Ақын, прозашы, драмашы, сыншы, публицист, аудармашы – Жүсіпбек Аймауытов

1. Кіріспе
2. Негізгі бөлім
3. Қорытынды
4. Пайдаланған әдебиеттер
Ақын, прозашы, драмашы, сыншы, публицист, аудармашы – Жүсіпбек Аймауытов 1889 жылы Семей губерниясының Павлодар уезіндегі Қызылтау болысындағы бірінші ауылда туған. Арғы аталары ауқатты болған деседі. Бірақ Жүсіпбектің өз әкесі Аймауыт та, оның әкесі Дәндебай да шағын шаруалы адамдар болған. Жүсіпбектің 15 жасқа дейінгі өмірі өз ауылында өтеді. Ол ауыл молдасынан оқып сауат ашады, ескіше едәуір білім алады. Содан кейінгі аз уақыт өзі молдалық құрып, бала оқытады. «Қартқожа» романында суреттелетін бала молда өзі екенін жазушы мойындап жазған.
1907 жылы Жүсіпбек молдалықты тастап, Баянауылға барып мектепке түседі. Онда бір қыс оқып, екі бөлімін бітіріп, келер жылы Керекудегі қазыналық ауыл шаруашылық мектебіне емтихан тапсырады. Бірақ ауыл шаруашылық мектебінде ұзақ оқи алмайды. Екі ай ғана оқуға мүмкіндік алған Жүсіпбек мектеп режимі мен әділетсіздікке қарсы бой көтерген балалардың қатарында оқудан шығып қалады.
Осыдан кейін біраз уақытын ол ауылда бала оқытумен, Баяндағы мектептің үшінші класында оқуын жалғастырумен өткізеді. Содан 1911 жылы Керекуге келіп, екі класты орыс-қазақ мектебіне орналастырады. Әуелі сол мектепте, кейін интернатта білім алып, 1914 жылы Семейдегі мұғалімдер семинариясына түседі, оны 1919 жылы бітіреді. Жүсіпбектің алашордашылардың істеріне араласатыны да осы кез. Семейде ол «Абай» журналын шығарысады.
1919 жылы Жүсіпбек алашордадан бөлініп, Совет өкіметі жағына шығады. Коммунистік партияның қатарына кіреді. Семейде, Павлодарда партия, совет жұмыстарын атқарады. 1920 жылы Қазақстан Советтерінің Құрылтай съезіне делегат болып қатысады. Содан кейін Қазақ АССР Халық ағарту коммисариатында басшылық қызметте қалады. 1921 жылы Семей губерниялық оқу бөлімінің меңгерушісі болып ауысады. Кейін «Қазақ» газетінің редакторы болып істейді. 1922-1924 жылы Қарқаралыда мектеп мұғалімі болып, 1924-1926 жылдары Ташкентте шығатын «Ақ жол» газетінің редакциясында қызметтер атқарады. 1926-1929 жылдары Шымкент педагогикалық техникумының директоры болады. Ара-тұра сол кездегі саяси науқандарға араласады. Торғай уезінің ашыққан халқына жәрдем ұйымдастырып, жиналған малды «өзі пайдаланып кетті» деген жаламен жауапқа тартылып, артынан ақталады. Содан 1929 жылы Қазақстандағы ұлтшылдық ұйымымен байланысы бар деген сылтаумен қайта тұтқынға алынады.
        
        Жоспар
Кіріспе
Негізгі бөлім
Қорытынды
Пайдаланған әдебиеттер
Кіріспе
Ақын, прозашы, драмашы, сыншы, публицист, аудармашы – Жүсіпбек
Аймауытов 1889 жылы ... ... ... ... Қызылтау
болысындағы бірінші ауылда туған. Арғы аталары ауқатты болған деседі. Бірақ
Жүсіпбектің өз әкесі Аймауыт та, оның ... ... да ... ... ... Жүсіпбектің 15 жасқа дейінгі өмірі өз ауылында өтеді. Ол
ауыл молдасынан оқып сауат ... ... ... ... ... Содан кейінгі
аз уақыт өзі молдалық құрып, бала ... ... ... бала ... өзі ... жазушы мойындап жазған.
1907 жылы Жүсіпбек молдалықты тастап, Баянауылға барып мектепке түседі.
Онда бір қыс оқып, екі ... ... ... жылы ... ... шаруашылық мектебіне емтихан тапсырады. Бірақ ауыл ... ұзақ оқи ... Екі ай ғана ... ... ... ... ... мен әділетсіздікке қарсы бой көтерген балалардың қатарында
оқудан шығып қалады.
Осыдан кейін біраз уақытын ол ... бала ... ... ... ... оқуын жалғастырумен өткізеді. Содан 1911 ... ... екі ... ... мектебіне орналастырады. Әуелі сол
мектепте, кейін интернатта ... ... 1914 жылы ... ... ... оны 1919 жылы ... Жүсіпбектің алашордашылардың
істеріне араласатыны да осы кез. Семейде ол ... ... ... жылы ... ... ... Совет өкіметі жағына шығады.
Коммунистік партияның қатарына кіреді. Семейде, Павлодарда партия, совет
жұмыстарын атқарады. 1920 жылы ... ... ... ... ... қатысады. Содан кейін Қазақ АССР Халық ағарту коммисариатында
басшылық қызметте қалады. 1921 жылы ... ... оқу ... болып ауысады. Кейін «Қазақ» газетінің редакторы болып істейді.
1922-1924 жылы Қарқаралыда ... ... ... ... ... шығатын «Ақ жол» газетінің редакциясында қызметтер атқарады. ... ... ... ... техникумының директоры болады. Ара-тұра
сол кездегі саяси науқандарға араласады. Торғай уезінің ашыққан ... ... ... ... «өзі ... ... ... жаламен
жауапқа тартылып, артынан ақталады. Содан 1929 жылы Қазақстандағы ұлтшылдық
ұйымымен байланысы бар ... ... ... ... ... ... ... 1931 жылы, 42 жасында, нағыз творчестволық толысқан
кезінде ... ... ... құмарлығы жастай оянған тәрізді: Өзі «Ауылдағы
өзім құрбы балалардан хатты ерте таныдым. ... Хисса, өлең ... ... ... ... ... бір ... ... бар еді. Қыстың ұзақ
кештерінде алғашқыда Қадыкешке, ... Ақат ... әкем ... отырушы еді» - дейді ... ... ... ... ... Жүсіпбек алғаш рет өлең жазуымен әуестенуі 13 ... ... ... ... ... қара ... ... тіленші
шалға есігін ашпаған бір кемпірді, көшкенде байталға мінбеймін деп әкесін
ренжіткен ... (ол ... ... апам ғой) өлең қып ... ... ... маңдайымнан иікегені әлі есімде. Содан соңғы өлең жазғаным 19-20
жастар кезім ... ... бала ... ... өлең жазғаным бар. 1912 жылы жазған
өлеңдерім ескі дәптерімде әлі сақтаулы, ... ... Ең ... ... – 1913 жылы ... ... бір ақымақ алыпсатардың болыс болам
деп, елге бір месте шәй апарып, елдің қулары ... ... деп, ... ... бос ... жазып едім. Бұл хабар «Қазақ» газетінде басылды.
Сол хабардың басылуы қалам ұстауыма үлкен ... ... 1916 жылы ... ... ... ... жаза бастадым. Алғаш жазған 5 перделі пьесам
(Нұрғали Құлжанов ұнатпаған соң) ... ... - ... ... қалған мұра аса бай. Оның ішінде «Қартқожа», ... ... ... ... мен ... ... «Рабиға»,
«Мансапқорлар», «Ел қорғаны», «Қанапия мен ... ... ... ... мен «Нұр күйі» поэмасы, ... ... ... сын мақалалар мен көптеген аударма кітаптар, оқулықтар бар. Өз
кезіндегі газет-журналдар бетінде Жүсіпбек жазған мақалалар да бірсыпыра.
Әсіресе оның ... мен ... орны ... Жиырмасыншы
жылдардағы қазақ романының тууы мен жетілуі ... ... ... ... ... ... рет 1926 жылы ... жеке кітап болып басылып шықты. Бұл - қазақ кедейінің ... ... ... ... ... тағдырын эпикалық үлгіде
көркем бейнелеуге арналған қазақ әдебиетінің алғашқы елеулі шығармасы.
Романда айрықша ... ... ... – ондағы автор позициясының
айқындығы. Ол қоғамдық шындыққа ескі ... ... ... оның таптық
күреске ұласуының заңдылығын түсінген жазушының ... ... Мұны ... туып-өскен ортаның, отбасылық тіршіліктің, соның айналасының
суреттерінен, ескі ауылдағы ... ... ... ... ... ... қақтығыстардан танимыз. Талапты Қартқожаны оқытпай, ауылға байлап
қойған да осы жоқшылық. «Тастаған шоқпар сорлыға тиеді» дегендей, қырсық ... үйін ... жұт та ... ... жалмайды. Кедейдің барлы
жоғын жұтатқан қыс суреті жазушының шебер қолымен ... ол ... ... көз ... ... ... «Күн ... шаңытқан ақ
пердеге жасырынып, жаңа түскен келіндей ақ дидарын көрсетпеді. Қас ... ... ... ... ... ... жан алғыштай жаман,
жарық жұлдыз шығады, күннен күнге шарықтар көкке ... жел ... ... ... ... да ... жұт боларын алдын-ала болжаған халық бақылауын суреттеуі де
қызғылықты. «...Шөптің шығысы жаман, ... ... шөп, ... көті бос ... ... Тышқанның шөп жинауы бұзық, інінің төңірегін
тап-тақыр қып тастапты. Құмырсқаның илеуі ортасы шұқырайып ... ... ... жусамайды, кеш болса, ауылға жүгіреді. Жылқы аңырайып тыраңдай
жатпайды. Малдың ындыны құрып барады... ... ... ... ... Адал құс ерте ... ... ел ... халық тұрмысының жалпыға ортақ
қиындығын жұмысартпай, оның ұнамды-ұнамсыз ... кең ... ... көтерісшілер ортасында болған кездегі көргендері,
жасақтың жиналып тау арасында босқа жатқан күн көрісі, жалпы ... ... ... ... еске ... ... уақытты қалай өткізерін
білмей ұсақ-түйекпен алданса, енді біреулер тамақ аңдып, таламып-тармасып
жатқаны, өз басымен ойлап, ... ... ... ... ... жоқ. ... не істерін білмейді. Осындай берекесіз тіршілікке,
рулық талас-дауларға алданған жұрттың жеңіске жете алмай ... да ... ... ... ... Ыдырыс қажы ауылында да ол дағдарған ... ... ... шығынданып жатқанына, молданың өз құлқының көздеген
шариғатының алдамшылығына куә ... ... қан ... ... ... , ... «адамдардың» түрі анау, мыңдаған,
миллиондаған ... ... ... ... ... ... ... басқа қамы жоқ, елді еміп жатады. Олардың жауыз ... үшін ... ... ... Не ... не ... үшін? Әділет теңдік,
адамшылық қайда?» деп ойлайды Қартқожа.
Осы жайлар ... ... ... ... оның ... ... ... алып кетеді. Оның саналы күреске бет бұруына негіз
болады. Жазушы оны шығарма соңында ашық айтады. ... ... ... Байын, жауызын емес, бұқарасын, кедейін, жалшысын, жерін, суын
сүйеді. Қазақ пен орыс төбелесіп жатса, ... ... деп ... келеді.
Бірақ орыстан көрген жақсылығын ұмытпайды, орысты да бауыр тұтқысы ... ... ... неше ... ... ... ... та, орыс та Андрейдің, менің көргенімді көрсе, көзі ашылса, менің
жүрегімдей бауырмал жүрегі болса, зорлық, қианат, ... ... ... - деп бір мезет ойлайды. «Бірақ ол мүмкін бе? ... адам ... ... ... бір ... ... шығаруға болады ма?» - деп
жазады Жүсіпбек. Бұл үзіндіден халық тағдырын ойлау дәрежесіне ... ... ... ... ... ... адамгершілігі тұрғысынан
бағалайтын адал, бауырмалдығын көреміз. Сонымен бірге ол өмірдің бір
қалыппен ... ... де ... - жеке ... ... басылып үлгермеген шығарма. Ол кезінде
«Әйел ... ... 1927, 1928 ... ... ... ... тақырыбы жағынан «Қартқожа» романымен үндес. ... ... ескі ... ... ... теңсіздікте күн кешкен
қазақ кедейінің Социалистік революциадан соң ... ... ... ... шыққанын суреттесе, «Акбілекте» де осы идеяны жалғастырады.
Мұнда феодалдық-рушылдық ортада жікшілдік тартыстардан қорлық ... ... жаңа ... ... ... өз бақытын табуы, тең құқылы азамат
болуы бейнеленеді. Романның басты кейіпкері – Ақбілек әкесіне өшіккен Мұқаш
деген жігіттің көмегімен ... ақ ... ... ... ... көреді. Одан кейінгі өз ауылында әйелді қолжаулық ... ... ... ... ... ... Ақыры жаңа заман туып,
Ақбілек ағасының ... ... ... оқу ... ... ... ... негізінде Жүсіпбек сол бір аласапыран жылдардағы
қазақауылы өмірінің шындығын, адамдар тағдырындағы ... ... кең ... Ескі ауыл мен оның ... ... қайшылықты
күйлер мен ұғымдар тартысының суреттері, психологиялық толғаныстар жазушы
реализмінің байлығын, ... ... ... ... ... ... ... қабаттама өзгеріске ілеседі, қоғамнан өзіне
лайық орын іздейді. Ол орынды бірі тауып, бірі таба ... ... да, ... ... ... ... оянуға ұмтылысын аңғартады. Солардың
алдыңғы легінде Албілек дегеніне жетеді.
Ақбілектің ... ... , ... ... ... құтылып,
қаладан бақытын табуы – саясаттың жемісі. Ол – білім алып, қатарға қосылған
алғашқы қазақ әйелдерінің өкілі.
Бұл – бұрынғы ... ... ... әйел мен ... ... жай. Жаңа өмір әйелді осыған жеткізді, әйел мен еркекті бір
қатарға қойды. ... ... ... ... ... жастардың қатарына
қосылып, тек «ақсақалдың ғана баласы емес, көптің баласы атанды».
Қорытынды
Жүсіпбектен қалған бірталай әңгімелер бар. ... ... ... (1918), «Елес» (1924), «Әнші» (1925), «Боранды болжағыш ... ... ... (1927) т.б. ... сол ... ел ... заман тынысын
танып бейнелейтін жазушының қолтаңбасы анық көрінеді.
Жүсіпбектің драматург есебінде көзге түсуі де тым ерте. Ол ... ... ... ... ... ... домбыра тартып, ән
салып, спектакльдер қойған, өзі ... ... ... 1917 жылы ... ... ... жастардың әдеби кеші болып, онда Жүсіпбектің
«Ескі тәртіппен бала оқыту», «Рабиға» атты бір перделі ... ... ... ... ... ... ... жарияланған. Кейін «Ел
қорғаны» (1925), «Мансапқорлар» (1925), ... мен ... ... (1926) атты драмалар жазған.
Жүсіпбек пьесаларының да негізгі тақырыбы – халықтың азаттығы идеясы.
Ол ... ... ... ... қараңғылығын, мешеулігін
сынап, оларды оқу, білім, өнер жолына үгіттейді. Бас ... ... ... ... ... ... бас ... қорғайды.
Жүсіпбек - әдеби творчествосын ақындықтан ... ... ... жиналып басылмай, кезінде жарық көрген баспасөз бетінде қалған.
Қазіргі бізге белгілі Жүсіпбектің поэзиялық ... ... ... ... «Ұршығым», «Жәмилә», «Әскер марсельезасы»,
«Тұңғиық, түпсіз астында» тағы ... ... мен «нұр ... атты ... көп ... жаңа, жас ұрпаққа арнады. ... ... ... ... тәрбиелейтін кітаптар жазды. Оның
балаларға арнап жазған «Жаман,тымақ», «шал мен ... «көк ... ... ... ... суретті кітапша үлгісінде жазылған.
Ол ойлы публицист та еді. 1917 жылы ... ... ... ... ... Жүсіпбек «Тұр, бұқара! Жиыл кедей! Ұмтыл Жастар!» деген
мақала ... ... ... жоқ – ... ... күштігіне, жемқорға
келген теңдік емес, бұл өзі қара бұқараға, кедейге келген теңдік, қолы жете
алмай ... ... деп жар ... еді. ... ... ... ... ол жалынды публицистік қаламын қолынан түсірген жоқ.
Жүсіпбек көптеген сын мақалалар жазған. ... ... ... ... (1918ж. М.Әуезов пен бірігіп жазған) «Мағжанның ... ... ... туралы» (1925), «Сұңқар жыры» (1925) атты ... ... ... оның ... ... ... ... принциптері жайындағы ұғым-түсінігін, көзқарасын көрсете алатын
елеулі ... ... ... ... оның өмір ... ... ... байланыстыра талдау шеберлігі, екінші
мақалада айрықша танылады.

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жүсіпбек Аймауытов7 бет
Жүсіпбек Аймауытов (1889-1931жж), Мағжан (Әбілмағжан) Бекенұлы Жұмабаев11 бет
Жүсіпбек Аймауытов өмірі8 бет
«Адасқандар». романнан повестке35 бет
Айқын Нұрқатовтың сыншылық ерекшелігі39 бет
Асқар Егеубай – публицист, аудармашы32 бет
Есмағамбет Ысмайыловтың шығармашылық мұрасы53 бет
М.қаратаев - әдебиет сыншысы13 бет
Нұртазин және Мұқановтану ілімі мәселелері36 бет
ХХ ғасырдағы қазақ баспасөзіндегі кітап сыны және жарнамасы105 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь