Қарттар психологиясына теориялық талдау

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

1 ҚАЗІРГІ ӘЛЕМДЕГІ ҚАРТТЫҚ ЖАС ЖӘНЕ ОЛАРДАҒЫ
ҚАРЫМ.ҚАТЫНАС ТҮРЛЕРІ

1.1 Қарттық биосоциопсихологиялық құбылыс ретінде ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 7

1.2 Қартаю мен қарттық жас психологиясы туралы теориялық мәселелер ... ... .12

1.3 Жеке тұлғаның психикалық дамуының негізгі факторлары және
олардың сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .21

2 ҚАРТАЮ ПРОЦЕСІНДЕГІ ҚАРТТАР ПСИХОЛОГИЯСЫНДАҒЫ
ЕРЕКШЕЛІКТЕР

2.1 Қарттық шақтағы жеке тұлғалық ерекшеліктеріне зерттеу жұмыстарын
жүргізу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..29

2.2 Қарттық шақтағы танымдық және ес процесстердің өзгерістерін
зерттеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...39

2.3 Қарттық кезеңдегі жеке тұлғалық дағдарыстарын әдіс.тәсілдері
арқылы анықтау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...50

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 60

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 62

ҚОСЫМШАЛАР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .65
Зерттеу жұмысының өзектілігі.
Қазақстан Республикасындағы білім беруді дамытудың 2011-2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасында, «Халықаралық тәжірибе ерте балалық шақтан ересек жасқа дейінгі адам капиталына, оның ішінде білім беруге бөлінген инвестициялық қоғам мен экономикаға елеулі әсер ететінін көрсетіп отыр». [1]
Біздің тәуелсіз, егеменді қоғамымыздың ең сыйлы, құрметті, ардақты, алдыңғы толқыны - қарттар. Қарт адамның қарттық шақтағы жеке басы, психологиясының ерекшеліктері, жеке тұғалық дағдарыстары зерттеу жұмысымның қарастыратын негізгі мәселелері. Қарт адам қоғамның бір мүшесі, яғни қарт адамның қартаю процесі қоғаммен тығыз байланысты. Әлеуметтік қоғам ретінде қарт адамдарға материалдық жағынан және рухани жағынан да көмек көрсетуіміз қажет.Бұл зерттеу жұмысымызда рухани жағынан көмек көрсету үшін қажет, қарт адамдардың психологиясына теориялық талдау жасаймыз. [2]
Қарттық әр адамда әр түрлі өтеді. Шығармашылық жұмыспен айналысатын адам өзінің белгілі идеяларын іске асырып немесе жазып қалдыру үшін барын салуы мүмкін.Өмір бойы белсенді қоғамдық қызмет атқарған адам зейнетке шығуды ауыр қабылдайды, жанталасып мамандығы бойынша жұмыс істей бергісі келеді. Ал көп азап көріп, бейнеті мол еңбек еткендер зейнетке шығуды қанағаттанарлықпен қабылдап, күнделікті күйбең тіршілікпен күн көре береді.
Әлемдік ғылымда қарттық шақты зерттеуге деген қызығушылық өте үлкен. Ф. Ариестің ойынша, қарттық, әлеуметтік категория ретінде тек ХХ ғасырда бөлініп шықты. [3]
Бұл біріншіден, соңғы 100 жылдағы Жер шарындағы демографиялық жағдаймен байланысты. Әлем тұрғындарының қартаюы жүріп жатыр, қария адамдардың саны популяцияда өсіп жатыр, әсіресе жоғары дамыған елдерде. Тұрғындардың қартаюының себебінің бірі – бала туылудың азаюы, денсаулықты сақтау жүйесінің жақсаруы, нәресте және үлкен жастағы адамдарда өлімнің аз болуы, индивидуалдық өмір ұзақтығының артуы. өмір ұзақтығының өсу тенденциясының тарихы нақтырақ өткен ғасырда пайда болды. Қола дәуірінде орташа өмір ұзақтығы 18-20 жас аралығында, орта ғасырда- 35 жас, ХІХ ғасырда-44 жас. ХХ ғасырда орташа өмір ұзақтығы 68-72 жасқа дейін өскен. Мұнымен қоса әр ұрпақ сайын нормадағы индивидуалдық өмір ұзақтығы артып отырады.
Тұрғындардың қартаю феномені, қоғамның шашын ақ басқандарға «қарт адамдар әлеміне» айналуы жаңа медициналық, қаражаттық құқықтық, саяси және басқа сауалдар мен мәселелерді туғызды. Біз жиі жиі қарияларға арналған саяси және коммерциялық жарнамаларды көреміз. Өте өзекті мәселе зейнетақымен қамтамасыз ету ұйымы, қарттық шақтағы әлеуметтік көмек, неліктен үлкен материалдық қаражат қажет (ал бұл қоғамдағы жұмысшыларға үлкен салмақ) және адами ресурстар (көптеген әлеуметтік жұмысшылар). Тіпті Еуропа мен Американың экономикасы тұрақты елдері бұл мәселені шешу барған сайын қиын болады деп санайды (тіпті оны «демографиялық жай жарылатын бомба» деп атайды). Кейбір мемлекеттерде зейнеткерлікке шығу жасын қайта қарау мәселесі қойылған (мысалы, Ұлыбританияда 2010жылдан кейін әйел адамдарға зейнеткерлікке шығу жасы 65 жасқа дейін өседі).
1. ҚР-дағы Білім беруді дамытудың 2011-2020 жылдардағы арналған мемлекеттік бағдарлама // Егемен Қазақстан. – 2010, - 18 маусым.
2. Қазақстан экономикалық, әлеуметтік және саяси жедел жаңару жолында // Егемен Қазақстан. – 2010, - №4.
3. Ф.Ариест. Психология старения. – М., 1979.
4. Богомольс А.А. «Взрослых людей». – Санкт Петербург. 1977.
5. Фролькис В.В. Старение и старость. Биология старения. – М., 1982. – 5-21 стр.
6. Анцыферова Л.И. Новые стадии поздней жизни: время теплой осени или суровой зимы. Психологический журнал. - 1994. - № 3.
7. Шаповаленко И.В. Возрастная психология. – М., 2004.
8. Холл Дж. Социальная психология старения как основной социальной геронтологии. – М., 2002.
9. Анцыферова Л.И. Развитие личности и проблемы геронтопсихологии. – М., 2000.
10. Мечников М.И. Психология развития. – М., 2011. – 14 стр.
11. Рыбалко Е.Ф. Возрастная и дифференциальная психология.ЛГУ.,1992.
12. Еникеев М.И. Кочетков О.Л. Краткий энциклопедический словарь. – Москва: Юридит, 1997.
13. Крайг.Г. Психология развития. Санкт-Петербург, Москва-Харьков. – Минск. 2002.
14. Эриксон Э . Детсво и общество. – М., 1997.
15. Кидряшкина Т.А. Проблемы геронтопсихологии. – М., 2002.
16. Гернер Дж. Психология старения. – М., 2002.
17. Хелмс Д. Взаймосвязанных и взаймо перекрывающих процессов психологическое старение // Мир писхологии. – 1999. – №2. – стр.137-145
18. Балтес П.Б. Все возростной подход в психологии развитии // Психологический журнал. – 1994. – №1.
19. Богомольц . М.И.Мечников. Обучение и воспитании трудового и трудовая подготовка детей с глубоким нарушением интелекта. – М., 1988.
20. Фролькис В.В . Старение и старость. Биология старения. – М., 1982.
21. Балтес П.Б., Хельмс Д. Всевозрастной подход в психологии развития. // Психологический журнал. –1994. – №1.
22. Лопес Ибор. Семья и формирования личности. – М., 1987.
23. Балтес П.Б. Всевозрастной подход в психологии развития: Исследование динамики подъемов и спадов на протяжени жизни. // «Мир психологии» журнал. – 1999. – №2. – стр.80-96.
24. Рощак К. Психология зрелости и старения. – М., 1990.
25. Давыдовский И.В. геронтология. – М., 1996.
26. Шахматов Н.Ф. Психическое старение: счатливое или болезненное. – М., 1996.
27. Цицерон. Павлов И.П. Чуковский К.И. Педагогическая коррекция. – М., 1994. – 328 стр.
28. Молчанова О.Н Специфика Я - концепции в позднем возрасте и проблема психологического витаукта.// Мир психологии. – 1999. – №2.
29. Абрамова Г.С. Психология человеческой жизни. Исследования геронтопсихологий.
30. Ермолаева М.В. Структура эмоциональных переживаний в старости. // Мир психологии. – 1999. – №2.
31. Эриксон Э. Идентичность : юность и кризис. – М., 1996.
32. Штернберг Э.Я. Герентология. – М., 1996.
33. Эриксон Э. Идентичность: юность и кризис. – М., 1996.
34. Абрамова Г.С. Возрастная психология. Екатеринбург.,2002.
35. Абрамова Г.С. Психология человеческой жизни. Исследования геронтопсихологий.
36. Ананьев Б.Г., Степанова Е.И. Развитие психофизиологических функции. – М., 2001.
37. Психология человека от рождения до смерти. // под. ред. А.А. Реана-СПБ. – Москва. 2002.
38. Колдуэл М. Психология А-Я. Словарь-справочник. перевод с англ. К.С.Ткаченко. – Москва. 1990.
39. Психологический словарь. // Под. ред. Зинченко, Б.Г.Мицеракова. – М., 1999.
40. Вопросы психологии. Научный журнал. – М., 2004. – №4.
41. Қазақ тілі терминдерінің сапалық ғылыми түсіндірме сөздігі. – А., 2002.
42. Психологический словарь. Планея. http://spp -child.narod.ru
43. Виноградова И. Что такое старость? Журнал. Не скучный сад. №4 http://search. rambler.
44. Стюарт-Гамильтон Я. Психология старения. – М., 2002. http://search.rambler.ru
45. Краснова О.В. Психология зрелости и старения. – М., 2004.
46. Краснова О.В. Социальная психология старения как оснавная составляющая социальной геронтологии. // Мир психологии. – 1999. –№2
47. Козлов А.А. Старость: социальная разобщенность или целостность? // Мир психологии. – 1999. – № 2.
48. Слободчиков В.И., Цукреман Г.А. Интегральная периодизация Общего развития. Вопросы психологий. – 1996. – №5.
49. Ливехуд Б. Кризисы жизни – шансы жизни. – Калуга. – 1994.
50. Шаповаленко И.В. Социальная ситуация развития в пожилом возрасте. // Психология зрелости и старения. – 1999. – №3
51. Эриксон Э.Жизненная вовлеченность – в любом возрасте. – М., 1986.
52. Лидерс А.Г.Кризисы пожилого возраста: гипотеза о его психологическом содержании. // Психология зрелости и старения. – 2000. – №2.
53. Пряжников Н.С. Личностные самоопределения в преклонном возрасте. // Мир психологии. – 1999. – №2.
54. Рощак К. Психологические особенности личности в пожилом Возрасте. – М., 1990.
55. Лапп Д. Улучшаем память - в любом возрасте. – М., 1993.
56. Александрова М.Д. Проблемы социальной и психологической Геронтолгии. – Л., 1974.
57. Бальтес П.Б. Всевозростной подход в психологии развития. – М., 1992.
58. Бороздина Л.В., Молчанова О.В Особенности самооценки впозднем Возрасте. // Вестник. МГУ. – 1998. – №1.
59. Грегор О. Жить, не старея. – М., 1992.
60. Кемпер И. Легко ли не стареть? – М., 1996.
61. Филатова С.А. Геронтология. – Ростов-на-Дону. 2004.
62. Дарвин О.Б. Возрастная психология. – Владос., 2004.
63. Першина Л.А Возрастная психология. – М., 2004.
64. Кулагина И.Ю. Возрастная психология: Полный жизненный цикл человека. – М., 2003.
65. Краснова О.В., Лидерс А.Г. Психология старостии старения. – М., 2003.
66. Гамезо М.В. Возрастная психология: личность от молодости до старости. – М., 1999.
67. Психология человеческий жизни. Исследование геронтопсихологии. http://search.rambler.ru
68. Немов Р.С. Психология. 2-том. – М., 2000.
69. Крылова А.Р. Психология. – М., 2000.
70. Петровский А.В. Педагогикалық және жас ерекшелік психология. – А., 1987.
71. Муханов М. Жас ерекшелік педагогикалық психология. – А., 1993.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
.................................................3
1 ҚАЗІРГІ ӘЛЕМДЕГІ ҚАРТТЫҚ ЖАС ЖӘНЕ ОЛАРДАҒЫ
ҚАРЫМ-ҚАТЫНАС ТҮРЛЕРІ
1.1 Қарттық биосоциопсихологиялық құбылыс
ретінде........................................7
1.2 Қартаю мен ... жас ... ... ... Жеке тұлғаның психикалық дамуының негізгі факторлары және
олардың
сипаттамасы.................................................................
........................21
2 ҚАРТАЮ ПРОЦЕСІНДЕГІ ҚАРТТАР ПСИХОЛОГИЯСЫНДАҒЫ
ЕРЕКШЕЛІКТЕР
2.1 Қарттық шақтағы жеке тұлғалық ерекшеліктеріне зерттеу жұмыстарын
жүргізу.....................................................................
.............................................29
2.2 Қарттық ... ... және ес ... ... ... ... жеке тұлғалық дағдарыстарын әдіс-тәсілдері
арқылы
анықтау.....................................................................
..............................50
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
.....................................60
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
ТІЗІМІ....................................................62
ҚОСЫМШАЛАР..................................................................
...................................65
КІРІСПЕ
Зерттеу жұмысының өзектілігі.
Қазақстан Республикасындағы білім беруді дамытудың 2011-2020 ... ... ... ... ... ерте балалық
шақтан ересек жасқа дейінгі адам капиталына, оның ... ... ... инвестициялық қоғам мен экономикаға елеулі әсер ететінін көрсетіп
отыр». [1]
Біздің тәуелсіз, егеменді қоғамымыздың ең ... ... ... ... - қарттар. Қарт адамның қарттық шақтағы жеке ... ... жеке ... ... ... ... негізгі мәселелері. Қарт адам қоғамның бір мүшесі, яғни қарт
адамның қартаю ... ... ... ... ... ... қарт адамдарға материалдық жағынан және рухани жағынан да көмек
көрсетуіміз қажет.Бұл зерттеу жұмысымызда рухани жағынан ... ... ... қарт ... ... ... талдау жасаймыз. [2]
Қарттық әр адамда әр түрлі өтеді. Шығармашылық жұмыспен айналысатын адам
өзінің белгілі идеяларын іске асырып немесе ... ... үшін ... ... бойы белсенді қоғамдық қызмет атқарған адам ... ... ... ... ... ... жұмыс істей бергісі келеді.
Ал көп азап ... ... мол ... ... ... ... ... күнделікті күйбең тіршілікпен күн көре береді.
Әлемдік ғылымда ... ... ... деген қызығушылық өте үлкен. Ф.
Ариестің ойынша, ... ... ... ретінде тек ХХ ... ... ... ... соңғы 100 жылдағы Жер шарындағы ... ... Әлем ... ... жүріп жатыр, қария
адамдардың саны ... өсіп ... ... ... ... ... қартаюының себебінің бірі – бала туылудың азаюы, денсаулықты
сақтау жүйесінің жақсаруы, нәресте және ... ... ... ... ... ... өмір ұзақтығының артуы. өмір ұзақтығының өсу
тенденциясының тарихы нақтырақ ... ... ... болды. Қола дәуірінде
орташа өмір ұзақтығы 18-20 жас ... орта ... 35 жас, ... жас. ХХ ... ... өмір ұзақтығы 68-72 жасқа дейін өскен.
Мұнымен қоса әр ұрпақ сайын ... ... өмір ... ... ... феномені, қоғамның шашын ақ басқандарға «қарт
адамдар әлеміне» айналуы жаңа ... ... ... ... ... сауалдар мен мәселелерді туғызды. Біз жиі жиі қарияларға арналған
саяси және ... ... ... Өте ... ... ... ету ұйымы, қарттық шақтағы әлеуметтік көмек,
неліктен үлкен материалдық қаражат қажет (ал бұл ... ... ... және ... ... (көптеген әлеуметтік жұмысшылар). Тіпті
Еуропа мен Американың экономикасы тұрақты елдері бұл мәселені шешу ... қиын ... деп ... ... оны ... жай жарылатын
бомба» деп атайды). Кейбір мемлекеттерде зейнеткерлікке шығу ... ... ... ... ... ... ... кейін әйел
адамдарға зейнеткерлікке шығу жасы 65 жасқа дейін өседі).
Қарттық жас кезеңі ретінде жалпыға тән құбылыс, зейнеткерлікке ... ... ... ... мүмкін, бұл шамамен өмірдің төрттен бір
бөлігі.
Қарттық әлеуметтік әрі жеке тұлғалық ... ... ... ... ... ... ... жарамды жас кезеңінің
ауқымын ... және ... ... толық жарамды болуын қартаюға
оптимизм мен қарауға байланысты ... ...... ... ... ... ... жас ерекшелік психологиясының бір бөлімі, қартаю
мәселесіне ... ... ғана ... және онша ... бірақ
соңғы он жылдықта көптеген зерттеушілер көңіл бөліп жүр. Психикалық қартаю
қалай өтеді, психологиялық және ... ... ... ... ...... әсері қандай, қоғамдық стреотиптердің қартаюға
әсері, қартаюмен әр түрлі мамандық ... ара ... ... ... ... тарту перспективалары, психологиялық сәттіліктің
болуының мүмкіндігі және қарттық ... ... ... міне ... ... ... ... қарттарға қатысты әлеуметтік саясаттың
стратегиялық бағыттар өңделеді және оларды іске асыруға арналған ... ... ел ... ... ... әлеуметтік және саяси
жедел жаңару ... атты ... ... әлеуметтік
қамсыздандыру мәселелерінің бірқатары осы қарттарға ... ... ... ... ... ... ... үй беру т.б.
Зерттеу жұмысының өзектілігі қарттар психологиясына теориялық талдаудың
қажеттілігінен туындап ... ... ... ... ... болғандықтан,
қойылған мәселені шешілуіне бағытталған әдебиеттердің ... ... ... арқылы қарттар психологиясын жан жақты
қарастыратын сызбаны немесе кестені жасау басты мақсат етіп қойдым.
Зерттеу ... ... ... ... ... теорияларды жинақтау негізінде
қарттар психологиясына салыстырмалы ... ... ... ... талдау
жасау.
Зерттеу объектісі.
Қарттық шақтағы (75-90 жас) жеке адамның психологиясы.
Зерттеу пәні.
Қартаю ... ... ... ерекшеліктер.
Зерттеудің негізгі жорамалы.
Қарттық биосоциопсихологиялық құбылыс, яғни жеке адамның қартаю ... ... ... ... ... байланысы арқылы
жүзеге асады.
Негізгі жорамалды нақтылайтын жанама жорамалдар.
- Биологиялық қартаю жас келе адам ... ... ... ... Әлеуметтік қартаю бұл – зейнеткерлікке шығу ... ... ... ... нәтижесінде қарт адамның қоғамнан тыс
қалғанын ұғыну ... ... ... ... ... бұл ... ... процесін қалай сезеді
және қабылдайды, басқа адамдардың қартаюы мен ... ... ... ... ... ... мен ұсынылған жорамалдарға сәйкес зерттеу міндеті.
-Биологиялық қартаюды теориялық зерттеу.
-Әлеуметтік қартаюды ... ... ... ... ... жеке басының ерекшеліктеріне теориялық талдау жасау.
Зерттеудің әдіснамалық және ... ... ... ... ... ... биологиялық
қартаюдың теориясын ұсынған А.А ... М.И ... ... ... [4, 5] ... ... мәселе ретінде
қарастырған «Қоғамнан тыс ... ... ... ... ... ... ... «Қолданбау» теориялары,
Д.Хелмс пен Дж. ... ... ... ... ретінде ұсынған
тұжырымдары, П.Балтестің даму моделі, К.Рощак пен И.Ф Шахматовтың ... ...... ... ... ... ... психологиялық қартаю туралы тұжырымдары Л.И ... ... ... болды. [6, 7] Зерттеуге әдістемелік өзек ... - ... Г.С, ... Г, Шаповаленко И.В т.б. жұмыстары болды.
Зерттеудің негізгі кезеңдері.
Бірінші кезең – ... ... ... ... ... ... ... және оларды оқып үйрену. Осының негізінде ... ... ... ... ... ... анықталды.
Екінші кезең – теориялық талдау кезеңінде жинақталған мәліметтерге
сүйене отырып қарттар психологиясына теориялық ... ... ...... ... ... ... қолдана отырып,
қарттар психологиясы жайлы теорияларды топтастырып, қорытынды жасау.
Зерттеудің ғылыми жаңалығы.
Қарттар психологиясын ... ... ... ... арнайы
бейімделген сызбалар мен кестелер қолданысқа негізделді.
Зерттеудің теориялық маңызы.
«Қарттық биосоциопсихологиялық құбылыс» ... ... ... ... қарттық шақтағы жеке адамның психологиялық ... ... ... ... ... ... тақырыбында жазылған арнайы
курс бағдарламасын жоғарғы оқу орындарындағы ... ... ... ... ... теориялық талдау базасы ретінде И.В Шаповаленконың
«Возрастная психология» және ... ... ... ... ... психология» атты еңбектері пайдаланылды.
Зерттеу нәтижесінің сенімділігі мен дәлелдігі.
Қарттар психологиясы бойынша теориялық ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етіледі.
Зерттеу жұмысының құрылымы мен көлемі.
Дипломдық жұмыс кіріспеден, екі тараудан, қорытындыдан және пайдаланған
әдебиеттер тізімінен, қосымшалардан тұрады.
1 ... ... ... ЖАС ЖӘНЕ ... ... ... биосоциопсихологиялық құбылыс ретінде
Соңғы ересектік кезең, қарттық жас ... жас ... бұл ... ... ... өзгеріс әкелетін және оның өмірлік цикл
жүйесінде ерекше роль ... ... жас – ... орта ... кейін келетін,қоғамдық ... ... ... ... ... ... етілген
құрметті демалысқа шығуға болатын жасы. ... ... ... ... шығу ... басталады деп есептеледі. Алайда шын
мәнінде кәрілік адамның жеке ... ... ... ... өмір ... ... , ішкі мәдениетіне
байланысты.
Сондықтан, кейбіреулер зейнеткер жасына жетпей ... жете ... ... кәрі ... де ... ... бойы кәрілігін
сезінбей қоғамдық ... ... ... ... ... ... Биологиялық феномен ретінде, қарттық, организмнің әлсізденуі
жоғары деңгейде болуымен,өлімнің ... ... ... ... ... ... зейнеткерлікке шығумен, әлеуметтік
статус- сының өзгеруімен, қоғамдағы рөлінен айрылу, қоғамдық өмірден ... ... ... ... шақ туралы өте ауыр инертті
өмірдің «соңғы» кезі ... ... ... ... ... ... ғалым Дж. Холл: « Қарттық шақты тану-
бұл ұзақ, күрделі,азапты тәжірибе: әрбір жаңа он жыл ... ... ... шаршау шеңбері тарылып, біздің іс-әрекетіміздің қарқындылығын
және ұзақтығын шектейді деп ... ... ... ... бұл ... қарт адам ... өзгерістерді ұғынып және сол өзгерістерге ... ... ... ... ... бірге адамға не әкеледі ? Қарттық шақ
жоғалту ... ... ... әлеуметтік, индивидуалдық ) кезеңі
болуы ықтимал, бұл қарт адамдарға жиі ... және ... ... ... тәуелділік жағдайына әкеледі. Ал, егер, оң жағынан
қарасақ қарттық – өмірдің жаңа ... жас ... ... көмек беретін білімдерді және жеке тұлғалық
потенциалды, тәжірибені жинақтау ... ... ... ... ... және болмысын ,өмірдің өткен және келер ұрпақ ... ... ... және ... тұтастай анықтауға болады.
Қарттық шақты ... ... ... ... қартаю
белгілерінің көрінуі адамдардың индивидуалдық ерекшеліктеріне ... ... ... Бұл белгілер адамның организмінің функционалдық
мүмкіндіктерінің төмендеуінен ... ... тек ... ... яғни қарт ... ... қабілеттерінің кемелденген шаққа
қарағанда төмен болатындығын қарастырып қана ... ... ... ... ... ... ... жағдайына қарамастан қарт адамда болатын
психикасындағы сапалы ... ... ... ... ... ... қажет.
Қартаюды зерттейтін психологияның саласында ... ... жас ... кезекте-бұл «биологиялық феномен,
психологиялық қауіпті ... ... ... процесс» дейді.
Көп ғалымдар оны «шығындар жиынтығына» бейімделеді, осыған ... ... да ... ... ... ... ... дейді
Л.И. Анцыферова. [9]
Басқа бір ғалымдар «шарықтау ... жеке ... ... ... ... мен ... шоғырлану процесі» деп
атайды. Мұның бәрі де ... ... ... ... ... әр
адамда әртүрлі болатындығын мойындайды.
Психологтар бір ауыздан келісетін ... ... ... әдістері
жүргізілген – қабылдау және ... ... ... ... ... қарт азаматтардың саны айрықша өсуде, ал қарттық және
қартаю мәселесі өзекті ... ... ... қартаюының өзіне назар
аудартуының жоғарылауына қарамастан көптеген сұрақтар осы уақытқа дейін
өңделмеген.Қазіргі уақытқа ... ... ... дәл ... ... ... адам түрінің латынша атауына саналы деген сөзден басқа
қартаюшы не, қарттық адамның мінездік белгісі деген ... де ... ... «кеш естиярлық», «қарттық жас» деген анықтамалар
кездеседі. «Демографиялық-энциклопедиялық» ... 1985 ж. ... ... бұл - ... ... ... тарихи-эволюциялық кезеңдерімен
және әртүрлі экологиялық ... ... ... және әлеуметтік ұғым.
Қазіргі кезде жоғары дамыған елдерде адамдардың қартаю кезеңі созылып,
өмірлері ... ол отыз ... ... ... ... ... ... ғылымында бұл кезең адам өмірінің 311 бөлімінің алғашқы кезеңіне
қарағанда аз зерттелген. Сонда да ... 20 ... ... ... ... психологиялық болмысы туралы маңызды материалдар
жасады.
С.И.Ожегованың сөздігінде «егде» - «қартая ... ... ... ... ... ... ... өмір» және «қарт» -
«қартаюға жеткен». Мұндай анықтамалар мынадай ойға әкеледі, біздің ... ... біз адам ... ... болатынын және ... ... 60-та 75-ке ... ... ... Бұл ... кіретін
адамдар үшін белсенділік деңгейі айтарлықтай жоғары сақталған, ал олар үшін
әлеуметтік-психологиялық ... және осы ... ... өзін ... сезінетінін бұзу маңызды мәселелердің бірі болып
табылады. Жалпы алғанда ... ... ... деструктивтік
процесстерін меңгеруге байланысты динамикалық өмір сүруді түсінеді, ал
қартаю – осы ... ... Бұл ... биологиялық деңгейде
мына жағдайда өтеді организм өзгере бастағанда, өлім ... ... – адам ... ... статус өзгергенде;
психологиялық деңгейде – адам болып жатқан өзгерістерді байқап және оған
үйрене бастайды.
Қарттық ... ... мен ... ... мағынасы адамның
организмнің, оның мүшелері мен функцияларының ... ... ... оптимальды өмір қызметін қамтамасыз етуші. ... және ... ... – оның ... ... ... ... жұмысқа қабілеттілігі,
адаптацияға қабілеттілгі және ұзақ өмір сүруді белсенді сақтауы.
Қарттық жас – ... ... ашық ... ... ... ... ... әртүрлі анықтамалары бар. Ғалымдардың
кейбіреулері қартаюды клеткалық заттың ... ... ... ... ... ... өзгеруі деп қарайды.
Басқалардың ойынша, қартаю ішкі және сыртқы ортадан ... ... ... ... ... ... ... өмір
сүруімен және қорғанудың төмендеуіне әкелетін мінез-құлықпен организмнің
есейгендегі өзгеруі.
Осы кезге дейін қартаюдың себептері мен ... ... ... ... ... ... ... жоқ.
Қартаюдың себебіне ең көп ескі анық ғылыми ... ол ... ... ... ... ... ... өмірдің
басында әртүрлілік иесіне берілетін, «туылғаннан ... ... ... ... ... ... Аристотель адам өмірін
кезеңдерге бөлуге тырысып, сол ... ... ... ... ... бөлім – жастық, екінші бөлім – кемелдену, үшінші – ... ... ерте ... адам өмірінде маңызды орынға ие болды.
Қартаюдың алғашқы ... мен оның ... ... ... Ұлы көне грек ... Гиппократ (б.д.д.Ү-ІҮғ.ғ) қарттықты ... ... ... және ... ... ... деп санаған.
Сол кезеңде өмір сүрген философ Платон, қаратаюға әсіресе орта жастағы
өмір сүру ... әсер ... деп ... өз даму ... мына сала ... бойынша: дәрігерлерден
және физиологтардан, философтардан және ... ... ... және құқықтанушылардан өзіне жаңа білімдер
жинады.
Қартаю мәселелері туралы ... ... ... ... өз еңбектерінде жазған. Мәңгілік жастық, ұзақ ... ... ... ... мифтер мен аңыздар адамзат дамуының барлық кезеңінде
пайда болып қолдау тауып отырды.
Адам қартаюының ... ... оның ... ... ... мінез-құлыққа әсер етуін, үлгілері мен қарттық өзгерістерінің
күшейе ... ... ...... ... ... философы Бэкон есімімен байланыстырады. Бэкон қартаю ... ... ... ... ... ... ... береді және ол
қартаю процесіне жағымсыз әдеттер әсер етеді, - деп санаған.
Ресейде ... ... ... ... ... еңбектер ХҮІІІ
ғасырда пайда болған. Мәселен, орыс ... ... ... ... аурулары туралы» атты кітабын айтуға болады.
Ғылыми геронтологияның негізін салушы И.И.Мечников болып табылады.
Геронтологияның, ... ... ХХ ... ... қалыптасты.
Геронтологияның тапсырмаларының бірі – орта әсеріне, өмір ... ... ... және ... ... байланысты
қартаюдың ерекшеліктерін зерттеу болып табылады.
Қазіргі кезде геронтологияны қарт адамдар ауруын зерттейтін ... ... ... яғни оның өмір салтымен, ұзақтығын
зерттейтін геронтология ... ... ... ерекшелік психологиясы мәселесі бойынша әдебиеттерге талдау қартаю
ұғымының анықтамасы «мәңгі мәселе» қатарына қосты. Қазір қартаюды ... оның ... ... ... қартаю жасы дегеніміз не? Және оның
шекаралары қандай? деген сұрақтарға пікір-таластар жүргізілуде. Анықтамаға
қиындық тудыратын қартаю – ... ... ... және оның орта жас ... ... ... ... алғанда қартаю – жеке процесс, кей
адамдарда ол ерте басталады, ал ... кеш ... ... ... ... және ... ... қартаю
мынадай жолмен анықталады: Пифагор – 60 жас, Қытай ғалымдары – 70 жас, ХХ
ғасырдағы ағылшын ... – 50 ... ... ... физиологі М.Рубнер
– 50 жас қарттық, 70 жасты ... ... деп ... бүкіл қарттық кезеңді жеке топтарға бөлуді ұсынады: егде
жас – 50-65; ... жас - ... ... жас ерекшелік кезеңнің келесідей сызбасы қабылданған:
- егде жас еркектер үшін 60-74 әйелдер үшін 55-74 ... ... ... ... мен еркектер үшін 75-90 жас.
- ұзақ жасаушылар әйелдер мен еркектер үшін 90- жас және одан әрі жоғары
жас.
Сондай-ақ, зейнеткерлік ... ... ... Зейнеткерлік жасты
анықтауда хронологиялық жас кезеңі, яғни өмір сүрген жылдардың ... ... ... ... ... жылардарына қарай анықтайды.
Функциялық жас кезең – жас ... ... ... ... береді, генетикалық компонентінен, өмір салтымен жүре
пайда ... ... ... жағдайларымен, физикалық-психикалық
және интеллектуальды белсенділікпен анықталады.
Психологиялық кезең – көрсеткіштер тобы. ... жас ... ... ...... структура және ағза ... ... ... ... ... ... мен ... инвоинернің бірінші
элементтері қандай деген сұраққа жауап жоқ.
Қартаюдың себебіне ең көп ескі және оның ... ... ... «De ... te ... ... жазылған.
Арситотельдің ойынша, қартаю индивидуальды өмірдің басында әртүрлілік
иесіне ... ... ... берілетін жылудың» біртіндеп азаюымен
түсіндірілді. Сондай-ақ, Аристотель адам ... ... ... сол ... ... ... негізін салды. Біріші бөлім – juventus
(жастық), virilitas (кемелдену), senium (қартаю), Гиппократтың «De diaeta»
шығармасында «табиғи ыстықтықты» ... ... ой ... пен ... ... ... кезіндегі жылдың бөлімді жас
кездегі жылу бөлінуге қарағанда баяу ... ... ... одан ары ... Оның ... ... тәннің ылғалдығын азайтуын
табатын «табиғи ыстықтан» анықталады. Гален қарт ... ... ... ... ... ... тұратын негізгі жылу кетеді. Бұл ой
ХҮІІІ ғасырға дейін үстемділік құрды. Дірігер А де ... ... ... ... ... үздіксіз 4 соғысты көрсетеді деп жазды. «Майшам майды
қалай керек етсе тән де ... ... ... ... Ылғалдық тән
тамақтанғанда ғана қалпына келеді, бірақ бұл қалпына келу ... ... ... ... ... тамақпен сұйық болады.
Организм құрғақ және ... ... және ... өмір өшеді. ХҮІІІ ғасырда
«табиғи ыстық» деген ескі термин ... күш ... ... дәрігері Э.Дарвин атақты биологтың ағасы «өмірлік түршігудің
жүдеуіне әкелетін витамитикалық ... ... бұл ... ... ... ... ... ретінде растайды. Орта
ғасырларда өмірді жеті кезеңге бөлген.
ХХ ғасырда ... күш» ... ... ... ... Одан ... ... екіншісімен алмасып отырды. ... ... ... ... ... ... баяу төмендеуі
(Рубнер), қандай да бір өмірлік ферментті таусылды. (ОТТО НОЧИЛИ) белгілі
бір химиялық заттарды ... ... ... интокациясы организмнің
және потологиялық фагосцитоез (Мечников), ... ... ... ... (Каррель), Регенероцияға қабілеттінің әлсіреуі
(Минот, РобертРессле) және тағы басқа.
Қартаюдың себебін анықтауға қанша ... ... оны ... ұзақ ... ... шешетін түзу теориялық жоқ. Келесі бөлімдерде
қартаюдың себебінің қазіргі заманға ұсыныстары сипатталады.
І ... ... ... ... ... ... Егде адамдардың зейнеткерлікке шығу үшін оларды залалсыз ... ... ... ... сол ... ... ... адам бастапқы кезде өмір ... мен ... ... ... өткізеді, яғни ол шынайы сол уақытқа дейін ... мен ... ... ... ... соған үлгеруі керек.
Әлеуметтік-психологиялық жұмыстың негізгі формалары:
1. Әлеуметтік-психологиялық ағартушылық:
Жұмыстың бұл формасы арнайы әдебиеттер ... ... ... Бұл ... егде жастың ерекшеліктері туралы, негізгі
қиыншылықтар туралы ақпарат беріледі, ... ... ... адам
осы проблемаларға тап болуы мүмкін.
Бұл форма барынша ыңғайлы, бірақ жеке жандасудың мүмкіндігі болмаған
соң оның ... ... ... ... ... ... әртүрлі мәселелері ... ... ... ұйымдастыру қажет. Бұл әдістің негізгі жетістігі
болып ... ... мен ... берудің ауызша формасы болып
табылады.
Кеңес беру процесінде егде адамдарды ... өмір ... ... ... ... ... ... ол зейнектерлікке
бейімдеу процесін қиындататын әртүрлі ... ... ... береді.
3. Топтық жұмыс.
Арнайы жасалған ережелер ... ... ... құру ... ... мен ... ... шығуға теріс көзқарастағы
егде адамдардың есебінен ... ... ... ... ... ... ... яғни фирмалар мен мекемелерде зейнеткерлікке шығуға
дайындыққа жүргізу. Бұл ... ... ... ... ... және
топ мүшелерінің бір-бірімен ... ... ... ... ... бұл ... де ... жақтары бар, өйткені егде
адамдарға қатынас шеңберін кеңейтуге және жаңа ... ... ... ... ... принцип (тұрғылықты жерді есепке алған жағдайда).
Бұл принциптің үстемдігі оның жақын ... ... ... ... ... мүмкіндік жаратады.
Дайындық топтарын жасақтау аталған принциптердің кез келгені ... ... ... ... ... ... мазмұны
әртүрлі болуы мүмкін. Бұларға коммуникативтік тренинг, өзіне ... ... және ... ... ... бұл формасы болашақ зейнеткерлердің ұжымға интеграциялауына
жағдай жасайды, ал ол бейімделу процесіне оң ... ... ... ... кезеңде егде адамдармен жұмыс істеу.
Мақсаты: Еңбектен ... ... ... ... ... ... ... Жұмыстың негізгі бағыттары:
1. Бейімделуі нашар егде адамдармен зейнеткерлік кезінде жұмыс ... Егде ... ... ... істеу.
Бейімделуі жоқ егде адамдармен арақатынас процесі жеке және ... ... ... ... жасау кезінде егде адамдардың
жеке ерекшеліктерін есепке алу ... ... сол ... зейнеткерлікке
шыққан соң сәтті бейімделуді қамтамасыз етеді.
Осы ерекшеліктерді талдау ... ... ... блоктарын көрсету
мүмкін:
- Сәйкес өзіндік ... ... ... ... ... ... ... адамдар өздерінің өмірлеріндегі
оқиғаларды ... ... ... ... кездейсоқ
жағдайлардың нәтижелері деп есептейді. Осы егде ... ... ... үшін ... сезінгені жөн және олар
көп нәрсе өздеріне байланысты екенін түсінуі керек.
Бұл деңгейде, топтық ... ... ... ... зейнеткерлердің әлеуметтік бейімділігін арттыру бойынша
жұмыс, өйткені еңбектік ... ... ... егде адамдарда
қоғамға керексіздік сезімі пайда болып, кейінгі ... ... ... дами ... ... және бос ... ... тиімді бейімдеу мен дұрыс таңдау зейнеткерлік кезеңіне
әлеуметтік бейімделудің елеулі оң ... ... ... ... соң ... көп бос ... ... болады және
бұл оң әсер беруі мүмкін. Бос уақытты құқықты ... егде ... ... ... ... ... ... белсенділігін
жан-жақты ашу үшін нақты мүмкіндіктерді ұсыну қажет, ал олар тиімді өмір
тәрізінің алғышарттары ретінде шығады. ... ... ... түрі егде
адамның психологиялық денсаулығына теріс әсер береді және ерте қартаюға
себеп ... ... ... қажеттіліктер шығады:
1. Қоғамдық ойда зейнеткерлік кезеңді өмірдің белсенді кезеңі ретінде
пікір қалыптастыру керек.
2. Егде адамдардың қызығушылықтары мен жекелей ... ... ... ірі ... ... олар үшін жан-жақты іздестіру керек.
Егде адам өзінің ішкі қызығушылықтарын сәйкес қызмет түрін таңдауға
мүмкіндік алуы өте ... Бұл ... ... ... ... мен курстарды ұйымдастыру қажет.
Клубтық жұмыстарды ... егде ... ... ... жолға қоюға жәрдем береді. ... ... ... ... ... ... қатынас жасауында проблемалары болады.
Олар қатынастарға қанағаттанбайды және оларды бақылу ... тыс деп ... ... ... олар ... қолдау және қамқорлық
күтеді. Олардың басқаларды ... ... ... ... ... олар
басқаларды теріс тәрізде қабылдайды. Басқалармен салыстырғанда ... ... жол ... және ... жағынан өздерін
бағаламайды, ал бұл жағдай оларға басқалармен қатынас жасауына ... ... олар ... қызығушылық білдере бермейді,
сондықтан олар теріс сезінуді қалыптастырды жағдай ... ... ... ... жоқ егде ... психологиялық жұмыс
белсенді әлеуметтік ... ... ... ... ... жасауға,
оң өзіндік бағалауды және психологиялық байсалдылықты ... ... Егде ... туыстарымен жұмыс жасау.
Бұл жұмыс консультативтік формада ұйымдастырылуы ... ... ... мына ... ... ... әлеуметтік
қолдау егде адамдарға өздерін ... ... ... ... ... соң егде ... ... ... ... және қамқорлық жасайтынын сезіне алады.
Бұл егде ... ... ... ... ... ... ... егде жастағы бейімділікті профилактика ... ... өз ... ... денсаулықты нығайтуға, проблемаларға
барынша тиімді қатынас жасауға бағытталған ... мен ... ... ... ... ... ... өйткені
аталған проблемалар егде жаста пайда болуымен сипатталады.
Қорытынды
Халық даналығын «Қарттық – ... ... ... Афоризмнің
тұжырымдылығы оны жәбірлегіш етеді не ол ... ... ... ... Бұл пікір болғандықтан оған қарама-қарсы
болуы мүмкін. Қарттық адамдардың ойынша тек ... ... ... ... ... ... өмір оңай емес шығар. ... ол ... ... ... ... сияқты қарайтыныдай стеротипті көзқарасарынан
арылыу керек. Бұл – үнемі белсенділікке ... өз ... ... ... ... ... ұмытуға болмайтын өмір
стилі өмірдегі құндылықтар мен ... табу ... ... таусылмайды, өзінің ... және ... ... ... ... ... ... құлдырау процесі болмау керек. Қарттық кезеңнің шеберлігі әр
минуттан өмірлік құндылықтарды ... ... ... жастарда жоқ бір санасы бар бұл: өмір даналығы, білім
құндылығы. Дәл осы даналық жер ... өмір ... ... ұзақ ... бола ... ... ... күшті стимул мен фактор болып табуы
мүмкін.
Ғылым адам өмірін адамдардың бір-біріне деген қызығушылығын ... ... және ... да ғылым адамдары меңгерген құралдар мен
ойлау тәсілдерін ұйымдастыра отырып анализдеуге тырысуда.
Қарт ... ... ... керек етеді. Ол ... ... ... ... ... анықтау бақылаудағы»
мұқтаждығын мойындап және олардың ... ... жас ... ... қолдау өмірдегі соңына бейімделу мен әрекеттесетін маңызды
фактор.
Егде адамдар өзіндік жеке әлеуметтік қауым ... ... ... ... ... ... ... демократиялануы,
әлеуметтік-мәдени қызмет аясының дамуы зейнетақымен ... ... ... ... қарт ... ... тұруы арқылы
күшейе түседі. Қоғамдық егде адамдардың рөлі олардың тарихи тәжірибе мен
мәдени ... ... ... ... ... Нақты бір
әлеуметтік-мәдени ұрпақтардың әлеуметтік ... ... ... ие. ... ... ... және барлық қоғмадарда
жеке ... өмір ... ... ... із ... ... ... ерекшелігі олардың ақыл-ойы, ... ... ... ... қалыптасуы көне дәуірлерден бастап қазіргі күнге
дейін философиялық және ... ... ... ... келеді.
Біздің еліміздегі қарт адамдардың өмір салты мен ... ... ... ... ұйымдардың назар аударылыуы жеткілкті дәрежеде
емес. Қарттардың ... мен күш ... ... ... ... шыққан соң олардың қоғамдық өмірге ... ... ... ... ... шығу психологиялық жағынан даяр бомайды.
Бос уақыттарын дұрыс пайдаланбайды. Тұрмыс жағдайы төмен болған соң қарттар
көп уақытын үй ... ... ... ... онша мән бере ... ... ... жұмыстарын жүргізуге талдау жасау, оның толық
жоспарланбағандығын, ... ... ... ... ... ... сипаттарын көрсетеді.
Қарт адамдардың демалысын ұйымдаструдың нәтижелі формаларын теориялық
әдістемелік жақтан ... ... ... ... және жеке ... ... ескеруді қажет
етеді.
Біздің бақылуымыз бойынша, демалыс белсенділігі сипаты мен деңгейі
мына факорлаға байланысты ... ... ... мен ... ... 2) ... жағдайы (жалғызіліктілігі, балаларымен
бірге тұруы); 3) бұрынғы жұмыс тәжірибесімен қоғмадық белснеділігі ... және ... ... ... байланысын сақтауы; 4) материалды
қамтылуы мен ... ... 5) ... мен ... ... 6) мінез-құлық
ерекшеліктері.
Қарт адамдармен әлеуметік жұмыс жүргізудегі шетел тәжірибесі мұндай
әлеуметтік-мәдени ... ... бос ... ... ұйымдаструдың
нәтижелілігін көрсетеді, яғни көпфункциялы орталықтар ашылып, ... және ... ... ... саяси ұйымдар, қайырымдылық ұйымдары
көмек көрсетуі керек. Қарт адамдардың әлеуметтік қызметтерін ... ... оны ... ... ... қажет етеді. Бұлай ету жаңа
білім мен дағдыны игеру олардың өмір ... ... ... ең ... ... баюын қарастырады.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:
1. ҚР-дағы ... ... ... ... ... арналған
мемлекеттік бағдарлама // Егемен Қазақстан. – 2010, - 18 маусым.
2. Қазақстан экономикалық, әлеуметтік және саяси ... ... ... ... ... – 2010, - ... ... Психология старения. – М., 1979.
4. Богомольс А.А. ... ...... Петербург. 1977.
5. Фролькис В.В. Старение и ... ... ... – М., ... 5-21 ... Анцыферова Л.И. Новые стадии поздней ... ... ... осени или
суровой зимы. Психологический журнал. - 1994. - № 3.
7. Шаповаленко И.В. Возрастная психология. – М., ... Холл Дж. ... ... ... как ... ... – М., 2002.
9. Анцыферова Л.И. Развитие личности и ... ... М., ... ... М.И. ... ... – М., 2011. – 14 стр.
11. Рыбалко Е.Ф. ... и ... ... ... М.И. ... О.Л. Краткий энциклопедический словарь.
– Москва: ... ... ... ... ... Санкт-Петербург, Москва-Харьков.
– Минск. 2002.
14. Эриксон Э . ... и ... – М., ... ... Т.А. ... геронтопсихологии. – М., 2002.
16. Гернер Дж. Психология старения. – М., ... ... Д. ... и ... перекрывающих процессов
психологическое старение // Мир ... – 1999. – №2. – ... ... П.Б. Все ... ... в психологии развитии ... ... – 1994. – ... ... . ... ... и ... трудового и трудовая
подготовка детей с глубоким нарушением интелекта. – М., 1988.
20. Фролькис В.В . ... и ... ... ... – М., ... ... П.Б., ... Д. Всевозрастной подход в психологии развития. //
Психологический журнал. –1994. – №1.
22. Лопес Ибор. Семья и формирования ... – М., ... ... П.Б. ... ... в ... развития: Исследование
динамики подъемов и спадов на протяжени жизни. // «Мир ... – 1999. – №2. – ... ... К. ... ... и ... – М., 1990.
25. Давыдовский И.В. геронтология. – М., ... ... Н.Ф. ... ... ... или ... М., 1996.
27. Цицерон. Павлов И.П. Чуковский К.И. Педагогическая коррекция. – М.,
1994. – 328 ... ... О.Н ... Я - ... в позднем возрасте и
проблема психологического витаукта.// Мир ...... ... ... Г.С. ... ... ... Исследования
геронтопсихологий.
30. Ермолаева М.В. Структура эмоциональных ... в ... ... – 1999. – ... Эриксон Э. Идентичность : юность и кризис. – М., 1996.
32. Штернберг Э.Я. Герентология. – М., ... ... Э. ... ... и ... – М., ... Абрамова Г.С. Возрастная психология. Екатеринбург.,2002.
35. Абрамова Г.С. ... ... ... ... Ананьев Б.Г., Степанова Е.И. Развитие ... ... М., ... ... человека от рождения до смерти. // под. ред. А.А. Реана-
СПБ. – ... ... ... М. ... А-Я. ... перевод с англ.
К.С.Ткаченко. – Москва. 1990.
39. Психологический словарь. // Под. ред. Зинченко, Б.Г.Мицеракова. – ... ... ... ... ... – М., 2004. – ... ... тілі терминдерінің сапалық ғылыми түсіндірме сөздігі. – А.,
2002.
42. ... ... ... ... -child.narod.ru
43. Виноградова И. Что такое ... ... Не ... сад. №4
http://search. rambler.
44. Стюарт-Гамильтон Я. ... ... – М., ... ... О.В. Психология зрелости и старения. – М., 2004.
46. Краснова О.В. Социальная психология ... как ... ... ... // Мир ... – 1999. ... Козлов А.А. Старость: социальная разобщенность или целостность? // Мир
психологии. – 1999. – № ... ... В.И., ... Г.А. Интегральная периодизация Общего
развития. Вопросы психологий. – 1996. – ... ... Б. ... жизни – шансы жизни. – Калуга. – 1994.
50. Шаповаленко И.В. ... ... ... в ... возрасте. //
Психология зрелости и старения. – 1999. – №3
51. Эриксон ... ... – в ... ... – М., 1986.
52. Лидерс А.Г.Кризисы пожилого возраста: гипотеза о его психологическом
содержании. // Психология зрелости и ... – 2000. – ... ... Н.С. Личностные самоопределения в преклонном ... Мир ... – 1999. – ... ... К. ... ... ... в ... – М., ... Лапп Д. ... ... - в ... ... – М., 1993.
56. Александрова М.Д. Проблемы ... и ... – Л., ... ... П.Б. ... ... в ... развития. – М., 1992.
58. Бороздина Л.В., ... О.В ... ... ... // ... МГУ. – 1998. – №1.
59. Грегор О. ... не ... – М., ... ... И. ... ли не ... – М., 1996.
61. Филатова С.А. Геронтология. – Ростов-на-Дону. 2004.
62. Дарвин О.Б. ... ...... ... ... Л.А Возрастная психология. – М., 2004.
64. Кулагина И.Ю. Возрастная психология: Полный жизненный цикл человека.
– М., ... ... О.В., ... А.Г. Психология старостии старения. – М., 2003.
66. Гамезо М.В. Возрастная психология: личность от ... до ... М., ... ... ... ... Исследование геронтопсихологии.
http://search.rambler.ru
68. Немов Р.С. Психология. 2-том. – М., 2000.
69. Крылова А.Р. Психология. – М., ... ... А.В. ... және жас ... психология. – А.,
1987.
71. Муханов М. Жас ерекшелік педагогикалық психология. – А., ... ... ... | ... ... ... және тез шаршағанда реакция-|Асықпау. ... ... ... ... қою. |
| ... ... ... ( ма – |
|Қажетті ақпаратты тез еске ... ... ... ала ... ... қиынсыну. |адамдардың аты мен ... ... |
| ... ... жасау, алдын ала дайын- |
| ... |
| ... ... |
| ... орнын ұйымдастыру. |
| ... ... ... |
| |пен ... ... ... нашарлауы. |Көзілдірік, лупа, есту аппаратын |
| ... ... ... (есту, |Әңгімелесушінің жанына жақын ... дәм ... ... ... |
| ... – ақ ... ... |
| ... құлағын тақау. |
|Зейіннің ... ... ... ... ... демалу, |
|азаюы. ... |
| ... ... факторларды ұғыну. |
|Тез шаршау, көңілінің бөлінуі. |Жағдайының ... |
| ... ... ... жұмысын кейніге |
| ... ... ... және ... ... таңдау. ... ... ... рет –ретімен жасау. |
| | ... ... бір ... | ... ... | ... ... ... ... ... оқиғаны кері қарай есіне |
| ... ... ... ... ... ... |Өзінің ойын мақсат қойғанда көз алдына |
|алуға ... ... ... ... |елестетіп, есіне сақтау. ... ... , неге келе | ... ... | ... ... ... негізгі |Сөздік шаблондарға («менің айтқан- ... ... ... т. б.) еске ... үшін |
| ... ... ... тұру. |
|Басы айтылды, одан ... не? ... қою, ... жеке ... айту |
| | ... ... ... және мнемикалық қиындықтарды
компенсациялау тәсілдері
|Қарттық шақтың |Әлеуметтік жағдайы ... іс ... ... | | |
| ... ... күту. |Үлгермеген ісін ... ... ... ... ... ретінде |ұмтылады және де өзінің ... 55 жас ... ал енді бірі ... |«жақсы атын» қалдыруға тырысу.|
| ... ... ... деп | |
| ... ... ... ... |
| | ... беруге ұмтылу. |
| ... ... бір ... ... , |
| ... адам әлі де ... ... ... |
| ... ... ете алады.|айналысқысы келеді. |
| ... ... өзін ... шығар алдында кейінгі |
| ... ... аз ... , ... ... ... |тек аз ғана ... | |
| ... ... ... ... | |
| ... | ... |Алғашқыда бұрынғы |Бірінші кезекте, жаңа сипатта ... ... ... ...... ... әр ... іспен |
| ... ... ... |айналысу (бала тәрбиелеу, үй |
| ... ... ... ғындағы , қоғамдық |
| | ... |
| ... ...... |бұл «қателіктермен байқау» |
| ... бола ... ... ... өзін - өзі тану |
| |- ... көп ... бала |кейбір зейнеткерлер өткен |
| ... ... деп ... талдау жасайды ,тіпті |
| ... ... ... ... . ... |
| ... бала тәрбиесімен |өзінің тәжірибелерімен |
| ... ... ... іс. |бөліскісі келеді. |
| | | ... ... ... ... |Әлі де өзін -өзі іздеу процесі ... ... ... ... ... ... |
| |- ... ... ... ... ... |
| ... қоғамдық жұмыста |сыйлатуға ұмтылады.Кейбірі |
| ... ... ... ... жақсы болса да ) |
| ... ... ... ... ... , ... ... ... ... ... ... |
| ... өзгелермен |қалдыратынын айтады. |
| ...... мәні | |
| ... | ... С. ... ... ... ... түрлі кезеңдеріндегі әлеуметтік
жағдайы мен іс - әрекеті
|IV.Бірден ... ... ... ... күресу . |
|денсаулығының |де ... ... ... ... аяғына дейін ойлап|
|нашарлау ... ... ... ... ... нені ... |
|жағдайындағы ұзақ | ... не үшін өмір ... ... ... ... де ... үйіндегі |босқа өмір сүрмедім» деп |
| ... ... ... ... немесе |
| ... орай ... ... |өкінеді. |
| |үй ... ... ... ... ... |Өз ... қария адамның |Іс -әрекетінің бағытына ... ... ... ... ... ... ... |
|ұзақ өмір сүру. |туысқандармен қарым-қатынас. |Мүмкін, денсаулықтың жақсы ... |
| ... ... ... |тек ... ... ғана емес ,|
| ... ... ... ... ... ... «өмірді сезінумен» |
| ... ... |
| ... жастағы қарт адамдар | |
| ... ... | |
| ... әр ... ... | |
| ... ... ... | |
| ... ... | ... мен ... туралы теориялар.
Жекелік қартаю. Қарт адамның жеке уайым ... ... ста- ... , ... ... аяқталуын ұғыну про- цесі жүреді.
Белсенділік теориясы. ... тыс қалу ... ... ... ... -дық ... ... -лықты тартылса, сон- шалықтыөмірге
қанағаттана қарайды.
Д. ... ... ... – бірі ... үш ... бөліп көр-
сетті:
1.психологиялық
2.әлеуметтік
3.биологиялық қартаю .
Ингибиция теориясы. Қарт адамдар сырттан келетін ақпаратты қабылдауды
қиындық- тар болатындықтан аз деңгейде епті ... тыс қалу ... Бұл ... ... және ... негізделген және болары сөзсіз. Зейнеткерлікке шығып, сыртқы
ортамен байланыстың үзілуімен байланысты жүретін процесс.
Биологиялық мәселе ... ... ... ... ... жас;
2)қалыпты тарихы;
3)қалыпсыз өмірдің дамуы.Бұл даму про-
цесстері өзара бірін-
бірі толықтырып жү-
зеге асады.
Генде программалан- ған қартаю теориясы. Қартаю ... ... ... ... ... және ... ... бұзылуы
алдын – ала генде анықталған.
Стохастикалық теория бойынша қартаю кездейсоқ ішкі және сыртқы ағзаның
бұзылуы . ... ... ... тозған механизммен салыстырады.
Комплекстік қартаю теориясы
Когнетивтік мәселе ретінде
Әлеуметтік мәселе ретінде

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 22 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Америка этнологиясындағы психологиялық бағыттар4 бет
Балалар әдебиеті кейіпкерлерінің тілдік тұлғасы20 бет
Баланың жастық кезеңдегі зерттеудегі ойлар7 бет
Баланың мектепке дейінгі және кіші мектеп жасындағы психологиялық кезеңдері25 бет
Д. Досжанның романдарындағы тарихи образ жасау мәселесі53 бет
Еңбекақы төлеу18 бет
Жас ерекшелік психологиясы7 бет
Жаңа дәуірдегі психология сипаттама4 бет
Жоғары сынып оқушысының танымдық қызығулары мен кәсіби анықталуы7 бет
Ислам дін негіздері, иманның шарттарына жалпы түсінік және ислам психологиясы58 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь