық саясаттың әрекет етуіндегі басты
ерекшелік, яғни экономикалық өсудің бәсеңдеуі және ... ... ... ...... және жалақыға бақылау жасау шараларын
білдіреді. ... ... ... ... ... ... ... өте сирек қолданылады.
Индексациялау (толық немесе жартылай) ақшаның құнсыздану нәтижесінде
болған шығынның орнын толтыру әдісін білдіреді.
Инфляция баға деңгейі мен шығындардың жалпы өсуі ... ... бұл ... нан, газ, ... ... ... жер бағасының
өсуі, жалпы неізгі тауарларға бағаның өсуі жөнінде болып отыр.
Дефляция – бағаның, шығындардың ... ... ... ... ... ... бағаның өсуіне, дәрежесіне сәйкес келмейді.
Тұтыну бағаларының индексі тұтыну тауарлары мен ... ... ... ... ең ... ... ... тұрғын үй ақысы, жылу,
жол жүру және дәрігерлік қызмет. Аталған игіліктердің әрқайсысы ... ... ... ... ... ... ... бар:
• Өндірушінің көтерме баға индексі;
• ЖҰӨ дефляторы, яғни номиналды ЖҰӨ-ң нақты ЖҰӨ-ге ... болу ... ... ... ... ... 10 %). Ақшаның
құны сақталады. Номиналды баға бойынша келісVміконтрактіге қол қою қауіпті
емес. Шоқырақтап шапқан инфляция кезінде бағалар 20-дан 200 % - ға ... ... ... ... КСРО ... ең қиын ... ... айналда. Әміршілдік-әкімшілдік жағдайында инфляция
«қысыңқы», «басыңқы», «жабыңқы» күйде болып, көптеген тапшылықтар боуы мен
өмір саласының үнемі ... ... ... ... ... құрыла
бастауы инфляциялық процестерді едәуір дәрежеде өршітті. Инфляцияны
бәсеңдету үшін баға мен ... ... ... бақылауды күшейту нарық
қатынастарының дамуына теріс әсер етті. 1992 жылға дейін ... ... ... ... жан-жақты ойластырылған шаралар жүргізілген жоқ.
Мысалы,
Ресей ... ... ... ... ... ... тек жанама экономикалық ... ... ... ... ... шаруашылығы пропорциясын бірте-бірте
мемлекеттің тиімді құрылымдық саясаты арқылы қалпына келтіруге болады. ... ... ... пен ... ... қысқарту, өндірісті бюджеттік
қаржыландырудан гөрі кәсіпорындардың акционерлік капиталын пайдалануға ... ... ... ... жою керек.
Бұлардың өзі ақша массасын азайту, мемлекеттік бюджеттің тапшылығын
жою, елдің ... ... ... және ... ... ... қосымша шаралармен толықтырылуы тиіс.
Қорыта айтқанда, қазіргі инфляция сан ... көп ... ... ол ... бір дәрежеде барлық елдерді қамтиды. Инфляцияның жоғарғы
қарқыны елдің ... ... ... зиян ... ... орай, инфляция, көбінесе, мемлекеттің дұрыс емес
қызметі, мемлекет саясатындағы өрістер және т.б. ... ... ... ... халықтың негізгі бөлігі қорлық көреді, яғни
жұмысшылар, қызметкерле және т.б. тіркелген табысты ... және ... ... ... ... инфляция
жинақтардың иеленушілерін жазалайды. Ол ... ... ... ... пайда әкелді. Жылжымайтын мүлік иелері ... ... ... ... ... ұта ... ... ұтыс ала алады, себебі
инфляция кезінде қаржы активтер құнсыздануы мүмкін, ал жылжымайтын мүліктің
бағасы әрқашан өседі.
Қайта бөлу саласында ... ... ... бола ... ... қоғамның мақсатына, құндылықтарына қарамастан пайда болды. Инфляцияда
«қоғамдық сезімі жоқ, сондықтан ол біреуден алып, екіншіге ... ... ... негіздері», ІІ-бөлім, ... ... ... в ... ... ... и ... А.Кажельдин, Е.Утембаев, Ж.Ертлесов;
«Инфляция в условиях совершенного капитализма», ... ... в ... ... – 1998, ... ... Москва-Харьков-Минск-1997, А.И.Добрынина;
«Инфляция, фискальные и денежные аспекты», Москва-1994, ... ... ... ... ... Б.Лоррен, Москва-1996;
«Макроэкономическая нестабильность и инфляция», Г.В.Плеханова, М.,1997;
«Инфляция и ... ... ... ... в ... экономике инфляции»
«Инфляция и антиинфляционная политика», Чепурин М.Н., Е.А.Киселева, «АСА»-
2000
«Инфляция и ... ... ... ... ... бюджетные дефициты и инфляция», Р.Дорнбум, С.Фишер, М.,97
Ақша, несие, банктер. Валюта қатынастары. Баян Көшенова, А., 2000 ж;
Ақша, несие, ... ... А., ... ... ... ... Kz-today ... по статистике.
[2] Пресс-релиз Агенства по статистике.
www.khabar.kz
www.ktk.kz
Казинформ. Агенство РК по ... ... 18:44 РИА ...

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 33 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Шағын және орта бизнесті мемлекеттік қолдаудағы салық салудың рөлі13 бет
Экономикалық теория қалыптасу кезендері10 бет
Экономикалық теориядағы ақша34 бет
Қазақстан экономикасындағы салық жүйесі және оны жетілдіру жолдары21 бет
"Инфляцияның теориялық негіздері."37 бет
Ақша және инфляция31 бет
Ақша теориялары және инфляция27 бет
Бағаның инфляциядағы рөлі37 бет
Бюджет тапшылығы мен инфляция3 бет
Жұмыссыздық пен инфляция экономикалық тұрақсыздықтың көрінісі ретінде3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь