Кәмелетке толмағандармен жасалатын зорлықшыл қылмыстылығының криминологиялық сипаттамалары

1Кәмелетке толмағандармен жасалатын зорлықшыл қылмыстылығының криминологиялық сипаттамалары;

2Кәмелетке толмағандардың зорлықшыл қылмыстылығының жайы,деңгейі,динамикасы және үрдісі;

3Кәмелетке толмағандардың зорлық қылмыстылығының себептік кешені;

4зорлық корсетіп қылмыс жасаған кәмелетке толмағандардың криминологиялық сипаттамалары;

5Қорытынды
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Бұл еңбек кәмелетке толмағандардың зорлықпен жасаған қылмыстылығының криминологиялық сипаттамасына жан-жақты талдау жасауға арналған.Зерттеу жұмысында зорлықпен қылмыс жасаған кәмелетке лолмағандардың қылмысты жасау себептері мен жағдайлары,олардың жеке бас ерекшеліктері және қылмыстардың алдын алу мәселелерін одан әрі жетілдіру жолдары қарастырылған.Адамзат тарихының өне бойында адамдардың,жеке адамның зорлыққа бару себебі әлеуметтік,философиялық,психологиялық және заң әдебиетінде көп қозғалған және зерттеуді қажет ететін проблемаға айналды.Зорлық көрсету қазіргі кезде адамзат алдында тұрған ушықты мәселе болып отыр,себебі ол қоғамдық қатынастың барлық саласында,оның ішінде қылмыстықта жиі көрініс табуда.Зорлық көрсету қылмысы санының көбейгенімен қатар,қазір оның сипаты мен дәрежесі де өзгерді,оны қаруланған,ұйымдасқан әрі білікті адамдар жасайтын болды.Қоғамның экономикалық және саяси оміріндегі тұрақсыздық салдарынан зорлықшыл қылмыстылық кәмелетке толмағандар арасында да етек ала бастады.
Ол туралы Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаев «Қазақстан -2030»стратегиясында:”Мемлекеттің басты бағыты-адам құқықтары мен бостандықтарын қорғау және оны қамтамасыз ету,сондықтан да азаматтардың конституцияда көрсетілген құқықтарын өте жоғарғы дәрежеде кепілдендіру қажет,өйткені тұлғаның құқықтары мен бостандықтары әлемдік өркениеттің құндылығы болып саналады ”деп атап өтеді.Жыл сайын Қазақстан халқына жасаған Жолдауларында осы бағытқа аса назар аударып отыр.
Қазақстан Республикасы Президентінің берген тапсырмаларды орындауда заңдылықтардың сақталуының атқарар орны үлкен.Себебі заң қоңамдаңы адамдар арасындаңы қатынасты реттейтін негізгі ереже болып табылады.
Олар жасаңан қылмыстардың көбісі адамның жеке басына қарсы бағытталған ауыр және аса ауыр қылмыстар қатарына жатады-кісі өлтіру,ауыр дене жарақатын салу,қарақшылық шабуыл жасау,әйел зорлау.Мұндай зорлықкөрсету қылмыстарында да агрессия бар ,яғни «ондай жеке немесе ұжымдық іс -әрекет басқа адамға немесе топқа күш көрсету немесе психикалық зиян келтіруге,тіптен жойып жіберуге бағыталған».Қоғамдағы да,жеке кісі басындағы да мұндай келеңсіз процестер қоғамды дүрліктірмей тұра алмайды,сондықтан оларды зерттеудің маңызы зор.Қазақстан Республикасында жалпы қылмыстардың жасалу саны,әлі де болса өз қарқынын жоғалта қойған жоқ.Кәмелетке толмағандар арасында зорлық-агрессивтік үрдістің өсуі қоғамдағы әлеуметтік ауыр проблемалардың бірі –жастар қылмыстылығының бетін ашып отыр.
Адамның жеке басына ,оның денсаулығы мен өміріне қарсы жасалатын қылмыстар саны көбеюде ,мұндай қылмыстарды кәмелетке толмағандар көбіне топтасып жасайды.Бұл ретте зорлық-агрессивтік іс-әрекеттер проблемасын кәмелетке толмағандардың зорлық көрсетуінің қайнар көзі ретінде зерттеудің ерекше маңыздылығы бар.
Криминалдық зорлықшылықтың әр түрлі аспектілері біздің елдің де,шетелдердің де заңгерлерінің ,сондай-ақ психология,философия,социология және басқа ғылымдар өкілдерінің назарын өздеріне аудару.Кәмелетке толмағандар тарапынан болатын зорлық пен агрессияны зерттеуге Э.Доннерштейн,К.Майер,Дж.Скотт сияқты шетелдік ғалымдардың қосқан үлесі қомақты.
1.Қайыржанов Е.І Криминология оқулық,2000жыл;

2.Алауханов Е.О. Криминология оқулық,Алматы,2006жыл;

3.Башкатов И. Психология групп несовершеннолетних правонарушителей,1993год;

4.Урупин С.С. Психология семьи,1984год;

5.Қайыржанов Е.І. ,Ерінбетова Л.Қ. «Кәмелетке толмаған қылмыскер тұлғасы:Монография»,Алматы,2003жыл;

6.Макаренко А.С. Педогогические сочинения,1984год;

7.Статистические данные о состоянии преступности песовершеннолетних в городе Алматы(2000-2003гг.),Алматы,2003год.
        
        ЖОСПАР
1Кәмелетке толмағандармен жасалатын зорлықшыл қылмыстылығының
криминологиялық сипаттамалары;
2Кәмелетке толмағандардың зорлықшыл қылмыстылығының жайы,деңгейі,динамикасы
және үрдісі;
3Кәмелетке толмағандардың зорлық қылмыстылығының себептік кешені;
4зорлық корсетіп ... ... ... ... криминологиялық
сипаттамалары;
5Қорытынды
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
КІРІСПЕ
Бұл еңбек кәмелетке толмағандардың зорлықпен жасаған қылмыстылығының
криминологиялық сипаттамасына ... ... ... арналған.Зерттеу
жұмысында зорлықпен қылмыс жасаған кәмелетке лолмағандардың қылмысты жасау
себептері мен ... жеке бас ... және ... алу мәселелерін одан әрі жетілдіру жолдары қарастырылған.Адамзат
тарихының өне бойында адамдардың,жеке адамның зорлыққа бару себебі
әлеуметтік,философиялық,психологиялық және заң әдебиетінде көп қозғалған
және ... ... ... ... айналды.Зорлық көрсету қазіргі кезде
адамзат алдында тұрған ушықты мәселе болып отыр,себебі ол қоғамдық
қатынастың барлық саласында,оның ішінде қылмыстықта жиі көрініс
табуда.Зорлық ... ... ... ... ... оның ... дәрежесі де өзгерді,оны қаруланған,ұйымдасқан әрі білікті адамдар
жасайтын болды.Қоғамның экономикалық және саяси оміріндегі тұрақсыздық
салдарынан зорлықшыл қылмыстылық кәмелетке толмағандар арасында да етек ... ... ... ... ... ... «Қазақстан
-2030»стратегиясында:”Мемлекеттің басты бағыты-адам құқықтары мен
бостандықтарын қорғау және оны қамтамасыз ету,сондықтан да ... ... ... өте ... ... кепілдендіру
қажет,өйткені тұлғаның құқықтары мен бостандықтары әлемдік өркениеттің
құндылығы болып саналады ”деп атап өтеді.Жыл сайын Қазақстан халқына
жасаған Жолдауларында осы ... аса ... ... отыр.
Қазақстан Республикасы Президентінің берген тапсырмаларды орындауда
заңдылықтардың сақталуының атқарар орны үлкен.Себебі заң қоңамдаңы ... ... ... негізгі ереже болып табылады.
Олар жасаңан қылмыстардың көбісі адамның жеке басына қарсы бағытталған ауыр
және аса ауыр ... ... ... ... дене жарақатын
салу,қарақшылық шабуыл жасау,әйел зорлау.Мұндай зорлықкөрсету қылмыстарында
да агрессия бар ,яғни «ондай жеке немесе ұжымдық іс -әрекет басқа адамға
немесе топқа күш ... ... ... зиян ... жойып
жіберуге бағыталған».Қоғамдағы да,жеке кісі басындағы да мұндай келеңсіз
процестер қоғамды ... тұра ... ... ... ... Республикасында жалпы қылмыстардың жасалу саны,әлі де
болса өз қарқынын жоғалта ... ... ... ... ... ... өсуі қоғамдағы әлеуметтік ауыр проблемалардың бірі
–жастар қылмыстылығының бетін ашып отыр.
Адамның жеке ... ... ... мен ... ... ... қылмыстар
саны көбеюде ,мұндай қылмыстарды кәмелетке толмағандар көбіне топтасып
жасайды.Бұл ретте зорлық-агрессивтік іс-әрекеттер проблемасын кәмелетке
толмағандардың зорлық көрсетуінің қайнар көзі ретінде зерттеудің ... ... ... әр ... ... біздің елдің де,шетелдердің
де заңгерлерінің ,сондай-ақ психология,философия,социология және басқа
ғылымдар өкілдерінің ... ... ... ... ... зорлық пен агрессияны зерттеуге
Э.Доннерштейн,К.Майер,Дж.Скотт сияқты шетелдік ғалымдардың ... ... ... экономикалық және әлеуметтік келеңсіз өзгерістерден
туындаған жаңа криминогендік факторларға,кәмелетке толмағандардың
қылықтарындағы сылтаудың ... ... ... ... ... ... кәмелетке толмағандар арсындағы зорлық
көріністері әрі қарай мұқият зерттеуді ,әсіресе ... оның ... алу ... ... керек етеді.Криминологиялық
,қылмыстық-құқықтық және қылмыстық-орындаушылық шаралар жүйесін бағалау
керек,бұлар кәмелетке толмағандардың құқыұтары мен ... ... ... олар ... ... ... ... көмегін
тигізген болар еді.
Зерттеудің мақсаты кәмелетке толмағандардың іс-әрекетіндегі зорлық және
агрессиялық көріністерді криминологиялық санат ретінде қалыптастыру :
-кәмелетке толмағандардың қазіргі зортық жасау арқылы ... ... мен ... ... ... көрсетіп қылмыс жасаушы кәмелетке толмаған жастың жеке басын
зерделеу;
-құқық қорғау органдарының және басқа да ... ... ... ... қызметін тиімді етуге бағытталған ғылыми ұсыныстар даярлау.
-Осы ... ... ... ... барысында мынадай міндеттерді шешуге
талпыныс жасалды:
-кәмелетке толмағандардың зорлық жасау ... ... ... ... мен ... ҚО-дағы ерекшеліктермен салыстырғанда Қазақстанның
криминологиялық көрсеткіштері мен үрдістерін айқындап оларды талдау;
-кәмелетке толмай зорлық көрсетіп қылмыс жасаушының жеке басын зерделеу;
-кәмелетке ... ... ... және ... зорлық жасау
арқылы істеген қылмыстарындағы ерекшеліктердің кәмелетке толмаған жастың
географиялық ... ... ... ... ... ... зорлық пен агрессия проблемасын
зерделеудің негізгі криминологиялық концепцияларын ... ... ... және оны ... адам ... талдау негізінде
кәмелетке толмай зорлық көрсеткен қылмыскердің жеке ... ... ... ... арасында жүргізілетін сақтандыру жұмысындағы
құқықтық және ұйымдық проблемаларды ашу;
-кәмелетке толмағандардың зорлықшыл қылмыстылығынан қылмыстық-құқықтық
тәсілдер арқылы сақтану шараларын жетілдіруге арналған нақты ұсыныстар
даярлау.
Монографиялық зерттеу ... ... ... ... арқылы жасаған
арқылы және оның Алматы қаласы мен және басқа облыстарымен ... ... ... ішінде кәмелетке
толмағандар арасында зорлық пен агрессияның өсуіне ықпал тудыратын
процестер ,кәмелетке толмаған зорлықшыл ... жеке ... ... қылмыстылығының алдын алатын құқық қорғау органдары
мен басқа субъектілердің қызметі қарастырылған .
Сондай-ақ кәмелетке толмағандардың ... ... ... ... ... және динамикасын сипаттайтын мәліметтер;кәмелетке
толмағандардың қылмыстық жауапкершілігінің әр түрлі аспектілерін ... және ... ... ... ... мен ... толмағандардың зорлық істеу арқылы жасаған қылмысы жайындағы сот
практикасының материалдары;кәмелетке толмағандар ... ... ... ... ... заңнамасын қамтиды.
Монографиялық зерттеудің негізгі тұжырымдары :
1. Кәмелетке толмағандардың криминалдық зорлық-зомбылығы жәбірленушінің
денсаулығы мен ... ... ... ,оны өз ... мен ... ... ... мәжбүрлеп қана қоймайды,сонымен қатар кәмелетке
толмағандардың қылмыс жасауынан ... ... ... кісі ... қатынастары мен мүмкіндіктерін әрі қарай іске асыруда жарым
–жартылай ,толықтай ,уақытша немесе өмір бойы ... ... ... ауыр және аса ауыр ... ... ... бұзушылыққа барады,бірақ ондай әрекеттер қазіргі
құқықтық саясатта аса мән берілмейтіндіктен ,кәмелетке толмағандардың ондай
әрекеттері үшін шара ... ... ... ... ... ... қылмыс жасаған кәмелетке толмағанның жеке басында
әлеуметтік-құқықтық және өнегелік –психологиялық ... ... ... ... ... ... ... мұндай қылмыстың
жасалу себептеріне назар аудару керек.Сондықтан да кәмелетке толмаған
зорлықшыл қылмыскердің жеке басы эмоционалдық
тұрарсыздық,ашушаңдық,дөрекілік, ұстамсыздық әлеуметтік ... ... ... ... көзқарасты, білімсіздік ,санасыздық
сияқты қасиеттермен сипатталады.
3. Кәмелетке толмағандардың зорлықшыл қылмысын тудыратын типтік әлеуметтік
жағдайлар ... ... ... етуі мен ... алуындағы ерекшкліктер
,ата-аналардың ішімдікке салынуы ,ата-ана құқығынан айырылуға дейін баруы
кәмелетке толмағанды қоғамға жат қылықтар жасауға ... ... ... ... ... ... ... қылмысы отбасының
«криминогендік бұзылу»дәрежесіне және отбасы факторларына тікелей
байланысты болады.Нашар отбасыларын ерте ... ... ... ... орын алмаған және оларға арнайы көмек көрсетілмейтіндігі анықталады.
5. Кәмелетке толмағандардың зорлық көрсетіп жасаған қылмысымен күрес
саясатының және кәмелетке толмағандар қылмыстылығының ... ... ... ... ... ... зорлықшыл қылмыстылығымен күресте одан сақтандыру шараларына
баса назар аударылуы тиіс.Бұл қылмыстылықтан әлеуметтік сақтандыру жүйесіне
қоғамның өзі онша мән бермей ... ... ... бұл қылмыстың алдын алу үшін:
а) кәмелетке толмағанның қылмыс жасауына түрткі ... ... ... ... ... ... ... қолданылатын;ә) кәмелетке толмағанға
қолданылатын қылмыстық заңдарды уағыздау,ресми алдын-ала ескерту,басын
бастаған қылмысты әрі ... ... бас ... ... ... ... қайталап жасауының алдын алу сияқты қылмыстық-
құқықтық тәсілдер қажет.
6. Кәмелетке толмағандардың зорлық көрсету арқылы ... ... ... ... ... байланысты ,олар мыналардың
жүзеге асырылуын көздейді:
-мемлекеттің білім беру және жастарды тәрбиелеу ... ... ... ... ... және білім беретін мекемелердегі құқықтары
мен мүдделерін қорғайтын нормативтік –құқықтық актілерді жетілдіру;
-қылмыстық заңнаманы пайдакүнемдік пиғылмен діни ... ... ... ... кәмелетке толмағандарды пайдаланатын
кәмелетке толғандар әрекетін қылмыс деп тану жөніндегі ... ... ... ... ... ... бақылау жасаудың қылмыстық-құқықтық тәсілдерін
құрастыру;
-кәмелетке толмағандарды қатыстырып,қылмыс жасағандық үшін қылмыстық
жауапкершілікті күшейту;
-кәмелетке толмағанның қоғамға жат ... ... ... ... ... жаза тағайындау;
-кәмелетке толмағанның көзінше жасалған қылмысы үшін қылмыстық
жауапкершілікті күшейту.
7. Кәмелетке толмағандардың жасауына қарсы күресті ұйымдастыру жұмысын
жетілдіру мақсатында:Қазақстанда юневалдық сот ... құру ... ... ... ... ... толмағандардың құқықтарын,заңды
мүдделерін және міндеттерін қамтамассыз ететін болады, сол үшін сот ісінде
судьялардың көмекшілері штаттарын енгізу керек.
Осы ... ... ... ... қылмыстылығы біртұтас
криминологиялық санат ретінде қаралып келеді.Дегенмен бұл жерде бірінен
бірінің айырмашылығы бар,өзінше бөлек сақтандыру шараларын ... ... әр ... ... бөліп алуға болады.
Азаматтардың құқыққа қарсы іс-әрекетінің жайын,динамикасын және үрдісін
талдау криминология шешетін міндеттерінің бірі.Сонымен қатар талдаудағы
басты мақсат-қоғамдағы ... ... ... ... ... ... бұл құбылысиың ауқымын,туындау,даму
ерекшеліктерін,қандай қылмыстарға қандай ықпалды шара қолдану керектігінің
анықтауға мүмкіндік береді.
Жасалатын қылмыстардың жиынтығы,олардың жайы мен динамикасы,айта келгенде,
қоғамның белгілі бір даму ... ... ... мен өзгерістерді
бейнелейтін көрсеткіш болып табылады.Сондықтан да қылмыстық және жалпы
әлеуметтік статистиканы қамтамассыз ете алатын,ғылыми негіздегі
типтік,ерекше әдістемелерді қолдана отырып,қылмыстық әрекеттердің ... ... ... ... және дәл ... ... күресте де
,қылмыстық саясатты дұрыс ұстануда да маңызды рөл атқарады.
Соңғы жылдары зорлық ... ... ... ... ... тарала
басталады.Оның үстіне әлеуметтік шиеленіс пен экономикалық дағдарыс та
адамда ... ... ... ... ... ... зорлық ұғымына заң әдебиетінде бір мәнді түсініктеме
берілмей келді.Мысалы,Л.В.Сердюк зорлықшыл бір адамдар тарапынан екінші
адамға оның еркінсіз немесе еркіне қарсы жасалатын ,оған ... ... ... ... ... және оның ырқын немесе
әрекетін шектейтін әлеуметтік-құқықтық санат деп анықтама ... ... ... қалдыратын әрекет»деп анықтама
береді.
А.А.Гусейнов зорлықшылықты түсіндірудің үш көзқарасын ... ... ... оған ... ... баға беріледі.Зорлық ұғымын
бұлай түсіндіру оның басқадай да әлеуметтік қыры бар екендігін ... ... ... ол адамға келтірілген күш көрсетумен
және экономикалық зиянмен теңдестіріледі,оған бейтараптық сипат беріледі
,ал кісі ... ... және т.б. ғана таза ... ... ... ... ... мүмкін.
Үшіншісі-сыңарлы-сынды көзқарас ,ол зорлықшылық жасампаздық ,құрылымдық
рөліне негізділген ,бірақ оның ... ... де ... шығармайды,барлық
оң-теріс жақтары негізге алынады.
Зорлықшыл қылмыстарды жасаушы кәмелетке толмағандардың ерекшеліктерін
айқындағанда мына екі жағдайда бас назар аударған ... және ... ... ... ... ... жүзеге
асырумен байланысты,нәтижесінде адамға,адамдарға зиян келеді.Қазіргі
кездерде қастандық жасау нысандары көбейді және қастандық жасағанда зорлық
көрсету кең етек алады.Зорлықшылықтың латенттік элементінде күш ... ... ... ... ... ... қоғамада
үрейлі,дәрменсіздік жағдай тудырады.Мұндағы басты мақсат –кісі
өлтіру,біреулердің көзін жою немесе оларға ауыр дене ... ... ... қатар қоғамды дүрліктіру,қауымды үрейлендіру.
Күш көрсету арқылы үрей тудырғанда оған қарапайым жұмысшыдан бастап билікті
орындарда отырған адамдарға дейін бой алдырады,олар ... ... ... ... әрекеттер салдарынан қоғамда дәрменсіздік,қорқыныш,кейбір
әлеуметтік топтарға,тіптен бүтіндец халыққа сенімсіздік болады,қауымда
агрессивтік қылық көбейеді.
Сонымен зорлықшыл акциялар қоғамда үрей тудырады.Бұл жағдайда зорлық
құралдарыжүйесіне адамдардың өміріне,денсаулығына және ... ... ... ғана ... қорқытушытиптің қан
төкпейтін операциялар кіреді,мысалы ішінде кісі жоқ
дүкендерді,офистерді,саяси партиялардың штаб-пәтерлерін және т.б.
жарып,өртеп кету.
Қазақстан Президенті Н.Ә.Назарбаев 2001 жылы ... деп ... ... тұрған басты мәселе-азаматтардың сеніміне кіру.Ал бұл
сенімнің дәрежесі биліктің өз азаматтарын
рэкитерлерден,қарақшылардан,парақорларданқалай қорғайтындығына тікелей
байланысты.”
Бүгінде кәмелетке толмағандардың қылмыстық қылықтарына қатысты зорлық
проблемасы жалпы ... ... бір ... айналып отыр.Жас
ерекшеліктеріне байланысты кәмелетке толмағандар жасаған зорлықшыл
қылмыстарөздерінің қатыгездіксипаты жағынан ересектердікінен асып түседі.
ХХ ғасырдың аяқ кезіндегі статистикалық мәліметтер негізінде , ... кең ... орта ... ... ортасы”деп айта
аламыз.Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаев өз сөзінде
жасөспірімдер ортасының криминалдану проблемасы мемлекеттіңбірінші кезекте
шешілуі тиіс мәселелерінің ... ... ... ... ... санасының төмендігі ,олар тап болған
жағдайдыңқиындығы қалайда қылмыстық әрекеттің жасалуына себеп болады.Бұл
қылмыстықтың статистикасы ... ... ... ... ... іспетті.
Кәмелетке толмағандар қылмыстылығының жайы,бір жағынан,қоғамла қалыптасқан
криминалдық ахуалды көрсетеді,екінші жағынан-қоғам мен құқық қорғау
органдарының қылмыстылықпен күрестегі қабілетін
сипаттайды.Мысалы,мемлекеттің қылмыстық саясатқа және жазалау практикасына
өзгеріс ... ... ... ... ... ... да өзгереді.
Кәмелетке толмағандар жасайтын қылмыстар саны біршама азайғанымен, ондай
қылмыстылықты сылтауының нашарлауымен байланысты бірқатар теріс
өзгерістердің пайда болғандығын атамауға болмайды.Кәмелетке ... ... тән емес ... ... ... ... ... айыруға,қару қолдануға,есірткі
заттарының заңсыз айналымына және басқаларға.Олардың ішімдікке ,есірткі
заттар қолданып мас күйде қылмыс жасауы ... ... ... ... себептік кешеніне келетін
болсақ,Қоғамдағы қатынастардың сипаты адамдар іс-әрекетінің бағыттылығын
анықтайды,ол жеке адамдар арасындағы,отбасындағы және басқадай
қатынастардан, оң, теріс көріністерден, жақсылық-жамандық көзқарастардан
тұрады.
Нәтижесінде тек ... қана ... ... ... ... да
өзгереді.Жағдайы нашарлағанда адамдардың қылығы да бұзылады,әрекетінде
криминалдық сипат пайда бола бастайды.Отбасындағы ,одан ... ... және ... ... қалайда ықпал етпей
қоймайды.Олар баланың дүниеге келуінде,өлім-жітімде,денсаулықтың
күйінде,отбасындағы қарым-қатынаста,қоғамдық жұмыста,білім,мәдениет
деңгейінде,ішімдікке салыну,жезөкшелікпен айналысу,қаңғып кету сияқты
келеңсіз қылықтарда көрініс табады.Бұл тұрғыдан алғанда ... пен ... ... ... ... ... ... сөз етпеуге болмайды.Соған байланысты
тек әлеуметтік жағдайлардың криминологиялық талдамасы ғана емес,әлеуметтік
детерминация да өзекті мәселеге айналды.
ДЕТЕРМИНАЦИЯ-«детерминант», «детерминдеу» сөздерінен туған туынды
ұғым.Латынның «determinare» сөзі ... ... ... ... ... ... байланыстың әр қилы түрлері бөлініп алынбайды.Детерминанттар
немесе мән-жайлар-факторлары туралы себептер мен мән-жайлар үшін
біріктіруші терминдер ретінде айтылады.
Қылмыстылықтың детерминация ... ... әр ... ... ... әрекеттесуі болып табылады:ол күйдің және өзгелердің тек
себептік қана емес,сонымен қатар функционалдық,статистикалық байланыстары.
Себептілік-бұл себеп пен салдар сияқты екі құбылыстың арасындағы
объективті,жалпыға ... ... ... ... ... ... байланысты дамиды,ал себеп қашанда салдардың алдында
болады.Мінез-құлық нормалары мен құндылықтар туралы мағлұматтар ... ... ... дүниетаным мен психологияны қалыптастырып, ақпараттың
әрқилы көздері мен ... ... ... ұсынған «теориялық сызбаға» сүйеніп,біз кәмелетке
толмағандардың зорлықшыл қылмыстарына байланысты тиісті жайларды нақтылан
кеттік.Ауқымды детерминистік көзқараста кәмелетке толмағандардың зорлықшыл
қылмыстары қандай да бір ... ... ... емес, күрделі
көпқырлы детерминацияның, оның ішінде өзіндік детерминацияның нәтижесі
ретінде көрініс табады.
С.Я.Лебедевтің пікірінше.кейбір факторлар зорлықшыл даму процесін іштен
тездетеді.Егер ... ... ... тұрақтандыратын факторлар
болмаса, қалайда күйреу болатыны белгілі.Ал зорлықшыл қылмыстылықтың бар
екендігі және оның соңғы кездері етек алып келе жатқандығы ... ... ... ... ... бұл өзі қылмыстылық пен қылмыс тудырмайтын,бірақ себептің әрекетіне
жағдай туғызатын,жеңілдететін,өршітетін кері әлеуметтік
құбылыс.Мысалы,бақылау-ревизиялық қызметтің жеткіліксіздігі ... ... ... және ... ... қол ... жағдай жасайтын шарт болып саналады.
Себептер мен шарттардың арсында «криминогенді детерминанттар» ... ... және ... ... ... ... әрекеттестік
болады.Мазмұны жағынан себеп әлеуметтік-психологиялық сипатта.Шарт та сол
сияқты экономикалық, ... ... ... және ... да ... ... шарт болса себептердің қылмыстық
әрекетке айналуына жағдай жасайды.Олар кейде рөлдерімен алмасуы мүмкін.
С.С.Остроумовтың пікірінше, «кәмелетке толмаған ... жеке ... ... ... ... ,яғни барлық әлеуметтік
құбылыстар сипатымен тығыз байланысты процесс.Халықтың «жасару» немесе
«қартаю» процесі қылмыстық белсендігі әр түрлі адамдар ... ... ... ... мен ... кешенінң құрылымын анықтап,оның зорлыққа
алып келетін салдарын көрсету керек.Сондықтан да проблеманы жалпы және
айрықша да,жеке дара да ... ... ... қатар бұл құбылыстар
мен процестерді олардың әлеуметтік жағдайларға ықпал ету дәрежесі бойынша
да бағалау керек.
Ең басты өзекті ... ... ... және
ажырасу,әкесіздік,жетім қалу,оқу және жұмыс істеу,денсаулықтың
күйі,жезөкшелік және т.б факторлар осы ... ... ... бұл ... ... ... де,не бірнешеуі
бірлесіп те көрініс табады.Халықтың кейбір топтарының өзара немесе
кәмелетке толмағандармен арадағы ... ... ... ... ... ... ... кең етек алуы мүмкін.Бұл да бір ерекшк
проблема.Бұл аурумен ауыратындар саны ... ... ... ... саны 100 мың адамға шаққанда 65 еді,2000жылы ол көрсеткіш ... асып ... мен ... ... ... тез ... ... жүздеген мың кісі өледі.Таза емес ішімдік ішкеннен
өлетіндер саны жыл ... ... ... ... де, ... ... срирттік ішімдік ішеді.Маскүнем психозынан ғана жылына
20мыңдай кісі өледі,ондай ауру соңғы 10 жылда екі жарым есеге көбейді.
Соз аурулары мен СПИД ... ... ... әлеуметтік қауіпті аурулар тобына
жатқызылды,ал1996 жылдан бері олардың мәртебесі әкімшілік жолмен
әлеуметтік маңыздылығы барлар қатарына төмендетіоді.
СПИД ... қиын ... ... ... ... кең
таралып келеді.Халықтың барлығына бірдей қауіп төніп тұр.Ондай аурулар саны
220 мыңнан асты.Қазіргі ... ... ... ... ... асып, ұлт қауіпсіздігіне қатер төнеді.
Әлем бойынша есірткі саудасы есіріп тұр.Жылдық айналымы 400 млрд доллардан
асатын есірткі бизнесін жер шарының бүкіл елдері ... ... ... індет бой беретін емес.
Жезөкшелік те СПИД,мерез,нашақорлық және т.б. ... ... ... ерте ... ... ... мәдениетінің төмендігімен
байланысты.Жезөкшелік- әлеуметтік теріс құбылыс.Мұнымен айналысатындар еш
жерде жұмыс істемейді.оқымайды,жезөкшелікті күнкөріс көзіне
айналдырады.Олардың 40%-ында, жергілікті тұрғын болса,тұрақты мекен-жайы
жоқ, ата-анасымен бірге тұрмайды,45% ... ... ... ... ... ... ... әрекеттер туындайды,соз аурувна,ВИЧ-инфекциясына
ұшырайды,нашақорлықпен,порнографиялық бұйымдар таратумен айналысатын заңсыз
әрекеттерге барады.
Зорлық ... ... ... ... ... ... келетін болсақ, қылмыскердің жеке басы проблемасы
қылмыстылықтың бастау көзін зерделеуші және қылмыстық іс-әрекет
тетіктерінің элементтері қалай өзара әрекеттеседі деген ... ... ... назарынан тыс қалған емес. Қылмыстық іс-әрекет
тетіктерін түсіну үшін қылмыс жасаған адамның ерекшеліктерін жан-жақты
зерделеу керек.Адам- қоғамдық қатынастардың ... және ... ... ... ... онда ерік бостандығы және таңдау
мүмкіндігі бар,ол өз ... ... ... ... ... ... тұрғыдан алғанда зорлық пен агрессивтік қасиет-адамға айуандардан
мұраға қалған табиғи қасиет.Зорлықшыл,жалпы,қоғамға пайда келтіретін оң
және ... зиян ... ... деп ... ... ... құқық
нормасын қарастырылған заңды,әкімшілік және қылмыстық заңдарда тыйым
салынған заңсыз деп бөлуге болады.
Ю.М.Антоняның,И.И.Еникеевтің және ... ... ... ... ... ... жасаудың себептерін өз бойында алып
жүретін болғандықтан,қылмыстың алдын-алу үшін сол ... жеке ... ... ... ... ... ... негізгі де маңызды
буыны.Оның мұндай қылыққа апаратын ерекшеліктері алдын-алу шараларының
тікелей нысаны ... ... да ... жеке басы проблемасы
криминологияның ең күрделі проблеманың біріне ... ... ... болу проблемасын зерттеген А.Волкова «агрессивтіктің шектен тыс дамуы
адамның бар ... ... ... ... ... және клиникалық патологияға алып келеді.Агрессивтік
те,әлеуметтік те,табиғи да сипат ... ... тек ... ... ... көріп, одан соң өз басынан өткерген жасөспірім оның
тиімді тәсіл екендігіне ... ... оны ... ... ... емес ... болады.
Қатыгездік-аса қаталдық, аямаушылық, солардың шектен шыққан
көрінісі.Қатыгез- жаны ашымайтын,аяушылықты білмейтін,айуандық жасайтын
адам.Басқа ... ... ... ... ... жан ... бөлмейтін,оны қинауды,қорлауды мақсат тұтатын кісі бойындағы жаман
қасиет.Міне, осындай қасиет бала бойына отбасындағы зорлық нәтижесінде
ұялайды.Ата-ана баланы ұрып-соққанда ... ... те бала ... ... береді, ол сырт көзге ұяң, әдепті болып
көрінгенімен,бұл теріс қасиеттер керек уақытында оянуы мүмкін.Зорлық көрген
балалардың көбісінде патологиялық ауытқулар болады.
Біздің ... екі ... де ... ... ... ... адам
тәрбиеленген ортаға қарай әлеуметтік даму алады.Мұның,әсіресе, балаларға
қатысы бар.
Агрессия-адам бойындағы айуандық қасиет, ол оның жеке басындағы
мәдениеттілік, өнегелік сияқты қасиеттермен тежеліп ... бұл ... ... жиынтығы , кейде, мысалы, бір әділетсіз агрессормен
күресте,пайдалы да болуы мүмкін.
Ғалымдардың пікірінше, агрессияның көрініс табуы әрқилы және ол ... ... ... байланысты факторлардан , психикадағы едәуір
ауытқушылықтан туындайды.
Агрессивтікті патологиялық және патологиялық емес деп бөлудің де
практикалық маңызы бар.Патологиялық агрессия адамның ... ... ... ... ... болады, ол зорлықшыл іс-әрекетке
басқадай сипат береді.Психиканың патологиялық өзгеруінің деңгейін
көрсететін белгілерге мынадай ауытқу топтарын жатқызамыз: бойда ашу
туғызған агрессивті іс-әрекет;өшпенділіктен ... ... ... ... ... ... ... қанағат алатын
садистік агрессия.
Сонымен қатар И.С.Нойдың пікірімен келіспеуге болмайды.Ол ... ... ... өзіне тән ерекше қасиеті бар кісі-«дән»
түскенде ғана өнім шығарады» дейді.
Баланың отбасынан қол үзіп ... ... ... ... баламен
айналысуына уақыт таппағандығынан болады.Нәтижесінде балада Тұйық
мінезділік пайда болады, ол дұрыс қоғамнан, оның нормаларымен шет
қалады,өзі сияқтыларды табады.Мұндай шет ... ... ... ... ... деп атайды.
Агрессивті Патологиялық мінез-құлықты қарастыру агрессивті импульстер
құрылымы мен даму динамикасын талдауға негізделеді.Агрессивтік пен
қатігездік этика нормаларын ... ... ... ... ... ... даму ... өзгеруінің ,нақты адам өмірінің қалыпты
бағыттан ауытқуының нәтижесі.Ауыр агрессивті әрекет орын ... ... ... бұл патологияның ерте жастан бері және әр түрлі
кезеңдердегі көрініс беру себептерін айқындауға мүмкіндік береді.
Криминолог-ғалымдардың мәліметтеріне ... ... ... ... ... деген тікелей эмоционалдық көзқарасы теріс сипатта
болады,ол уақытша ішкі қақтығысты және оның ... ... ,сот ... ... ... ... оның күш арқылы өзін көрсету
ұмтылысы, тәуекл істерге бейімділігі оның іс-әрекетіне шынайы бағыттылық
береді.
ҚОРЫТЫНДЫ
Кәмелетке толмағандардың зорлық істеу арқылы ... ... ... ... ... ... қылықтарының сылтауы
ашушаңдық,өшпенділін,кектесу,көре алмаушылық сияқты теріс эмоциялармен
байланысты болып келеді.Адамдар арасындағы өзара әрекеттестіктің ... ... ... ... ... ең тиімдісі болып табылады.Олардың
көбісі агрессивті қылығымен немесе ішімдікке салынумен байланысты
әкімшілік құқық бұзушылықты неще қайтара жасағандар,ішкі ... ... ... ... өз ... ... ... ұстай аомайды,эмоциясы тұрақсыз.
Кісі өлтіргені және денеге қасақана ауыр жарақат салғаны үшін сотталған
кәмелетке ... ... ... ... ... ... ... тапқан.
Кәмелетке толмағандар қылмыстылығымен күресте одан сақтану шараларына
басымдық ... ... ... ... ... жылдары біраз
босаңсып қалғанымен ол қылмыстық-құқықтық тәсілдер арқылы толықтыруға
болады.
Кәмелетке толмағанның қылмыс немесе өзгедей қоғамға қайшы әрекеттер
жасауына түрткі болатын немесе ... бола ... ... ... ... айыптының қылмыстық жауапкершілігіне әсер етуі
тиіс.Кәмелетке толмағанның өнегелік дамуына ұқыпты ... ... ... ... бекіту жолымен оған құқықтық форма берген
жөн.
Кәмелетке толмағандар жасаған қылмыстардың ерекшкліктерін ескерген
жағдайда ғана қылмыстың алдын алудың ... ... ... да құқықтық насихатпен кәмелетке
толмағандардың тікелей өзіне ықпал ету ата-анаға арналған құқықтық
насихатпен,ересек адамдарға арналған насихатпен толықтырылуы тиіс.
Кәмелетке толмаған зорлықшыл ... жеке басы деп ... ... тәсілін таңдаған жеткіншектің әлеуметтік теріс қасиеттері мен
сипаттарының жиынтығын түсінеміз,бұл ретте күш көрсету қылмыстың міндетті
белгісі болып табылады.
Қылмыскердің тұлғасын ... ... ... мен оның ... ... ... ... қоғамдық қатынастарды талдау
арқылы ғана мүмкін.
Қылмыскердің тұлғасы құрылымының өзі ... ... ... ... ... ... блоктардан құралатын жүйе
ретінде қарастыруға болады:
а)қылмыскер тұлғасының демографиялық блогы;
ә)қылмыскер тұлғасының әлеуметтік-мәдени блогы;
б) қылмыскер тұлғасының экономикалық ... ... ... ... блогы(әлеуметтік институттарға
арқа сүйеушілік,дұшпандық қатынастары.олардың қызметінің шырқын бұзуға
ұмтылысы);
г)тұлғаның әлеуметтік қауымдастарға қатысты блогы(жағымды әлеуметтік
міндеттер ... ... ... ... , соның салдарынан
өзінің мүшелеріне жағымсыз әсер ете ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік нормаларға қатысты блогы.Адамның мінез-құлықтары
белгілі бір әлеуметтік ... ... ... ... бәрі ... екі ... бөлінуі мүмкін:1)бүкіл қоғам
мойындаған,яғни жалпыәлеуметтік;2)жекелеген қауымдастықтар мойындаған және
қорғаған.Мұның өзін жалпыәлеуметтікке сай ... ... деп ... ... ... толмағандардың зорлықшыл қылмыстары көбінесе қатыгездікпен
жасалады.Осылай жұмысымды қорыта келе,қылмыстылықтың ... әр ... ... ... жұмыстарын үйлестіруді керек
етеді.Олар қаолданатын қылмыстық-құқықтық тәсілдер,бірінші
кезекте,кәмелетке толмағандардың өз бетінше қылмыс жасауына септігін
тигізетін ересек адамдарға,сонан соң ... ... ... бар кәмелетке
толмағандарға қарсы бағытталуы тиіс.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:
1.Қайыржанов Е.І Криминология оқулық,2000жыл;
2.Алауханов Е.О. Криминология оқулық,Алматы,2006жыл;
3.Башкатов И. Психология групп несовершеннолетних ... С.С. ... ... Е.І. ... Л.Қ. «Кәмелетке толмаған қылмыскер
тұлғасы:Монография»,Алматы,2003жыл;
6.Макаренко А.С. Педогогические сочинения,1984год;
7.Статистические данные о состоянии преступности ... ... ...

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Абайсызда жасалатын қылмыстар52 бет
Қазақстан Республикасы қылмыстық құқығы бойынша қорқыту мен күш қолданушылық үшін жауаптылық203 бет
Жас адамдардың құқық бұзуға бейім мінез-құлқы және оның алдын алудың проблемалары18 бет
N-винилкапролактам негізіндегі сополимердің синтезі және сипаттамалары39 бет
«Алматы қаласындағы жер беті озонының статистикалық сипаттамалары»40 бет
«Жартаc» ЖШС-ндегі еңбек өнімділігі көрсеткіштерін талдау, оны арттыру мақсатында кәсіпорын тарапынан жасалатын шаралар жүйесіне баға беру, оның кемшіліктерін анықтау және оларды жетілдіру бойынша ұсыныстар ұсыну64 бет
«Кәмелетке толмағадардың қылмыстық жауаптылығы».5 бет
«Көлік шинасының резина үгіндісінің мұнай битумының сипаттамаларына әсерін зерттеу»26 бет
Автомобиль көлігінің ұғымы және бұл көлікпен жасалатын жүк тасымалының сипаттамасы13 бет
Адамға қарсы жасалатын қылмыс12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь