Медициналық терминдердің аударылуы

КІРІСПЕ
I тарау Медициналық терминдердің аударылуы
II тарау Медициналық құжаттар және нұсқаулықтар аудармасы.
ІІІ ТАРАУ Медициналық аударманың ерекшеліктері
Қорытынды
ҚОСЫМША
Медициналық аударма бірнеше ғылым саласын қамтитын
кең арналы аударма түрі.
Аударма – қиын да күрделі, жауапты да маңызды, шығармашылық өнердің ең биігі. Талантты аудармашы әрі аударма зерттеушісі К. Чуковский аударманы “биік өнер” деп бағалаған. Өйткені неміс халқының классигі И. Гете пайымдауында “аудармашы еңбегі бүкіл жер шарын біріктіретін, байланыстыратын маңызды істердің бірі болып қалды және қала береді”. Шын мәнінде аударма қалыптасу кезеңінен бастап, бүгінгі күнге дейін адамзаттың арасындағы рухани, мәдени құндылықтарды бір-біріне жеткізуші, халықтар арасындағы байланысты дамытушы, жалғастырушы болып отыр.
Аударма – сан қырлы, дүние, ол – өнер, мамандық, ғылым, шығармашылық іс. Тіл өнері жетіліп, өркендеген сайын аударма да үздіксіз өсе береді. Әр дәуір аударманы жаңа сапалық биікке көтереді, немесе, К.Чуковскийше айтсақ “дәл аударманың қалай жасалғандығы туралы түсінік қалыптасады”. Аудармашыны актерге теңеу бекер емес. Аударма – шығармашылық іс әрі өнер, ол “бәсекелестіктің жоғары түрі, орындаушылықтың бір түрі” (В. Россельс). Чех әдебиет тарихын зерттеушісі әрі аудармашы О. Фишер ХХ ғасырдың басында аударма ғылым мен өнер дәнекерлестігінде қызмет екенін айтады. Олай болса, аудармашы – құрметті мамандық. Өйткені, ол өз ұлтының көркем әдеби шығармаларын екінші бір халықтың рухани игілігіне айналдырумен бірге, сол халықтың үздік туындыларын өз елінің қазынасына қосады. Ағылшын жазушысы әрі сыншысы Илэр Бэлокк “аударма дегеніміз отандық әдебиеттің керемет шығармасы болып қабылдануы тиіс” деп орынды айтқан.
Аудармашыға қажет қасиеттер – терең, жан-жақты білім, ақындық-жазушылық қабілет, үлкен шеберлік, талант, мол тәжірибе, екі немесе көптеген тілдерді жетік меңгеру, кәсіби мамандану және үздіксіз іздену, шығармашылық машықтану, шабыттану, елестету кеңдігі, түйсіну тереңдігі, сезімталдық даралығы, тіл байлығы. Аудармаға құштарлық, қызығушылық, ұлт әдебиеті мен автор шығармасының жауапкершілігін жете түсіну, т.б.
Келесі кезекте, қазіргі таңдағы ең ауқымды аудармалардың бірі медициналық нұсқаулықтардың аудармасына тоқталайын деп едім. Медициналық құжаттарды аудару үшін көптеген медициналық қысқартуларды, аббревиатураларды білу және кәсіби медициналық тілді ұғыну керек. Бұл шарт ағылшын тіліне, орыс,қазақ тілдеріне де қатысты. Баяндау стилінің өзгешелігінде, қабылданған жазба нысанында, қолданылмалы терминологияда, ауруларды жіктеуде, дерт белгілерін атауда және тағы басқа ерекшеліктерде қолданылған сөзбе-сөз аударма мәнсіз болады. Ұтымды аударма жасау үшін, әр сөз орамының мағынасын түсіну, баяндаманың ішкі логикасын бақылау қажетті, түпнұсқамен ықтимал айырмашылықтарды және аудармалы мәтіндегі қателіктер мен жаңыңылыс басылған сөздерді байқай алу керек.
        
        КІРІСПЕ
Аударма – қиын да күрделі, жауапты да маңызды, шығармашылық өнердің ... ... ... әрі ... ... К. ... ... өнер” деп бағалаған. Өйткені ... ... ... И. ... ... еңбегі бүкіл жер ... ... ... істердің бірі болып қалды және қала береді”. Шын
мәнінде аударма қалыптасу кезеңінен бастап, бүгінгі күнге дейін ... ... ... ... ... ... ... байланысты дамытушы, жалғастырушы болып отыр.
Аударма – сан қырлы, дүние, ол – өнер, мамандық, ғылым, ... Тіл ... ... ... ... аударма да үздіксіз өсе береді. ... ... жаңа ... ... ... ... К.Чуковскийше айтсақ
“дәл аударманың қалай жасалғандығы туралы түсінік қалыптасады”. Аудармашыны
актерге ... ... ... ...... іс әрі өнер, ол
“бәсекелестіктің жоғары түрі, орындаушылықтың бір түрі” (В. Россельс). ... ... ... әрі ... О. ... ХХ ... ... ғылым мен өнер дәнекерлестігінде қызмет екенін айтады. Олай болса,
аудармашы – құрметті ... ... ол өз ... ... ... екінші бір халықтың рухани игілігіне айналдырумен бірге, ... ... ... өз ... ... ... ... жазушысы
әрі сыншысы Илэр Бэлокк “аударма дегеніміз отандық әдебиеттің керемет
шығармасы болып қабылдануы тиіс” деп ... ... ... ...... ... білім, ақындық-жазушылық
қабілет, үлкен шеберлік, талант, мол тәжірибе, екі ... ... ... ... ... ... және үздіксіз іздену, шығармашылық
машықтану, шабыттану, елестету ... ... ... ... тіл ... Аудармаға құштарлық, қызығушылық, ұлт әдебиеті мен
автор ... ... жете ... т.б.
Келесі кезекте, қазіргі таңдағы ең ... ... ... ... ... ... деп едім. Медициналық
құжаттарды аудару үшін ... ... ... білу және ... ... ... ұғыну керек. Бұл шарт
ағылшын тіліне, орыс,қазақ тілдеріне де қатысты. ... ... ... ... ... ... ... жіктеуде, дерт белгілерін атауда және тағы басқа ерекшеліктерде
қолданылған сөзбе-сөз аударма мәнсіз болады. ... ... ... ... әр
сөз орамының мағынасын түсіну, баяндаманың ішкі логикасын ... ... ... ... және ... ... ... жаңыңылыс басылған сөздерді байқай алу керек.
Медицина – терең және ... ... сан ... ... мен
салалардан тұратын ғылым. Бұл фармокология да, педиатрия да, стомотология
да, - ұзақ айта беруге ... ... ... кәсіби деңгейде болу
үшін, сала бойынша ... ... ... ... ... ... тілде не жайлы
айтылғанын білмей тұрсақ, өзге тіл диалектіне қалай аудармақшымыз?
Медициналық құжаттарды аудару үшін ... ... ... білу және ... ... ... ұғыну керек. Бұл шарт
ағылшын ... ... ... де ... ... ... қабылданған жазба нысанында, қолданылмалы терминологияда,
ауруларды ... дерт ... ... және тағы ... ... ... аударма мәнсіз болады. Ұтымды аударма жасау үшін, әр
сөз орамының мағынасын түсіну, баяндаманың ішкі логикасын бақылау ... ... ... және ... ... ... жаңыңылыс басылған сөздерді байқай алу керек.
Егер де сіз ... ... болу үшін тек қана ... ... білу қажет
деп ойласаңыз, терең қателесіз. Өйткені аударма әлемі мүлдем әрқилы ... ... пен ... ... ... ... дейін және
т.б. Осы салалардың әрқайсысында өзіндік ерешеліктері бар, ал ең өзектісі -
медициналық аударма нұсқаулықтарының ... ... ... ең ... қай ... ... та ... келген жағдайда аударма ғылыми сипатқа ие болатынымен айрықшаланады.
Өткені медицина – ... және ... ... сан ... ... ... тұратын ғылым. Бұл фармокология да, педиатрия да, ... - ұзақ айта ... ... ... ... кәсіби деңгейде болу
үшін, сала бойынша терең ... ... ... ... Туған тілде не жайлы
айтылғанын білмей тұрсақ, өзге тіл диалектіне ... ... ... ... тағы ... аударма саласы
соншалықты ... ... ... ... ... ... ... аббревиатураларды түбегейлі білуді талап етеді.
Әсіресе бұл, өте сирек кездесетін мыңдаған препараттар ... ... ... ... ... ... фармакология
сферасындағы медициналық аудармаға қатысты.
Келесі ерекшелігіне ... ... ... ... ... ... ... те жатады. Шынында, медицина адамдарды емдеу
үшін, ... ... ... үшін арналған. Кез келген қате ... ... ... ... дәрі ... ... беруде ақпараттың
бүлінуіне әкеп соқтыруы ... ... ... ... ... ал одан әрі ... ұшырауы мүмкін.
Ендігі кезекте,медициналық аударманың ең маңызды ерекшеліетерінің бірі
шапшандылық ... ... ... ... операциялар жүргізу
кезіндегі ауызша аударма туралы сөз қозғалғанда. Бұл жерде аудармашыға ... ... ... ... ... де реакциясы мен
тиянақтылығы операцияның нәтижесіне тура әсер ... ... ... ... ... соға ма, әлде жоқ па ... ... аударма
маманына тәуелді деп сенімділікпен айтуымызға болады.
Медициналық нұсқаулықтар аудармасы ғылыми түрде мазмұндауға арналған
қалыпты сөздер жиынтығы, ... және ... ... жүйесінің бай
қорымен ерекшеленеді (бұған техникалық мәтін, түрлі схемалар мен сызулар
қосылады). ... ... ... мәтінін жазудың қатал
заңдылығы бар. Белгілі бір ... ... ... ... ... бірыңғай стиль қалыптасқан. Мұнда басы артық ... ... ... ... өз ... ... Әр сөз медициналық
мәтінді ... ... ... бағытталады. Медициналық ... ... ... ... ... ... ... күрделі және олар сөз жасау моделі бойынша құрылады. Әр сөздің
деректілігі, ақпараттық мағынасы бар. Ең ... ... жиі ... ... ... ... керек. Мағыналық жақындықтағы сөздер
термин қызметін ауыстыра алмайды. Мұнда терминологияның жалпы ... ... ... ... қолданылады. Ол кейде жалпығылымдық
сипаттау лексикасы деп те аталады. Мысалы “маңызды рөл атқарады”, “маңызды
мәнге ие”, ... ... ... т.б. ... ... ... когнитивті
ақпараттың тығыздық деңгейін арттыратын құралдар ретінде ... ЭКГ – ... ҒТҚ – ... құрал т.б.
Мәтіндегі синтаксистің күрделілігі аудармада ұқыптылықты талап етеді. Ең
бастысы аудармада олардың логикалық ... ... ... байланысын
бұзбау. Сондықтан аударма логикалық жағынан қисынды, тұжырымды, дәлелді
болуы тиіс. Ғылыми мәтін ... ... ... ... тез ... тез ... ... мәтінді логикалық ұйымдастырудың қосымша құралы –
безендіру, көрнекілеу құралдарын тиімді пайдалану, шрифтік жағынан айқындап
көрсету маңызды. Тақырыптың ... әрі ... ... ... ... даралап көрсету, ереже, анықтамалардың, негізі ойлардың
аражігін ажыратып, айқындау, ... ... ... белгілеу. Бұл мәнді де,
бағыныңқы ақпаратты компрессиялық ... ... ... ... ... ... жатады:
- Медициналық құжаттардың аударылуы ... ... ... ... ... ... тұжырымдары,
ауру-сырқау тарихынан көшірмелер, анықтамалар, ауруханалық ... ... ... ... ... Фармацевтикалық құжаттардың аудармасы (Дәрі-дәрмектердің ... және ... ... ... ... құжаттар, медикаменттердің
аннотациялары, дәрілік ... ... ... ... ... өнімдердің сертификаттары, клиникалық зерттеу
мен дәрілік препараттарды сынақтан өткізу қүжаттары)
- Медициналық машина ... мен ... ... қолдану нұсқаулықтарының аудармасы (қолдану жөніндегі
нұсқаулықтар, ... ... ... ... ... ... сайттар
- Медицина жайындағы ғылыми ... ... ... ... соңғы жетістіктер туралы медициналық мәтіндер, медициналық
мақалалар журналдардары, ... ... қоса ... ... ... ... медициналық анықтама кітабына
енгізілген терминдер сонымен қатар ғылыми сипаты бар ... да ... ... Медициналық сақтандыру полистер, дерттік-анатомиялық тұжырымдар.
Медициналық аударма дегеніміз бұл шет ... ... ... кәсіби
медициналық терминологияны керемет білгеннен басқа, ең ... ... пен ... жауапкершілікті , барынша көп назар мен зейін салуды
талап ететін жұмыс. Бұл аударма ... еш ... жол ... ... тіпті бір ғана терминді дәлдіксіз және бір ... ... адам ... өте қайғылы зардап әкелуі мүмкін. Осы
кәсіппен айналысқан аудармашы адам ... ... ... ... ... тиіс. Осыдан басқа, медициналық аударма жасап жатқан
аудармашыға, ... және шет ... ... ... ... арасындағы айырмашылықтарына қатысты белгілі бір
ерекшеліктер жақсы мәлім болу ... ... ... бұл ... біртіндеп орындаған жөн. Яғни,
бүкіл текстіні оқып шығып, одан қиын және ... ... ... ... ... ... мәтіннен белгіленіп алынған ... ... ... ғана ... ... кәсіби сиптта
аударылуы мүмкін.
I тарау
Медициналық терминдердің аударылуы
Термин сөзінің шығу тегі терең. Ежелгі Римде термин сөзі ... ... ... мен ... ... тұратын шекаралық
бағаналар мен тастардың қорғаушысы, күзетушісі ұғымында қолданылды. Бұл
тастар қасиетті саналды. Егер ... бұл ... қол ... ... онда ол қарғысқа ұшырайды деп саналды. «Ғылыми терминдер осыған
ұқсас тастар болып межеленіп бөлінген, қайта ... ... ... – дейді
Б.С. Мейлах.
«Термин – слово или словосочетание, являющиеся названием определенного
понятия какой-нибудь специальной области ... ... ... ... ... сипатталған.
Кәсіби аудармаларда техникалық көп баламалар термин рөлінде көрінеді
(ғылыми, экономикалық,медициналық т.б.). Термин - ойды дәл ... ... ... ең ... сол ... дәл ... ... Ана
тілі негізінде жасалған терминдарді әріптік және терминологиялық ... ... ... ... мәні ... ... үшін ... элементтік мәнінде құралады. ... мән ... ұғым ... ... ... ... және
терминологиялық мәнде сәйкеспесе, бөгде семантикалыққа ... ... ... ... ... арқылы нысаналы негіздегі байланысты
дұрыс бағдарлайды. Дұрыс аударылған термин ұғынуға, қабылдауға ... ... ... ... ... ... ортақ тұжырымына тиянақталсақ, термин – арнайы (ғылыми,
техникалық, әскери, медициналық, ... т.б) ... ... ... ... мен сөз тіркестері. Ғылыми техника, өнер, қоғамдық
өмір саласындағы белгілі түсінікті дәл ... ... мен сөз ... ... ... ... мағыналық қолданысы ... ... ... ... ... ... ... жеке шешіміді
талап етеді, сондай-ақ аударма бірлігі болып табылады. ... ... ... ... терминдер туралы білім жиынтығы. Терминдерді
аудару – ең қиын ... ... ... ... ... ... ... қиын аудармалардың бірі болады). ... табу да ... ... ... етеді. Әдетте терминдер арнайы
ғылыми, техникалық, өндірістік т.б. ... ... ... ... ... және ... ұғымдарды дәл жеткізуге қолданылатын немесе
басқа тілден кіріккен сөздер. Олар ... ... ... дәл ... ... жеткізудегі тілдегі ізденіс ... ... тек қана ... ... ... ... ... соған
баламалы ұлттық, терминология ... оны ... ... дұрыс
пайдалануға дағдыландырады. Ұлттық тілдің бай ... ... жете ... аудармасының сапалы дәрежеде жасалуына ... ... ... сан-салалы ғылым мен ... ... ... Негізгі аудармашылық мақсат терминге дәл, дұрыс
балама табу немесе ... ... ... ... сол ... ... оның мағыналық сипатын түсіндіру. Термин ереже бойынша,
басқа тілде де соған сәйкес терминмен аударылады. ... да ... ... ... ... тек қана ... арналған сәйкес
терминдер тілде жоқ жағдайда жасалады. Дәл және анық семантикалық сипаттағы
бір мағыналы терминдермен бірге ... ... де ... Бір
сыңарлы терминдердің көпмағыналылығы оларды түсіну және аудару ... ал оған ... табу ... алғанда контекст жағдайына
байланысты.
Мысалы:
Дистопия – дистопия (жеке клетканың ... бір ... ... ...... ... ... сустава – балтыр−табан буынының дистросиясы
Чума – оба
Артериальная ладонная глубокая – алақанның терең артериялық доғасы.
Васкуляризация – тамырлану, ... ... ...... (ас ... ...... (ұлтабар мен ет өзегінің қабынуы)
Профилактическая доза – профилактикалық доза
Терминдерді түсіну және аудару қиындығына ... ... ... 3 ... ... болады:
1. Шетелдік өмірдегі реалийді белгілейтін терминдер. Бұл топтағы
терминдерді ... ... ... ... ... ... болуы
мүмкін: ағылшын термині (интернационалдық термин) түріне байланысты қазақша
баламалық түр табу оңай емес.
2. ... ... ... белгілейтін қазақ өміріне қатыссыз
немесе жалпыға бірдей қазақ (орыс) ... ... ... ... ... ... ... қазақ болмысында
қолданылмайтын, жалпыға бірдей қазақ терминологиялық ... ... ... ... ... ... ... жүргізіледі.
а) ағылшындық терминді сипаттау;
б) сөзбе-сөз аудару;
в) жекелеген немесе толық ... ... ...... ... ... ... яғни әріптік қабылдау
түрінде жеткізуге арналған аудармашылық тәсіл);
г) бір ... ... ... тілде) жазылған мәтінде басқа
алфавиттік жүйедегі (аударма тіліндегі) құралдармен беру.
4. Шетелдік ... ... ... ... ... ... және сөзбе-сөз аудармасы. д) Мәтінді жеткізу тәсілінде
дыбысталуын анағұрлым дәл жеткізуге ұмтылу үшін ... тілі ... ... ... дыбысталуын (жекелеген есімдерді, георграфиялық
атауларды, ғылыми терминдерді) орыс ... ... ... е)
транскрибиробания және аударма. Осындай терминдерді аудару ... ... ... ... кейде шетел терминдеріне орыс
материалдарынан ... ... ... ... Мұндай тәсіл мүлдем
дұрыс емес, бірішіден, шетелдік болмыс реалиінің қызметі жойылып кетеді,
екіншіден қателерінің орын алу ... бұл ... тек қана ... сипаттайтын ұғымды беруі мүмкін, сондықтан ... ... ... ... болмайды. Тағы бір қате аудармаға
сәйкес емес тәсіл таңдаудан, жоғарыда аталған топтардың біріне терминді
қате ... ... тағы бір ... сөзбе-сөздік, яғни шет елдік термин немесе
оның орыс ... ... ... ... ... ... ... сөзбе-
сөз аударма жасау.
Аударма кезіндегі бір жай аталған контексте терминнің шынайы ... ... ... ... ... ... дұрыс түсіну мен аудару
тілді жақсы білумен бірге, шетелдік және орыс, қазақ болмысының ... ... ... ... жөні осы екен деп, оның ... ... ... шамалы. Филология ғылымдарының докторы, профессор Ш. Құрманбайұлы «тіл
термин сөздер арқылы көбірек жаңарады», – ... ой ... ...... ... дамып, жетілуін айқындап отырады. Терминді
қажетті жерінде ғана қолдану пайдалы. Бұл жөнінде А.Байтұрсыновтың ... ... ... «Біз ... ... ... жаңа ауызы тиген жұрт өз
тілінде жоқ деп, мәдени ... ... даяр ... алғыштап, ана
тілі мен жат тілдің сөздерін араластыра-араластыра, ақырында қайда кеткенін
білмей, айрылып қалуы ықтимал. ... ... ... ... ... ... ... тіліне аударғанда пән сөздердің
даярлығына қызықпай, ана тілімізден қарастырып сөз ... ... да ... орыс ... ... ... сипаттама жасап,
оның мағынасын ашып, ... ... ... сай ...... ... ... Термин – жалпыға бірдей баршаға ортақ,
түсінікті сипатта жасалуы тиіс. Өкінішке орай, бәрімізге ... ... ... орыс ... ... ... жасалған, бір-біріне
ұқсаған, мағыналық жағынан жақындап кеткен, қарапайым халықты шатыстыратын
баламалар да жоқ ... Бұл ... ... ... тіл ... Ә. ... Сыздықова, Ө. Айтбаев, Ш. Құрманбайұлы т.б. ... ... ... аударуда да дәлдік, қысқалық, жүйелілік сақталуы шарт. Ең бастысы
баламасы түсініксіз, ұғымға ауыр болмауы ... ... ... ... ... ... тіл мен әдебиеттің
өзіндік ерекшелігін ... ... ... ұлттық тілді «бұзу» себептері
деп атады. Таза, мінсіз, бұзылмаған тіл ... ... ... бейнелеуге көмектеседі. Оның айтуынша мейлі ол тіл жұтаң әрі ... ... өзі ... ... ... ... ... Аударма тілінің
мәселелері әр кезде қызу талқыланып келеді. Әсіресе ұлттық тіл «түрленген
тұста», қоғам өз тілінің бейнелеу ... ... ... көрінді.
1-Петр патша реформасынан кейін Ресейде көптеген шетелдік сөздер кең
қолданысқа енді. Өйткені, аударма ісінің ... ... ... орыс ... кеткен бөгде сөздерден арылтуға М.В. Ломоносов, В.К.Тредиаковский,
А.П. Сумароков ... ... А.С. ... өзі де ... аударма және
еліктеу арқылы енген шетелдік сөздердің, әсіресе француз ... ... ... ... орыс сөз ... өркендетуді тежейтінін
айтты. Н. Гальдің «Слова живое и мертвое» кітабында исланд халқының туған
тіліне сүйіспеншілігі мен қызығушылығының зор ... ... ... ... елде шет ... ... ... туралы кезінде ... ... ... (тілді кірме сөздерден арылтып олардың орнына
дұрыс-бұрыстығына ... ана ... ... қолдануға әуестену) қатаң
сақталынды. Автор Н.Беркованың айтуынша: «Исландияда шет елдік сөздер жоқ
деуге де болады, ... ... ... ... ... ... тіл ... ауыстырылады». Мұның өзі аударманың сөздік
қорды байыту, ұлттық тілді ... ... ... дегенімен де, тілдің
бар құндылығын тиімді пайдалана білу мүмкіндігін айғақтайды. ... ... ... озық ... ... талғамсыз, таңдаусыз жат
сөздерді, терминдерді тықпалай беруден сақтандыру.
Медициналық ... ... ... ... ... ... осы ... қызмет ететін аудармашыларға анатомияны
игере бастаған алғашқы күндерден ... ... ... ... қажет болады. Аудармада үш ... ... ... ... ... отырып, қазақ сөздері ішінен
лайықты балама сөз табу жұмысында белгілі қиындықтар ... ... ... анатомияның барлық бөлімдері немесе барлық ... ... ... ... ... мен ... жолы ... үшін жалпы терминологияны аударғанда, қазақ тілінің баламаларға
бай екені анықталады.
Мысалы:
«гребень» (латынша - crista) деген ... ... ... ... ... болады: қыр арқа, жота, жал;
«вырезка» (іncisnra) – тілік, кетік, ... ... (limbus) ... шет, ернеу;
«канатик» (funiculus) – арқан, жіп, шылбыр;
«связка» (ligamentum) – жалғама, байлам;
«губчатый» (spongiosus) – кеуекті, кемікті, деп ... ... ... ... ... бір ... қазақ
тілінде белгілеу үшін бірнеше термин – ... ... ... кость» (humerus) – тоқпан жілік, иық сүйек;
«Решетчатая кость» (os ...... ... ... ... (tibia) – асықты жілік, үлкен жілік;
«Крестец» (os sacrum) – сегізкөз,жая;
«Бедренная кость» (femur) – ... ... сан ... ... (os occipitale) – қарақұс, шүйде сүйек. Іш ... ... ... (caecum) деген терминдерді қазақша соқыр ішек, тұйық ішек,
бүйен деп ... ... ... ... tenue) – ащы ... ... ішек деп ... анатомиялық құрылымдарды белгілеу кезінде байқалатын қазақ
тілі терминдерінің байлығы, ... ... ... мал ... Бұл ... жаңа ... жасауда өз орындарын тапты.
Алайда нерв, қан тамырлары жүйелері мен сезім мүшелері ... ... орыс ... ... құру ... ... латыншадан транскрипциялауға ... тура ... Орыс ... ... (латынша fascia)» қазақ терминологиясы бойынша – фасция; «Формайия»
(formatio) – ... ... ... (lympha) – ... ...... (parenchyma) – паренхима;
«Нефрон» (nephron) – нефрон;
«Строма» (stroma) – сторома;
«Эпифиз» (epipysis) – эпифиз;
«Конус» (conus) - конус;
«Пронатор» (pronator) – пронатор;
«Нейрон» (neuron) – ... (polus) – ... және ... анатомиялық номенклатураны құрудың жауапты редакторы,
белгілі совет анатомы С.С. ... (1987) ... ...... ... жасау кезінде «бүгінгі ... және ... ... атап өту мүмкін
емес». Ол тілді дамытудың мүмкін жолдарының бірі осы ... ... ... деп ... С.С. Михайлов, В. Даль өзінің атақты сөздігін
«Тірі ұлы орыс тілінің түсіндірме ... деп ... ... Тіл ... да дами ... ол ... да ... анатомиялық номенклатурасында латын терминдерінің орысша баламалары
бола тұра, латынданған түрінде жиі берілетін жағдайлар кездеседі.
Diafragma – грудобрюшная переграда – диафрагма;
Trachea – дыхательное ............... ...... осындай жағдайларды, дүрыс және дәл түсіну ... ... ... ... де оның ... орыс ... ... латынданған терминдерді қойдым. Менің пікірімше,
бұл әдіс қазақ тілінің мүмкіндігін ... оны ... ... жақындатады, сонымен қатар, әр тілдерге сіңіп кеткен
терминдерді бір жүйеге ... ... ... ... ... – жалпақ сіңір, апроневроз.
Diafragma – көк ет, диафрагма.
Trachea – кеңірдек, трахея.
Acinus – ұлпашық, ацинус.
Pericardium – жүрекқап, перикард.
Sphincter – ... ...... ... ... – қолқа, аорта.
Ampula – кеңдеужер, ампула.
Membrana – қабыршақ, мембрана.
Lacuna – шұңқырша, ... ... ... ... ... ... тарихына
тоқтала кету керек. Жалпы өмірдегі және оның ішіндегі анатомия ... ... ... ... ... ... ... да біртіндеп,
баяу және ретсіз түрде дамып, ... сол ... де, ол ... ... ... ... ... әр елдің өз дәстүрлері
қалыптасты, сондықтан да, кейбір мүшелер әр жерде әр түрлі аталып ... ... ... ... ... рет ашып немесе алғаш рет
зерттеген ғалымдардың ... ... ... ... ... ... елде әртүрлі ғалымдарға таңылып жүрді.
Германия анатомиялық қоғамының 1887 жылы өткен бірінші ... ... ... анатомдары кіретін комиссия құрылды, ол комиссия
шетелдік басқа да көрнекті ғалымдардың ... ... ... ... ... Бұл ... ... анатомиялық қоғамының
1985 жылы Базельде өткен конгресінде бекітілді. Тізім ... ... (B. N. A. – Basler Nomina ... ... ... ... бұл номенклатура анатомдар арасында баяу ... ал ... ... ... ... десе де болады.
Көптеген анатомдарға, B. N. A. – ны түзетіп, толықтыру ... ... ... ... Германия анатомиялық қоғамының 1935 жылы Иенде өткен
сьезі, анатомиялық терминдердің жаңа тізімін қабылдады. Бұл ... ... – Иен ... ... (I. N. A. – Ienar Nomina
Anatomica) деген атпен енді. ... 1950 ... ... ... ... ... ... (I. A. N. C. –
International Anatomical Nomenclatura Comitet) бекітілді.
1955 жылы ... ... I. A. N. C. ... ... ... ... (P. N. A.) деп аталған анатомия терминдерінің
жаңа тізімі бекітілді. Егер ... B. N. A. ... 5 600 ... ... ... номенклатурасы 200-ден аса жаңа терминдер енгізді
де, Базель номенклатурасына ... 4 286 ... ... ... ... ... одан әрі ... берді.
Анатомдардың 1965 жылы Висбаденде өткен VIII ... ... ... ... аса ... мен ... ... қоса, P. N. A.-ға сәйкес келетін ұлттық анатомиялық ... ... ... орыс ... құру ... қысқаша
тоқталып өтелік.
Голландиялық хирург және анатом Готфирд Бидлооның 1685 жылы ... ... ... ... ... атты ... белгісіз бір
аудармашы орыс тіліне аударады. Осы аудармаға арналған «Белгісіз ғылыми
ерлік» ... ... Н. А. ... мен А. Н. ... бұл ... ... ... ... ... деп атап ... денесінің әртүрлі анатомиялық құрылымдарын орыс тілінде белгілеу
мүмкіндіктерін көрсетіп, орыс ... ... ... үшін
негіз болған Г. Бидлооның жүйелі оқу құралы – «Адам денесінің анатомиясы»
соңғы уақытта ... ... ... ... ... ... ... ғылыми практикалық медицинада,
тіпті анатомия оқулықтарында ретсіз және қалай болса солай ... ... ... ... ... ... ... латын анатомиялық
терминдері, тіпті Иен терминдері) кездесе беретін. ... ... ... ... ... жаңа ... ... жол берді.
КСРО Денсаулық сақтау министрлігінің медициналық Ғылыми Кеңесі 31/1,
1959 жылғы қаулысында медицина институтында, журнал ... P. ... ... байланысты ретке келтірілген орыс ... ... ... деп ... ... рет P. N. A. ... келетін орыс анатомиялық терминдерінің ресми тізімін құрастыруға,
КСРО медицина ғылымдары академиясының академигі Д. А. ... пен ... Н. ... әрекет етті (Халықаралық анатомиялық номенклатура, М.,
«Медицина», 1970).
Парижде, 1955 жылы ... ... ... бірінші
советтік басылымының алғысөзінде, осы номенклатура туралы Д. А. ... ... ... ... рет ... дәрежеде ресми түрде
мойындалған латын анатомиялық терминдерінің ... ... ... ... латын тілі бұрынғыдай халықаралық тіл болып ... ... да бұл ... өте ... ... ... ... совет анатомдарының жақын арадағы ... ... ... ... ... ... Бұл ... Н. А. Шеин, Н. М.
Максиаович-Амбодик, Е. О. ... Г. А. ... Н. И. ... Н. А.
Карузин және басқа орыс ғалымдары көп еңбек еткен. Р. И. А.- дағы ... ... дәл ... көптеген оқымыстылар ат салысқан» - деп
жазды.
Бұл бүкілодақтық анатомдар, ... және ... ... ... 1956 жылы ... ... пленумы, анатомдардың Y1
Халықаралық конгресінің 1955 ... ... ... Nomina Anatomica
тізімін мақұлдауға ұсынды. Алайда бұл ... ... ... тап
болды. Анантомдар, гистологтар және эмбриологтардың Бүкілодақтық ғылыми
қоғамы басқармасының президиумы 1972 жылы осы ... ... 1974 ... ... ... YIII ... ... талқылау үшін орыс
анатомиялық номенклатурасының жобасын дайындау туралы шешім қабылдады. КСРО
Денсаулық сақтау министрлігінің 1972 жылы 27 шілдедегі №503 ... ... ... ... номенклатурасын өңдеу үшіп профессор С. С.
Михайловтың басшылығымен ... ... ... 17 ... бар комиссия құрылды.
Кеңестік номенклатуралық комиссия Халықаралық анатомиялық комитет (J.
A. N. C.) ... ... ... ... ... ... ... тұратын ереже қабылдады. КСРО ... ... ... жанындағы Бас терминологиялық бұл ережені бекітті.
Номенклатуралық комиссия дайындаған жобаның бірінші ... ... және ... ... ... ... барлық
бөлімдеріне, КСРО Денсаулық сақтау министрлігі мен КСРО Медицина ... ... ... ... ... медициналық
энциклопедия редакциясына және Бас терминологиялық комиссияға талқылауға
жіберілді. Талқылауда ... ... ... мен ... ... орыс ... ресми тізімі номенклатурасының төртінші
басылымы С. С. Михайловтың редакциялауымен ... ... ... ... ... (1975 ж.) ... ... конгресіне
енгізілген өзгертулер ескерілді, осыған орай, латын тексті Халықаралық
анатомиялық номенклатурасының ... ... Nomina ... ... Congress of ... at (August 1975. ...... бойынша беріледі.
Орыс анатомиялық номенклатурасын ... ... ... ... ... ... ... эквиваленттерінің
ресми тізімінен) – деп аталатын С. С. Михайлоытың ... ... (1980, 1986) алғы ... ... Бұл қағидалар қазақ
анатомиялық терминдерін құру кезінде негізге алынды, ... ... ... ... Орыс ... ... мағынасы бойынша мүмкіндігінше ресми латын
терминдеріне жақын болуы керек. Алайда сөздің шығу тегін ... ... ... болмауы керек. Сондықтан терминдерді сөзбе сөз
аударып, анатомиялық құрылымдардың ... ... жол ... ... ... ... яғни ... есімдерімен аталған
анатомиялық құрылымдар аттары, клиникалық терминдердің ... ... ... жағдайда ғана орыс анатомиялық номенклатурасында
синонимлер ... ... ... ... қуысы» – «Гайморит»,
«Евстахи түтігі» – «евстахиит» және т.б.)
3. Шет тілден алынған, ... ... ... ... келетін
медицинада кеңінен пайдаланатын кірме сөздердің де ... ... ... ... ... және т.б.) ... ... керек.
4. Шет тілдік терминдердің орыс тілінде қолданылатын қанағаттанарлық ... ... жоқ ... ... ... транскрипциясы
пайдаланылуы керек (мысалы, гипокамп, таламус, гипоталамус т.б.), сонымен
қатар, егер шет тіл ... ... ... таралған болса, олардың
орыс тіліндегі транскрипциясын қолданған дұрыс.
5. Мүмкіндігінше белгілі бір латын сөзін аударғанда, оның орысша ... ... ... ... ... ... ... аудармасына да тоқтала кетейік:
Болашақ дәрігер қай жерде білім алса да- ... ... ... ... ... ... бір матермалдардан, берілген
зерттеулерден, теориялар мен ашылулардан тұрады. Бүгінгі таңда медициналық
аударма жасайтын ... ... ... ... бұл ... ... молшылығы, мемлекеттік тіліміздегі және шет тілдеріндегі
анықтамалар мен энциклопедиялар бұл- аудармашылардың шынайы жетістіктері.
Медициналық әдебиеттің аудармасы - өте көп еңбек ... ... ... ... қоса ... ... пен ... ететін жұмыс қой.
Кез келген медициналық әдебиеттің аудармасы (ағылшын тіліне және сол
тілден қазақшаға) берілген ... және оның ... ... де ... ... болуы дегенді білдіреді. Бұл - тек ... ... ... ұйқас нұсқасын аудармалы тілде жатқа біліп, есте сақтайтын нағыз
энциклопедиялық ақпарат. Медициналық әдебиеттің аудармасы ... ... - ... ... ... мен атаулардаң шексіз көптігі.
Сыншыл көпшіліктің сынағынан өтетін құжаттамаларда қателесу ... және ... ... жіберу мүлдем кешірімсіз.
Өйткені сауаттылық дегеніміз - өзін сыйлайтын кез ... ... ... ... ... аудармасы материалдық
объектіге, әдістемелік оқу құралына айналар алдында – ол мыңдаған ... ... ... Сол ... ... ... аудалмасы көптеген
құрамдас бөліктерден тұрады және соншалықты көп қырлы, тіпті лингвисттің
өзінен әмбебап маман ... ... ... ... мен ... бір
мезгілде жасайды.
Перевод выписки истории болезни
Қазір еліміздің азаматтарының ... шет ... ... Міне ... ... ... ... қажет болуы мүмкін. Мысалға,
сараптамалар нәтижесі қолыңызда болса,шет мемлекеттің емханаларында
анализдерді қайта тапсырудың қажеті жоқ. Бірақ, олар өз туған тіліңізде
жазылған болса? ... ... ... ... шеше ... және
бірталай процедуралардан қайта өту қажеттігінен босатады. Осыдан басқа,
пайдалы емдеу жасау үшін, сіздің дәрігеріңізге ауру тарихы қажет болады.
Бұл жағдайда тағы медициналық ... ... ... ... 7 ... 2009г.
Практика диагностики и лечения за границей у россиян появилась давно, но
быстрыми темпами развиваться ... ... в ... ... ... ведь в ... ... большинство зарубежных клиник были
недоступны по политическим причинам, в годы ...... ... а к ... ... ... ... в Европе и прочих ... не ... уже ... ... единственным барьером остается
– язык.
И собираясь на лечения за границу, любому ... ... ... выписки истории болезни. С ... ... эта ... ... ... и ... даже ... и рутинной, но грамотный
перевод ... ... ... ... ... не то, что не ... ... английским, но даже далеко не каждый переводчик.
Ведь перевод выписки истории болезни с английского языка и на него ... ... в ... ... переводов, и заниматься им должен только
профессионал. По ... ... ... ... представляет собой свод
сведений из медицинской карты. Это и ... ... и ... ... ... лечение и перечень применяемых препаратов. Поэтому
перевод выписки истории болезни требует ... ... ... ... – любой ее сферы от урологии или гинекологии, вплоть до ... и т.д. А ведь ... из них ... свою ... ... ... ... и аббревиатур.
Вот почему, планируя доверить свое здоровье в руки западных специалистов,
стоит ... ... и о ... ... ... ... ... выписки истории болезни. И чтобы по ... ... ... перевод выписки истории болезни, диагноз
больного не стал ... ...... ... ... ... перевода.
Обращайтесь!
II тарау
Медициналық құжаттар және нұсқаулықтар аудармасы.
Медициналық аппаратура нұсқаулықтарының аудармасы техникалық аударма
саласына тікелей қатысты деуге болады. Сол себептен техникалық аударма
саласына ... ... ... ... ... ... құралдар,
аппаратураларды пайдалану жөніндегі нұсқаулықтардың аудармасында ескерілуі
абзал. Яғни бұлардың аудармасы ғылыми техникалық аударма теориясына
негізделуі жөн.
Медициналық машина ... ... ... ... ... нұсқаулықтардың аудармасы аса күрделі, ... ... ... ... ғана ... ... іс. Мұндай
аударма мәтіндерін шет тілінен немесе орыс тілінен аударғанда қазақ ... ... ... әрі ... дәл ... ... ... аударма түрін жасау үшін аудармашының алдымен ғылыми-
техникалық ақпараттан хабардар болуы тиіс.
Ғылыми- техникалық ақпарат үш ағымға ... ... ... ... ... түрі, қалай болғанда
да ол ғылым мен техника саласындағы жаңа дүниенің бәрі ... және оның ... ... ... ... ... ... алмасу үшін арнайы тағайындалған
мерзімдік кезең, мәселен, салалық ... ... ... және ... салалық ғылыми-техникалық
журналдар, арнайы сипаттағы пікірталастық өзекті мәселе көтерген
және есептік мақалалар, ... ... ... көрсеткіштер, өнертапқыштық және өндіріс
өнімдерінің заттары, ... ... сала ... ... мен ... ... ... Әртүрлі мерзімдік және мерзімдік емес басылымдар және басқа да
ғылыми-техникалық алмасу үшін арнайы бекітілмеген, ... ... ... түрде пайдалана беруге болатын ақпарат көздері:
мысалы арнайы ... мен ... ... ... ... ... және сол тектес арнайы
ақпараттық көздер.
Аударманың бұл түрі материалды анық, – үлкен терминология қолданылуымен
және дәл ... ... ... де образдылық, эмоциональдық,
бейнелеу, көркемдеу құралдарының ... ... ... ... ... ... ... табуы аудармашыдан тек
қана терминологияны өте жақсы ... ... ... ... ... ... екі ... лингвистикасын, тілдік құрылымын жақсы білуді
талап етеді. Оларды орынды, дұрыс ... білу ... ... де
қатысты. Мұндағы айрықша маңызға ие болатын белгілі бір тілдегі сәйкесетін
реалилер мен ... ... ... ... ... мен ... ... орны бөлек.
Арнайы аударма жанрының бір түрі ретінде ғылыми және ... ... ... ... ... етеді. тақырыптар қатаң
түпнұсқалық жүйеде жасалады.
Медициналық нұсқаулықтардың аудармасы арнайы қызметтік әдістемелермен
жүзеге ... ... ... әдебиет аудармасынан айырмашылығы
дәлдігімен, ... ... ... ... ... ... ... жиі қолдана отырып,
өзінің мағынасы жағынан «ғылыми-техникалық аударма» терминімен ... ... ... ... ... ... мазмұндауға
арналған қалыпты сөздер жиынтығы, ережелер және қосымша ... ... ... ... ... техникалық мәтін, түрлі схемалар мен
сызулар қосылады). ... ... ... аударма мәтінін
жазудың қатал заңдылығы бар. ... бір ... ... ... ... сөздер, бірыңғай стиль қалыптасқан. Мұнда
басы ... сөз жоқ. ... ... кірпіштей өз орнында тұрады. Әр ... ... ... сипаттау, талдау түсіндіруге бағытталады.
Ғылыми мәтін ... ... ... жеткізуге арналған.
Мұндағы сөйлемдер құрылымы күрделі және олар сөз ... ... ... Әр ... ... ақпараттық мағынасы бар. Ең бастысы
терминдер жиі кездеседі. Терминдерді сәйкес баламалармен ... ... ... ... ... қызметін ауыстыра алмайды. Мұнда
терминологияның жалпы ғылыми қабатын құрайтын ... ... Ол ... ... ... ... деп те аталады.
Зерттеуші И. Алекссева анықтауынша негізгі ерекшеліктері: 1) эмоциональдық
бояудан ... 2) ... ... жазба әдеби норманың бейтарап
нұсқасына жатқызылуы; 3) стилистикалық тепе-теңдіктегі ... ... ... ... рөл ... ... ... ие”, “маңызды сипат
алады” т.б. синонимдік орамдар. Мұнда когнитивті ақпараттың тығыздық
деңгейін ... ... ... ... ... ЭКГ ... ҒТҚ – ғылыми-техникалық құрал т.б. Мәтіндегі
синтаксистің күрделілігі ... ... ... ... Ең ... ... логикалық құрылымы жағынан тұтастығын, байланысын бұзбау.
Сондықтан аударма логикалық жағынан қисынды, тұжырымды, дәлелді болуы тиіс.
Ғылыми ... ... ... ... ... тез ... Ойға ... мәтінді логикалық ұйымдастырудың қосымша құралы – безендіру,
көрнекілеу құралдарын тиімді пайдалану, шрифтік ... ... ... ... ... әрі көлемді әріптермен ... ... ... ... ... анықтамалардың, негізі ойлардың
аражігін ажыратып, айқындау, кейде басқа түспен белгілеу. Бұл ... ... ... ... ... ... ... көрнекілеу
саналады.
Медициналық нұсқаулықтардың аудармасында аударма аталған тіл ... ... ... ... ... үшін жалпы мәтінде не айтылғанын түсінуден
бөлек, мәтін бірліктерінде, жекелеген сөз мағынасына ... ... ... ... ... ... ... аталған сөзді және оның
басқа да сөз бірліктерімен және тура бір ... ... ... талдау жолымен дәл анықтауды талап етеді. Дұрыс нұсқасын
таңдау шет тілді жетік білумен байланысты тілдегі ... ... ... ... сай сөз табу қажеттілігі зор. Бұл жанр ... ... ... ... ... да бір ... ... жол
бергізбейді. Аударма кезінде сөйлемді құрастыру ... ойды ... да ... ... ... ... ... мағына бұзылмас үшін сөйлемдерді
жеке бөліктерге бөліп жіберуден сақтану керек. Не болмаса жеке ... ... ... ... ... ... біртұтас жасауға
келмейді. Мәтін жүйелі, мақсатты ойға құрылғандықтан, ... ... ... ... ... стилі ықшамды, жинақы әрі нақты да
дәл болуы шарт.
Медициналық нұсқаулықтарды аудару – бұл ... ... ... ... мәтіннің сипатын, негізін, мәнін түсіну шығады. Сонымен ... ... ... ... ... ... сәйкес білім
меңгерудің маңызы ерекше зор. Әсіресе, қай салада ... ... ... ... айрықша нұсқау жасалады. Сипаттамалық
аударма қазақ тілінде аталған термин сөздің ... жоқ ... ... ... ... кіріспес бұрын, аталған мамандық ... ... үшін ... ... ... ... алу ... Бұл
үшін сондай бір салада қызмет істеп, біраз тәжірибе ... алу ... ... ... ... ... ... маманмен ақылдасу
жөн. Аударманың өзіне қатысты талабына келсек, ол ойды ... ... ... ... ... ғана ... ... әрі түсініксіздіктен аулақ болуы керек. Медициналық машина
жабдықтары ... ... ... ... ... аудармасы аудармада көрнекі сипат алуы тиіс. Барлық
ағылшындық, ... ... орыс ... метрикалық баламамен
есептеліп шығуы қажет.
Медициналық машина жабдықтары немесе ... ... ... ... ... ... адам жасай
алмайды. Ондай аударма жасау тапсырылған жағдайда, сол саланың мамандарының
ақыл-кеңесіне сүйенуге тура ... ... ... ... табу
қиын. Өйткені, технологиялық жабдықтардың, ақпараттардың әрбір бөлігінің
атауы бар. ... ол ... ... ... Әрине кейбір
жағдайда түсініктеме беру артық болмайды.
Медициналық нұсқаулықтардың ... ... ... ... ... жете танысуды, сол салаға мамандануды, ... ... ... ... ... ... ... көмекшісі
– ғылыми-техникалық және медициналық сөздіктер.
Медициналық нұсқаулықтардың аудармасы техникалық аударма саласына
қатысы бар деуге болады. Сол ... ... ... ... ... медициналық машина жабдықтары немесе құралдар, аппаратураларды
пайдалану жөніндегі нұсқаулықтардың аудармасында ескерілуі абзал.
Медициналық ... ... мен ... ... ... ... ... (қолдану жөніндегі
нұсқаулықтар, сертификаттар, каталогтар, патенттер (иеқұжат), лицензиялар)
біршама техникалық аудармамен байланысы бар. Яғни бұлардың аудармасы ... ... ... ... жөн. Әр ... ... ... стилі, термині, мәтіндік құрылымы бар. Бұл ... ... ... те ... ... тек ... ... біліміне,
тәжірибесіне сүйенген дұрыс. Бұндай мәтіндер ... ... ... құрылымға ие, сөздің бірыңғай орамдары, біркелкі ... ... ... көп ... ... ... еткендіктен,
бұған білікті кәсіби маман ретінде бейімделген жөн.
Бұл салада ... ... ... ... ... ... да ... Ең бастысы ғылыми мәтін когнитивті ақпаратты ... ... ... ... жеткізу мәні ерекше. Көбінесе
термин сол күйінде алынады, егерде бір ... ... ... ... Екі ... ... ... баламалардың маңызды бөлігі сақталады.
Терминге жаңа балама табу – ... ... ... ... терминкомы
бекіткен баламалар қолданылады. Терминдерді ... ... ... ... жол жоқ. ... ... ... артық сөз
қолдану қателікке әкеп соғады. Қысқарған сөздердің мағынасын ... ... ... ... ... жазу артық болмайды. Медициналық
мәтіннің коммуникативтік міндеті білімнің белгілі бір саласына сай ... ... ... ... ... зерттеу, монографияның
жалпы мазмұнымен терең танысуы, оны ... ...... ... ... аудармаға ұдайы ізденіс, психологиялық, кәсіби әзірлік керек.
Медициналық кұжаттардың қолданылу аясы.
Фармацевтикалық серіктестіктерде: біріншіден, Қазақстанда дәрі дәрмектердің
нарығы халықаралық ... ... ... ... ... тіркеуден өтеді. әдеттегідей дәрілердің құжаттарының түпнұсқасы
ағылшын тілінде (немесе басқа тілде) берілген, осылайша ... ... ... ... ... ... аудармаға жатады. Түпнұсқаны
қаншалықты тез және сапалы аударылғанына айлап өтетін ... ... ... болады.
Емханаларда: қазіргі таңда медициналық құжаттардың барлығы қазақ тіліне
аударылып ... ... ... талаптарын қанағаттандырмайды. Өйткені әлі
де дұрыс терминология қалыптаспаған және аудармашылар шеберлігі
жеткіліксіз, жұмыстары шала. Сол себепті ... ... ... ... үшін көптеген білікті мамандар қажет.
Контрактті зерттеу орталықтарында: екіншіден, Қзақстанға шет мемлекеттерден
клиникалық зерттеу жұмыстар келеді. Бұл жағдайда ... ... ... ... ... сөз ... отыр. Яғни , медициналық баптардың
нақты аудармасы өте маңызды.
Бұқара халық арасында: үшіншіден, отандастарымыз шет елдерге емделуге
айтарлықтай жиі баратыны маңызды ... ... ... ... ... және ... ... шет тілде жазған
тұжырымдары аударылады.
Дүние жүзінде ғылым жағдайы соншалық, тіпті болашағымызға қажетті және
қызықты ... ... ... ... ... ... салдарынан ағылшын тіліне медициналық аударма бұл таңда үлкен
сұранысқа ие болып отыр және аударма қызметін көрсететін көптеген
агенттіліктер ашылып ... ... ... ... ... ... қамтиды, ал медициналық мәтіндердің аудармасы тек қана дәрігерлерге
ғана емес және де ғылыми мамандардарға қызықты.
Адам өмірінде ... да бір ... ... ... сәті түседі. Шет
мемлекетке емделуге барады ма, әлде ... ... жаза ма, ... да ... ... жүргізе ме - әрқашан қойылатын шарт бір: ... ... ... болу ... Міне сол ... ... медициналық аударма бюроларын көбейту керек, және ... ... ... ... ... Осы ... ... өзі араласса жөн ... еді. ... ... ... жұмыс істейтін медициналық аудармашыларға,
қызметіне байланысты, мемлекетіміз жарыстар жүргізсе, ... ... мен ... ... ... ... ... туып, көптеген жас аудармашылар қатысып, бәсекелестік туғызады.
Нәтижесінде, аудармашылар көбейіп, ... ... ... осы ... ... ... ... тәжірибе молаяр еді. Бұған қоса, ең
маңыздысы, медициналық аудармашыларға жұмыс ... ... ... ... Бұл ... ... тіпті сөз
бұрмаларының сауатты талқылауына дәрігердің ... ... Бұл ... ... ... – тиімді шешім болады. Нақ осында
жоғарғы ... ... ... ... ... ... ... аударма агенттіліктері мүлдем әртүрлі
медициналық ... ... ... көрсетеді: ортопедия, педиятрия,
кардиология, урология т.б. Және де ... ... ... ... ... ... бегіленген
препараттар, олардың қолданылуға қарсы жағдайлары және жанама әсерлері т.б.
құжаттардың аударуына тапсырыс беруге болады.
Медициналық аударма ... ... ... ... ... әр ... әр сөз тіркесіне, әр сөйлемінеге ерекше
назар бөліп аударады, өйткені кейннен қолдану жетістігі оларға ... ... ... шет ... мамандармен кеңес
жүргізгенде (әсіресе ... ... аса ... роль ... ... тұра сөз ... есту және түсіну тіпті ағылшын тілін меңгерген
адамға өте ... ... оның ... ... ... дейін кәсіби лексикаға
толы медициналық аударма жайында сөз жүрсе.
Сол себептен, медициналық аударма жасау үшін ... ... ... ету ... назар аудару жөн, бұл медицинада басты рөл ... пе. Ал ... ... ... бет бұрсақ, «біздің
денсаудығымыз» сенімді қолда екендігіне күмәнданбауымыз болады.
Қайталап кетейін, медициналық құжаттар аудармасына ... ... ... ... ... ... ... қорытындылары, эпикриздер, мамандардың тұжырымдары, ауру-
сырқау тарихынан көшірмелер, анықтамалар, ... ... ... ... ... хаттамасы)
-Фармацевтикалық құжаттардың аудармасы (Дәрі-дәрмектердің сапалылығын
бақылау және оларды тіркеу жайындағы нормативті құжаттар, ... ... ... ... ... ... өнімдердің сертификаттары, клиникалық зерттеу
мен дәрілік препараттарды сынақтан өткізу қүжаттары)
-Медициналық машина жабдықтары мен саймандарды, құралдарды, ... ... ... ... ... ... каталогтар, патенттер (иеқұжат), лицензиялар т.с.с.)
- Медициналық сайттар
- ... ... ... жұмыстардың аудармасы (денсаулық сақтау
саласындағы соңғы жетістіктер туралы ... ... ... ... конференция материалдарын қоса алғандағы
медициналық әдебиеттер, ... ... ... анықтама кітабына
енгізілген терминдер сонымен қатар ғылыми сипаты бар ... да ... ... ... сақтандыру полистер, дерттік-анатомиялық тұжырымдар.
Медициналық аударма дегеніміз бұл шет тілінде мінсіз сөйлеп, ... ... ... білгеннен басқа, ең алдымен аудармашыдан
байсалдылық пен үлкен жауапкершілікті , барынша көп ... мен ... ... ... жұмыс. Бұл аударма саласында еш ... жол ... ... ... бір ғана ... дәлдіксіз және бір мәнсіз
тәржімалауы тікелей адам денсаулығына өте қайғылы зардап әкелуі мүмкін. ... ... ... адам денсаулығы жұмысының ... ... ... ... ... ... медициналық аударма жасап жатқан
аудармашыға, ... және шет ... ... ... рәсімдеу
стандарттарының арасындағы айырмашылықтарына қатысты белгілі ... ... ... болу ... аударма жасағанда, бұл жұмысты біртіндеп орындаған жөн.
Яғни, бүкіл текстіні оқып ... одан қиын және ... ... ... ... ... ... мәтіннен белгіленіп алынған терминдерге
сараптау жүргізіледі. Сонда ғана ... ... ... ... мүмкін.
Медициналық аббревиатуралардың аудармасы.
Аударма саласы соншалықты өзгеше, тіпті аудармашыдан ... ... ... ... ... ... талап етеді. Әсіресе бұл, өте сирек кездесетін ... ... ... ... ... ... ... фармакология сферасындағы медициналық аудармаға қатысты.
Аббревиатуралардың аудармада ағылшын және орыс ... ... ... ... ... ... Ағылшын
аббревиатураларын аудару проблемасы қазіргі таңда күннкн күнге актуалды
болып келеді. Ағылщын ... ... ... ... ... ... ... әдісі және сөздерді ... ... ... ... ... ... екі бағытта іске асырылады: жаңадан
жасалынады және бейімделеді,ал шала аудару ... ... ... ... ... ... ... Бұл мәселелер аббревиатуралардың
нақтылы аудармасына тиісті.
Аббревиатуралардың бріңғай аудармасы кез келген ... ... ... тұра,медицинада өте өзекті. Аббревиатуралардың қате ... ... ... ... ... дамыған тілдердің бірімен, ағылшын тілімен салыстырсақ,
ондағы негізгі үрдіс бұл ... ... ... тілінен қазақ және
орыс тілдерінің айырмашылығы басым жағы терминдер, ал ағылшын тілінде
терминдер бірден аббревиатураға айналдырылады. Мысалға: left kidney ... жақ ... - это LK, right kidney ... ... жақ ... ... а liquid nitrogen ... азот,сұйық азот) - это LN.
Қазақ, орыс тіліндегі аббревиатуралар жасалуының баяу үрдісінің өзіндік
артықшылықтары бар, өйткені осының арқасында аударма барынша нақты,
түсінікті ... және ... ... оңай ... ... ... үшін, қысқартып аударудың қыр сырын білу
керек.қысқартулардың типологиялық мәселесі ғылыми әдебиетте кең ... ... ... ... ... көлемде кездестіруге
болады. Алайда, олардың барлығы шартты мағынаға ие. Өйткені аббревиатуралар
өзінің көп қырлылығымен, ... қиын ... ... ... үш түрі ... ... ... және графикалық деп бөледі. Автомобиль тақырыбы
текстілерінің немесе ... ... ... ... медициналық лингвистикалық нарық (солай атайық) айтарлықтай
аз, бұл бірақ медицина аудармада сиректік және ағылшын тіліне ... ... ... қалған дегенді білдірмейді. Медициналық аударма
жасау үшін дәрігер керек, өйткені ... ... ... ... ... ... ... медициналық қорытындылардың сапалы
аудармасын жасайды медициналық мәтіндердің аударма мәселесін оңайшылықпен
шешеді.
Біраз аббревиатуралардың мысалын ... – баяу ... ... ... = ГЧЗТ – ... ...... жамитын жоғары сезімталдық = ГЧНТ – ... ... ... ... ... орыс ... ... күйінде
қолданылады:
АКДС – абсорбированная коклюшная дифтерийная сыворотка
БЦЖ – прививка пртив туберкулеза
ОПВ – полиомелит
АДСС – ... ... ... ...... ... паротит
ІІІ ТАРАУ
Медициналық аударманың ерекшеліктері
Егер де сіз асқан аудармашы болу үшін тек қана ағылшын тілін білу қажет
деп ойласаңыз, ... ... ... ... ... мүлдем әрқилы болады:
өнеркәсіп, саясат пен шоубизнестен бастап, физика, комонавтикаға дейін және
т.б. Осы салалардың әрқайсысында өзіндік ерешеліктері бар, ал ең ... ... ... ... аударманың ерекшеліктері ең алдымен қай сферасын алмасақ та
– кез келген жағдайда аударма ғылыми сипатқа ие ... ... ...... және бәрін қамтитын, сан ... ... ... ... ғылым. Бұл фармокология да, педиатрия да, стомотология
да, - ұзақ айта ... ... ... ... ... ... болу
үшін, сала бойынша терең ғылыми білімді игеру керек. Туған тілде не жайлы
айтылғанын білмей тұрсақ, өзге тіл ... ... ... ... ... тағы осыда: аударма ... ... ... аудармашыдан кәсіби терминологияны, көпшілік
мақұлдаған қысқартуларды, аббревиатураларды түбегейлі білуді ... ... бұл, өте ... ... ... препараттар атауларын, олардың
сыңарларын ... ... ... ... фармакология
сферасындағы медициналық аудармаға қатысты.
Келесі ерекшелігіне медициналық аударма ... ... ... ... ... те жатады. Шынында, медицина адамдарды емдеу
үшін, тіпті өлімнен құтқару үшін арналған. Кез ... қате ... ... ... немесе дәрі дәрмек жазып ... ... әкеп ... ... ... салдарынан науқастың жағдайы
нашарлауы, ал одан әрі өлімге ұшырауы мүмкін.
Ендігі кезекте,медициналық ... ең ... ... ... ... ... әсіресе, хирургиялық операциялар жүргізу
кезіндегі ауызша аударма туралы сөз қозғалғанда. Бұл жерде аудармашыға ... ... ... ... ... де реакциясы мен
тиянақтылығы операцияның нәтижесіне тура әсер ететін ... ... ... ... соға ма, әлде жоқ па ... ... аударма
маманына тәуелді деп сенімділікпен айтуымызға болады.
Медициналық құжаттардың ... ... ... тілі ... ... тегізгі тілі болатыны бізге мәлім.
Мысалға: «логос»-зерттеу, сөзі медициналық ... ... ... ... ... ... ... және т.б. тіпті «медицина» атауы
(«medicus, medicin»-дәрілік емдік)латын тілінен ... ... ... ... ... ... әжептеуір қиын латын
терминологиясынан тұрады. Кез келген ... ... ... ... ... аудару үшін тек ағылшын,орыс
тілдерін біліп қана ... ... ... де ... білу қажет. Аудару
барысында барлық латын терминдерін ... ... ... ... алу ... кезекте латын тілінен аударылған терминдерді мысалға келтірейік:
cavitas dentis – тіс ...... ... pulmonis - өкпе альвеолдары – альвеолы легкого
anatomia – адам анатомиясы – анатомия человека
arteriola – кішкене қызыл тамыр, артериола – артериола
membranum tympani – ... ...... ... oculi – көз ... – глазное яблоко
nervus – жүйке – нерв
metaphysis – жіліктің терең ортасына таяу жер, .................. бұлшықет
Медициналық аудармадағы ағылшын тілінің ролі.
Медициналық құжаттарды аудару үшін ... ... ... білу және ... ... ... ұғыну керек. Бұл шарт
ағылшын тіліне, орыс,қазақ тілдеріне де ... ... ... ... ... ... қолданылмалы терминологияда,
ауруларды жіктеуде, дерт белгілерін атауда және тағы басқа ерекшеліктерде
қолданылған сөзбе-сөз ... ... ... ... ... жасау үшін, әр
сөз орамының мағынасын түсіну, баяндаманың ішкі ... ... ... ықтимал айырмашылықтарды және аудармалы мәтіндегі қателіктер
мен жаңыңылыс басылған сөздерді байқай алу ... ... ... және ... ... ... ... көбейуі бұндай факторларға ... ... шет ... ... ... мен медициналық жабдықтары еліміздің
нарығына белсенді түрде енуі, емделу мақсатымен шет елге ... ... ... ... ... ... аударғанда «жалпылингвистикалық» бөлімді
аударып, сирек кездесетін терминдерді сөздікте немесе интернетте табуға
жеткілікті деп ойлайды. Бұндай көзқарас жақсы нәтижеге әкелмейтін
көзбояушылық болады. Шынында да ... ... ... ... ... ... бұл ... аз, медицинамен таныс емес
адамға әрдайым көмектеспейді.
Ағылшын тілін білетін медициналық аудармашының қажеті неде?
Әдетте, жас ғалымдар, магистранттар, кандидаттық ... ... ... аударманы жылдам және сапалы аударатындай деңгейде біле
бермейді. ... ... ... ... ... ... ... бұзылу болар еді. Тіпті алғашқы көзқараспен оңай деген мәтінді
аударған кезде көптеген ... ... ... ... ... ... медициналық аудармашы ғана талқылай алатын медициналық сөз
айналымдары сиректік емес.
Маман шапшан аудару үшін ... ... ... ... әрі ... Барлығымызға белгілі, компьютерлік прогаммалар сөзбе
сөз, механикалық ... ... Осы ... нәтижесі ретінде мәнсіз
тіркестер мен сөйлемдер шығады. Бұндай шатпақтыққа жол бермеу ... ... ... ... ... жазбаша аудармасынан басқа, ағылшын тіліне медициналық
аудармашы ... ... ... үшін де керек. ... ... ... көптеген медициналық конгресстер, ағылшын тілдес
мемлекеттерден келген баяндамашылар сөйлейтін конференциялар, симпозиумдар
жүргізіледі. Тыңдаушылар ... тез және ... ... сөзсіз,
медициналық аудармашы жүзеге асырады. Тек қана ол сауатты және түсінікті
етіп маңызды медициналық ақпаратты ... ... Бұл ... ... мүмкін емес, яғни ағылшын тілін білетін медициналық ... ... өту үшін ... ... Сапалы аудармашы, ішінара, дүниежүзілік
медициналық ғылымның дамуына себеп болады.
Қазіргі таңдағы ... ... тағы ... тілінен медициналық
аудармашы қажет. Егер медициналық немесе фармацевтикалық серіктестіктер
өкілдерінің іскерлік кездесуі ... түбі бұл ... ... ... ... ... ... Ал медициналық
немесе фармацевтикалық серіктестіктердің өкілдерінің қызметтік кездесуіне
медициналық аудармашы ... - ... ... ... толық
түсіне алмауы мүмкін, бұның салдары қандай болатынын ... өте ... ... ... ... бизнесі медициналық аудармашысыз
халықаралық деңгейде дамымайды.
Егер біздің денсаулық сақтау ... ... ... кездейсоқ
түссе, онымен бірге медициналық ... ... ... дәрігері мен
шетелдік емделушінің арақатынасына ешбір тілдік бөгет болмайды. Басқа
жағдай, егер ... мен ... ... көз ... – шағымдар мен сырқат
белгілерінің дұрыс емес түсіндірілуі дәрігерді диагностикалық және ... әкеп ... ... ... ... ағылшын тілді
мемлекеттің емханасына түссе, бірге медициналық аудармашы болғанда ғана,
ағылшын қызметкерлері оның ... ... ... ... ... ... аудармасы.
Советы фармацевтическим компаниям
Настоящие профессиональные переводчики делают больше, чем просто переводят
Ваши слова. Они переводят также Ваши намерения.
Нағыз машықтанған аудармашылар
Широко ... ... ... компании и контрактные
исследовательские ... (CROs) ... ... ... Доступ к многочисленным популяциям, низким организационным
расходам по проведению ... ... (КИ) и ... ... ... участников глобально расширяет эти границы все дальше
и ... в так ... ... ... ... ... Азии и
Латинской Америки.
Однако, решение проводить глобальные клинические исследования вносит
значительные трудности в весь ... ... ... В то ... ... ... могут быть сокращены, важно определить, как будет
происходить коммуникация всех ... в ... ... ... ... ... переводить все материалы,
вовлеченные в клиническое ... на ... ... популяций
исследования. А когда исследование уже в ... ... ... ... ... ... дневников пациентов и других
внутренних материалов исследования на язык оригинала, ... ... и ... сбор и ... ... перевода глобальных клинических исследований значительно
отличается от других видов перевода. При переводе ... ... как ... по использованию компьютерной техники, лингвистически
корректный перевод вполне приемлем. ... ... во всем ... и ... ... не так ... ... исследованиях терминология действительно уникальная для каждого
конкретного ... и ... ... ... и ... Когда разрабатывается материал для пациентов - ... ... он ... быть ... на ... ... ... пациент мог участвовать с должным пониманием всей информации. В таких
случаях просто ... ... в ... ... ... ... быть квалифицированными специалистами, такими как врачи или
биохимики, которые владеют ... ... и ... ... документации клинического исследования требует владения
медицинским и ... ... ... ... ... ... ... могут возникнуть различные негативные
последствия. Самым ... ... ... ... ... ... ... у пациента.
Более частой проблемой, ассоциируемой с плохим переводом, может стать
задержка сроков. Если ... ... ... ... для ... это ... повлечь за собой поток серьезных последствий. По
разным оценкам, вывод лекарственного средства из лаборатории и ... ... ... ... до 500 миллионов долларов США. Это ... что ... при ... ... на ... ... означать возможность потери
прибыли в сотни тысяч долларов, или хуже – полным провалом ЛС.
Другой потенциальный риск – неправильная передача ... о ... ... а ... ... в ... ... При изучении данных
материалов очень важно четко понимать, о чем ... ... ... в ... ... зависит от нюанса постановки вопроса и
ответа пациента. ... ... ... переводческих услуг является
очень важным элементом глобального клинического исследования.
В Украине отсутствует ... ... ... ... ... Ни один ВУЗ не ... медицинских
переводчиков. Поэтому остро стоит проблема ... ... ... ... ... «АкцентФарм» решает эту проблему по-своему:
около 40% переводчиков владеют высшим ... ... и ... ... такой же процент составляют переводчики с ... ... и ... ... в ... компаниях.
Агентство также выработало тактику "внутреннего воспитания кадров" на
основе имеющегося ... ... с ... ... ... ... ... терминологии и высокого качества работы.
Как найти ... для ... ... по ... ... ... быть ваши ... Какие вопросы следует
задавать? Когда вы начинаете процесс перевода, у вас есть ... ... ... ... Вы ... ... ... переводчика-
фрилансера, агентства общего профиля или же ... ... Если вы ... услуги фрилансера, вам
придется самим координировать рабочий процесс. Также вам придется заплатить
дополнительную сумму ... ... что ... ... ... ... не выполняет. Если вы ... ... его ... ... подбор и наблюдение за работой переводчиков, управление проектом ... ... ... ... ... ... ... переводах, помимо вышеуказанных услуг, обеспечит ... ... с ... образованием, что намного повысит
качество выполненной работы.
Когда вы ... ... ... ... ... с ним ... Например, очень важно сформировать специализированный глоссарий
для переводчиков, чтобы быть уверенным, что вся ... ... ... ... В ... ... ... такая
услуга, как правило, ... в ... а от вас ... лишь
утверждение (или внесение поправок) в предоставленный вам ... ... до ... работы обсудить с поставщиком ... ... ... ... ... ... ... тексту перевода на основе количества знаков или слов в тексте. ... ... ... в ... от ... ... в ... придется адаптировать, а также от сложности форматирования.
Также необходимо обсудить с переводчиком или менеджером сроки выполнения
работы. ... ... что ... ... ... в день около 7
страниц без ущерба качеству. Как быть, если объем ... ... ... ... В ... ... ... процесс работы четко
налажен и все ... на ... ... ... ... образом,
заказчик может получить перевод крупных проектов в сжатые сроки без потери
качества.
Кто же такие ... ... – это в ... ... ... ... ... образование, знание культуры и предмета, опыт
точной передачи ... ... ... ... – это искусство,
соединенное с ... ... ... ... ... ... терминологию лучше всего использовать в данном контексте, чтобы не
просто передать ... а ... его ... ... ... ... проверка оригинального текста на ясность и точность, что ... ... ... к ... ... ... проверяют содержание
выражений, которые сложно передать на иностранном языке, а затем ... ... ... если вы ... вопросы от своего
поставщика ... ... будь это ... ... ... значит, вы получаете качественную работу, так как
ваш документ тщательно изучается.
Очень часто спрашивают о ... ... В ... ... процесса сертификации переводчиков. Поэтому «сертифицированного»
переводчика вам не ... ... ... ... ... ... посредством добровольного тестирования. Однако,
неаккредитованный переводчик ... быть ... же ... как и ... итог ... сказать, что правильный выбор переводческого
агентства - профессионалов, которые ... ... ... ... ... ... и удовлетворить ваши потребности, убережет вас от многих
неприятностей, связанных с проведением глобальных клинических испытаний.
Қанның клиникалық ...... ... ... - Complete ... - ... ... |% |HCT ... |% ... ... |г/л |HGB ... |g/dL ... ... содержание |пг |MCH |mean ... |
| ... в | | ... | |
| ... ... | | | | |
| ... | | | | ... ... ... |фл |MCV |mean ... |
| ... | | |volume | ... |средняя концентрация |г/дл |  |  |  |
| ... в | | | | |
| ... ... | | | | |
| ... | | | | ... |mean ... |g/dL |  |  |  |
| ... | | | | |
| ... | | | | ... ... концентрация |г/дл |CHCM ... |g/dL |
| ... в | | ... | |
| ... ... | ... | |
| ... | | |mean * | ... ... эритроцитов|х10^12/л|RBC |red blood cell |x10E6 |
| | | | |count |cells / |
| | | | | |micro-L ... ... ... | |RDW |red cell |% |
| ... по ... | | ... | |
| | | | |width | ... ... ... | |HDW ... |pg/dL |
| |концентрации | | ... | |
| ... в | | ... | |
| ... | | |width | ... ... ... |CH ... |pg |
| |в ... | | ... | |
| ... | | |content | |
| ... | | | | ... ... ... |х10^9/л |WBC |white blood ... |
| | | | |count |cells / |
| | | | | |micro-L ... ... ... |PLT ... count |x10E3 / |
| | | | | |micro-L |
| ... ... | |MPV |mean platelet |fL |
| ... | | |volume | ... ... ... ... |#NEUT ... count |x10E3 / |
| ... | | |of ... |micro-L |
|Лф ... ... ... |#LYMP ... count |x10E3 / |
| |лимфоцитов | | |of ... |micro-L ... ... ... |х10^9/л |#MONO |absolute count |x10E3 / |
| ... | | |of ... |micro-L ... ... количество |х10^9/л |#EOS |absolute count |x10E3 / |
| |эозинофилов | | |of ... |micro-L ... ... ... ... |#BASO |absolute count |x10E3 / |
| |базофилов | | |of ... |micro-L |
| ... ... | |#LUC ... count |x10E3 / |
| |больших ... | | |of large |micro-L |
| ... | ... cells | |
| |) ... | | | | |
| ... ... | |#Retic |absolute number |x10E6 / |
| ... | | |of ... |
| ... ... |CHr ... |pg |
| |в ... | | ... | |
| | | | ... | |
| | | | |content | |
| ... ... |CHm |mature RBC |pg |
| |в ... ... | | ... | |
| | | | ... | |
| | | | |content | |
| ... | |MPXI |mean ... |% |
| ... ... | ... index | |
| ... | |LI ... index|(no unit)|
| |сегментированности | | | | |
| ... ... | | | | |
| ... к | | | | |
| ... | | | | |
| ... | | | | |
| ... | | | | |
| ... ... |WBCP |white blood ... |
| ... по | | |count from the |cells / |
| ... методу | | |peroxidase |micro-L |
| | | | |method | ... пен қан ... даму ...... развития сердца и
сосудов
|Aortic aneurism, congenital ... ... ... |
|Aortic Valve Disease ... ... ... ... ... |
|Aortopulmonary Window ... ... ... ... Septal Defect ... ... ... |
|Atrioventricular Canal Defect |Открытый атриовентрикулярный канал |
|CAVSD - complete ... ... ... ... ... defect ... ... ... of Aorta ... ... ... ... ... ... ... TGA ... транспозиция |
| ... ... ... - Double Inlet Left ... ... левый желудочек |
|DORV - DOUBLE OUTLET RIGHT ... ... ... ... ... от ПЖ ... TGA type ... ... ... ... |
| ... от ПЖ, тип ... |
| ... ... - ... ... TOF type ... ... ... |
| ... от ПЖ, тип ... ... |
|DORV, VSD type ... ... ... |
| ... от ПЖ, тип ДМЖП ... - ... - ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... ... ... ... Left Heart ... ... левого сердца |
|Interrupted Aortic Arch ... дуга ... ... ... to aorta tunnel ... тоннель |
|Mitral Valve Disease ... ... ... ... ... ... Valve Disease ... ... ... |
|(congenital/acquired) ... ... ... - Partial ... ... аномальный дренаж легочных |
|Venous Return |вен ... Ductus ... ... ... ... ... foramen ovale ... овальное окно ... - partial ... ... ... ... ... defect ... канала (син. |
| ... ... ... ... ... Atresia ... ... ... ... Stenosis ... ... ... ... valve disease ... ... клапана |
|Pulmonary venous stenosis ... ... вены ... ... Outflow Tract ... ... ... правого |
|Obstuction ... ... ... to aorta tunnel ... ... |
|Shone's syndrome ... Шона ... ... (SV) ... ... (EЖ) ... |
|SV. Double Inlet Right/Left |ЕЖ. ... ... ... ... ... Mitral ... |ЕЖ. Атрезия/гипоплазия митрального |
| ... ... ... ... |ЕЖ. ... |
| ... ... |
|SV. Unbalanced AV canal |ЕЖ. ... |
| ... ... ... of Valsalva Fistula/Aneurism |Аневризма синуса Вальсальвы ... - ... atresia ... ... |
| ... ... ... of Fallot ... ... ... - TRANSPOSITION OF THE GREAT |ТРАНСПОЗИЦИЯ МАГИСТРАЛЬНЫХ СОСУДОВ |
|ARTERIES | ... IVS ... ... магистральных |
| ... ... VSD ... ... ... и |
| ... ... ... Pulmonary Venous |Полный аномальный дренаж легочных вен|
|Return (TAPVR) | ... ... ... ... ствол |
|VSD - ... Septal Defect ... - ... ... |
| ... ... қысқартулар, терминдер мен фразалар − Сокращения, термины и
фразы по ... - atrial ... ... (син. ... ... ... аритмия) |
|AI - aortic insufficiency (aortic |недостаточность аортального клапана |
|valve insufficiency) ... ... ... |
|AS - aortic stenosis ... ... ... (син. |
| ... ... ... - coronary artery disease |ИБС - ишемическая болезнь сердца ... - coronary heart disease |ИБС - ... ... ... ... - Congestive Heart Failure |застойная сердечная недостаточность |
|EPS - Electrophysiological Study |ЭФИ - ... |
| ... ... ... ... по ... качества |
| ... ... ... |
| ... и ... ... ... - ... ... |ГКМ - гипертрофическая кардиомиопатия|
|LVAD - left ventricular assist |устройство для ... ... ... ... ... - Left ... Outflow ... тракт левого желудочка |
|MI - mitral ... (mitral ... ... ... |
|valve insufficiency) ... ... ... ... - ... stenosis ... ... легочного ствола |
|valve stenosis) | ... - ... vascular ... ... ... ... - ... vascular ... ... ... |
|resistance index ... ... - Radio ... Ablation |РЧА - ... ... ... - right ... assist ... для механической поддержки|
|device ... ... ... - ... ... ... ... |
|TI - ... ... ... трехстворчатого |
|(tricuspid valve insufficiency) |(трикуспидального) клапана ... - ... gradient ... ... давления |
| | ... мен ...... и | ... | ... septal ablation |этаноловая ... ... |
| ... ... ... ... ангиопластика ... artery ... ... ... ... ... ... |дисциркуляторная энцефалопатия ... ... ... ... ... |
| ... ... length (ms) |ДЦ - ... ... ... речь идет о |
| ... ... ... |
|endocardial fibroelastosis |фиброэластоз эндокарда ... angina ... ... ... ... |обструкция средней ... ... ... incompetence, mitral |недостаточность митрального клапана |
|insufficiency (grade 1,2,3,4) | ... planning ... ... ... атауларын аударылуы осы күні дұрыс қолданылуын таппай жатыр.
Мысалы Хирург – Оташы, ...... ... деп ... ... ... атауларының басым көпшілігі латын, грек тілдерінен еніп,
біріккен сөздер болғандықтан бұл атауларды транслитеррация тәсілімен ... ... : ... ( ... ... ... logos-ғылым).
Ағылшын, орыс тілдерінде медициналық терминдердің 50 пайызы латын тілнен
енген сөздер ... ... ... тәжірибеге сүйене отырып
медициналық терминдердің көпшілігін халықаралық ... ... ... ... көзқарас қандай мақсатпен тапсырысқа берілгеніне байланысты
болады. Түпнұсқа тілін аздап ... кез ... ... өз ... ... ... тіліне жақсы сапамен аудара алады. Техникалық білімі
жоқ тәжірибелі аудармашының сапалылығымен бәсекелесу ... ... ... кем ... ... қабілетті игеру керек. Ал ең маңыздысы,
қарапайым синтаксикалық ... ... ... ... мен ... ... лексикалық бірліктердің түсінбеушілігінен
болатын дөрекі қателіктерді жіберіп алмай, өз білімін аударылып отырған шет
тіліндеде жеткізе білу ... ие ... ... ...... және ... – техник әрқалай
аударады және олардың қарапайым қателіктерінің де ... ... шет ... мәтінді түсіну:
аудармашы – филолог – 95-100%
аудармашы – техник – 50-70%
аударма мәтіді құрастыру ...... ... ... ... ... «мәтінге жақын
келеді»
жалпы тілді білетін аудармашы-техник – мағынасы түсінікті мәтіннің ... ... ... ... ... ... мәтінді мағыналық
күйзеліске үшыратуы мүмкін.
кең таралған және аса ... емес ... ......... өз ойынан немесе сөздіктермен.
жалпы тілді білетін аудармашы-техник –нақ мамандар қолданатын терминдерді
тура болжап табу.
күрделі және сирек ... ... ...... – мүмкін, аса нақты емес, бірақ маманға түсінікті
аударма.
жалпы тілді білетін аудармашы-техник – тура ... ... ... дұрыс
аудармаға дейін, басқа тілдің сөздік құрамын түсінбегендіктен «бұрыс
аударма» ... да ... ... – филолог – сөздіктермен сенімділікпен, ширақтықпен қолдану,
алайда ... ... ... ... таңдаумен аздап қиналу.
жалпы тілді білетін аудармашы-техник – сөздікпен сенімсіз жұмыз жасау,
термин ... ... емес ... біле тұра алып тастау, кейде
толық ... ... және ... ... сәйкесінше ешқандай терминдер
жоқ қарапайын жерлерді дұрыс аудармау.
Сондықтан, ғылыми техникалық ... ... ... ... ... ... ... онда аударма бойынша технологиялық тізбек ... үш ... ... немесе жұмыс кезеңдерінен тұруы керек: білікті
техникалық аудармашы-филолог (біздің жағдайда білікті медициналық аудармашы-
филолог) , редактор (берілген саланың маманы), ... ... ... ... ... мерзімге байланысты және қосымша ғылыми редакциялау
үшін 100% ... ... ... ... ... мен ... ... көбісі техникалық білімі жоқ аудармашылар
арқылы орындалып отыр.
Медициналық ... ... үшін ... ... ... де, ұтымды аударма жасағыңыз келсе, барлығы сіздің қолыңызда. Сапалы
аударма жасау кілті төменгі жолдарда көрсетілген.
1. Аудармаға берілген мағлұматты ... ... ... ... ... ... ... болса, медициналық аудармаға тапсырыс берушіден жетік ақпарат
алыңыз. Өйткені ... ... ... ... үшін оның ... ... ... жайлы ойланбайды. Екіншіден, қосымша мағлұмат
ретінде, салыстырмалы жұмыс жүргізу үшін ... ... ... ... Егер де ... ... ... еш бір бұрмалаусыз оқырманға
жетілсін десеңіз, түпнұсқа мәтініндегі ... ... және ... ... ... жерлерін теріп алыңыз да, оқарманға лайық етіп
бейімдеңіз. Аса маңызды және жиі ... ... ... ... ... аббревиатураларға да талқылыма беріңіз.
Кілтті терминдерді аудару жайында тапсырыс барушіден ... алу ... ... ... қашан да бірнеше аударма нұсқасы ... ... ... ... таңдау бұл субьективті қалау, яғни
тапсырыс берушінің қалауын білу жөн. ... ... ... ... және ... жұмысқа жарамды болу керек.
3. Аударма жұмысын жасағанда қолымен жазып аудармай, уақытты үнемдеп
бірден компьютерге басқан жөн. ... ... ... ... теріс әсер
етпейтіндей үлкен, өзіңізге ыңғайлы болған ... Бұл ... ... ... бар: ... ... ... нашар жазылып безендірілген
болса, аудармада ... ... ... ... жоғары болады.
Сондықтан абай болыңыз. Қазір дербес компьютерлер мен интернеттің дамыған
кезеңінде, ... ... ... ... ... ... 50-100 ... да көп беттерден тұратын құжаттарға байланысты. Бұл форматтауды ... ... ... қайта баспай уақытты үнемдеуге мүмкіндік береді.
Осымен қатар бүкіл мәтін бойынша бағдар ... ... ... аударуға қамтамасыздардырады.
4.Аударманың мерзімінде орындалғаны ма, әлде сапалылығы ма, маңыздысын
анықтап алыңыз. Аударма жасау ... мен ... ... арасында тура байланыс бар. Аударама мерзімінен тыс орындалатын
және бір уақытта сапалы бола алмайды. Ыңғайлы жағдайда аудармашы күніне ... ... ал ... ... ... аудармашы күніне 7-10 бет аударуға
мәжбүр. Аударма өте тығыз уақытқа берілгендіктен, мәтіннің ... ... ... ... тура ... Айта ... жайт, 10
беттік аударма бұл – 8 сағат кейде одан да көп ... ... ... аударғанда сапасына залал тигізбеу – кез-келген аудармашының қолынан
келетін нәрсе емес. Сондықтан аудармаға тапсырыс алғанда осының ... ... ... ... қандай мақсатта орындалғанын қалайтынын
біліп алыңыз. Өйткені аударма сапалылығына қойылатын талаптар және ... ... (жай ... ... әлде медициналық тілге жуық
аударылатыны осыған байланысты.
6.Қосалқы талаптарды ... ... ... ... ... бар ма,
аударманы басып шығару керек пе, әлде электронды нұсқасы ... ... ... мен ... ... ... анықтап алыңыз,
түсініксіз жерлерді, жеке терминдердің аудармасын анықтап алыңыз.
7.Аударма ... ... ... ... ... сұрау керек.
Психологиялық тұрғыдан қарасақ, тапсырыс берушіге қайта-қайта хабарласып
«жұлқылай беру», ... ... ... ... ... Сол ... ... кірісер алдында, тапсырыс берушімен барлық
түсініксіз жерлерді анықтап алып, ... ... ... ... ... бұл ... ... орындаған жөн.
Яғни, бүкіл текстіні оқып шығып, одан қиын және сирек ... ... ... ... ... мәтіннен белгіленіп алынған терминдерге
сараптау жүргізіледі. Сонда ғана ... ... ... сиптта
аударылуы мүмкін.
ҚОСЫМША
Медициналық аударма бірнеше ғылым саласын қамтитын
кең арналы аударма түрі.
Қазіргі таңда медициналық ...... ... ең ... ие ... ... ... ғылымның дамуымен, транспорттық
қатынастың жиіленуімен, жаппай ... ... ... бөгет айтарлықтай азайды және докторлар, профессорлар, ғылыми
қызметкерлер мағлұматтарымен ... үшін ... ... ... жиі мұқтаж болып отыр.
Алайда, медициналық аударма біріңғай қызмет болып көрінгенімен,ол әр
түрлі болуы мүмкін. ... ... ... ... қарай ерекшелінеді.
Қашанда лингвист медицинаның әртүрлі саласында ... ... ... т.б... ... ... өзіндік ерекшелігі
бар және сол салада аудармашыдан жоғарғы тәжірибелікті ... ... ... ... ... ... тек қана осы салада
ғана емес, сонымен қатар көршілес ғылымдар химия, биологияны терең білуді
қажет ... ... ... ... ... ... ... әрекетінің негізгі заңдылықтарымен қағидаттарын
түсінуді білдіреді. Ал ... ... ... және ... педиатрия саласындағы аудармасы әйелдер мен балалар ... ... ... ... білуді талап етеді.
Осымен қатар медициналық аударма сипатына қарай жіктеледі : ол ауызша
және ... ... ... бұа ... ... ортақшылықтары бар,
бірақ кез келген жазбаша тәржімашы ауызша медициналық аударма ... ал ... ... ... мен ... аудармасымен
айналыса кетпейді. Тек қана жоғарғы дәрежелі медициналық ... ... ... де, сөз жүзінде де айқын және сауатты аударма жасай алатынын
біле отырып өзін еркін ... ... ... қозғалтқышы» дегендей,
медициналық аудармашы-ғылым қозғалтқышы, мәнгілік қзғалтқыш ... ... ... ... ... ... тәуелді емес. Фармацевтикалық
па, әлде ... ... ма ... ... ... Олар аса мәнді
не аз мәнді деп бөлінбейді. Еш күмәнсіз, әр сала бірдей деңгейде маңызды.
Алайда, аударма ... ... ... ... өзгешеліктерді ескеру
керек.
Хирургиядан аударманы мысалға алсақ, басқа аударма түрлерінен қандай
айырмашылығы бар? ... ... ... ... ... жиынтығынан тұрады. Бірақ осы белгілерімен әр сала ... ... ... ... ... ... тоқталайын. Аудармашы
тақырыптық конференцияларда дәрігерлер аудиториясына синхронды ... ... ... ... ... болғанда тікелей операцияларға да
қатысады. Осындай кезде бөлек кабинаға жасырына кете ... ... ... жұмыс істеу мүмкіндігі болмайды.
Хирургиядан аудармаға тапсырыс бергенде, синхронды аударма, қандай да
ыңғайлы болғанымен, өзімен ... сан ... ... ... түсіну керек. Өйткені синхронды аударма өз құндылығына
қарамастан, ... ... ... жарым-жартылай сарқылтады. Қолында
скальпельі бар, тірі адам ағзасына бұл жерде және осы сәтте операция жасап
жатқан ... ... бір ғана сөз ... ... ... ... жүгінген жөн. Қасында тұрып, әр берілген бұйрықты нақты және
айғақ аударып, құрал-саймандарды мен адам ... ... білу ... ... ... ... оның ... сонан бейнетаспаға
шығарылуы және қызметтестерді үйрету болғандықтан, әр ... ... ... және оның ... ... беріледі. Оташыға
сияқты аудармашыға да микрофонды бет тұсына орнату ... ... ... ... ал ... ... сағатқа созылатын операция кезінде,
оташыны алаңдатпау үшін. Соған қоса, хирургиядан аудармашы маманын таңдаған
кезде, дайындалмаған адам қанды ... ... ... ... ... ... ... операция кезінде аудармашы талып ... ... ... ... ... бұл ... ... іс-
шараны соққыға ұшыратуы мүмкін.
Хирургиялық терминдер мысалы:
Акрацианоз – аяқ-қол саусақтарының көгеруі, жансыздануы
Ассептический наркоз – сүйек басының сорылуы, ...... ... жойылуы.
Пересадка ксено (гетеро) – малдан, құстан алып отырғызу
Повязка –таңғыш,дәке
Бинт – таңғыш,дәке
Паралич –мүшенің салдануы
Резекция – алу, кесіп тастау
Тпмография – томография, ... ... ... ... ... тірі ... ең ... түрлерден басталып –
микроорганизмдерден, және күрделі организмдермен аяқталып - өсімдіктер, ... ... және ... ... тұтас биологиялық жүйені ... ... ету ... ұйымдасу деңгейін зерттеумен айналысатын ғылым –
физиология.
Нақ физиологиялық ... ... ... ... ... ... ... кез келген ағза, соның арқасында біртұтас, бүтін
механизмдей әрекет ете алады. Берілген ғылым ... ... ... жемісті еңбегінің біріктірген нәтижесі ретінде көрініс
табатыны таң ... ... ... ... оқулықтардың, және басқа да
құжатнамалардың жазбаша аудармасы ... ... ... ... студенттерге, магистранттарға, профессорларға т.б. қол ... ... ... ... кез ... аудармашы жасай
алмайды. Өйтені бұл аударма лингвисттен тек қана физиологиядан базалық
ақпаратты және оңың ... ... ғана ... ... қатар көршілес
салалардан: химия, биология, анатомиядан хабардар болуды талап етеді.
Физиологияда ... ... өз ... ... ғана ... Бұндай аударма кезінде тілмаш айтылған ... ... ... ... ... ... ... Физиологиядан аудармада
жаңылысуларға жол берілмейді, бұрмаланған сөз орамы қате қабылданып, өзімен
бірге ... ... ... мүмкін.
Акинезия – қозғалыссыздық, қимылсыздық
Депрессия – тежелу, тұнжырау, босаңсу, әлсіреу
Гипноз – гипноз, иландыру, иландырушының еркімен ұйқыға бату
Мертвое пространство – тыныс алуға ... ... ...... ... – қабылдағыш
Химиядан аударма
Өзіңіздің қоршаған ортаңызға қараңызшы: үй жиһазы, бөлме, ... ... бұл ... ... жалғастыруға болады. Біз, бұның барлығы
біртұтас – ... ... ... ... элементтердің жиынтығы
екендігін, тіпті ойланбаймыз. ... ... ... ... ... ... процесстерді танып білетін ғылым – химия.
Тіпті, туған тілімізде ... ... мен ... ... жазылғанды
қиындықпен түсінсек, онда басқа тілге химиядан аудару қаншалықты еңбек
етуді талап ... ... ... өте ... ... тек химиялық
элементтерді білу жеткіліксіз. Берілген ... ... ... ... мен олардың ерекшеліктері мен салдарын білу тиіс. Ал өмірде
қаншалық химиялық байланыстар бар, ... ... ... ... ... мен ... - бұның барлығы ағылшын тілінен және сол тілге
химиядан аударма жасайтын лингвисттің жүгі.
Химия алғашқы көзқарасқа қарапайым ... ... ... олай ... және ... ... ... алып оқуға айналады. Химиядан аударма барлық жерде
кездесетін мыңдаған ғылым тармақтарына ... ... ... ... «ас ... еңбектене отырып, ғалымдар зерттеулерінің, ... ... ... ... ... ... Және химиялық аударма, тар мамандануды білдіріп қана қоймай,
көршілес салалар: ... ... ... т.б. хабардар болуды талап
етеді. Өзінің кезекті асын «араластыра» отырып, химиядан аудармаға ... ... ... отырып, ғылымымызды айтарлықтай алға
қозғайтын теңдесіз шек, жаңа ... ... – амин ... ...... қосылыстар
Бактерициды – бактерицидтер (бактерияларды жоятын химиялық
заттар)
Вата гигроскопическая – ылғал тартқыш мақта
Излучение – сәуле шығару
Микрокапсула – ... ...... жер ... ... – енді ... колба
Биологиядан аударма
Біздің планетамызда өмір болмаса, Марс пен Венерадан ... ... еді. Тірі ... ... ... оны ... күн
жүйесіндегі басқа планеталарға ұқсамайтындай, ... ... ... жер ... барлық өмір түрін зерттейтін ғылым өте маңызды.
Биология – бүкіл дүниежүзілік: мыңдаған ілім-білімді ... ... ... ақпараттарды біріктіретін ғылым екендігі таң қаларлық емес.
Биологиядан аударма ... ... ... да ... ... алмасуға, заманауи өңдеулер мен зерттеулерді
жүргізуге мүмкіншілік береді. Және де, ... ... ... пікірталастарда, айтыстарда салмақты рөл атқарады.
Алайда, биологиядан аударма ағылшын тілінен және сол ... ... ... айтарлықтай айрықшаланады. Ең алдымен, лингвист не
туралы жазылғанды түсінуі ... ал ... ... – бұл мүмкін емес. Сол
себепті, биологиялық аударма аудармашыдан (өз ... ... ... ... ... ... т.б.) берілген ғылым
саласында терең білімді игергендігін талап етеді. Бұл ... ... ... ... ... ... ... болмаса қырылып
қалған, көбісінің латын тілінде атауларының ұйқастығы бар, ... ... ... ... ... керек болады. Ал терминологиясы әрдайым
өзгеріп, толықтандырылып тұратын генетика, ... ... ... ... аударма мінсіз дұрыс болу үшін, лингвисттерге үнемі
өз білімдерін толықтырып, жаңа ... ... ... ... оқып тұру ... ... биологиялық аударма болмасын: анатомия, физиология,
гистология т.б., тіпті түкке тұрмас кемшіліктер, ғаламдық мәселелерге
әкелуі мүмкін. Планетамыздың болашағы – жер ... өмір ... емес ... - өздігінен тозаңдану
Гистология – жасушаларды зерттейтін ғылым
Комменсализм – селбесіп тіршілік ету түрі
Локус – геннің орны
Микроглоссия – тілдің дұрыс дамымауы
Радиосенсиблизаторы – ... ... ... ... заттар
Брахидактилия – қысқа саусақтылық
Биопсия – ұлпалардың кесінділнріп зерттеу
Фармокологиядан аударма
Біздің әрқайсысымыз өмірімізде бір рет болса да ... ... ... ... Не ... сатушының сұрағына біз бірден
түсініксіз ирек жазуға толы парақты ... ... ... ... шимай-шатпақ жазуы емес, дәрі-дәрмектер атауының айтылуының
қиындығы. Алайда дәл осы ... ... ... ... ... ... ғылым мыңдаған жаңа дәрілік заттарды шығарады, ал өндірістік
бұларды өндіреді,- ... мен ... бұл ... ... ... қол ... етеді. Ағылшын тілінен және сол тілге
фармакология саласынан аударма – жаңа ... ... ... ... ... енді ... егер де қандай да бір дәрілік заттың атауын жай
оқып шығуға қиын болса, фармакологиядан аударма ... қиын ... ... ... ... ... жоқ ... шыққан дәрі
дәрмектердің атауларын білмек түгіл, Менделеевтің бүкіл кестесін, жүздеген
химиялық байланыстар мен ... ... білу ... ... ... аударма көпреген аббревиатуралар мен қысқартуларға, кәсіби
терминоглогияларға және басқа да ерекшеліктерге толы болғандықтан, тек ... ... ғана қол ... ... ... ... ... саладағы аударма нақтылықты талап етеді. Өйткені кез келген ... ... яғни ...... затты дозалау, қолдануға болмайтын
жағдайлары мен қолданылуы, жағымсыз әсерлері ... өте ... ... ... ... ... ... немесе дұрыс емес талқыланған ... ... ... көрінісінде пайда болған ауыртпалы
салдарға, аурудың асқынуына ... ... әкп ... ... ... ... зергердің жұмысына ұқсағаны жайдан жай емес,
бұл жерде әр тозаң болашақтағы ұлы шығыарманың кішкентай бөлшегі.
Анализ – ... ... ... ... типа растворов – ерітінді түріндегі жағылымдар
Капсула – қапташа
Присыпка – сеппе
Медикамент – дәрі-дәрмек
Микрокапсула – микроқапшық
Летучие ...... ... ...... ... ... нұсқаулықтарының аудармасы ... ... ... ... ... айырмашылығы
техникалық аударма сипатында емес. Алайда жеңіл деуге де ... ... ... ... ... ... ... анағұрлым ұзақ
ережелер, пайымдаулар, жаттығулар, түсіндірмелер ... ... ... ... ... алайда
коммуникативтік тапсырма күрделі, өйткені оның құрылымы әралуан сипатты.
Мысал ретінде ең алдымен, түпнұсқа тілінен орыс тіліне, орыс ... ... ... ... ... ... ... қалай сақталып келе жатқанына ... ... ...
белгілі бір ережеге негізделген қалыпты мәтін, демек, оның құрылымы үлгіге
сәйкес болу ... ... ... ... үшін ... ... сақтау министірлігі фармация комитеті төрағасының бұйрығымен
бекітілген «Темпалгин», «Пенталгин-П», «Трихопол», «Хилак ... ... ... ... ... алынды. Нұсқаулықтардың орысша
мәтінінде құрылымдық, бірізділік сақталады, ал қазақша аудармасында бұл
тұрақтылық сақтала ... ... ...... ... қалыпты
қөрсеткіштердің әр түрлі берілуі.
Саудалық атауына байланысты «Темпалгин», «Пенталгин-П», «Визор»
тамшыларында: ...... ... ...... ... дәрісінде: орысша – Торговое название, қазақша – Сауда атауы;
«Хилак форте» тамшыларында: ...... ... ... – Дәрілік
заттың сауда атауы. Бұл жерде дәрілік зат екені белгілі, сондықтан қысқа
ғана Саудалық ... деу ... ... ... мен ... ... орысша нұсқасы
бәрінде Способ применения и дозы болып келеді. Ал ... ... ... мен ... ... – Қолданылу тәсілі ... ... ... – Қолдану тәсілі мен мөлшерлеу; «Хилак фоте»
тамшыларында – Қолдану тәсілі мен мөлшерлері. Біріншіден, қолданылу тәсілі
де, ... да бір ... соң ... ... жазу керек. Екіншіден,
мөлшер сөзінің қолданылу аясы көп болгандығына қарамастан осы ... ... ... ... ... ... мен мөлшері болу керек.
Дәрілік заттың көрсететін жанама әсеріне байланысты «Темпалгин» дәрісі
мен ... ... ... ...... действия, қазақша –
Жанама әсерлері; ал «Пентплгин-П», «Визор» тамшыларында – ... ... ... – Жанама әсері деп қолданылған.
Бұл қалыпты көрсеткіш дәрінің беретін үстемесін, қосалқы ... ... ... сөзі – сүйкімі жоқ, ұнамсыз мағынасында қолданылады, екіншіден,
беретін әсері бірнеше болуы мүмкін, ... ... ... деп ... ... ... ... «Трихопол», «Хилак форте», «Визор»
тамшыларында: орысша нұсқаулығында – Условия хранения, қазақшада- Жарамдық
мерзімі; «Пенталгин-П» дәрісінде ...... ... ... ... мерзімі, бұл жерде дұрысы – Сақтау жағдайы.
Дәрілік затты өндіруші мекеме «Темпалгин», «Пенталгин-П», «Хилак форте»
тамшылары, «Визор» тамшылары: орысша – Производитель, ... - ... ... ... – Производитель, қазақша – Дайындаушы. Жалпы,
дәрілік затқа жауапты мекеме Өндіруші болды.
Екіншіден, тұтынушы арасында жасы да, ... де бар. ... ... әрі ... етіп ... ... Ал ... мәтіні қуантарлықтай дәрежеде емес. Мәтінде кездесетін
орфографиялық, пунктуациялық, стильдік, мағыналық ... ... ... ... хорошо переносится. Крайне редко нарушение сна,
возбуждение, гипертензия» деген сөйлемдер қазақша былай аударылған: «Әдетте
препаратты ... ... Өте ...... ... ... ... көтерілу». Немесе «...нарушение физиологической флоры тонкого
кишечника» деген «ашы ішекпен тоқ ішектің физиологиялық флорасының ... ... ... ... ... – сауатсыз аудармашылардың
қолтаңдасы. Демек, бұл нұсқаулықтар тілдің деңгейін төмендетіп отыр. ... ... кім ... ... ... ма, әлде ... тапсырыс берген мекеме ме? Алдағы уақытта бұл ... ... ... керек. Екіншіден, кез келген аудармашының құралы - ... ... ... ... жөн. ... де қатаң талаптар
қойылу керек. ... ... ... терминдерді бекітіп
оларды қолданыс аясына еңгізу амалдарын ... ... ... ... ... ... ... қойылған болар еді.
Педиатриядан аударма
Дені сау ұрпақ – кез келген ұлттың, мемлекеттің, түгелімен алғанда
бүкіл ... ... ... ... ... алмастырып отыратын ғылым
- педиатрияның медицинада маңызды болғаны кездейсоқтық емес. ... ... ... сәбилер түрлі аурулар, ауытқулармен дүниеге келеді.
Бұған себеп болған экологияның нашарлауы, болашақ ананың дұрыс күтінбеуі,
толығымен - ... ... ... ... ... байланысты медицина
саласы соңғы жылдарда тек қана жаңа емдеу әдістерін ... қана ... ала ... жасауға көп көңіл ... ... ... ... ... ... ұжымды ұйымдастырып тәжірибелерімнен
алмасу мақсатында сан ... ... ... семинарлар
өткізіледі. Әлемнің жүздеген диалектілерінен ағылшын тіліне және басқа
ұлттар тіліне педиатриядан аударма сұранысқа ие ... ... таң ... ... ... ... тек қана тәржімашылыр ұсынатын
қызмет қана емес. Тар ... ... ... қана ... ... ... ... ақпараттың базалық қорын білуді талап
ететін бүкіл дағды мен білімнің жиыны. ... ... ... икемділікті талап етеді: ол бұл саладағы жаңа ... ... ... ... ... ... ... жасауға даяр болып тұру
керек.
Ал педиатриядан сөзбе-сөз және синхронды аударма ... ... ... ... ... ... ... аударма барысында лингвист бір
мезетте түсіну, ойында ... және ... ... әлі ... шыққан күрделі медициналық терминдерге толы ақпаратты аудару ... ... тек қана ... ақпаратты лезде ілтипатқа алатын
және ғылыми қызметкерлерге жоғарғы деңгейде ... ... ... ... ... ... – нәресте
Рахит – Мешел
Реанимациядан аударма
«Реанимация» сөзінің өзі-ақ естігенде үрей тудырады. Нақ осы ... ... ... пен жұмбақтықтыққа теңесе, бұл күндерде дәрігерлік
шеберліктің ең жоғарғы жетістіктері деп санайды.
Реанимотологияны зерттеу облысына ... ... ... маңызды ағза
жүйелері кіреді. Әдістер мен көзқарастарды жетілдіру бұл - ... ... ... ... ... ... тікелей міндеті.
Берілген маман дәрігерлеріне қарым-қатынас жасағанда тілдік бөгет еш
жағдайда ... тасы ... ... ... ... аударма,
қаншаплықты адам өмірін тез арада қайтарып беру ... ... ... ... және ... ... болу ... Реанимациядан аударма
жасаушы маман тек қана қателік жіберуге емес, тіпді түкке ... ... екі ... баян ... ... жоқ. ... ... жүректі тірілтуге,
қанды жаңа күшпен айналдыруға, ал миды ... ету ... ... ... санаулы минуттары кей кезде секундтары ғана бар. Өмірді құтқару,
туыстардың көз ... ... ... рет өмірге келтіру - бұның барлығы
дәрігер-реаниматологпен бірге реанимациядан аудармашы шебердің қолында.
Шынында да кез ... ... ...... ... ... аударма аудармашыдан өзгеше мұқияттылық пен кәсіптілікті
талап етеді. Аудармашыға айлалы әрекет, дәрігердің ... ... ... ... рәсімнің нәтижесі тәуелді.
Гинекологиядан аударма
Адамзатқа өз денсаулығын күту табиғаттан тән қасиет. ... ... ... әйел ... ... ... Олар –
болашақ аналар болғандықтан, әлсіз ағзасы ... бір ... ... ... әйел ... ... ... бақылап,
гинекологтарға қаралып тұру керек.
Өкінішке орай, бір ғана мемлекет дәрігерлерінің ... ... ... ... ... ... алынған клиника емдеу
мекемелері мен лабораториялар көбінесе өзінің тар бағытында ғана ... ал ... ... ... көздейді. Планетпмыздағы көптеген
адамдар аз болса да ... ... ... ... көптеген
дәрігерлерде тілдік бөгет үшін ... ... ... ... ... ... мүмкіндігі бомайды. Міне сондықтан
гинекологиядан ағылшын тіліне және осы тілден аударма - берілген ... ... ... қызмет атқарады.
Мыңдаған оқулықтар, анықтамалар және жаңадан шыққан әзірлемелер ағылшын
тілінде ... ... ... ... ... ... бір ... түсінікті. Осының барлығын аудару аудармашылардың ауыр жүгі.
Мыңдаған дәрігерлер кәсіби конференциялар, семинарлар, оқулар мен ... ... ... ... ... аударма да
өзіне барынша зейін салуды талап етеді. Және де бұл салада синхронистты
табу ... ... ... ... өзін ... жауапкершілікпен жүктей
бермейді. Егер де гинекологиядан ... ... ... ... ... қолданылса, барынша зейін салуды талап етеді.
Сондықтан, қайткенімен де гинекологиядан білікті аудармашылар ... ... ... мен ... ... ... көмектесіп, оларға
адам ұрпағын сақтап қалу мүмкіндігін сыйлайды.
Мысалдар:
Гистеросальпингография – жатыр және оның ... ... ... ... ... – жатырдың шырышты қабаты
Эрозия – жатыр мойының жарасы
Сактосальпинкс – жатыр ... ...... ... жетілу кезеңі
Аменорея – етеккірдің жоқтығы
-----------------------
Медициналық аударма
Биологиядан аударма
Химиядан аударма
Хирургиядан аударма
Формокологиялық аударма
Физиологиядан аударма
Реанимациядан аударма
Педиатриядан аударма
Гинекологиядан, ... ... ...

Пән: Медицина
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 52 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Аударма-түсінігі,түрлері,маңызы8 бет
Жазудың шығу тарихы51 бет
Неологизмдер және оларды аударудың теориялық негіздері19 бет
Анатомиялық терминдердің латын тілінде дәріптелуі жайлы6 бет
Анатомиялық терминдердің латын тіліндегі дәріптелуі туралы ақпарат6 бет
Анатомиялық терминдердің латын тіліндегі дәріптелуі туралы мәлімет11 бет
Клиникалық терминдердің латын тілінде дәріптелуі туралы6 бет
Клиникалық терминдердің латын тіліндегі дәріптелуі жайлы мәлімет6 бет
"Анатомиялық терминдердің латын тілінде дәріптелуі"4 бет
«Гидродинамикалық соққы толқыны пайда болған кезде алғашқы медициналық көмекті ұйымдастыру»10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь