Билер соты

Қарама-қайшылығы мол бүгінгі күннің жұмбағы шешілмеген, түйіні табылмай келе жатқан түйткіл сұрақтарының бір ұшы, бір емес-ау, сан ұштығы өткен уақыттың – тарих атты тарпаң тағылымның тар жол тайғақ кешулі қойнауларында қалып отырғанын түйсінетін де шаққа жеткенімізге шүкіршілік еткендейміз.
Ғасырлар бойғы өлі ұйқысынан оянып, дүр сілкіне басын көтеріп, жаңара жанданудың табиғи болмыстық сара жолына түскен бүкіл қоғамдық сананың сан салалы тармақтарының бірі тарихи таным десек, заманның күрделі де күрмеулі даму процесстерін бастан өткерген қазақ халқының бүгінгі сана-сезімінің күрт жоғары өрлеп мейлінше өрлеп өркендей бастағаны да рухани және әлеуметтік заңдылық. Ел егемендігімен – ел, ұлт – ұя-мекен жерімен тағдыр талайлы тілімен әрі ділімен ұлт. Халық – тылсымды тұнық тарихымен халық. Білгісі келгенге тауға ұмтылған жанға тарих – таусылмас қазына, сарқалмас байлық, қызығы мен құпиясы қатар өрілген жанды өмір, өзінше тоңданып тылсым жатқан дүние.
Тарих өз бойына адам баласын өткен уақыттардағы рухани өмірінің барлық мәдени құндылықтарын жинақтайтын ғылым саласы болып табылады. Мәдени дамудың күнделікті , тәжірибелік болмысын білдыре отырып ол белгілі бір дәрежеде өткен күннің мұрасын, сол арқылы бүгінгі күннің жемісі мен жетістіктерін дұрыс бағалай білуге жол ашады. Олай болса, тарихтың өзі тәлімгерлік қасиетке ие. өткеніміздің бүгінімізге, бүгініміздің ертеңімізге қалдырғаны мен қалдырары ұшан теңіз... Біздің және біздің ұрпақтарымыздың мойнындағы парыздың үлкені осы бір ен дәулетті игере білу.
Дүние жүзі елдері мен мемлекеттерінің тарихи тәжірибесі көрсетіп отырғандай қоғамның ірге тасты негіздерінің тнбегейлі түрде өзгеруіне соқтыратын сапалық өзгерістер тұсында халықтың алдынан өзінің болшақ даму бағытын айқындау міндеті көлденең тартылатына бар. Мұншалықты құрылымдық өзгерістер қашанда халықтың ұлттың өз тарихына материалдық және рухани мәдениет үлгілері мен дәстүр үрдістеріне, өркениетті елдер қатарына алатын орны мен үлесіне, бір сөзбен айтқанда өз тарихи тағдырына деген ерекше ықыласын туғызаты анық.
        
        Билер соты
Қарама-қайшылығы мол бүгінгі күннің жұмбағы шешілмеген, түйіні
табылмай келе ... ... ... бір ұшы, бір емес-ау, сан ұштығы
өткен уақыттың – тарих атты ... ... тар жол ... ... ... отырғанын түйсінетін де шаққа жеткенімізге ... ... өлі ... ... дүр ... ... көтеріп, жаңара
жанданудың табиғи болмыстық сара жолына түскен бүкіл қоғамдық сананың сан
салалы тармақтарының бірі тарихи таным десек, ... ... де ... процесстерін бастан өткерген қазақ халқының бүгінгі сана-сезімінің
күрт жоғары ... ... ... ... ... да ... ... заңдылық. Ел егемендігімен – ел, ұлт – ұя-мекен жерімен ... ... әрі ... ұлт. ...... ... ... халық.
Білгісі келгенге тауға ұмтылған жанға тарих – ... ... ... қызығы мен құпиясы қатар өрілген жанды өмір, өзінше ... ... ... өз ... адам ... ... уақыттардағы рухани өмірінің
барлық мәдени құндылықтарын жинақтайтын ғылым саласы болып табылады. Мәдени
дамудың күнделікті , ... ... ... ... ол ... ... өткен күннің мұрасын, сол арқылы бүгінгі күннің жемісі мен
жетістіктерін дұрыс бағалай ... жол ... Олай ... ... ... ... ие. өткеніміздің бүгінімізге, бүгініміздің ертеңімізге
қалдырғаны мен қалдырары ұшан теңіз... Біздің және ... ... ... үлкені осы бір ен дәулетті игере білу.
Дүние жүзі елдері мен мемлекеттерінің тарихи тәжірибесі ... ... ірге ... ... тнбегейлі түрде өзгеруіне
соқтыратын сапалық өзгерістер тұсында халықтың алдынан өзінің болшақ ... ... ... ... ... бар. ... ... қашанда халықтың ұлттың өз тарихына материалдық және рухани
мәдениет үлгілері мен дәстүр ... ... ... қатарына алатын
орны мен үлесіне, бір ... ... өз ... ... деген ерекше
ықыласын туғызаты анық. Сол себепті де тарихи танымға ... ... ... алып ... ... ... тіпті де кездейсоқ емес десек, дәстүрлі
қазақ қоғамына тән билер институты ... ... ... ... осындай мәселердің қатарына жатады.
Қазақ халқының тарихында билер институтының ... өте зор ... ... мемлекеттің саяси және әлеуметтік құрылымың ғұрыптық құқық
негізінде жүзеге асырылуын қамтаамасыз етуші бірден бір ... ... ... ... ... күштердің ара салмағын теңдестіруші тетік
рөлін атқара отырып, қоғам дамуындағы ... ... ... ... ... ... бірге, қазақ қоғамындапғы билер
институтының ерекшелігі оның мемлекеттік басқару ... ... ... ... мен бұқара халықтың белгілі бір ... ... ... топтасуын қамтамасыз етумен айқындала
алады. Яғни, билер институтының дәстүрлі қазақ қоғамындағы ... ... үш ... ... деуге толық негіз бар:
- қоғам ішіндегі көлбеу қарым қатынастарды реттеуші әлеуметтік ... бұл ... ... ... ... ... мен оның ... жүйесі арасындағы жоғарлы-төменді қарым
қатынастарды реттеуші саяси құрал – бұл билер ... ... ... ... рухани мәдениетін сақтауды, жаңғыртуды және одан
әрі дамуды ... ... ... және рухани құрал – бұ билер
институтының идеологиялық ... ... ... тән ... институты көшпелі қоғам
жағдайындағы сонау ерте замандардан бас алатын ғұрыптық сот билігінің ... ... ... ... ... тиімділігі барынша
жетілдірілген түрі болып табылады. Алайда, ... ... ... тек қана ғұрып құқығы мен әдет заңдарына ғана емес, сонымен қатар
белгілі бір дәрежеде жазба құқықтық жүйеге ... ... ... арқа сүйеген құқықтық институт деңгейінен көріне алады. Ал ... ... ... ... жүргізе бастаған саяси әкімшілік
реформалар жайдайында билер ... ... ... ... қазақ
қоғамының саяси әлеуметтік психологиясына жат құүқықтық нормаларға ... ... және көп ... өз ... ... ... ету ... дәстүрлі құқықтық сана сезімін сақтауға, дамытуға ұмтылған-ды.
Олай болса, еліміз өз тәуелсіздігін ... ... ... ... ... ... және ... рухани хал ахуалдан байқайтынымыз сол,
қазірге заманға сай мемлекеттік жүйе мен саяси ... ... ... ... ... жекелеген дәстүрлі құрылымдарын жаңғыртып,
күн талабына сай бейімдеу аса ... ... отыр және ... ... да жоқ ... қоғамының дәстүрлі саяси-әлеуметтік құрылымдарының ... ... ... құбылысынан олардың тарихи тамыры мен қоғамдық
табиғатыезерттеуді тереңдету ... ... ... ... ...... аумағын мекендеген,
экономикасы мал шаруашылығына негізделген ерте және ... ... ... және ... көшпелі қоғамдардың өркениеттілік
ерекшеліктерін қолдау арқылы қазақ қоғамындағы оның ішінде XVIII ... ... ... ... ... ... ... қалыптасу
кезеңдерңн, оның әлеуметтік табиғаты мен саяси құрылымын, ... ... ... Бұл ретте баса назар аударарлық мәселелер қатарына терең
талдауды талап ететін мынандай ... ... ... ... Көшпелі қоғамдарға қатысты теорилық ... ... ... ... оның ... ... ... құрылымын ... ... ... ... ... тарихи материалдарға сүйене отырып билер институтына
деген қоғамдық қажеттіліетердің ішкі мәнін ашу;
- Билер ... ... және ... даму ... ... мен ықпалын айқындау;
- Билер институтының шынайы тарихи үрдісі барысындағы әлеуметтік
құбылмалылығы мен қоғамдық бейімделу икемделу құбылысын ... ... ... XVIII ... ... ... ... қарым-қатынастардағы рөлін анықтау.
- Билер институтының XVIII ғасырдағы қазақ қоғамындағы ... ... және ... ... ара ... ... ... аталмыш мәселерді шешуге ең ... ... мен ... ... ... ерекшеліктерін талдау
арқылы, оның дәстүрлі әлеуметтік құрылымының біртұтас қоғамдық құбылыс
ретіндегі ерекшеліктерін айқындау, ... ... ... ... ... саяси, әлеуметтік және рухани рөл атқарға билер институтын ... жеке ... ... ретінде қарастыру оның ... шолу ... ... әлеуметтік және идеологиялық
қызметтерін жіктеу, кеңес ... тән ... ... ... ... ... ... қалдығы деп бұқара халыққа
қарсы қойылып келген дәстүрлі қазақ қоғамына тән ... ... ... ... ... және ... сипатына
баға беру арқылы қол жеткізе аламыз.
Мәселенің тарихнамасы. ... ... ... тән ... ... ... дейінгі авторлар болсын қандай да бір
арнайы зерттеу ... ... ... да, ... мәселе
жанама түрде көтерілген еңбектер баршылық. Бұл ретте тарихшылар қазақ
қоғамындағы билер туралы шағын ... да өте ... ... ... ... Шыңғысұлы Уәлихановқа көп борыштар. Қазіргі күні
Ш.Уәлихановтың қазақ қоғамындағы ... ... ... ... бұл мәселені одан әрі зерттеушілер үшін аса маңызды
әдіснамалық негіздеме болып табылады десек ... ... ... ... ... ... ... мәселенің қоғамдық маңызын сол
уақыттың өзінде-ақ ... ... ... ... ... русское
владычество, внесшее много совершенно новых элементов в ... ... ... не ... ... ... на древний
киргизский суд биев, если суд этот мог устоять против неблагоприятных
условий русского законодательства..., ... что он ... ... ... ... ... .
Қазақ даласының Ресей империясының қол астына қарауына
байланысты, XVIII ... ... ... орыс оқымысты шенеуніктері
көптеп келе бастағаны ... XIX ... дала ... ... қазақ халқының арғы-бергі тарихы, шаруашылығы мен әлеуметтік-
саяси хал-ахуалы, ... мен ... ... бірқатар құнды
пайымдаулар қалдырған А.И.Левшин, Н.П.Рычков, Н.И.Гродеков, Д'Андре,
И.А.Козлов, Л.Ф.Баллюзек өз ... ... сол ... ... орыс ... жазбалары қазақ халқының әлеуметтік
және этностық тарихын зерттеумен ... ... ... мен ... еңбектерінің үрдісінде, этнографиялық
мәліметтерді жинақтау мен сипаттаудан аса алмай, ... ... ... ... ған ... Десек те,
аталмыш авторлардың жазбалары қазақтың дәстүрлі материалдық және
рухани мәдениетінің ... ... беру ... ... бір
бағыттамалық құндылыққа ие. Мысалы, қазақтың тұңғыш Ата Заңы іспетті
«Жеті жарғы» ескерткішінің Г.Спаскийден ... ... ... ... ... ... ... би институтының кей кезеңдерде хан
институтынан да үстем түсіп отырғандығын ... ... ... ол шыққан ру немесе тайпаның саны мен күш-қуатына тәуелді деп
көрсету арқылы, ... би ... ... ... ... тығыз байланысты қарастыру қажеттігін негіздейді. Осыған
ұқсас пікірді А.Добросмысловтың да қайталайтыны да бар. Ал ... ... ... ... емес ... билер құзырына
кірмейтінін, оның есесіне «биге тілі тигендердің» ... ... ... жылы ... ... ... жергілікті халықтың әдет-ғұрып
құқығына байланысты материалдар жинаған айрықша тапсырмалар шенеунігі
Д'Андре, Торғай ... ... ... ... ... басқармасы статистика бөлімінің хатшысы И.А.Козлов тәрізді
Ресей әкімшілік өкілдері жазбаларының құндылығы сонда, олар ... би, ... ... өз ... ... ... би
институтының тәжірибелік қырына көңіл аудару арқылы түрлі әлеуметтік
топтардың қоғам өміріндегі орны мен рөлін айқындауға тырысады.
Патшалық ... XIX ... ... ... ... ... жазбаларынан
Билер жөнінде.
▪ Күллі соттау, жазалау немесе ақтау ісін билер жүргізеді. Олар ... ... ел ... ... ... ... ... ақтап, жапа шеккенді жақтап, қылмыскерлерді
қаралағанда, бір ғана күшке бағынады, ол-өзінің ар-ұяты;
... ... ... ... ... да қолы ... ... жүгіндіретін – оның билігінің немесе байлығынаң күші емес,
халық сайлаған адамның ... ... ... ... ... Би деген құрметті атты тек тумысынан ақылды, парасатты, өмірден
көрген – ... мол ... ғана алып жүре ... ... ... соты тек Құранның айтқанымен жүре бермейді. Халықтың
күнделікті ... ... ... ... жатады, оның
бәрін Құранға бағындыру мүмкін емес. Дау – ... ... ... өмір ... ... ... Билер соты ауызша
жүреді, оның ... ...... ... ... ... адамның қайсы тайпа, қай рудан екеніне
қарамай, би мәселесін шеше береді;
❖ Би атағы мұраға қалдырылмайды;
❖ Би ... ... ... қызметін атқарып, кейде сұлтан орнына
билік қыла береді, ол алдына келген адамдардың ... ... ... ... ... құрметі мен сеніменен басқа бидің ерекше құқығы
жоқ, қарапайым адамнан айырмасы – ел ... ... ... би ... ...

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Әдеттік құқық институты ретіндегі билер соты12 бет
1837-1847 жж. кенесары ханның басшылығымен болған көтеріліс10 бет
Абай дәуірі5 бет
Алқа билердің қатысумен сот процесін дамытудың негізгі кезендері және жалпы сипаттамасы72 бет
Аралық соттар: түсінігі, азаматтық юрисдикция жүйесіндегі орны, маңызы, мүмкінділігі, артықшылықтары88 бет
Барымтадан – батыршылдық дәстүрге10 бет
Билер институты44 бет
Билер кеңесінің соттық функциясы15 бет
Билер қызметі16 бет
Кеңестік дәуірде Қазақстан соттарының шешімдерін қайта қарау институттары6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь